EΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "EΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ"

Transcript

1 ΙΑΤΡ ΡΙΒΗ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ Σ Εφ φαρµογή µεεθοδολογία ας υπολογισµού τωνν φυσικώνν τιµών συγκέέντρωσης ιόντων ι (ΝΒL) και τω ων τιµών κατωφλίου υ (TV) σε υπόγεια α υδάτινα σώµατα το ου ελληνικ κού χώρου υ ( (http://photog graphy.nation nalgeographicc.com) ΕΠΙΜΕΛΕ ΕΙΑ Παρθέένα Α.Χρισ στοφορίδη η ιπλ.χηµι ικός Μηχα ανικός Α.Π Π.Θ Θεσσαλλονίκη, Ιού ούνιος

2 EΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ Βουδούρης Κων/νος, Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Γεωλογίας, Τοµέας Γεωλογίας, Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Παναγόπουλος Ανδρέας, Υδρογεωλόγος ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Εγγείων Βελτιώσεων ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βουδούρης Κων/νος, Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Γεωλογίας, Τοµέας Γεωλογίας, Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Παναγόπουλος Ανδρέας, Υδρογεωλόγος ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Εγγείων Βελτιώσεων Θεοδοσίου Νικόλαος, Επίκουρος Καθηγητής, Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών, Τοµέας Υδραυλικής και Τεχνικής Περιβάλλοντος -1-

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Οδηγία Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ και η θυγατρική της 2006/118/ΕΚ προβλέπουν ότι τα Κράτη-Μέλη πρέπει να εκτιµήσουν τη χηµική κατάσταση των υπόγειων νερών µε τη χρήση τιµών κατωφλίου για την προστασία των εξαρτώµενων οικοσυστηµάτων και της ανθρώπινης υγείας. Το έκτο Πρόγραµµα Πλαίσιο (ΠΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδήγησε στην προώθηση και την ανάπτυξη του προγράµµατος BRIDGE, το οποίο είχε σαν στόχο να αναπτύξει µία κοινή µεθοδολογία, για τον καθορισµό ανώτερων αποδεκτών τιµών κατωφλίου για τα υπόγεια ύδατα. Η τιµή κατωφλίου (Threshold Value) αποτελεί ένα ποιοτικό πρότυπο για τις ρυπαντικές ουσίες στα υπόγεια νερά, που πρέπει να καθοριστεί από τα Κράτη-Μέλη και αντιπροσωπεύει µία συγκέντρωση που δεν πρέπει να ξεπεραστεί, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η προστασία της δηµόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Η προτεινόµενη µέθοδος υπολογίζει τις τιµές κατωφλίου, λαµβάνοντας υπόψη φυσικές τιµές συγκέντρωσης και ποιοτικά περιβαλλοντικά πρότυπα (REF-πρότυπα για πόσιµο και αρδευτικό νερό). Έγινε προσπάθεια εφαρµογής σε επτά περιοχές της Ελλάδας. Εξετάζονται συγκεντρώσεις κυρίων ιόντων, αµµωνιακών και τιµές ηλεκτρικής αγωγιµότητας. Η µεθοδολογία που αναπτύχθηκε στο πρόγραµµα BRIDGE για τον προσδιορισµό των φυσικών τιµών συγκέντρωσης (Νatural Backround Level) χρησιµοποιεί µία απλοποιηµένη διαδικασία προεπιλογής, που χρησιµοποιεί το 90 ο ή το ο εκατοστηµόριο ενός προσεκτικά επιλεγµένου σετ δεδοµένων. -2-

4 Για τον καθορισµό των τιµών κατωφλίου προτάθηκαν σαν τελική προσέγγιση δύο σενάρια: NBL<REF : TV=(NBL + REF)/2 NBL>REF : TV =NBL Το ποσοστό P.90.0 προτείνεται σαν η καλύτερη προσέγγιση για τη θέσπιση αξιών για την προστασία του περιβάλλοντος. Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό P. είναι µια εναλλακτική λύση για τις περιπτώσεις βαρέως ρυπασµένων υπόγειων νερών και είναι πιο ρεαλιστικό από την άποψη των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν. Συνολικά η προτεινόµενη µεθοδολογία δίνει λογικά αποτελέσµατα σε όλες τις εξεταζόµενες περιπτώσεις και µπορεί να αποτελέσει εργαλείο παρακολούθησης της εξελισσόµενης ρύπανσης ενός υπόγειου υδάτινου σώµατος. -3-

5 ABSTRACT The EU Water Framework and Groundwater Directives stipulate that EU member states have to assess groundwater chemical status by the use of groundwater threshold values derived for the protection of dependent ecosystems and human health. In the EU s 6 th FP BRIDGE project Background criteria for the IDentification of Groundwater thresholds, a methodology for the derivation of threshold values (TV) for groundwater bodies is proposed. Threshold values are quality standards for polluting substances in groundwater that need to be formulated by the Member States for status assessment of groundwater bodies. These values represent the concentration of a pollutant that cannot be exceeded in order to protect both the environment and human health. The proposed method derives groundwater threshold values based on environmental objectives for groundwater itself as a receptor, using relevant reference criteria such as natural background levels, drinking and irrigation water standards. This methodology is tested on seven districts in Greece. Concentrations of main ions, ammonium and data of electrical conductivity were examined. After a preselection on databases with groundwater samples the natural background level is determined as the 90- and percentile. The final BRIDGE methodology suggests deriving threshold values for the following two cases (scenarios): -4-

6 NBL<REF : NBL>REF : TV=(NBL + REF)/2 TV =NBL P.90.0 proved to be a better approach towards establishing values that opt for environmental protection. On the other hand, P. would be an option for cases of heavily polluted groundwater bodies that is more realistic in terms of goals to be accomplished (reach values below the assigned TV). Overall, the proposed methodology provided reasonable results. It suggests a good measure of evolving pollution in a specific groundwater body, prior to reaching any used reference value that indicates in most cases an alarming and prohibitive for use condition, (e.g the use of 50.0mg/l for nitrates as set in the European Directive for water intended for human consumption). -5-

7 Ευχαριστίες Ευχαριστώ ιδιαίτερα την οικογένειά µου που µε στήριξε σε όλη τη διάρκεια του µεταπτυχιακού Επίσης, τον κ.κ.βουδούρη για την πολύτιµη βοήθειά του και την άριστη συνεργασία µας και τον κ.α. Παναγόπουλο για την παροχή όλων των απαραίτητων δεδοµένων και για τη βοήθειά του στην πραγµατοποίηση της εργασίας -6-

8 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Ο ΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΣΚΟΠΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΧΡΟΝΟ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η Ο ΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΛΗ ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΡΟΠΗ Η ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΡΥΠΩΝ (PREVENT OR LIMIT) ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΠΙΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΣΚΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ BRIDGE PROJECT ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΥΠΟΓΕΙΩΝ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ MΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΕΝΙΚΑ YΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΩΦΛΙΟΥ (TV) ΑΡΧΙΚΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ EΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΤΙΜΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΜΕΛΕΤΩΜΕΝΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Β ΑΧΑΪΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ-Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥΜΠΑΣ Ν.ΚΙΛΚΙΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ AΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΛΗΜΝΟΣ Η ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ-Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

9 9.5.2 ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΛΕΚΑΝΟΠΕ ΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΒΟΡΕΙΑ ΠΑΡΑΛΙΑΚΗ ΚΟΡΙΝΘΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ-Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΧΟΛΙΑ ΑΧΑΪΑ ΚΙΛΚΙΣ ΛΗΜΝΟΣ ANATOΛΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΤΠΠ ΛΑΥΡΙΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕ ΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ Ο ΗΓΙΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΓΕΝΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ

10 Aρχή πάντων ύδωρ, Θαλής ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το νερό αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για τον άνθρωπο και είναι απόλυτα συνυφασµένο µε την ύπαρξη της ζωής σε όλες τις µορφές της. Η πολλαπλή χρήση του νερού για διάφορους σκοπούς (ύδρευση, άρδευση, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, µέσο µεταφοράς) το καθιστά ιδιαίτερα σηµαντικό πόρο. Συνεπώς, η επαρκής διαθεσιµότητα νερού σε σχέση τόσο µε την ποιότητα όσο και µε την ποσότητά του, είναι ζωτικής σηµασίας. Το νερό µπορεί επίσης να θεωρηθεί ως οικονοµικό αγαθό και ως περιβαλλοντικό στοιχείο, ανάλογα µε το κύριο κριτήριο και το είδος της διαχείρισής του. Σε σχέση µε άλλους φυσικούς πόρους και µε άλλα οικονοµικά αγαθά έχει µία ιδιαιτερότητα: είναι µοναδικό και αναντικατάστατο. Οι υδατικοί πόροι αποτελούν εκτός των άλλων, βασικό ρυθµιστικό παράγοντα της οικονοµικής, κοινωνικής, τεχνολογικής και πολιτισµικής ανάπτυξης. Αν και το νερό φαίνεται να υπάρχει σε αφθονία στη γη, 70% της επιφάνειας της καλύπτεται απ αυτό, η τελικά διαθέσιµη και κατάλληλη για χρήση ποσότητα είναι πολύ µικρή. 99,34% του νερού της γης βρίσκεται σε ωκεανούς και πάγους 0,61% αποτελούν τα υπόγεια νερά Το 1,4% είναι τεχνικά µη εκµεταλλεύσιµο, (βρίσκεται σε βάθος µεγαλύτερο των 800 m ή είναι υφάλµυρο). Τα υπόγεια νερά αποτελούν σηµαντικό µέρος του αξιοποιήσιµου υδατικού δυναµικού της χώρας για ύδρευση και άρδευση. Τις τελευταίες δεκαετίες -9-

11 αυξήθηκε η εκµετάλλευσή τους χωρίς την ανάλογη εντατικοποίηση της έρευνας του δυναµικού και της ποιότητάς τους, µε αποτέλεσµα να δηµιουργηθούν νέα προβλήµατα και να οξυνθούν παλαιότερα. Η διάθεση αστικών λυµάτων και βιοµηχανικών αποβλήτων, η υπεράντληση των υπόγειων υδροφορέων καθώς και η χρήση φυτοφαρµάκων, εντοµοκτόνων και λιπασµάτων στις γεωργικές δραστηριότητες επιβαρύνουν τα φυσικά υπόγεια υδατικά αποθέµατα µε ένα πλήθος ανόργανων, οργανικών και βιολογικών ρυπαντών. Για να αποφευχθούν ή να περιοριστούν στο χρόνο και το χώρο οι αρνητικές αυτές επιπτώσεις τόσο στους υδατικούς πόρους όσο και στο περιβάλλον, θα πρέπει άµεσα να προωθηθεί η ανάπτυξη δικτύου παρακολούθησης των σχετικών παραµέτρων των υπόγειων νερών, σε εθνικό επίπεδο, µε πυκνότητα ανάλογη µε το µέγεθος και τις ιδιοµορφίες του ελληνικού χώρου. Για την παρακολούθηση της ποιότητας των υπόγειων νερών, µε ευθύνη του ΥΠΕΧΩ Ε γίνεται σήµερα προσπάθεια διενέργειας µετρήσεων σε 400 περίπου σηµεία (θέσεις δειγµατοληψίας) κατανεµηµένα σε όλη τη χώρα, µε στόχο τον έλεγχο της ρύπανσης των υπόγειων νερών κυρίως από νιτρικά ιόντα γεωργικής προέλευσης, ενώ παρακολουθούνται και άλλες φυσικοχηµικές παράµετροι (ασβέστιο, νάτριο, pη, αγωγιµότητα, θειικά). Η συχνότητα των µετρήσεων και η πυκνότητα των σηµείων παρακολούθησης θα εξαρτηθεί από το επίπεδο γνώσης των υδρογεωλογικών ενοτήτων, ενώ σε ό,τι αφορά τις ποιοτικές παραµέτρους θα πρέπει να τηρούνται οι απαιτήσεις παρακολούθησης που απορρέουν από την Οδηγία-Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ. -10-

12 1. Η Ο ΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά αποτελεί µια συνολική και καινοτόµο προσπάθεια προστασίας και διαχείρισης των υδατικών πόρων. ηµοσιεύτηκε στην Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις 20/12/2000, αποτελεί το πιο βασικό θεσµικό εργαλείο που εισάγεται στον τοµέα του νερού σε διεθνές επίπεδο, εδώ και πολλά χρόνια, και αντικατοπτρίζει την τάση προς ολοκληρωµένο περιβαλλοντικό σχεδιασµό και διαχείριση. Η προετοιµασία της Οδηγίας διήρκεσε πάνω από µια δεκαετία και αποτέλεσε πεδίο έντονης επιστηµονικής και πολιτικής αντιπαράθεσης µεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 1.1 Σκοπός Στόχοι Η Οδηγία έχει ως φιλόδοξο στόχο της τη µακροπρόθεσµη προστασία όλων των υδάτων (επιφανειακών, µεταβατικών, υπόγειων και παράκτιων) και των οικοσυστηµάτων και δηµιουργεί ένα πλαίσιο αειφορικής διαχείρισης, το οποίο: αποτρέπει την περαιτέρω υποβάθµιση, προστατεύει και βελτιώνει την κατάσταση όλων των υδατικών πόρων, προωθεί τη βιώσιµη διαχείριση των υδάτων, µέσω της µακροπρόθεσµης προστασίας των διαθέσιµων υδατικών πόρων, ενισχύει την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος µε την εφαρµογή µέτρων για τη µείωση της απόρριψης ρυπαντικών ουσιών και την εξάλειψη της απόρριψης ορισµένων επικίνδυνων ρυπαντών, που προσδιορίζονται και επικαιροποιούνται σε ειδικούς καταλόγους ουσιών προτεραιότητας, -11-

13 διασφαλίζει την προοδευτική µείωση της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και τη σταδιακή αποκατάσταση της ποιότητάς τους, συµβάλλει στην αντιµετώπιση των επιπτώσεων ακραίων φαινοµένων, πληµµυρών και ξηρασίας. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού θεσπίζεται µια σειρά ρυθµίσεων, που επιχειρούν: να επιτύχουν τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της καλής κατάστασης των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων µέχρι το 2015, να ενοποιήσουν και να συµπληρώσουν την προηγούµενη αποσπασµατική ευρωπαϊκή νοµοθεσία για τα νερά, να προσεγγίσουν τη διαχείριση των υδατικών πόρων σε επίπεδο λεκάνης απορροής, να ασκήσουν τη διαχείριση των υδατικών πόρων βάσει προγραµµάτων σχεδίων διαχείρισης υδατικού διαµερίσµατος, τα οποία θα καταρτίσει κάθε Κράτος-Μέλος µέχρι το 2009 και τα οποία θα περιλαµβάνουν τη γενική περιγραφή των χαρακτηριστικών της περιοχής, τις επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην ποσότητα και την ποιότητα των υδατικών πόρων, τις χρήσεις του νερού κλπ., να εξασφαλίσουν την κοινωνική συναίνεση µέσω προώθησης συµµετοχικών διαδικασιών, να προωθήσουν ορθολογικές αναλύσεις κόστους (συµπεριλαµβανοµένου και του περιβαλλοντικού κόστους) και να εξασφαλίσουν, τη µέσω οικονοµικών εργαλείων (π.χ. κατάλληλη τιµολόγηση των υπηρεσιών), ορθολογική διαχείριση και ανάκτηση του συνεπαγόµενου κόστους, µέχρι το

14 Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις συµµετοχικές δράσεις. Ειδικότερα τα Κράτη-Μέλη καλούνται να ενθαρρύνουν την ενεργή συµµετοχή όλων των ενδιαφερόµενων φορέων κατά τα επιµέρους στάδια εφαρµογής της Οδηγίας, καθώς και κατά τη σύνταξη των προγραµµάτων διαχείρισης. Ακόµα, τα Κράτη-Μέλη θα πρέπει να ενηµερώνουν και να συµβουλεύονται το κοινό, συµπεριλαµβανοµένων και των χρηστών (stakeholders), για τα ακόλουθα θέµατα: το χρονοδιάγραµµα και πρόγραµµα δράσεων για τη σύνταξη των σχεδίων διαχείρισης, το αργότερο ως το 2006, την επισκόπηση των σηµαντικών ζητηµάτων διαχείρισης, το αργότερο ως το 2007, την πρώτη προσέγγιση των σχεδίων διαχείρισης, το αργότερο ως το Χρονοδιάγραµµα εφαρµογής Το χρονοδιάγραµµα υλοποίησης των στόχων της Οδηγίας αποτελεί πρόκληση για τα Κράτη-Μέλη. Είναι δεσµευτικό, απαιτεί εγρήγορση και πολλές παράλληλες δράσεις. Τα πρώτα 9 χρόνια από την ψήφισή της προβλέπεται να είναι προπαρασκευαστικά, προκειµένου να δηµιουργηθούν στα κράτη οι κατάλληλες διοικητικές και λοιπές υποδοµές. Αναλυτικότερα: 2002 Υποβάλλεται από την Επιτροπή πρόταση θέσπισης µέτρων κατά της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων. -13-

15 2003 Ολοκληρώνεται η διαδικασία εναρµόνισης της εθνικής νοµοθεσίας των Κρατών-Μελών µε την Οδηγία και προσδιορίζονται τα υδατικά διαµερίσµατα, καθώς και τα όρια δικαιοδοσίας των αρχών διαχείρισης ιαβιβάζεται προς την Επιτροπή ο κατάλογος µε τις αρµόδιες αρχές των Κρατών-Μελών για κάθε υδατικό διαµέρισµα Ολοκληρώνεται η ανάλυση των πιέσεων και των επιπτώσεων επί των υδατικών σωµάτων και η οικονοµική ανάλυση των χρήσεων ύδατος Ολοκληρώνονται τα µητρώα προστατευόµενων περιοχών Επανεξετάζεται από την Επιτροπή ο κατάλογος ουσιών προτεραιότητας Ολοκληρώνονται τα προγράµµατα παρακολούθησης της κατάστασης (ποσοτικής και ποιοτικής) των υδάτων Οι διαβουλεύσεις µε το κοινό για τα σχέδια διαχείρισης υδατικού διαµερίσµατος βρίσκονται σε εξέλιξη Καταργούνται οι Οδηγίες 75/440/ΕΟΚ (επιφανειακά ύδατα) και 79/869/ΕΟΚ (µετρήσεις των επιφανειακών υδάτων) και η Απόφαση 77/795/ΕΟΚ (ανταλλαγή της πληροφορίας για τα επιφανειακά ύδατα) Λαµβάνοντας υπόψη τα προγράµµατα παρακολούθησης, τις αναλύσεις των χαρακτηριστικών των υδατικών διαµερισµάτων, τις επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων κλπ., προσδιορίζονται από τα Κράτη-Μέλη τα µέτρα που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της Οδηγίας, µε οικονοµικά αποτελεσµατικό τρόπο ηµοσιεύονται τα Προγράµµατα ιαχείρισης Υδατικού ιαµερίσµατος, στα οποία περιλαµβάνεται και ο χαρακτηρισµός των ιδιαιτέρως τροποποιηµένων υδατικών σωµάτων. -14-

16 2010 Εφαρµόζεται τιµολογιακή πολιτική για τις διάφορες χρήσεις των υδάτων µε σκοπό τη βιωσιµότητα των υδατικών πόρων Τίθενται σε λειτουργία τα προγράµµατα µέτρων Καθιερώνονται έλεγχοι ρύπανσης των επιφανειακών υδάτων, µε βάση τις βέλτιστες διαθέσιµες τεχνικές και τις βέλτιστες περιβαλλοντικές πρακτικές Υποβάλλεται από την Επιτροπή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκθεση για την πρόοδο της εφαρµογής της Οδηγίας Καταργούνται οι Οδηγίες 78/659/ΕΟΚ (ύδατα αλιείας), 79/923/ΕΟΚ (οστρακοκαλλιέργεια), 80/86/ΕΟΚ (υπόγεια ύδατα) και 76/464/ΕΟΚ (επικίνδυνες ουσίες) Πλήρης εφαρµογή των Προγραµµάτων ιαχείρισης και επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων (ΥΠΕΧΩ Ε, 2008). -15-

17 2. Η Ο ΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ 2.1 Γενικά H νέα Οδηγία για τα υπόγεια νερά (GWD), καθορίζει τα ποιοτικά πρότυπα των υπόγειων υδάτων και θεσπίζει τα µέτρα πρόληψης ή περιορισµού της εισαγωγής ρύπων σε αυτά. Η Οδηγία θεσπίζει ποιοτικά κριτήρια που λαµβάνουν υπόψη τα τοπικά χαρακτηριστικά και επιτρέπει περαιτέρω βελτιώσεις, µε βάση τα δεδοµένα παρακολούθησης. Η Οδηγία αποτελεί µε αυτόν τον τρόπο µία επιστηµονικά ορθή απάντηση στις απαιτήσεις της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα ύδατα. Τα Κράτη-Μέλη θα πρέπει να καθορίσουν τα πρότυπα (ανώτερες αποδεκτές τιµές), στο καταλληλότερο επίπεδο και να λάβουν υπόψη τις τοπικές ή περιφερειακές συνθήκες. Συµπληρώνοντας την Οδηγία-Πλαίσιο, η Οδηγία για τα υπόγεια ύδατα απαιτεί: να καθοριστούν από τα Κράτη-Μέλη οι ανώτερες αποδεκτές τιµές µέχρι το τέλος του 2008, να εκπονηθούν µελέτες για τις τάσεις ρύπανσης, χρησιµοποιώντας δεδοµένα παρακολούθησης (δεδοµένα επιπέδου εκκίνησης ), να αναστραφούν οι τάσεις ρύπανσης, ώστε να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι µέχρι το 2015, χρησιµοποιώντας τα µέτρα που καθορίζει η Οδηγία-Πλαίσιο, να είναι λειτουργικά τα µέτρα πρόληψης ή περιορισµού της εισαγωγής των ρύπων στα υπόγεια ύδατα ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της Οδηγίας- Πλαίσιο µέχρι το 2015, να διεξαχθεί αναθεώρηση των τεχνικών διατάξεων της Οδηγίας για το έτος 2013 και στη συνέχεια ανά 6ετία, -16-

18 να επιτευχθεί η συµµόρφωση µε τα κριτήρια καλής χηµικής κατάστασης (βασισµένη στα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα νιτρικά ιόντα και τα φυτοφάρµακα όσον αφορά στις ανώτερες αποδεκτές τιµές αυτών, που καθορίζονται από τα Κράτη-Μέλη), µέχρι το τέλος του Καλή χηµική κατάσταση Ο καθορισµός κριτηρίων καλής χηµικής κατάστασης ήταν µία απαίτηση του άρθρου 17 της Οδηγίας-Πλαίσιο και έχει προβλεφθεί στην Οδηγία για τα υπόγεια ύδατα. Η κατεύθυνση που επιλέχτηκε βασίζεται στη συµµόρφωση µε τα ποιοτικά πρότυπα για τα υπόγεια ύδατα (νιτρικά ιόντα και φυτοφάρµακα). Όσον αφορά άλλους ρύπους, η υιοθέτηση αριθµητικών τιµών σε κοινοτικό επίπεδο δεν θεωρήθηκε ορθή επιλογή, λαµβάνοντας υπόψη την υψηλή φυσική µεταβλητότητα των ουσιών στα υπόγεια ύδατα (ανάλογα µε τις υδρογεωλογικές συνθήκες, κλπ). Η νέα Οδηγία απαιτεί από τα Κράτη-Μέλη να καθιερώσουν τα δικά τους ποιοτικά πρότυπα για τα υπόγεια ύδατα, καλούµενα ως ανώτερες αποδεκτές τιµές, µε βάση τον κατάλογο ρύπων του Παραρτήµατος ΙΙ. Ανώτερες αποδεκτές τιµές πρέπει να καθοριστούν για όλους τους ρύπους, οι οποίοι σύµφωνα µε την ανάλυση του άρθρου 5 της Οδηγίας-Πλαίσιο (ανάλυση πιέσεων και επιπτώσεων), χαρακτηρίζουν συστήµατα υπόγειων υδάτων σε κίνδυνο. 2.3 Εντοπισµός και αναστροφή των τάσεων Η Οδηγία προβλέπει ότι οι σηµαντικές και διατηρούµενες ανοδικές τάσεις ρύπανσης στις συγκεντρώσεις ρυπαντικών ουσιών θα πρέπει να εντοπισθούν σε όλα τα συστήµατα υπόγειων υδάτων, τα οποία σύµφωνα µε την ανάλυση πιέσεων και -17-

19 επιπτώσεων χαρακτηρίζονται σε κίνδυνο. Το θέµα της σηµαντικότητας διευκρινίζεται στο Παράρτηµα ΙV της Οδηγίας. Συνδέεται µε τη στατιστική και περιβαλλοντική σηµαντικότητα, οι οποίες έχουν άµεση σχέση µε τους πραγµατικούς κινδύνους από τις προσδιοριζόµενες ανοδικές τάσεις. Το σηµείο εκκίνησης για την εφαρµογή µέτρων για την αναστροφή σηµαντικών και διατηρούµενων ανοδικών τάσεων είναι εκείνο κατά το οποίο η συγκέντρωση του ρύπου φθάνει στο 75% των τιµών των ποιοτικών προτύπων υπόγειων υδάτων σε επίπεδο ΕΕ και/ή των ανώτερων αποδεκτών τιµών (Εικόνα 1). Εικόνα 1. Αρχή προσδιορισµού και αναστροφής σηµαντικών και διατηρούµενων ανοδικών τάσεων (ΕΘΙΑΓΕ-Πρακτικά συνεδρίου Κρήτης, 2008) Figure 1. Principle of the identification and reversal of statistically and environmentally upward trends (NAGREF-Creteconference proceedings, 2008) -18-

20 2.4 Μέτρα για την αποτροπή ή τον περιορισµό της εισαγωγής ρύπων (prevent or limit) Η Οδηγία προβλέπει τις θεσµικές απαιτήσεις για την πρόληψη ή τον περιορισµό της εισαγωγής ρύπων στα υπόγεια ύδατα που συµπίπτουν µε τις υφιστάµενες διατάξεις της παλαιάς Οδηγίας, ενώ είναι σε συµφωνία µε την Οδηγία-Πλαίσιο (Εικόνα 2). Εικόνα 2. Οι διατάξεις Πρόληψη & Περιορισµός που συνδέονται µε µία αξιολόγηση των κινδύνων από τις απορρίψεις Figure 2. The Prevent and Limit provisions linked to an evaluation of risks of inputs -19-

21 3. ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ Υπόγεια ύδατα: το σύνολο των νερών που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους στη ζώνη κορεσµού και σε άµεση επαφή µε το έδαφος η το υπέδαφος. Υδροφόρος ορίζοντας: υπόγειο στρώµα ή στρώµατα βράχων ή άλλες γεωλογικές στοιβάδες επαρκώς πορώδεις και διαπερατές, ώστε να επιτρέπουν σηµαντική ροή υπόγειων υδάτων και την άντληση σηµαντικών ποσοτήτων υπόγειων υδάτων. Σύστηµα υπόγειων υδάτων: Είναι συγκεκριµένος όγκος υπόγειων νερών εντός ενός ή περισσότερων υδροφόρων στρωµάτων (Οδηγία 2000/60/ΕΚ). Κατάσταση υπόγειων νερών: Είναι η συνολική έκφραση της κατάστασης υπογείου υδατικού συστήµατος, που καθορίζεται από τις χαµηλότερες τιµές της ποσοτικής και της χηµικής του κατάστασης. Καλή κατάσταση υπόγειων νερών: Είναι η κατάσταση υπόγειου υδατικού συστήµατος που χαρακτηρίζεται τουλάχιστον καλή, τόσο από ποσοτική όσο και από ποιοτική άποψη. Φυσική τιµή συγκέντρωσης (Natural backround level ΝΒL): Η συγκέντρωση ενός στοιχείου ή χηµικής ουσίας σε διάλυµα, που προέρχεται µε φυσικές διεργασίες από γεωλογικές, βιολογικές ή ατµοσφαιρικές πηγές. Στην Οδηγία για τα υπόγεια νερά αναφέρεται σαν υποβόσκον επίπεδο. Τιµή κατωφλίου (Threshold value-tv): Ένα ποιοτικό πρότυπο για τις ρυπαντικές ουσίες στα υπόγεια νερά, που πρέπει να καθοριστεί από τα κράτη-µέλη και αντιπροσωπεύει µία συγκέντρωση που δεν πρέπει να ξεπεραστεί, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η προστασία της δηµόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Στην Οδηγία για τα υπόγεια νερά αναφέρεται σαν ανώτερη αποδεκτή τιµή. Ποιοτικό πρότυπο για τα υπόγεια ύδατα (Environmental Quality Standard, EQS/Reference Value, REF): Πρότυπο περιβαλλοντικής ποιότητας το οποίο -20-

22 εκφράζεται ως συγκέντρωση συγκεκριµένου ρύπου, οµάδας ρύπων ή δείκτη ρύπανσης σε υπόγεια ύδατα και του οποίου δεν θα πρέπει να γίνεται υπέρβαση προκειµένου να προστατεύεται η ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Σηµαντική και διατηρούµενη ανοδική τάση: Κάθε στατιστικά και περιβαλλοντικά σηµαντική αύξηση της συγκέντρωσης ρύπου, οµάδας ρύπων ή δείκτη ρύπανσης, στα υπόγεια ύδατα, και της οποίας η αναστροφή της τάσης χαρακτηρίζεται αναγκαία σύµφωνα µε το άρθρο 5 της Οδηγία για τα υπόγεια νερά. Εισαγωγή ρύπου στα υπόγεια ύδατα: Άµεση ή έµµεση εισαγωγή ρύπων στα υπόγεια ύδατα, ως αποτέλεσµα ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Επίπεδο εκκίνησης: Η µέση τιµή που µετράται κατά τα έτη αναφοράς 2007 και 2008 βάσει των προγραµµάτων παρακολούθησης που εφαρµόζονται δυνάµει του άρθρου 8 της οδηγίας 2000/60/ΕΚ ή, στην περίπτωση ουσιών που εντοπίζονται µετά τα εν λόγω έτη αναφοράς, κατά το πρώτο διάστηµα για το οποίο υπάρχουν στοιχεία από αντιπροσωπευτική περίοδο παρακολούθησης (Οδηγία 2006/118/ΕΚ). Η επιλογή των συγκεκριµένων ετών έχει να κάνει µε το ότι είναι δυνατόν αυτή τη χρονική περίοδο να υπάρχει σηµαντική καταγεγραµµένη και τεκµηριωµένη ρύπανση των νερών από ανθρωπογενή αίτια. 4. ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ 4.1 Γενικά στοιχεία Οι κυριότερες παράµετροι του υπόγειου νερού είναι: Φυσικές (θερµοκρασία, χρώµα, θολότητα, οσµή, ραδιενέργεια) Χηµικές (ph, αγωγιµότητα, σκληρότητα, αλκαλικότητα, δυναµικό οξειδοαναγωγής) -21-

23 Κύρια ιόντα: Ca +2, Mg +2, Na +, K +, HCO 3 -, SO 4-2, Cl -, NO - 3 ευτερεύοντα ιόντα: Fe +2, Fe +3, Mn +2, NH 4 +, F -, CO 3-2, Al +3 κ.ά. Βαρέα µέταλλα: Pb, Cr, Hg, As, Cd κ.ά. Θρεπτικές ενώσεις του N, P Πρωτεΐνες, οργανικές ενώσεις, αέρια (O 2, N 2,, H 2 S, NH 3, CH 4 ) (Βουδούρης, 2009). 4.2 Ποιότητα υπόγειων νερών Η ποιότητα των υπόγειων νερών, καθορίζεται από πολλούς παράγοντες: Την αποσάθρωση και διάλυση των πετρωµάτων Την απόθεση ορυκτών Την οργανική ύλη (έκλυση CO 2, αναγωγή Fe, NO 3 -, SO 4-2, µεθανογένεση) Την παρουσία βλάστησης (πρόσληψη καλίου, φωσφόρου, αερίων από την ατµόσφαιρα) Αντιδράσεις ιοντοανταλλαγής Ανθρώπινες δραστηριότητες (χρήση φυτοφαρµάκων, εντοµοκτόνων και λιπασµάτων στη γεωργία, διάθεση αστικών λυµάτων και βιοµηχανικών αποβλήτων στο έδαφος, διαρροές από χωµατερές, διαφυγές ρυπαντών, κλπ) Οι κυριότεροι ρυπαντές, που µε διάφορους τρόπους καταλήγουν στα νερά είναι: Άζωτο Ο πιο διαδεδοµένος ρυπαντής, που αναγνωρίζεται στο υπόγειο νερό, είναι το διαλυµένο άζωτο, µε τη µορφή της νιτρικής ρίζας (Ν0 3 -). H µεγάλη διάδοσή του οφείλεται στις αγροτικές δραστηριότητες και στην απόρριψη, επιφανειακή ή υπόγεια, των λυµάτων. -22-

24 Ιχνοστοιχεία Μέταλλα Ιδιαίτερα ενδιαφέρουν τα στοιχεία εκείνα για τα οποία τα διάφορα σταθερότυπα νερού βάζουν προκαθορισµένα αποδεκτά όρια συγκέντρωσης. Πρόκειται για τα µέταλλα: Ag, Cd, Cr, Hg, Fe, Mn, και Zn. Αµέταλλα Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν C, Cl, S, N, F, As, Se, P, διαλυµένες µορφές του άνθρακα, θείου και του χλωρίου. Οργανικές ενώσεις Οι φυσικές οργανικές ενώσεις δεν επηρεάζουν την ποιότητα του υπόγειου νερού σε αντίθεση µε τις παραγόµενες από τον άνθρωπο που ξεπερνούν τα και που αυξάνονται κατά εκατοντάδες ετησίως. Μεγάλος αριθµός απ αυτές είναι ανθεκτικές στην βιολογική αποσύνθεση και δεν καταστρέφονται µε τη βιολογική επεξεργασία. Πολλές από αυτές εισέρχονται στο βιολογικό κύκλο µέσω του νερού. Υδρογονάνθρακες Η είσοδος τους γίνεται από διαρροές ή ατυχήµατα κατά την αποθήκευση ή την µεταφορά τους. Είναι ελαφρύτεροι και δεν αναµιγνύονται µε το νερό παραµένοντας στην ακόρεστη ζώνη του υδροφορέα (Βουδούρης, 2009). -23-

25 4.3 Φυσική προέλευση των ιόντων Κατιόντα Ασβέστιο - Μαγνήσιο Η κύρια προέλευση του ασβεστίου (Ca +2 ) είναι τα ανθρακικά ιζηµατογενή πετρώµατα και µάρµαρα. Επίσης προέρχεται από τους ασβεστονατριούχους άστριους, τη γύψο, τους πυρόξενους, τους αµφιβόλους, καθώς και από ορυκτά της οµάδας του επίδοτου. Το µαγνήσιο (Mg 2+) απαντάται στον ολιβίνη (Mg,Fe)SiO 4, µαγνησίτη, δολοµίτη και τους χλωρίτες. Επίσης στα ανθρακικά πετρώµατα, στα οποία είναι περισσότερο άφθονο όταν περιέχουν µαγνησίτη (MgCO 3) και δολοµίτη (CaCO 3.MgCO 3). Προέρχεται και από τη διάλυση αργιλικών ορυκτών, όπου βρίσκεται προσροφηµένο στο πλέγµα τους. O λόγος Ca/Mg στο θαλασσινό νερό είναι περίπου 0,25, σε υφάλµυρα νερά 1,5-3,7, ενώ σε ασβεστολιθικά νερά 1,6 και σε δολοµιτικά νερά 1,25. Νάτριο-Κάλιο Τα αλκάλια Na + και K + συνδέουν την παρουσία τους µε τους αστρίους. Το µεν νάτριο απαντάται στον αλβίτη (NaAlSi 3 O 8 ), το δε κάλιο στον ορθόκλαστο και στο µικροκλινή (KΑlSi 3 O 8 ). Το Na απαντά επίσης στους νατριούχους αµφιβόλους (γλαυκοφανή) και στον αλίτη (NaCl) και το Κ στον συλβίνη (ΚCl). Το κάλιο σχετίζεται επίσης και µε τα καλιούχα λιπάσµατα. Η παρουσία των αλκαλίων σχετίζεται και µε τη διείσδυση της θάλασσας σε παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες ή µε αεροµεταφερόµενα σταγονίδια από τη θάλασσα. Το ενδεικτικό επίπεδο συγκέντρωσης νατρίου στα υπόγεια νερά είναι τα 20 mg/l. -24-

26 Ανιόντα Χλώριο (Cl - ) Κύρια προέλευσή του είναι τα ιζηµατογενή πετρώµατα, που περιέχουν αργιλικά ορυκτά θαλάσσιας γένεσης, καθώς και οι εβαπορίτες. Άλλη πηγή αποτελεί η διείσδυση της θάλασσας στους παράκτιους υδροφόρους (υφαλµύρινση). Στις βιοµηχανικές περιοχές αύξηση των ιόντων Cl - προέρχεται από την καύση των πλαστικών και τα θερµοηλεκτρικά εργοστάσια. Τα χλωριούχα ιόντα συµβάλλουν στη διατήρηση της ηλεκτρικής ουδετερότητας των ερυθρών αιµοσφαιρίων και στην παραγωγή του υδροχλωρικού οξέος στο στοµάχι. Επιθυµητό όριο συγκέντρωσης των χλωριόντων στο πόσιµο νερό είναι 25 mg/l και το ανώτατο 250 mg/l. Σε µεγαλύτερες συγκεντρώσεις το νερό γίνεται γλυφό και ορισµένες επιδηµιολογικές µελέτες αναφέρουν ότι προκαλούνται καρδιαγγειακά προβλήµατα. Όξινα ανθρακικά ιόντα (HCO 3 -) Είναι το επικρατέστερο ανιόν στα γλυκά υπόγεια νερά. Προέρχεται από το CO 2 της ατµόσφαιρας και το ελευθερούµενο στο έδαφος κατά την οργανική αποσύνθεση, σύµφωνα µε την αντίδραση: CaCO 3 + CO 2 + H 2O Ca (HCO 3 -) Επίσης προέρχονται από τη διάλυση των ανθρακικών πετρωµάτων από το νερό: CaCO 3 + H+ Ca 2+ + HCO - 3 Nιτρικά ιόντα (ΝΟ 3 -) Τα νιτρικά ιόντα είναι το τελικό προϊόν της φυσικής αποσύνθεσης οργανικών αζωτούχων ενώσεων, όπως φυτικής και ζωικής πρωτεΐνης. Μπορεί να προέρχoνται -25-

27 από ζωικά περιττώµατα, λιπάσµατα ή προηγούµενη χρήση του νερού από τον άνθρωπο. Η οξείδωση του αµµωνιακού ιόντος ΝΗ + 4 που προκύπτει από την αποσύνθεση πραγµατοποιείται σε δύο στάδια µε τη βοήθεια µικροοργανισµών: 2ΝΗ ΟΗ - + 3Ο 2 2ΝΟ Η + + 4Η 2 Ο 2ΝΟ Ο 2 2ΝΟ - 3 Μεγάλη περιεκτικότητα σε νιτρικό ανιόν υποδηλώνει την παρουσία βιολογικών ρύπων ή επίδραση/ανάµειξη µε νερά άρδευσης από λιπαινόµενα εδάφη. Το ανώτατο όριο συγκέντρωσης νιτρικών στο πόσιµο νερό έχει καθορισθεί σε 50 mg/l, ενώ το επιθυµητό όριο είναι 25 mg/l. Θειϊκά ανιόντα (SO 4-2 ) Κύρια προέλευση των θειϊκών ανιόντων είναι η διάλυση της γύψου και του ανυδρίτη, η χρήση θειϊκών λιπασµάτων τύπου (NH 4) 2SO 4, καθώς και η οξείδωση θειούχων ενώσεων (πυριτών), που εµφανίζονται σε αργιλικά πετρώµατα, σύµφωνα µε τις αντιδράσεις: CaSO 4 2H 2 O (s) Ca 2+ + SO H 2 O CaSO 4 (s) Ca 2+ + SO 2-4 Η παραγωγή θειϊκών ανιόντων από σουλφίδια και θειϊκό αµµώνιο γίνεται σύµφωνα µε τις παρακάτω αντιδράσεις (Βουδούρης, 2009): FeS 2 +15/4O 2 + 7/2H 2O Fe(OH) 3 + 2SO H + (NH 4 ) 2 SO 4 + 2Η 2 Ο 2ΝΗ 4 ΟΗ + 2Η + + SΟ

28 5. ΠΙΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΣΚΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Τα υπόγεια ύδατα αποτελούν πολύτιµο φυσικό πόρο, και ως τέτοιος θα πρέπει να προστατεύεται από την υποβάθµιση και τη ρύπανση. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα σηµαντικό για τα οικοσυστήµατα που εξαρτώνται από τα υπόγεια ύδατα, καθώς και για τη χρήση για ανθρώπινη κατανάλωση (Οδηγία 2006/118/ΕΚ). H Ελλάδα εξαρτάται κύρια από τα υπόγεια νερά για την κάλυψη των υδατικών της αναγκών. Οι βασικότεροι υδροφορείς είναι ανθρακικοί (καρστικοί) και Νεογενείς, Τεταρτογενείς αποθέσεις (πορώδεις υδροφορείς). Τα προβλήµατα που παρατηρούνται αφορούν τόσο την ποιοτική όσο και την ποσοτική κατάσταση των υπόγειων υδάτων. Πηγές της ρύπανσης των υπόγειων νερών αποτελούν το φαινόµενο της υφαλµύρινσης, τα λιπάσµατα-φυτοπροστατευτικά από τις αγροτικές δραστηριότητες και η ανεξέλεγκτη διάθεση επεξεργασµένων και µη αστικών λυµάτων σε απορροφητικούς βόθρους. Οι παράκτιοι υδροφόροι ορίζοντες, κάτω από φυσικές συνθήκες, αποστραγγίζονται προς τη θάλασσα. Τα τελευταία χρόνια, οι πολλές αντλήσεις στις παράκτιες ζώνες ελαττώνουν ή αναστρέφουν τη φυσική υδραυλική βαθµίδα προς αυτήν µε συνέπεια τη διείσδυση του θαλασσινού νερού προς την ενδοχώρα (υφαλµύρινση). Το δεύτερο βασικό πρόβληµα που εντοπίζεται είναι η νιτρορρύπανση σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, σαν αποτέλεσµα των εντατικών αγροτικών δραστηριοτήτων, αλλά και της έλλειψης µονάδων βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυµάτων (Daskalaki et al, 2007). Η πτώση της στάθµης έχει οδηγήσει στην εξάντληση υδροφορέων, µε αποτέλεσµα να πρέπει να προωθηθούν υδροληπτικά έργα µεγάλου βάθους, γεγονός που -27-

29 αυξάνει σηµαντικά το κόστος εκµετάλλευσης, καθιστώντας παράλληλα το υδρολογικό ισοζύγιο αρνητικό. Η υπερεκµετάλλευση υδροφορέων έχει ως αποτέλεσµα τη σηµαντική και ταχεία ποιοτική υποβάθµισή τους στις παράκτιες περιοχές, όπου παρατηρείται συνεχής µετακίνηση της διεπιφάνειας γλυκού-αλµυρού νερού προς την ενδοχώρα, καθώς και φαινόµενα εδαφικών καθιζήσεων σε χαλαρές αποθέσεις υδροφορέων που παρουσιάζουν εναλλαγές υδροφόρων-ηµιπερατών στρωµάτων (π.χ. Ανατολική Θεσσαλία). Στις περιπτώσεις αυτές, καθίσταται αδύνατη η χρήση τους ακόµα και για σκοπούς άρδευσης (ΥΠΕΧΩ Ε,2008). Οι περισσότερες πηγές ρύπανσης προέρχονται από την απόρριψη των αποβλήτων, που δηµιουργούνται µετά από κάθε χρήση νερού. Σε αντίθεση µε τη ρύπανση των επιφανειακών νερών, η ρύπανση των υπόγειων νερών είναι πολύ δύσκολο να αντιµετωπισθεί ή και ακόµα να αναστραφεί, ενώ µπορεί να διατηρηθεί για δεκαετίες. Oι πιέσεις που ασκούνται στα υπόγεια νερά είναι οι παρακάτω: Αύξηση πληθυσµού και ανάπτυξη βιοτικού επιπέδου Αστικοποίηση, τουριστική ανάπτυξη Άνιση κατανοµή των βροχοπτώσεων-κλιµατικές αλλαγές Αποψίλωση των δασών Άνιση χωρική και χρονική κατανοµή της ζήτησης του νερού Επέκταση αρδευόµενων εκτάσεων Μη ορθολογική διαχείριση Όλα αυτά έχουν σαν αποτέλεσµα την υπερεκµετάλλευση των υπόγειων υδροφορέων. Περίπου (τριακόσιες χιλιάδες) γεωτρήσεις -28-

30 υπερεκµεταλλεύονται τους υπόγειους υδροφορείς της χώρας µας (Βουδούρης, 2009). Σαν βασικότερα αίτια της υποβάθµισης των υπόγειων νερών αξιολογούνται τα παρακάτω (Σµυρνιώτης, 2008): Αστικά λύµατα Βιοµηχανικά απόβλητα» οργανικά απόβλητα επεξεργασία τροφίµων» σκουπιδιών παλιών αντικειµένων κλπ Μεταλλευτικά απόβλητα Μεταλλευτικές βιοµηχανίες εξόρυξη µεταλλευµάτων ιυλιστήρια πετρελαίου εξόρυξη πετρελαίου Χηµικές βιοµηχανίες ιάφορες άλλες δραστηριότητες Επιστροφές από άρδευση Υφαλµύρινση λόγω υπεραντλήσεων Νερά ψύξης Στερεά και ηµιστερεά σκουπίδια Απόρριψη ρευστών στο έδαφος ή σε γεωτρήσεις Υπαίθριες αποθηκεύσεις Αποπαγοποίηση δρόµων Νεκροταφεία -29-

31 6. BRIDGE PROJECT To Πρόγραµµα-Πλαίσιο για την έρευνα (Research Framework Programme-FP) είναι το κύριο µέσο µε το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει δράσεις έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Το έκτο ΠΠ οδήγησε στην προώθηση και την ανάπτυξη του έργου BRIDGE, το οποίο είχε σαν στόχο να αναπτύξει µία κοινή µεθοδολογία, η οποία θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί από τα Κράτη-Μέλη, για τον καθορισµό ανώτερων αποδεκτών τιµών συγκεντρώσεων ιόντων στα υπόγεια ύδατα. Η ανταλλαγή πληροφοριών και εµπειριών που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο αυτό, αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη κοινών κατευθυντήριων γραµµών (Εικόνα 3). Εικόνα 3. Στοιχεία ταξινόµησης της χηµικής κατάστασης των υπόγειων υδάτων όπως µελετήθηκαν από το έργο BRIDGE (Βridge D18, 2006) Figure 3: General relationship of groundwater quality and status under the Bridge Project (Βridge D18, 2006) -30-

32 Στο πρόγραµµα αυτό, που διήρκεσε δύο χρόνια ( ) συµµετείχαν 27 πανεπιστηµιακά ιδρύµατα και ερευνητικά ινστιτούτα από 17 ευρωπαϊκές χώρες. Η Ελλάδα συµµετείχε µε τα Ινστιτούτα Χαρτογράφησης και Ταξινόµησης Εδαφών Λάρισας (ΙΧΤΕΛ) και Εγγείων Βελτιώσεων (ΙΕΒ) του Εθνικού Ιδρύµατος Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ). Τα αποτελέσµατα αυτού του προγράµµατος είχαν τη µορφή παραδοτέων εκθέσεων, όπως προέκυψαν από τις δραστηριότητες των πακέτων εργασίας (workpackages- WP) που υλοποιήθηκαν και οι οποίες συνοπτικά περιελάµβαναν: WP1: Έρευνα για τις αντιπροσωπευτικές ρυπαντικές ουσίες στα υπόγεια νερά WP2 : Μελέτη των χαρακτηριστικών των υπόγειων νερών WP3: Κριτήρια για τα περιβαλλοντικά όρια κατωφλίου και ανάπτυξη µεθοδολογίας για τον καθορισµό της καλής κατάστασης WP4: Αντιπροσωπευτικές τοποθεσίες (representative sites)/ µελέτες υδατικών σωµάτων (case studies) WP5: Κοινωνικοοικονοµικές διαστάσεις καθορισµού TV WP6: ηµόσιο διάλογο µε τους χρήστες (stakeholders)- ιαβούλευση Πιο συγκεκριµένα: WP1: Τρέχοντα ευρευνητικά εθνικά και ευρωπαϊκά προγράµµατα για τις φυσικές και ανθρωπογενείς ουσίες στα υπόγεια νερά. Συµπεριφορά, οικοτοξικολογικές επιδράσεις, αλληλεπιδράσεις µε επιφανειακά νερά και οικοσυστήµατα ρυπαντικών ουσιών. Μέταλλα, ανιόντα και οργανικές ουσίες (αµµώνιο, αρσενικό, κάδµιο, χλωριούχα, υδράργυρος, νιτρικά, µόλυβδος, φυτοφάρµακα και παράγωγά -31-

33 τους, θειϊκά, τριχλωροαιθυλένιο, τετραχλωροαιθυλένιο) τριάντα τρεις (33) ουσίες προτεραιότητας και κάποιες νέες ρυπαντικές ουσίες. Κατασκευή βάσης δεδοµένων για υπόγειους υδροφορείς (45 ανά την Ευρώπη) και µίας βάσης σταθµών αναφοράς (700 σταθµοί). WP2: Περιγραφή συγκεκριµένων κριτηρίων που συνδέονται µε τα υπόγεια υδάτινα σώµατα και πρέπει να ληφθούν υπόψη για την εκτίµηση της χηµικής τους κατάστασης. Υδρογεωλογικά χαρακτηριστικά υπόγειων νερών Επιδράσεις µε χερσαία και επιφανειακά οικοσυστήµατα Ποσοτικά δεδοµένα και διασύνδεσή τους µε ποιοτικά δεδοµένα. WP3: Κριτήρια για τις τιµές κατωφλίου και προτεινόµενη µεθοδολογία για τον καθορισµό της καλής κατάστασης. Αξιολόγηση εθνικών µεθοδολογιών για την προστασία των υπόγειων νερών. ειγµατοληψίες, δίκτυα παρακολούθησης, µετρήσεις. WP4: Αντιπροσωπευτικές τοποθεσίες/µελέτες υδατικών σωµάτων, έλεγχος συµµόρφωσης. εκατέσσερις µελέτες περίπτωσης (case studies) σε ευρωπαϊκό επίπεδο που περιελάµβαναν: πιλοτικές λεκάνες απορροής ποταµών, διασυνοριακές λεκάνες, επιλεγµένες θέσεις από εθνικά προγράµµατα παρακολούθησης, καρστικούς υδροφορείς, κλπ (βλ.εικόνα 4) WP5: Αποτίµηση οικονοµικών και κοινωνικών επιπτώσεων που συνδέονται µε τις περιβαλλοντικές τιµές κατωφλίου Ανάπτυξη µεθοδολογίας -32-

34 Ολοκληρωµένη οικονοµικο-κοινωνική εκτίµηση τιµών κατωφλίου σε πέντε (5) µελέτες περίπτωσης. Εικόνα 4. Θέσεις των 14 υδατικών σωµάτων των µελετών περίπτωσης (case studies) (Bridge D22, 2006) Figure 4. Location of the 14 groundwater bodies selected for the representative site case studies (Bridge D22, 2006) -33-

35 7. ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΥΠΟΓΕΙΩΝ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ Η ποιότητα των υπόγειων νερών καθορίζεται από πολλούς παράγοντες, οι βασικότεροι των οποίων είναι η φύση και οι ιδιότητες των πετρωµάτων της ακόρεστης και κορεσµένης ζώνης, οι τοπικές υδρολογικές και υδροδυναµικές συνθήκες και η αρχική σύσταση των υπόγειων νερών (Wendland et al, 2007). Εικόνα 5. Τυπολογία υπόγειων υδροφορέων στην Ευρώπη (Wendland et al, 2007) Figure 5. European aquifer typology for NBLs map (Wendland et al, 2007) Σε ευρωπαϊκό επίπεδο έγινε µία προσπάθεια τυποποίησης των κυριότερων κατηγοριών υδροφορέων που επιδεικνύουν συγκρίσιµες πετρογραφικές ιδιότητες. Παρόµοιες συστάσεις υπόγειων νερών αναµένονται για υδροφορείς µε συγκρίσιµες υδροδυναµικές και υδρολογικές ιδιότητες.οι βασικές κατηγορίες υδροφορέων λαµβάνοντας υπόψη κριτήρια που αφορούν τη λιθολογία τους είναι: -34-

36 i. Ανόργανοι ασβεστόλιθοι (καρστικοί/µη καρστικοί) (Limestone) ii. iii. iv. Οργανικοί ασβεστόλιθοι (Chalk) Άµµος και χαλίκια (Sand and gravel) Μάργες-Αµµοαργιλώδη εδάφη (Marls and clays) v. Ψαµµίτες (Sandstones) vi. vii. viii. ix. Κρυσταλλικό υπόβαθρο (Crystalline basement) Σχιστόλιθοι (Schists) Ηφαιστειακά πετρώµατα (Volcanic rocks) Εβαπορίτες x. Yφάλµυροι Yδροφορείς Οι παραπάνω κατηγορίες εφαρµόζοντας δευτερεύοντα κριτήρια (βλ.πίνακα 1) υποδιαιρούνται περαιτέρω. Με τη λογική αυτή έγινε ο χάρτης της εικόνας

37 Πίνακας 1. Κριτήρια για τη διάκριση των τύπων υπόγειων υδροφορέων (Wendland et al, 2007) Table 1. Primary criteria for the classification of groundwater aquifers (Wendland et al, 2007) KΥΡΙΑ ΙΑΚΡΙΣΗ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ PRIMARY AQUIFER ROCK TYPE CLASSIFICATION ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ADDITIONAL SECONDARY CRITERIA Άµµος και χαλίκια/sands and gravels Αµµοαργιλώδη εδάφη/marls and clays Ψαµµίτες/Sandstones Οργανικοί ασβεστόλιθοι/chalk Υδροδυναµική, π.χ/hydrodynamics e.g επαναφόρτιση υδροφορέων, χρόνος παραµονής/groundwater recharge, residence time, τοπογραφία/topography διαρροές/leakage Ανόργανοι ασβεστόλιθοι/limestones Ηφαιστειακά πετρώµατα/volcanic rocks Σχιστόλιθοι/Schist and shale υναµικό οξειδοαναγωγής/redox Ιδιαίτερες συνθήκες (π.χ αναχώµατα, θειϊκά άλατα, οξείδια, οργανικό υλικό άργιλοι, κλπ/particular occurrences (e.g. dykes, sulphide minerals, clays) Κρυσταλλικό υπόβαθρο/crystalline rocks Γεωλογικός χρόνος/geological age Yφαλµύρινση/Saline influence -36-

38 8. MΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 8.1 Γενικά Σύµφωνα µε την Οδηγία για τα υπόγεια νερά,...τα Κράτη-Μέλη θα πρέπει, εάν είναι δυνατόν, να χρησιµοποιούν στατιστικές διαδικασίες, εφόσον αυτές είναι σύµφωνες προς τις διεθνείς προδιαγραφές και συµβάλλουν στη συγκρισιµότητα των αποτελεσµάτων της παρακολούθησης µεταξύ των κρατών µελών σε βάθος χρόνου... O κύριος στόχος του προγράµµατος BRIDGE ήταν η ανάπτυξη µίας µεθοδολογίας για τον υπολογισµό τιµών κατωφλίου για τα υπόγεια νερά, βασιζόµενη σε επιστηµονικές αρχές. Οι φυσικές τιµές συγκέντρωσης (Edmunds et al., 2003) και τα περιβαλλοντικά ποιοτικά πρότυπα για το πόσιµο νερό, (WHO, 2006) που προκύπτουν από οικο-τοξικολογικά τεστ, µπορούν να καθοριστούν µε επιστηµονικές µεθόδους. H µεθοδολογία BRIDGE προτείνει µία προσέγγιση για τον υπολογισµό των τιµών κατωφλίου, που περιλαµβάνει τη χρήση των φυσικών τιµών συγκέντρωσης, αλλά και των περιβαλλοντικών ποιοτικών προτύπων (Βridge D18, 2006). Oι τιµές κατωφλίου υπολογίζονται λαµβάνοντας τα υπόγεια νερά σαν φυσικό πόρο από µόνο του (groundwater itself). Σε αυτήν την περίπτωση τα υπόγεια νερά προστατεύονται είτε σαν οικοσύστηµα, είτε σαν πηγή νερού για ανθρώπινη κατανάλωση. Επειδή δεν υπάρχουν δεδοµένα για τα οικοσυστήµατα υπόγειων νερών, χρησιµοποιούνται τα ποιοτικά πρότυπα για τα επιφανειακά νερά ή τα πρότυπα για το πόσιµο νερό. O υπολογισµός των τιµών κατωφλίου για τα εξαρτώµενα υδάτινα και χερσαία οικοσυστήµατα δεν είναι δυνατό να γίνει εξαιτίας της έλλειψης των σχετικών δεδοµένων. -37-

39 Σε γενικές γραµµές χρησιµοποιούνται τα πρότυπα για το πόσιµο νερό (σαν φυσικός πόρος) (Οδηγίες 80/778/ΕΚ, 98/83/ΕΚ) και σε ελάχιστες περιπτώσεις γίνεται χρήση προτύπων για επιφανειακά ύδατα (Coetsiers and Walraevens, 2006a). 8.2 Yπολογισµός τιµών κατωφλίου (TV) Αρχική µεθοδολογία Η αρχική µεθοδολογία προτείνει ο υπολογισµός των τιµών κατωφλίου να γίνεται βάσει των παρακάτω τριών σεναρίων, όπου: ΝΒL: Η φυσική τιµή συγκέντρωσης TV: Η τιµή κατωφλίου REF: Τιµή αναφοράς, µπορεί να είναι ένα περιβαλλοντικό ποιοτικό πρότυπο (environmental quality standard EQS), είτε πρότυπο για την ποιότητα του πόσιµου νερού (drinking water standard DWS). Περίπτωση 1: NBL/REF 1/3 TV=(NBL+REF)/2 Περίπτωση 2: NBL/REF<1/3 TV=2xNBL (απορρίφθηκε επειδή έδινε πολύ µικρές τιµές κατωφλίου) Περίπτωση 3: NBL/REF 1 TV=NBL Τελική µεθοδολογία Η τελική µεθοδολογία που εφαρµόζεται στα πλαίσια αυτής της εργασίας είναι: Περίπτωση 1: NBL/REF<1 TV=(NBL+REF)/2-38-

40 Περίπτωση 2: NBL/REF 1 TV=NBL Στις επόµενες παραγράφους περιγράφεται ο τρόπος υπολογισµού της παραµέτρου NBL Eκτίµηση των φυσικών τιµών συγκέντρωσης Η µεθοδολογία που αναπτύχθηκε στο πρόγραµµα BRIDGE για τον προσδιορισµό των NBL χρησιµοποιεί µία απλοποιηµένη διαδικασία προεπιλογής, που χρησιµοποιεί το 90 ο ή το ο εκατοστηµόριο* ενός προσεκτικά επιλεγµένου σετ δεδοµένων. Η επιλογή του 90 ου ή του ου εκατοστηµορίου βασίζεται στην ποσότητα και την ποιότητα των δεδοµένων (BRIDGE D18, 2006; Hinsby K.,Condesso de Melo MT. 2006). Όταν είναι διαθέσιµo µεγάλo πλήθος δεδοµένων(>60 σηµεία δειγµατοληψίας) προτιµάται το ο ποσοστό. Σε περιπτώσεις µικρότερων σετ δεδοµένων ή όταν η ανθρώπινη επίδραση δεν µπορεί να αποκλειστεί από τα δεδοµένα προτείνεται το 90 ο ποσοστό (BRIDGE D18, 2006). Το ποσοστό P.90.0 προτείνεται σαν η καλύτερη προσέγγιση για τη θέσπιση αξιών που επιλέγουν την προστασία του περιβάλλοντος. Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό P. είναι µια εναλλακτική λύση για τις περιπτώσεις βαρέως ρυπασµένων υπόγειων νερών και είναι πιο ρεαλιστικό από την άποψη των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν. H µεθοδολογία υπολογισµού του NBL εφαρµόζεται στην περίπτωση που δεν υπάρχει εθνική µεθοδολογία, ή προχωρηµένες µέθοδοι υπολογισµού (δεδοµένα οξειδωτικής ικανότητας, ιχνηθέτες, ή αλλοι περιβαλλοντικοί δείκτες). Τα κριτήρια προεπιλογής τιµών αποµακρύνουν: -39-

41 δείγµατα µε ποσοστό σφάλµατος ιονικής ισορροπίας >10% (ionic balance error-ibe/αποτελεί την ελάχιστη απαίτηση για την ποιότητα των µετρήσεων στα υπόγεια νερά), µε: Σκατι όντων Σανιόντων ΙΒΕ(%) = 100 Σ + Σ κατιόντων ανιόντων Το σύµβολο Σ δηλώνει άθροισµα και οι συγκεντρώσεις είναι σε meq/l. δείγµατα από άγνωστο βάθος, δεδοµένα που δεν µπορούν να καταταχθούν σε κάποιο τύπο υδροφορέα (βάσει τυπολογίας), δεδοµένα από γεωθερµικούς υδροφορείς, δείγµατα από υφάλµυρους υδροφορείς (µε [Na + ] + [Cl - ]>1.000 mg/l), παράκτιους ή επηρεαζόµενους από εβαπορίτες. Αυτές οι ιδιαίτερες συνθήκες πρέπει να µελετώνται ξεχωριστά. τιµές συγκέντρωσης νιτρικών >10 mg/l NO - 3 (η µέγιστη επιτρεπόµενη συγκέντρωση νιτρικών είναι 50 mg/l σύµφωνα µε τη σχετική ευρωπαϊκή οδηγία για την ποιότητα του πόσιµου νερού). Η συγκέντρωση νιτρικών >10 mg/l NO 3 -, µε βάση πάντα την προτεινόµενη µεθοδολογία, υποδηλώνει ανθρωπογενή παρέµβαση. Σηµαντική είναι η διάκριση αερόβιων και αναερόβιων συνθηκών (>1 mg/l O 2 αερόβιες συνθήκες, <1 mg/l O 2 αναερόβιες συνθήκες), όπου αυτή είναι εφικτή, ώστε να µην υπάρχει εσφαλµένη εικόνα για τη συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων. Οι αναερόβιοι υδροφορείς πρέπει να µελετώνται ξεχωριστά. Αυτό διότι σε αναερόβιες συνθήκες τα νιτρικά ιόντα ανάγονται σε νιτρώδη, αέριο άζωτο και θειϊκά παρουσία οργανικού άνθρακα και πυριτικών. Στα πλαίσια αυτά έγινε µία προσπάθεια εφαρµογής της µεθόδου οξειδωτικής ικανότητας (OXidation Capacity) που προτάθηκε από τους Griffionen et al, -40-

42 για φρέσκα δείγµατα µε Cl - <200 mg/l. H µέθοδος αυτή προβλέπει αποµάκρυνση των δειγµάτων µε OXC>2 meq/l (αντιπροσωπεύουν ανθρωπογενή επίδραση), όπου ΟΧC=7*[SO 4-2]+5*[NO 3 -], οι συγκεντρώσεις σε mmol/l. Oι τιµές 7 και 5 αντιπροσωπεύουν τα ηλεκτρόνια που µεταφέρονται όταν τα NO - 3 ανάγονται σε Ν 2 και τα SO -2 4 σε FeS 2 αντίστοιχα (Griffionen et al, 2008). Το σηµείο έναρξης εφαρµογής µέτρων για την αναστροφή των τάσεων ορίζεται σαν το 75% της TV, εκτός αν άλλοι παράγοντες επιβάλλουν κάποια άλλη τιµή (Οδηγία 2006/118/ΕΚ). *: Το p th εκατοστηµόριο ενός συνόλου στοιχείων είναι µία τιµή τέτοια ώστε τουλάχιστον το p% των παρατηρήσεων είναι ίσα ή µικρότερα µε την τιµή αυτή και τουλάχιστον (100-p)% είναι ίσα ή µεγαλύτερα. Ταξινοµούµε τα στοιχεία σε αύξουσα σειρά. Υπολογίζουµε τη θέση i που είναι η θέση του p th εκατοστηµορίου: i = (p/100)n, n:πλήθος τιµών Αν το i δεν είναι ακέραιος, στρογγυλοποιούµε προς τα πάνω. Το p th εκατοστηµόριο είναι η τιµή στη θέση i. Αν το i είναι ακέραιος το p th εκατοστηµόριο είναι ο µέσος όρος των θέσεων i και i

43 8.2.4 Μελετώµενες χηµικές παράµετροι Για τον υπολογισµό των τιµών κατωφλίου µελετήθηκαν σετ συγκεντρώσεων κύριων ιόντων: Ca 2+, Mg 2+, Na +, K +, HCO 3 -, SO 4 2-, Cl -, NO 3 -. Επίσης, η ηλεκτρική αγωγιµότητα EC και συγκεντρώσεις ΝΗ 4 +, όπου υπήρχαν διαθέσιµα δεδοµένα. Σαν τιµές αναφοράς χρησιµοποιήθηκαν τα πρότυπα για την ποιότητα του πόσιµου νερού (Οδηγίες 80/778, 98/83/ΕΚ) και την ποιότητα του νερού άρδευσης (Panoras & Ilias, 1999). Kαι στις δύο περιπτώσεις τα υπόγεια ύδατα είχαν την έννοια του φυσικού πόρου (groundwater itself). -42-

44 9. ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 9.1 Β ΑΧΑΪΑ Γεωλογία-Υδρογεωλογία περιοχής H περιοχή µελέτης περιλαµβάνει το Β τµήµα του νοµού Aχαϊας, µε συνολική έκταση km 2. Xαρακτηρίζεται από µέτρια ανάπτυξη του υδρογραφικού δικτύου, το µέσο υψόµετρο ανέρχεται σε 600 m και η µέση κλίση κυµαίνεται από 6-15,5% (Βουδούρης, 1995). Το αλπικά πτυχωµένο υπόβαθρο της περιοχής αποτελείται από δύο επιµήκεις ισοτοπικές ζώνες:τη ζώνη Γαβρόβου-Τρίπολης υτικά και τη ζώνη Ωλονού-Πίνδου Ανατολικά. Η ζώνη της Πίνδου δοµείται από πελαγικούς ασβεστόλιθους Τριαδικής έως Ανωκρητιδικής ηλικίας µε ενστρώσεις ραδιολαριτών και υπέρκειται ο Ηωκαινικός φλύσχης που συνίσταται από εναλλαγές ψαµµιτών, ιλυολίθων και σπανιότερα κροκαλοπαγών. Το Πλειοτεταρτογενές επικάλυµµα συνίσταται από εναλλαγές αργίλων, αµµούχων αργίλων και άµµων και στο ανώτερο τµήµα εµφανίζεται µία αδροµερέστερη σειρά από κροκαλοπαγή (Βουδούρης, 1995). Τα ανθρακικά πετρώµατα της ζώνης Γάβροβου-Τρίπολης σχηµατίστηκαν σε ένα ρηχό ωκεάνιο περιβάλλον από το Τριαδικό προς το Ηώκαινο. Αυτά τα πετρώµατα καλύπτουν επιφάνεια 2.3 km 2, ενώ επικαλύπτονται από στρώµατα φλύσχη. Ένας απλοποιηµένος γεωλογικός χάρτης της περιοχής φαίνεται στην Εικόνα 6. Οι γεωλογικοί σχηµατισµοί που δοµούν την περιοχή έρευνας διακρίνονται σε: Υδροστεγανούς (φλύσχης, ραδιολαρίτες) Ηµιπερατούς (νεογενή ιζήµατα) Υδροπερατούς (ανθρακικά ιζήµατα, τεταρτογενείς σχηµατισµοί) Τα σηµεία δειγµατοληψίας διακρίνονται στην Εικόνα

45 Εικόνα 6. Απλοποιηµένος γεωλογικός χάρτης της περιοχής (Bουδούρης, 1995) (1:τεταρτογενή ιζήµατα, 2:πλειοπλειστοκαινικά ιζήµατα, α.λεπτοµερή-β.αδροµερή. 3:φλύσχης ζώνης Πίνδου, 4:ασβεστόλιθοι ζώνης Πίνδου µε ραδιολαρίτες, 5:φλύσχης ζώνης Τρίπολης, 6:ασβεστόλιθοι ζώνης Τρίπολης, 7:γεωλογικό όριο, 8:υδατόρεµα, 9:υδροκρίτης) Figure 6. Simplified geological map of the study area (Voudouris, 1995) (1.quartenary deposits, 2. plio-pleistocene deposits a.fine-b.coarse 3. flysch of Pindos zone, 4.limestones of Pindos zone with radiolarites, 5. flysch of Tripoli zone, 6.limestones of Tripoli zone, 7.geological contact, 8.river stream, 9.watershed boundary -44-

46 Εικόνα 7. Θέση σηµείων δειγµατοληψίας (Βουδούρης, 1995) Figure 7. Sampling points (Voudouris, 1995) Ασκούµενες πιέσεις To µεγαλύτερο αστικό κέντρο της περιοχής µελέτης είναι η πόλη της Πάτρας µε πληθυσµό κατοίκους. Η γεωργία δεν αποτελεί πλέον την κύρια οικονοµική δραστηριότητα, καθώς έχουν εξελιχθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια ο δευτερογενής και ο τριτογενής τοµέας. Η ετήσια ποσότητα υπόγειων νερών που αντλείται ετησίως για αστική χρήση είναι περίπου 15.6χ10 6 m 3 /yr, ενώ για αστική, αγροτική και βιοµηχανική χρήση η ποσότητα αυτή ανέρχεται στα 30χ10 6 m 3 /yr (Voudouris et al, 1997). Η εντατική εκµετάλλευση σε συνδυασµό µε τις παρατεταµένες περιόδους ξηρασίας είχαν σαν αποτέλεσµα την ποσοτική και ποιοτική υποβάθµιση των υπόγειων υδροφορέων. Έτσι το 1992 παρατηρήθηκε σηµαντική πτώση στάθµης του -45-

47 υδροφόρου ορίζοντα των προσχωσιγενών θέσεων, µετατροπή των αρτεσιανών υδροφόρων σε ελεύθερους και ανάπτυξη αρνητικής πιεζοµετρίας, καθώς και διείσδυση της θάλασσας σε απόσταση 3 km από την ακτή. Την περίοδο διακόπηκε η άντληση των παράκτιων δηµοτικών γεωτρήσεων και σε συνδυασµό µε την αποβιοµηχάνιση της περιοχής, τη µετεγκατάσταση βιοµηχανιών στην BI.ΠΕ Πατρών, καθώς και την αύξηση του φυσικού εµπλουτισµού, ανεστράφησαν οι δυσµενείς επιπτώσεις (Βουδούρης Κ., Μανδηλαράς., 2001). -46-

48 9.2 ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥΜΠΑΣ Ν.ΚΙΛΚΙΣ Γεωλογία περιοχής Η περιοχή υπό µελέτη βρίσκεται δυτικά του ποταµού Αξιού (Εικόνα 8) και γεωλογικά ανήκει στη Ζώνη της Παιονίας, στην Ενότητα του Βαφειοχωρίου. Εικόνα 8. ίκτυο γεωτρήσεων περιοχής Κιλκίς (Panagopoulos et al, 2004) Figure 8. Sampling points of Kilkis territory (Panagopoulos et al, 2004) Η στρωµατογραφική διαδοχή της Ενότητας Βαφειοχωρίου από τα νεότερα προς τα παλαιότερα στρώµατα είναι: Φλύσχης αποτελούµενος από κροκαλοπαγή, ψαµµίτες, πηλίτες, ηλικίας Ανώτερου Ιουρασικού-Βάσης Κρητιδικού. -47-

49 Ασβεστόλιθοι συµπαγείς και κροκαλοπαγείς ασβεστόλιθοι µε απολιθώµατα κοραλλίων χαρακτηριστικών του Πορτλανδίου (Άνω Ιουρασικό). Κλαστική ιζηµατογενής σειρά αποτελούµενη από κροκαλοπαγή (συχνά µε κροκάλες οφιόλιθων ή κρυσταλλοσχιστωδών), ψαµµίτες, ψαµµιτοειδείς πηλίτες και ψαµµιτοειδείς ασβεστόλιθους. Οφιολιθική ακολουθία µε δολερίτες, γάββρους και µικρολιθικά. Σειρά εναλλασσόµενων στρωµάτων από σιπολίνες, χαλαζίτες, µαρµαρυγιακούς σχιστόλιθους και µάρµαρα ηλικίας Τριαδικού-Ιουρασικού (Mουντράκης, 1985). Αξιόλογο υδροφορέα σχηµατίζουν τα Τεταρτογενή που αποτελούνται από άµµους, αργιλοµιγείς άµµους, αδροµερείς αποθέσεις µε κροκάλες και χαλίκια µε χαµηλό ποσοστό αργιλικών στοιχείων. Οι χαλαροί αυτοί σχηµατισµοί τροφοδοτούνται κυρίως από τα επιφανειακά νερά στον βασικό άξονα αποστράγγισης (ποταµός Αξιός) και µέσω πλευρικής διήθησης από τους καρστικούς σχηµατισµούς των ορίων της λεκάνης. Λόγω της παρεµβολής αργιλικών στρωµάτων µεγάλους πάχους, εκτός από τον φρεάτιο, διαµορφώνονται και επάλληλοι υδροφορείς υπό πίεση, οι οποίοι υφίστανται εντατική εκµετάλλευση από γεωτρήσεις (ΥΠΕΧΩ Ε, 2008) Aσκούµενες πιέσεις στα υπόγεια νερά Οι καλλιεργήσιµες εκτάσεις αντιστοιχούν στο 45,45% της συνολικής έκτασης. Από αυτές το ποσοστό των αρδευόµενων εκτάσεων ήταν ~70% το 2005 (www.statistics.gr). Η άρδευση επιτυγχάνεται µε συλλογικά ή ιδιωτικά δίκτυα γεωτρήσεων σε ποσοστό 71%, από ποταµούς και πηγές 28,7% και από τεχνητές λίµνες 0,3%. Σε λειτουργία βρίσκονται το Κοινοτικό ίκτυο Μανδρών και των -48-

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ EL EL EL ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 5.3.2010 E(2010) 1096 τελικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σύµφωνα µε το άρθρο 3 παράγραφος 7 της οδηγίας 2006/118/EΚ περί υπογείων υδάτων, µε αντικείµενο τον καθορισµό ανώτερων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Υδροπερατοί σχηµατισµοί. Ανάπτυξη φρεάτιων υδροφόρων οριζόντων. α/α ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ.

Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Υδροπερατοί σχηµατισµοί. Ανάπτυξη φρεάτιων υδροφόρων οριζόντων. α/α ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση του υδρογεωλογικού καθεστώτος της λεκάνης του Αλµυρού Βόλου και σε συνδυασµό µε την ανάλυση του ποιοτικού καθεστώτος των υπόγειων νερών της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επίκ. Καθηγήτρια Δήμητρα Βουτσά Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η Συνέδριο Πολιτιστικών Φορέων Νομού Θεσσαλονίκης «Εκτός των τειχών» Πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας. Υπόγεια Υδατικά Συστήματα Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας

Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας. Υπόγεια Υδατικά Συστήματα Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας Υδατικό Διαμέρισμα Θεσσαλίας - Σημαντικά Θέματα Διαχείρισης Νερού - Μέτρα Οργάνωσης της Διαβούλευσης Υπόγεια Υδατικά Συστήματα Υδατικού Διαμερίσματος Θεσσαλίας Κ/ΞΙΑ Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, Ηπείρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 12: Βιομηχανική ρύπανση- Υγρά βιομηχανικά απόβλητα και διάθεση αυτών (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΕΛΛΑ Ο. Π. Σαμπατακάκης

ΙΚΤΥΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΕΛΛΑ Ο. Π. Σαμπατακάκης ΙΚΤΥΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΕΛΛΑ Ο ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Π. Σαμπατακάκης Dr. Υδρογεωλόγος -ΙΓΜΕ Η υπόθεση της ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ των υδάτων είναι τομέας πολυεπίπεδος -πολυκλαδικός από πλευράς κρατικής,επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΠΟΙΙΟΤΗΤΑ ΕΠΙΙΦΑΝΕΙΙΑΚΩΝ ΚΑΙΙ ΥΠΟΓΕΙΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Π ΕΕ ΡΡ ΙΙ ΙΟΟ ΔΔ ΟΟ ΣΣ Α ΝΝ ΑΑΦ ΟΟ ΡΡ ΑΑ ΣΣ : 8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 212 (2 η έκδοση) ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Η τεχνική έκθεση με τίτλο «: περίοδος αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ. Αγγελική Καλλία Αντωνίου Δρ. Νομικής, Δικηγόρος, info@kallialaw.gr

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ. Αγγελική Καλλία Αντωνίου Δρ. Νομικής, Δικηγόρος, info@kallialaw.gr ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ Αγγελική Καλλία Αντωνίου Δρ. Νομικής, Δικηγόρος, info@kallialaw.gr 7 ο Πρόγραμμα Δράσης της Ε. Επιτροπής 2014-2020 ΖΟΥΜΕ ΜΕ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11 Εργαστήριο Περιβάλλοντος, Σίνδος Σελ.(page) 1/10 ΕΚΘΕΣΗ ΟΚΙΜΩΝ T E S T R E P O R T Πελάτης Client ιεύθυνση πελάτη Client s address Περιγραφή δειγµάτων Samples description ειγµατοληψία Sampling Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Ειδίκευση: Τεχνική Γεωλογία - Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση δεδομένων πεδίου: Υφαλμύρινση παράκτιων υδροφορέων

Παρουσίαση δεδομένων πεδίου: Υφαλμύρινση παράκτιων υδροφορέων ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΠΡΟΗΓΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΙ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΠΕΔΙΩΝ ΣΕ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ (Δ.Ε.Υ.Α.Μ.Β.).) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΗΣ Δ/ΝΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Νερού

Παγκόσμια Ημέρα Νερού ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΜΦΙΑΛΩΣΕΩΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Νερού Ενημερωτική Εκδήλωση «Οι ευεργετικές ιδιότητες του νερού στη διατήρηση της καλής υγείας και ενυδάτωσης» HILTON ATHENS

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων»

«Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» «Η Οδηγία Πλαίσιο Κοινοτικής Δράσης στον τομέα πολιτικής υδάτων» (ΟΔΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΠΙΣΗ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ. Αθανάσιος Καμπάς

LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ. Αθανάσιος Καμπάς LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ Αθανάσιος Καμπάς Τι είναι η οδηγία πλαίσιο 2000/60 ή Ν.3199/2003 ; Θεσμικό πλαίσιο που αποσκοπεί ολοκληρωμένη και ορθολογική διαχείριση των υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος:

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος: ΕΞΑΜΗΝΟ Δ 1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: 4 Κωδικός μαθήματος: ΖTΠO-4011 Επίπεδο μαθήματος: Υποχρεωτικό Ώρες ανά εβδομάδα Θεωρία Εργαστήριο Συνολικός αριθμός ωρών: 5 3 2 Διδακτικές Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο.

Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό οικονομικό, αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό πόρο. Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων Από την Οδηγία 2000/60 στη διαχείριση σε επίπεδο υδατικής λεκάνης Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Αντιδήμαρχος Θέρμης Οι υδατικοί πόροι αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ

2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ 2006 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΟΥΝΑΡΗ Έρευνα της οικολογικής κατάστασης του Πηνειού ποταµού µε έµφαση στη ρύπανση Στην περιοχή ευθύνης του Ν. Τρικάλων Σκοπός της έρευνας είναι η καταγραφή και διερεύνηση της υφιστάµενης

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ρ.. Νεκταρία Μενούνου Γεωχηµικός, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ιεύθυνση Υδάτων ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΝΕΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΑΡΩΝΙΚΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ Εισήγηση ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΜΑΝΤΑΚΗ Ομότιμος Καθηγητής Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ``Πηγή `` Ζωής, ΝΕΡΟ Κανένα έμβιο ον δεν επιβιώνει χωρίς αυτό Δεν νοείται ανάπτυξη χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 1 (2012): 33-42. http://www.jodysseus.gr υδάτων και διαχείριση σε ευαίσθητα νησιωτικά Διονύσιος Κουλουγλιώτης, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟ Υ ΑΤΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΗΣ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΤΡΙΧΩΝΙ ΑΣ STUDY FOR THE WATER BALANCE OF TRICHONIS LAKE CATCHMENT

ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟ Υ ΑΤΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΤΗΣ Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΤΡΙΧΩΝΙ ΑΣ STUDY FOR THE WATER BALANCE OF TRICHONIS LAKE CATCHMENT ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ EUROPEAN COMMISSION DIRECTORATE GENERAL - ENVIRONMENT ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE-ΦΥΣΗ 99 PROGRAMME LIFE-NATURE 99 ΕΡΓΟ: ΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΣΒΕΣΤΟΥΧΩΝ ΒΑΛΤΩΝ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

Μ.Α.Μιµίκου Καθηγήτρια ΕΜΠ

Μ.Α.Μιµίκου Καθηγήτρια ΕΜΠ ΠΜΣ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Α µέρος Μ.Α.Μιµίκου Καθηγήτρια ΕΜΠ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Α ΜΕΡΟΥΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ I ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Έννοια και συνιστώσες της ιαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή Μέταλλο Μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση (mg/kg ξηράς ουσίας) Cd 5 Cr(ολικό) 500 Cu 800 Hg 5 Ni 200 Pb

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 14 Υδατικό ιαµέρισµα Ανατολικής Μακεδονίας 14 Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το υδατικό διαµέρισµα της ανατολικής Μακεδονίας έχει έκταση 7.791 km 2 και συνορεύει δυτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον

Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1 Το κλίµα της Ανατολικής Μεσογείου και της Ελλάδος: παρελθόν, παρόν και µέλλον 1.1 Εισαγωγή 1 1.2 Παλαιοκλιµατικές µεταβολές 3 1.3 Κλιµατικές µεταβολές κατά την εποχή του Ολοκαίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΑΡΚΟΣ ΣΚΛΗΒΑΝΙΩΤΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΑΡΚΟΣ ΣΚΛΗΒΑΝΙΩΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΕΥΑΠ 1 ΜΑΡΚΟΣ ΣΚΛΗΒΑΝΙΩΤΗΣ Γενικά Το «νερό» είναι το πιο σφαιρικά νομοθετημένο αντικείμενο στον τομέα της νομοθεσίας του περιβάλλοντος. Η ανάπτυξη της ευρωπαϊκής πολιτικής για το

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο 1G MED08-515. Αειφορική διαχείριση νερού μέσω της ενδυνάμωσης της κοινής ευθύνης σε Μεσογειακές λεκάνης απορροής

Το έργο 1G MED08-515. Αειφορική διαχείριση νερού μέσω της ενδυνάμωσης της κοινής ευθύνης σε Μεσογειακές λεκάνης απορροής Το έργο 1G MED08-515 Αειφορική διαχείριση νερού μέσω της ενδυνάμωσης της κοινής ευθύνης σε Μεσογειακές λεκάνης απορροής Σωκράτης Φάμελλος, Χημικός Μηχανικός MSc, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ Α.Ε. Ευρωπαϊκό πρόγραμμα εδαφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ

ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ FRAMME LIFE 08 NAT//GR//000533 ΑΘΗΝΑ 2013 ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟΥ ΥΔΑΤΟΣ (ΛYΜΑΤΩΝ) FRAMME - LIFE08 NAT/GR/000533 ΡΟΔΟΣ Το FRAMME, "Μεθοδολογία Αποκατάστασης Πυρόπληκτων Μεσογειακών Δασών - Ασφάλεια & Αποδοτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Εργ. Περιβαλλοντικών Αναλύσεων, Σίνδος Σελ. 1/5 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Πελάτης: ΗΜΗΤΡΙΑ ΗΣ ΣΥΜΕΩΝ ιεύθυνση Πελάτη: ΠΑΡΝΗΘΟΣ 22,ΑΘΗΝΑ Περιγραφή ειγµάτων: έδαφος ειγµατοληψία: από πελάτη Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ βασική απαίτηση η επαρκής γνώση των επιμέρους στοιχείων - πληροφοριών σχετικά με: Φύση τεχνικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού,

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1( ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ( Ο κύκλος του νερού Οι κυριότερες φυσικές δεξαμενές υδάτων στον πλανήτη μας είναι: Οι ωκεανοί που περιέχουν 132 10 9 km 3 νερού. Οι παγετοί που περιέχουν 292 10 6 km 3 νερού.

Διαβάστε περισσότερα

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος»

«Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» «Μετρήσειςρύπανσηςποταμώνκαιδιακρατική συνεργασία:ο ρόλος του διαβαλκανικού Κέντρου Περιβάλλοντος» Καθηγητής Γεώργιος Ζαλίδης Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονικώς υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος

Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης. Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Καθ. Γεώργιος Ζαλίδης Διαβαλκανικό Κέντρο Περιβάλλοντος Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων βασίζεται στην αντίληψη ότι το νερό είναι ταυτόχρονα: Αναπόσπαστο τμήμα του οικοσυστήματος Φυσικός πόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ:

Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Ε Γ Κ Υ Κ Λ Ι Ο Σ ΘΕΜΑ: «Περιεχόμενο φακέλου για την εφαρμογή του άρθρου 7 της Κ.Υ.Α. 20488/10 (ΦΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006

Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο. Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Εθνικό Σχέδιο Στρατηγικής Αγροτικής Ανάπτυξης της Ελλάδας για την 4η προγραµµατική περίοδο Σχόλια του WWF Ελλάς στο 3 ο προσχέδιο Μάιος 2006 Γενικά σχόλια Το κείµενο παρουσιάζεται σε γενικές γραµµές ικανοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες

Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία του εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές χώρες PROSODOL 2009-2012 ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ : 1.628.911 ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων. ΥΠΑΝ - Δ/νση Υδατικού Δυναμικού Γ. 1

Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων. ΥΠΑΝ - Δ/νση Υδατικού Δυναμικού Γ. 1 Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων 1 Θεσμικό Πλαίσιο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων Πολυνομία, αντιφατικότητα, αποσπασματικότητα 1900-1985: 300 νόμοι, νομοθετικά, βασιλικά, προεδρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά υπόγειων υδροφόρων συστημάτων Αν. Μακεδονίας ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΠΘ

Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά υπόγειων υδροφόρων συστημάτων Αν. Μακεδονίας ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΠΘ Ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά υπόγειων υδροφόρων συστημάτων Αν. Μακεδονίας ΙΩΑΝΝΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΠΘ ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΑΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 12 11 Που οφείλονται τα προβλήματα της σχετικής ανεπάρκειας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΤΟΛΕΑ Επωνυμία: ΔΕΥΑ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Διεύθυνση: Μελισσοχώρι Πόλη: Θεσσαλονίκη Τ.Κ.: 57018 Τηλ.: 23940 32040 Υπεύθυνοι Επικοινωνίας: Νικόλαος Παπαδόπουλος/ Μάγδα Αστεριάδου

Διαβάστε περισσότερα