EΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "EΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ"

Transcript

1 ΙΑΤΡ ΡΙΒΗ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ Σ Εφ φαρµογή µεεθοδολογία ας υπολογισµού τωνν φυσικώνν τιµών συγκέέντρωσης ιόντων ι (ΝΒL) και τω ων τιµών κατωφλίου υ (TV) σε υπόγεια α υδάτινα σώµατα το ου ελληνικ κού χώρου υ ( (http://photog graphy.nation nalgeographicc.com) ΕΠΙΜΕΛΕ ΕΙΑ Παρθέένα Α.Χρισ στοφορίδη η ιπλ.χηµι ικός Μηχα ανικός Α.Π Π.Θ Θεσσαλλονίκη, Ιού ούνιος

2 EΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ Βουδούρης Κων/νος, Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Γεωλογίας, Τοµέας Γεωλογίας, Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Παναγόπουλος Ανδρέας, Υδρογεωλόγος ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Εγγείων Βελτιώσεων ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βουδούρης Κων/νος, Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Γεωλογίας, Τοµέας Γεωλογίας, Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Παναγόπουλος Ανδρέας, Υδρογεωλόγος ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Εγγείων Βελτιώσεων Θεοδοσίου Νικόλαος, Επίκουρος Καθηγητής, Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών, Τοµέας Υδραυλικής και Τεχνικής Περιβάλλοντος -1-

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Οδηγία Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ και η θυγατρική της 2006/118/ΕΚ προβλέπουν ότι τα Κράτη-Μέλη πρέπει να εκτιµήσουν τη χηµική κατάσταση των υπόγειων νερών µε τη χρήση τιµών κατωφλίου για την προστασία των εξαρτώµενων οικοσυστηµάτων και της ανθρώπινης υγείας. Το έκτο Πρόγραµµα Πλαίσιο (ΠΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης οδήγησε στην προώθηση και την ανάπτυξη του προγράµµατος BRIDGE, το οποίο είχε σαν στόχο να αναπτύξει µία κοινή µεθοδολογία, για τον καθορισµό ανώτερων αποδεκτών τιµών κατωφλίου για τα υπόγεια ύδατα. Η τιµή κατωφλίου (Threshold Value) αποτελεί ένα ποιοτικό πρότυπο για τις ρυπαντικές ουσίες στα υπόγεια νερά, που πρέπει να καθοριστεί από τα Κράτη-Μέλη και αντιπροσωπεύει µία συγκέντρωση που δεν πρέπει να ξεπεραστεί, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η προστασία της δηµόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Η προτεινόµενη µέθοδος υπολογίζει τις τιµές κατωφλίου, λαµβάνοντας υπόψη φυσικές τιµές συγκέντρωσης και ποιοτικά περιβαλλοντικά πρότυπα (REF-πρότυπα για πόσιµο και αρδευτικό νερό). Έγινε προσπάθεια εφαρµογής σε επτά περιοχές της Ελλάδας. Εξετάζονται συγκεντρώσεις κυρίων ιόντων, αµµωνιακών και τιµές ηλεκτρικής αγωγιµότητας. Η µεθοδολογία που αναπτύχθηκε στο πρόγραµµα BRIDGE για τον προσδιορισµό των φυσικών τιµών συγκέντρωσης (Νatural Backround Level) χρησιµοποιεί µία απλοποιηµένη διαδικασία προεπιλογής, που χρησιµοποιεί το 90 ο ή το ο εκατοστηµόριο ενός προσεκτικά επιλεγµένου σετ δεδοµένων. -2-

4 Για τον καθορισµό των τιµών κατωφλίου προτάθηκαν σαν τελική προσέγγιση δύο σενάρια: NBL<REF : TV=(NBL + REF)/2 NBL>REF : TV =NBL Το ποσοστό P.90.0 προτείνεται σαν η καλύτερη προσέγγιση για τη θέσπιση αξιών για την προστασία του περιβάλλοντος. Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό P. είναι µια εναλλακτική λύση για τις περιπτώσεις βαρέως ρυπασµένων υπόγειων νερών και είναι πιο ρεαλιστικό από την άποψη των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν. Συνολικά η προτεινόµενη µεθοδολογία δίνει λογικά αποτελέσµατα σε όλες τις εξεταζόµενες περιπτώσεις και µπορεί να αποτελέσει εργαλείο παρακολούθησης της εξελισσόµενης ρύπανσης ενός υπόγειου υδάτινου σώµατος. -3-

5 ABSTRACT The EU Water Framework and Groundwater Directives stipulate that EU member states have to assess groundwater chemical status by the use of groundwater threshold values derived for the protection of dependent ecosystems and human health. In the EU s 6 th FP BRIDGE project Background criteria for the IDentification of Groundwater thresholds, a methodology for the derivation of threshold values (TV) for groundwater bodies is proposed. Threshold values are quality standards for polluting substances in groundwater that need to be formulated by the Member States for status assessment of groundwater bodies. These values represent the concentration of a pollutant that cannot be exceeded in order to protect both the environment and human health. The proposed method derives groundwater threshold values based on environmental objectives for groundwater itself as a receptor, using relevant reference criteria such as natural background levels, drinking and irrigation water standards. This methodology is tested on seven districts in Greece. Concentrations of main ions, ammonium and data of electrical conductivity were examined. After a preselection on databases with groundwater samples the natural background level is determined as the 90- and percentile. The final BRIDGE methodology suggests deriving threshold values for the following two cases (scenarios): -4-

6 NBL<REF : NBL>REF : TV=(NBL + REF)/2 TV =NBL P.90.0 proved to be a better approach towards establishing values that opt for environmental protection. On the other hand, P. would be an option for cases of heavily polluted groundwater bodies that is more realistic in terms of goals to be accomplished (reach values below the assigned TV). Overall, the proposed methodology provided reasonable results. It suggests a good measure of evolving pollution in a specific groundwater body, prior to reaching any used reference value that indicates in most cases an alarming and prohibitive for use condition, (e.g the use of 50.0mg/l for nitrates as set in the European Directive for water intended for human consumption). -5-

7 Ευχαριστίες Ευχαριστώ ιδιαίτερα την οικογένειά µου που µε στήριξε σε όλη τη διάρκεια του µεταπτυχιακού Επίσης, τον κ.κ.βουδούρη για την πολύτιµη βοήθειά του και την άριστη συνεργασία µας και τον κ.α. Παναγόπουλο για την παροχή όλων των απαραίτητων δεδοµένων και για τη βοήθειά του στην πραγµατοποίηση της εργασίας -6-

8 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Ο ΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΣΚΟΠΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΧΡΟΝΟ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Η Ο ΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΛΗ ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΡΟΠΗ Η ΤΟΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΡΥΠΩΝ (PREVENT OR LIMIT) ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΠΙΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΣΚΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ BRIDGE PROJECT ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΥΠΟΓΕΙΩΝ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ MΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΕΝΙΚΑ YΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΩΦΛΙΟΥ (TV) ΑΡΧΙΚΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ EΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΤΙΜΩΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΜΕΛΕΤΩΜΕΝΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Β ΑΧΑΪΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ-Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥΜΠΑΣ Ν.ΚΙΛΚΙΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ AΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΛΗΜΝΟΣ Η ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΛΗΜΝΟΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ-Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

9 9.5.2 ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΛΕΚΑΝΟΠΕ ΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΒΟΡΕΙΑ ΠΑΡΑΛΙΑΚΗ ΚΟΡΙΝΘΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ-Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΣΚΟΥΜΕΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΧΟΛΙΑ ΑΧΑΪΑ ΚΙΛΚΙΣ ΛΗΜΝΟΣ ANATOΛΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΤΠΠ ΛΑΥΡΙΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕ ΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ BIBΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ Ο ΗΓΙΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΓΕΝΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ

10 Aρχή πάντων ύδωρ, Θαλής ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το νερό αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για τον άνθρωπο και είναι απόλυτα συνυφασµένο µε την ύπαρξη της ζωής σε όλες τις µορφές της. Η πολλαπλή χρήση του νερού για διάφορους σκοπούς (ύδρευση, άρδευση, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, µέσο µεταφοράς) το καθιστά ιδιαίτερα σηµαντικό πόρο. Συνεπώς, η επαρκής διαθεσιµότητα νερού σε σχέση τόσο µε την ποιότητα όσο και µε την ποσότητά του, είναι ζωτικής σηµασίας. Το νερό µπορεί επίσης να θεωρηθεί ως οικονοµικό αγαθό και ως περιβαλλοντικό στοιχείο, ανάλογα µε το κύριο κριτήριο και το είδος της διαχείρισής του. Σε σχέση µε άλλους φυσικούς πόρους και µε άλλα οικονοµικά αγαθά έχει µία ιδιαιτερότητα: είναι µοναδικό και αναντικατάστατο. Οι υδατικοί πόροι αποτελούν εκτός των άλλων, βασικό ρυθµιστικό παράγοντα της οικονοµικής, κοινωνικής, τεχνολογικής και πολιτισµικής ανάπτυξης. Αν και το νερό φαίνεται να υπάρχει σε αφθονία στη γη, 70% της επιφάνειας της καλύπτεται απ αυτό, η τελικά διαθέσιµη και κατάλληλη για χρήση ποσότητα είναι πολύ µικρή. 99,34% του νερού της γης βρίσκεται σε ωκεανούς και πάγους 0,61% αποτελούν τα υπόγεια νερά Το 1,4% είναι τεχνικά µη εκµεταλλεύσιµο, (βρίσκεται σε βάθος µεγαλύτερο των 800 m ή είναι υφάλµυρο). Τα υπόγεια νερά αποτελούν σηµαντικό µέρος του αξιοποιήσιµου υδατικού δυναµικού της χώρας για ύδρευση και άρδευση. Τις τελευταίες δεκαετίες -9-

11 αυξήθηκε η εκµετάλλευσή τους χωρίς την ανάλογη εντατικοποίηση της έρευνας του δυναµικού και της ποιότητάς τους, µε αποτέλεσµα να δηµιουργηθούν νέα προβλήµατα και να οξυνθούν παλαιότερα. Η διάθεση αστικών λυµάτων και βιοµηχανικών αποβλήτων, η υπεράντληση των υπόγειων υδροφορέων καθώς και η χρήση φυτοφαρµάκων, εντοµοκτόνων και λιπασµάτων στις γεωργικές δραστηριότητες επιβαρύνουν τα φυσικά υπόγεια υδατικά αποθέµατα µε ένα πλήθος ανόργανων, οργανικών και βιολογικών ρυπαντών. Για να αποφευχθούν ή να περιοριστούν στο χρόνο και το χώρο οι αρνητικές αυτές επιπτώσεις τόσο στους υδατικούς πόρους όσο και στο περιβάλλον, θα πρέπει άµεσα να προωθηθεί η ανάπτυξη δικτύου παρακολούθησης των σχετικών παραµέτρων των υπόγειων νερών, σε εθνικό επίπεδο, µε πυκνότητα ανάλογη µε το µέγεθος και τις ιδιοµορφίες του ελληνικού χώρου. Για την παρακολούθηση της ποιότητας των υπόγειων νερών, µε ευθύνη του ΥΠΕΧΩ Ε γίνεται σήµερα προσπάθεια διενέργειας µετρήσεων σε 400 περίπου σηµεία (θέσεις δειγµατοληψίας) κατανεµηµένα σε όλη τη χώρα, µε στόχο τον έλεγχο της ρύπανσης των υπόγειων νερών κυρίως από νιτρικά ιόντα γεωργικής προέλευσης, ενώ παρακολουθούνται και άλλες φυσικοχηµικές παράµετροι (ασβέστιο, νάτριο, pη, αγωγιµότητα, θειικά). Η συχνότητα των µετρήσεων και η πυκνότητα των σηµείων παρακολούθησης θα εξαρτηθεί από το επίπεδο γνώσης των υδρογεωλογικών ενοτήτων, ενώ σε ό,τι αφορά τις ποιοτικές παραµέτρους θα πρέπει να τηρούνται οι απαιτήσεις παρακολούθησης που απορρέουν από την Οδηγία-Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ. -10-

12 1. Η Ο ΗΓΙΑ 2000/60/ΕΚ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά αποτελεί µια συνολική και καινοτόµο προσπάθεια προστασίας και διαχείρισης των υδατικών πόρων. ηµοσιεύτηκε στην Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις 20/12/2000, αποτελεί το πιο βασικό θεσµικό εργαλείο που εισάγεται στον τοµέα του νερού σε διεθνές επίπεδο, εδώ και πολλά χρόνια, και αντικατοπτρίζει την τάση προς ολοκληρωµένο περιβαλλοντικό σχεδιασµό και διαχείριση. Η προετοιµασία της Οδηγίας διήρκεσε πάνω από µια δεκαετία και αποτέλεσε πεδίο έντονης επιστηµονικής και πολιτικής αντιπαράθεσης µεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 1.1 Σκοπός Στόχοι Η Οδηγία έχει ως φιλόδοξο στόχο της τη µακροπρόθεσµη προστασία όλων των υδάτων (επιφανειακών, µεταβατικών, υπόγειων και παράκτιων) και των οικοσυστηµάτων και δηµιουργεί ένα πλαίσιο αειφορικής διαχείρισης, το οποίο: αποτρέπει την περαιτέρω υποβάθµιση, προστατεύει και βελτιώνει την κατάσταση όλων των υδατικών πόρων, προωθεί τη βιώσιµη διαχείριση των υδάτων, µέσω της µακροπρόθεσµης προστασίας των διαθέσιµων υδατικών πόρων, ενισχύει την προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος µε την εφαρµογή µέτρων για τη µείωση της απόρριψης ρυπαντικών ουσιών και την εξάλειψη της απόρριψης ορισµένων επικίνδυνων ρυπαντών, που προσδιορίζονται και επικαιροποιούνται σε ειδικούς καταλόγους ουσιών προτεραιότητας, -11-

13 διασφαλίζει την προοδευτική µείωση της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων και τη σταδιακή αποκατάσταση της ποιότητάς τους, συµβάλλει στην αντιµετώπιση των επιπτώσεων ακραίων φαινοµένων, πληµµυρών και ξηρασίας. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού θεσπίζεται µια σειρά ρυθµίσεων, που επιχειρούν: να επιτύχουν τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της καλής κατάστασης των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων µέχρι το 2015, να ενοποιήσουν και να συµπληρώσουν την προηγούµενη αποσπασµατική ευρωπαϊκή νοµοθεσία για τα νερά, να προσεγγίσουν τη διαχείριση των υδατικών πόρων σε επίπεδο λεκάνης απορροής, να ασκήσουν τη διαχείριση των υδατικών πόρων βάσει προγραµµάτων σχεδίων διαχείρισης υδατικού διαµερίσµατος, τα οποία θα καταρτίσει κάθε Κράτος-Μέλος µέχρι το 2009 και τα οποία θα περιλαµβάνουν τη γενική περιγραφή των χαρακτηριστικών της περιοχής, τις επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων στην ποσότητα και την ποιότητα των υδατικών πόρων, τις χρήσεις του νερού κλπ., να εξασφαλίσουν την κοινωνική συναίνεση µέσω προώθησης συµµετοχικών διαδικασιών, να προωθήσουν ορθολογικές αναλύσεις κόστους (συµπεριλαµβανοµένου και του περιβαλλοντικού κόστους) και να εξασφαλίσουν, τη µέσω οικονοµικών εργαλείων (π.χ. κατάλληλη τιµολόγηση των υπηρεσιών), ορθολογική διαχείριση και ανάκτηση του συνεπαγόµενου κόστους, µέχρι το

14 Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις συµµετοχικές δράσεις. Ειδικότερα τα Κράτη-Μέλη καλούνται να ενθαρρύνουν την ενεργή συµµετοχή όλων των ενδιαφερόµενων φορέων κατά τα επιµέρους στάδια εφαρµογής της Οδηγίας, καθώς και κατά τη σύνταξη των προγραµµάτων διαχείρισης. Ακόµα, τα Κράτη-Μέλη θα πρέπει να ενηµερώνουν και να συµβουλεύονται το κοινό, συµπεριλαµβανοµένων και των χρηστών (stakeholders), για τα ακόλουθα θέµατα: το χρονοδιάγραµµα και πρόγραµµα δράσεων για τη σύνταξη των σχεδίων διαχείρισης, το αργότερο ως το 2006, την επισκόπηση των σηµαντικών ζητηµάτων διαχείρισης, το αργότερο ως το 2007, την πρώτη προσέγγιση των σχεδίων διαχείρισης, το αργότερο ως το Χρονοδιάγραµµα εφαρµογής Το χρονοδιάγραµµα υλοποίησης των στόχων της Οδηγίας αποτελεί πρόκληση για τα Κράτη-Μέλη. Είναι δεσµευτικό, απαιτεί εγρήγορση και πολλές παράλληλες δράσεις. Τα πρώτα 9 χρόνια από την ψήφισή της προβλέπεται να είναι προπαρασκευαστικά, προκειµένου να δηµιουργηθούν στα κράτη οι κατάλληλες διοικητικές και λοιπές υποδοµές. Αναλυτικότερα: 2002 Υποβάλλεται από την Επιτροπή πρόταση θέσπισης µέτρων κατά της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων. -13-

15 2003 Ολοκληρώνεται η διαδικασία εναρµόνισης της εθνικής νοµοθεσίας των Κρατών-Μελών µε την Οδηγία και προσδιορίζονται τα υδατικά διαµερίσµατα, καθώς και τα όρια δικαιοδοσίας των αρχών διαχείρισης ιαβιβάζεται προς την Επιτροπή ο κατάλογος µε τις αρµόδιες αρχές των Κρατών-Μελών για κάθε υδατικό διαµέρισµα Ολοκληρώνεται η ανάλυση των πιέσεων και των επιπτώσεων επί των υδατικών σωµάτων και η οικονοµική ανάλυση των χρήσεων ύδατος Ολοκληρώνονται τα µητρώα προστατευόµενων περιοχών Επανεξετάζεται από την Επιτροπή ο κατάλογος ουσιών προτεραιότητας Ολοκληρώνονται τα προγράµµατα παρακολούθησης της κατάστασης (ποσοτικής και ποιοτικής) των υδάτων Οι διαβουλεύσεις µε το κοινό για τα σχέδια διαχείρισης υδατικού διαµερίσµατος βρίσκονται σε εξέλιξη Καταργούνται οι Οδηγίες 75/440/ΕΟΚ (επιφανειακά ύδατα) και 79/869/ΕΟΚ (µετρήσεις των επιφανειακών υδάτων) και η Απόφαση 77/795/ΕΟΚ (ανταλλαγή της πληροφορίας για τα επιφανειακά ύδατα) Λαµβάνοντας υπόψη τα προγράµµατα παρακολούθησης, τις αναλύσεις των χαρακτηριστικών των υδατικών διαµερισµάτων, τις επιπτώσεις των ανθρώπινων δραστηριοτήτων κλπ., προσδιορίζονται από τα Κράτη-Μέλη τα µέτρα που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της Οδηγίας, µε οικονοµικά αποτελεσµατικό τρόπο ηµοσιεύονται τα Προγράµµατα ιαχείρισης Υδατικού ιαµερίσµατος, στα οποία περιλαµβάνεται και ο χαρακτηρισµός των ιδιαιτέρως τροποποιηµένων υδατικών σωµάτων. -14-

16 2010 Εφαρµόζεται τιµολογιακή πολιτική για τις διάφορες χρήσεις των υδάτων µε σκοπό τη βιωσιµότητα των υδατικών πόρων Τίθενται σε λειτουργία τα προγράµµατα µέτρων Καθιερώνονται έλεγχοι ρύπανσης των επιφανειακών υδάτων, µε βάση τις βέλτιστες διαθέσιµες τεχνικές και τις βέλτιστες περιβαλλοντικές πρακτικές Υποβάλλεται από την Επιτροπή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκθεση για την πρόοδο της εφαρµογής της Οδηγίας Καταργούνται οι Οδηγίες 78/659/ΕΟΚ (ύδατα αλιείας), 79/923/ΕΟΚ (οστρακοκαλλιέργεια), 80/86/ΕΟΚ (υπόγεια ύδατα) και 76/464/ΕΟΚ (επικίνδυνες ουσίες) Πλήρης εφαρµογή των Προγραµµάτων ιαχείρισης και επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων (ΥΠΕΧΩ Ε, 2008). -15-

17 2. Η Ο ΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ 2.1 Γενικά H νέα Οδηγία για τα υπόγεια νερά (GWD), καθορίζει τα ποιοτικά πρότυπα των υπόγειων υδάτων και θεσπίζει τα µέτρα πρόληψης ή περιορισµού της εισαγωγής ρύπων σε αυτά. Η Οδηγία θεσπίζει ποιοτικά κριτήρια που λαµβάνουν υπόψη τα τοπικά χαρακτηριστικά και επιτρέπει περαιτέρω βελτιώσεις, µε βάση τα δεδοµένα παρακολούθησης. Η Οδηγία αποτελεί µε αυτόν τον τρόπο µία επιστηµονικά ορθή απάντηση στις απαιτήσεις της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα ύδατα. Τα Κράτη-Μέλη θα πρέπει να καθορίσουν τα πρότυπα (ανώτερες αποδεκτές τιµές), στο καταλληλότερο επίπεδο και να λάβουν υπόψη τις τοπικές ή περιφερειακές συνθήκες. Συµπληρώνοντας την Οδηγία-Πλαίσιο, η Οδηγία για τα υπόγεια ύδατα απαιτεί: να καθοριστούν από τα Κράτη-Μέλη οι ανώτερες αποδεκτές τιµές µέχρι το τέλος του 2008, να εκπονηθούν µελέτες για τις τάσεις ρύπανσης, χρησιµοποιώντας δεδοµένα παρακολούθησης (δεδοµένα επιπέδου εκκίνησης ), να αναστραφούν οι τάσεις ρύπανσης, ώστε να επιτευχθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι µέχρι το 2015, χρησιµοποιώντας τα µέτρα που καθορίζει η Οδηγία-Πλαίσιο, να είναι λειτουργικά τα µέτρα πρόληψης ή περιορισµού της εισαγωγής των ρύπων στα υπόγεια ύδατα ώστε να επιτευχθούν οι στόχοι της Οδηγίας- Πλαίσιο µέχρι το 2015, να διεξαχθεί αναθεώρηση των τεχνικών διατάξεων της Οδηγίας για το έτος 2013 και στη συνέχεια ανά 6ετία, -16-

18 να επιτευχθεί η συµµόρφωση µε τα κριτήρια καλής χηµικής κατάστασης (βασισµένη στα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα νιτρικά ιόντα και τα φυτοφάρµακα όσον αφορά στις ανώτερες αποδεκτές τιµές αυτών, που καθορίζονται από τα Κράτη-Μέλη), µέχρι το τέλος του Καλή χηµική κατάσταση Ο καθορισµός κριτηρίων καλής χηµικής κατάστασης ήταν µία απαίτηση του άρθρου 17 της Οδηγίας-Πλαίσιο και έχει προβλεφθεί στην Οδηγία για τα υπόγεια ύδατα. Η κατεύθυνση που επιλέχτηκε βασίζεται στη συµµόρφωση µε τα ποιοτικά πρότυπα για τα υπόγεια ύδατα (νιτρικά ιόντα και φυτοφάρµακα). Όσον αφορά άλλους ρύπους, η υιοθέτηση αριθµητικών τιµών σε κοινοτικό επίπεδο δεν θεωρήθηκε ορθή επιλογή, λαµβάνοντας υπόψη την υψηλή φυσική µεταβλητότητα των ουσιών στα υπόγεια ύδατα (ανάλογα µε τις υδρογεωλογικές συνθήκες, κλπ). Η νέα Οδηγία απαιτεί από τα Κράτη-Μέλη να καθιερώσουν τα δικά τους ποιοτικά πρότυπα για τα υπόγεια ύδατα, καλούµενα ως ανώτερες αποδεκτές τιµές, µε βάση τον κατάλογο ρύπων του Παραρτήµατος ΙΙ. Ανώτερες αποδεκτές τιµές πρέπει να καθοριστούν για όλους τους ρύπους, οι οποίοι σύµφωνα µε την ανάλυση του άρθρου 5 της Οδηγίας-Πλαίσιο (ανάλυση πιέσεων και επιπτώσεων), χαρακτηρίζουν συστήµατα υπόγειων υδάτων σε κίνδυνο. 2.3 Εντοπισµός και αναστροφή των τάσεων Η Οδηγία προβλέπει ότι οι σηµαντικές και διατηρούµενες ανοδικές τάσεις ρύπανσης στις συγκεντρώσεις ρυπαντικών ουσιών θα πρέπει να εντοπισθούν σε όλα τα συστήµατα υπόγειων υδάτων, τα οποία σύµφωνα µε την ανάλυση πιέσεων και -17-

19 επιπτώσεων χαρακτηρίζονται σε κίνδυνο. Το θέµα της σηµαντικότητας διευκρινίζεται στο Παράρτηµα ΙV της Οδηγίας. Συνδέεται µε τη στατιστική και περιβαλλοντική σηµαντικότητα, οι οποίες έχουν άµεση σχέση µε τους πραγµατικούς κινδύνους από τις προσδιοριζόµενες ανοδικές τάσεις. Το σηµείο εκκίνησης για την εφαρµογή µέτρων για την αναστροφή σηµαντικών και διατηρούµενων ανοδικών τάσεων είναι εκείνο κατά το οποίο η συγκέντρωση του ρύπου φθάνει στο 75% των τιµών των ποιοτικών προτύπων υπόγειων υδάτων σε επίπεδο ΕΕ και/ή των ανώτερων αποδεκτών τιµών (Εικόνα 1). Εικόνα 1. Αρχή προσδιορισµού και αναστροφής σηµαντικών και διατηρούµενων ανοδικών τάσεων (ΕΘΙΑΓΕ-Πρακτικά συνεδρίου Κρήτης, 2008) Figure 1. Principle of the identification and reversal of statistically and environmentally upward trends (NAGREF-Creteconference proceedings, 2008) -18-

20 2.4 Μέτρα για την αποτροπή ή τον περιορισµό της εισαγωγής ρύπων (prevent or limit) Η Οδηγία προβλέπει τις θεσµικές απαιτήσεις για την πρόληψη ή τον περιορισµό της εισαγωγής ρύπων στα υπόγεια ύδατα που συµπίπτουν µε τις υφιστάµενες διατάξεις της παλαιάς Οδηγίας, ενώ είναι σε συµφωνία µε την Οδηγία-Πλαίσιο (Εικόνα 2). Εικόνα 2. Οι διατάξεις Πρόληψη & Περιορισµός που συνδέονται µε µία αξιολόγηση των κινδύνων από τις απορρίψεις Figure 2. The Prevent and Limit provisions linked to an evaluation of risks of inputs -19-

21 3. ΒΑΣΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ Υπόγεια ύδατα: το σύνολο των νερών που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους στη ζώνη κορεσµού και σε άµεση επαφή µε το έδαφος η το υπέδαφος. Υδροφόρος ορίζοντας: υπόγειο στρώµα ή στρώµατα βράχων ή άλλες γεωλογικές στοιβάδες επαρκώς πορώδεις και διαπερατές, ώστε να επιτρέπουν σηµαντική ροή υπόγειων υδάτων και την άντληση σηµαντικών ποσοτήτων υπόγειων υδάτων. Σύστηµα υπόγειων υδάτων: Είναι συγκεκριµένος όγκος υπόγειων νερών εντός ενός ή περισσότερων υδροφόρων στρωµάτων (Οδηγία 2000/60/ΕΚ). Κατάσταση υπόγειων νερών: Είναι η συνολική έκφραση της κατάστασης υπογείου υδατικού συστήµατος, που καθορίζεται από τις χαµηλότερες τιµές της ποσοτικής και της χηµικής του κατάστασης. Καλή κατάσταση υπόγειων νερών: Είναι η κατάσταση υπόγειου υδατικού συστήµατος που χαρακτηρίζεται τουλάχιστον καλή, τόσο από ποσοτική όσο και από ποιοτική άποψη. Φυσική τιµή συγκέντρωσης (Natural backround level ΝΒL): Η συγκέντρωση ενός στοιχείου ή χηµικής ουσίας σε διάλυµα, που προέρχεται µε φυσικές διεργασίες από γεωλογικές, βιολογικές ή ατµοσφαιρικές πηγές. Στην Οδηγία για τα υπόγεια νερά αναφέρεται σαν υποβόσκον επίπεδο. Τιµή κατωφλίου (Threshold value-tv): Ένα ποιοτικό πρότυπο για τις ρυπαντικές ουσίες στα υπόγεια νερά, που πρέπει να καθοριστεί από τα κράτη-µέλη και αντιπροσωπεύει µία συγκέντρωση που δεν πρέπει να ξεπεραστεί, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η προστασία της δηµόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Στην Οδηγία για τα υπόγεια νερά αναφέρεται σαν ανώτερη αποδεκτή τιµή. Ποιοτικό πρότυπο για τα υπόγεια ύδατα (Environmental Quality Standard, EQS/Reference Value, REF): Πρότυπο περιβαλλοντικής ποιότητας το οποίο -20-

22 εκφράζεται ως συγκέντρωση συγκεκριµένου ρύπου, οµάδας ρύπων ή δείκτη ρύπανσης σε υπόγεια ύδατα και του οποίου δεν θα πρέπει να γίνεται υπέρβαση προκειµένου να προστατεύεται η ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Σηµαντική και διατηρούµενη ανοδική τάση: Κάθε στατιστικά και περιβαλλοντικά σηµαντική αύξηση της συγκέντρωσης ρύπου, οµάδας ρύπων ή δείκτη ρύπανσης, στα υπόγεια ύδατα, και της οποίας η αναστροφή της τάσης χαρακτηρίζεται αναγκαία σύµφωνα µε το άρθρο 5 της Οδηγία για τα υπόγεια νερά. Εισαγωγή ρύπου στα υπόγεια ύδατα: Άµεση ή έµµεση εισαγωγή ρύπων στα υπόγεια ύδατα, ως αποτέλεσµα ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Επίπεδο εκκίνησης: Η µέση τιµή που µετράται κατά τα έτη αναφοράς 2007 και 2008 βάσει των προγραµµάτων παρακολούθησης που εφαρµόζονται δυνάµει του άρθρου 8 της οδηγίας 2000/60/ΕΚ ή, στην περίπτωση ουσιών που εντοπίζονται µετά τα εν λόγω έτη αναφοράς, κατά το πρώτο διάστηµα για το οποίο υπάρχουν στοιχεία από αντιπροσωπευτική περίοδο παρακολούθησης (Οδηγία 2006/118/ΕΚ). Η επιλογή των συγκεκριµένων ετών έχει να κάνει µε το ότι είναι δυνατόν αυτή τη χρονική περίοδο να υπάρχει σηµαντική καταγεγραµµένη και τεκµηριωµένη ρύπανση των νερών από ανθρωπογενή αίτια. 4. ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ 4.1 Γενικά στοιχεία Οι κυριότερες παράµετροι του υπόγειου νερού είναι: Φυσικές (θερµοκρασία, χρώµα, θολότητα, οσµή, ραδιενέργεια) Χηµικές (ph, αγωγιµότητα, σκληρότητα, αλκαλικότητα, δυναµικό οξειδοαναγωγής) -21-

23 Κύρια ιόντα: Ca +2, Mg +2, Na +, K +, HCO 3 -, SO 4-2, Cl -, NO - 3 ευτερεύοντα ιόντα: Fe +2, Fe +3, Mn +2, NH 4 +, F -, CO 3-2, Al +3 κ.ά. Βαρέα µέταλλα: Pb, Cr, Hg, As, Cd κ.ά. Θρεπτικές ενώσεις του N, P Πρωτεΐνες, οργανικές ενώσεις, αέρια (O 2, N 2,, H 2 S, NH 3, CH 4 ) (Βουδούρης, 2009). 4.2 Ποιότητα υπόγειων νερών Η ποιότητα των υπόγειων νερών, καθορίζεται από πολλούς παράγοντες: Την αποσάθρωση και διάλυση των πετρωµάτων Την απόθεση ορυκτών Την οργανική ύλη (έκλυση CO 2, αναγωγή Fe, NO 3 -, SO 4-2, µεθανογένεση) Την παρουσία βλάστησης (πρόσληψη καλίου, φωσφόρου, αερίων από την ατµόσφαιρα) Αντιδράσεις ιοντοανταλλαγής Ανθρώπινες δραστηριότητες (χρήση φυτοφαρµάκων, εντοµοκτόνων και λιπασµάτων στη γεωργία, διάθεση αστικών λυµάτων και βιοµηχανικών αποβλήτων στο έδαφος, διαρροές από χωµατερές, διαφυγές ρυπαντών, κλπ) Οι κυριότεροι ρυπαντές, που µε διάφορους τρόπους καταλήγουν στα νερά είναι: Άζωτο Ο πιο διαδεδοµένος ρυπαντής, που αναγνωρίζεται στο υπόγειο νερό, είναι το διαλυµένο άζωτο, µε τη µορφή της νιτρικής ρίζας (Ν0 3 -). H µεγάλη διάδοσή του οφείλεται στις αγροτικές δραστηριότητες και στην απόρριψη, επιφανειακή ή υπόγεια, των λυµάτων. -22-

24 Ιχνοστοιχεία Μέταλλα Ιδιαίτερα ενδιαφέρουν τα στοιχεία εκείνα για τα οποία τα διάφορα σταθερότυπα νερού βάζουν προκαθορισµένα αποδεκτά όρια συγκέντρωσης. Πρόκειται για τα µέταλλα: Ag, Cd, Cr, Hg, Fe, Mn, και Zn. Αµέταλλα Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν C, Cl, S, N, F, As, Se, P, διαλυµένες µορφές του άνθρακα, θείου και του χλωρίου. Οργανικές ενώσεις Οι φυσικές οργανικές ενώσεις δεν επηρεάζουν την ποιότητα του υπόγειου νερού σε αντίθεση µε τις παραγόµενες από τον άνθρωπο που ξεπερνούν τα και που αυξάνονται κατά εκατοντάδες ετησίως. Μεγάλος αριθµός απ αυτές είναι ανθεκτικές στην βιολογική αποσύνθεση και δεν καταστρέφονται µε τη βιολογική επεξεργασία. Πολλές από αυτές εισέρχονται στο βιολογικό κύκλο µέσω του νερού. Υδρογονάνθρακες Η είσοδος τους γίνεται από διαρροές ή ατυχήµατα κατά την αποθήκευση ή την µεταφορά τους. Είναι ελαφρύτεροι και δεν αναµιγνύονται µε το νερό παραµένοντας στην ακόρεστη ζώνη του υδροφορέα (Βουδούρης, 2009). -23-

25 4.3 Φυσική προέλευση των ιόντων Κατιόντα Ασβέστιο - Μαγνήσιο Η κύρια προέλευση του ασβεστίου (Ca +2 ) είναι τα ανθρακικά ιζηµατογενή πετρώµατα και µάρµαρα. Επίσης προέρχεται από τους ασβεστονατριούχους άστριους, τη γύψο, τους πυρόξενους, τους αµφιβόλους, καθώς και από ορυκτά της οµάδας του επίδοτου. Το µαγνήσιο (Mg 2+) απαντάται στον ολιβίνη (Mg,Fe)SiO 4, µαγνησίτη, δολοµίτη και τους χλωρίτες. Επίσης στα ανθρακικά πετρώµατα, στα οποία είναι περισσότερο άφθονο όταν περιέχουν µαγνησίτη (MgCO 3) και δολοµίτη (CaCO 3.MgCO 3). Προέρχεται και από τη διάλυση αργιλικών ορυκτών, όπου βρίσκεται προσροφηµένο στο πλέγµα τους. O λόγος Ca/Mg στο θαλασσινό νερό είναι περίπου 0,25, σε υφάλµυρα νερά 1,5-3,7, ενώ σε ασβεστολιθικά νερά 1,6 και σε δολοµιτικά νερά 1,25. Νάτριο-Κάλιο Τα αλκάλια Na + και K + συνδέουν την παρουσία τους µε τους αστρίους. Το µεν νάτριο απαντάται στον αλβίτη (NaAlSi 3 O 8 ), το δε κάλιο στον ορθόκλαστο και στο µικροκλινή (KΑlSi 3 O 8 ). Το Na απαντά επίσης στους νατριούχους αµφιβόλους (γλαυκοφανή) και στον αλίτη (NaCl) και το Κ στον συλβίνη (ΚCl). Το κάλιο σχετίζεται επίσης και µε τα καλιούχα λιπάσµατα. Η παρουσία των αλκαλίων σχετίζεται και µε τη διείσδυση της θάλασσας σε παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες ή µε αεροµεταφερόµενα σταγονίδια από τη θάλασσα. Το ενδεικτικό επίπεδο συγκέντρωσης νατρίου στα υπόγεια νερά είναι τα 20 mg/l. -24-

26 Ανιόντα Χλώριο (Cl - ) Κύρια προέλευσή του είναι τα ιζηµατογενή πετρώµατα, που περιέχουν αργιλικά ορυκτά θαλάσσιας γένεσης, καθώς και οι εβαπορίτες. Άλλη πηγή αποτελεί η διείσδυση της θάλασσας στους παράκτιους υδροφόρους (υφαλµύρινση). Στις βιοµηχανικές περιοχές αύξηση των ιόντων Cl - προέρχεται από την καύση των πλαστικών και τα θερµοηλεκτρικά εργοστάσια. Τα χλωριούχα ιόντα συµβάλλουν στη διατήρηση της ηλεκτρικής ουδετερότητας των ερυθρών αιµοσφαιρίων και στην παραγωγή του υδροχλωρικού οξέος στο στοµάχι. Επιθυµητό όριο συγκέντρωσης των χλωριόντων στο πόσιµο νερό είναι 25 mg/l και το ανώτατο 250 mg/l. Σε µεγαλύτερες συγκεντρώσεις το νερό γίνεται γλυφό και ορισµένες επιδηµιολογικές µελέτες αναφέρουν ότι προκαλούνται καρδιαγγειακά προβλήµατα. Όξινα ανθρακικά ιόντα (HCO 3 -) Είναι το επικρατέστερο ανιόν στα γλυκά υπόγεια νερά. Προέρχεται από το CO 2 της ατµόσφαιρας και το ελευθερούµενο στο έδαφος κατά την οργανική αποσύνθεση, σύµφωνα µε την αντίδραση: CaCO 3 + CO 2 + H 2O Ca (HCO 3 -) Επίσης προέρχονται από τη διάλυση των ανθρακικών πετρωµάτων από το νερό: CaCO 3 + H+ Ca 2+ + HCO - 3 Nιτρικά ιόντα (ΝΟ 3 -) Τα νιτρικά ιόντα είναι το τελικό προϊόν της φυσικής αποσύνθεσης οργανικών αζωτούχων ενώσεων, όπως φυτικής και ζωικής πρωτεΐνης. Μπορεί να προέρχoνται -25-

27 από ζωικά περιττώµατα, λιπάσµατα ή προηγούµενη χρήση του νερού από τον άνθρωπο. Η οξείδωση του αµµωνιακού ιόντος ΝΗ + 4 που προκύπτει από την αποσύνθεση πραγµατοποιείται σε δύο στάδια µε τη βοήθεια µικροοργανισµών: 2ΝΗ ΟΗ - + 3Ο 2 2ΝΟ Η + + 4Η 2 Ο 2ΝΟ Ο 2 2ΝΟ - 3 Μεγάλη περιεκτικότητα σε νιτρικό ανιόν υποδηλώνει την παρουσία βιολογικών ρύπων ή επίδραση/ανάµειξη µε νερά άρδευσης από λιπαινόµενα εδάφη. Το ανώτατο όριο συγκέντρωσης νιτρικών στο πόσιµο νερό έχει καθορισθεί σε 50 mg/l, ενώ το επιθυµητό όριο είναι 25 mg/l. Θειϊκά ανιόντα (SO 4-2 ) Κύρια προέλευση των θειϊκών ανιόντων είναι η διάλυση της γύψου και του ανυδρίτη, η χρήση θειϊκών λιπασµάτων τύπου (NH 4) 2SO 4, καθώς και η οξείδωση θειούχων ενώσεων (πυριτών), που εµφανίζονται σε αργιλικά πετρώµατα, σύµφωνα µε τις αντιδράσεις: CaSO 4 2H 2 O (s) Ca 2+ + SO H 2 O CaSO 4 (s) Ca 2+ + SO 2-4 Η παραγωγή θειϊκών ανιόντων από σουλφίδια και θειϊκό αµµώνιο γίνεται σύµφωνα µε τις παρακάτω αντιδράσεις (Βουδούρης, 2009): FeS 2 +15/4O 2 + 7/2H 2O Fe(OH) 3 + 2SO H + (NH 4 ) 2 SO 4 + 2Η 2 Ο 2ΝΗ 4 ΟΗ + 2Η + + SΟ

28 5. ΠΙΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΣΚΟΥΝΤΑΙ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Τα υπόγεια ύδατα αποτελούν πολύτιµο φυσικό πόρο, και ως τέτοιος θα πρέπει να προστατεύεται από την υποβάθµιση και τη ρύπανση. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα σηµαντικό για τα οικοσυστήµατα που εξαρτώνται από τα υπόγεια ύδατα, καθώς και για τη χρήση για ανθρώπινη κατανάλωση (Οδηγία 2006/118/ΕΚ). H Ελλάδα εξαρτάται κύρια από τα υπόγεια νερά για την κάλυψη των υδατικών της αναγκών. Οι βασικότεροι υδροφορείς είναι ανθρακικοί (καρστικοί) και Νεογενείς, Τεταρτογενείς αποθέσεις (πορώδεις υδροφορείς). Τα προβλήµατα που παρατηρούνται αφορούν τόσο την ποιοτική όσο και την ποσοτική κατάσταση των υπόγειων υδάτων. Πηγές της ρύπανσης των υπόγειων νερών αποτελούν το φαινόµενο της υφαλµύρινσης, τα λιπάσµατα-φυτοπροστατευτικά από τις αγροτικές δραστηριότητες και η ανεξέλεγκτη διάθεση επεξεργασµένων και µη αστικών λυµάτων σε απορροφητικούς βόθρους. Οι παράκτιοι υδροφόροι ορίζοντες, κάτω από φυσικές συνθήκες, αποστραγγίζονται προς τη θάλασσα. Τα τελευταία χρόνια, οι πολλές αντλήσεις στις παράκτιες ζώνες ελαττώνουν ή αναστρέφουν τη φυσική υδραυλική βαθµίδα προς αυτήν µε συνέπεια τη διείσδυση του θαλασσινού νερού προς την ενδοχώρα (υφαλµύρινση). Το δεύτερο βασικό πρόβληµα που εντοπίζεται είναι η νιτρορρύπανση σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, σαν αποτέλεσµα των εντατικών αγροτικών δραστηριοτήτων, αλλά και της έλλειψης µονάδων βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυµάτων (Daskalaki et al, 2007). Η πτώση της στάθµης έχει οδηγήσει στην εξάντληση υδροφορέων, µε αποτέλεσµα να πρέπει να προωθηθούν υδροληπτικά έργα µεγάλου βάθους, γεγονός που -27-

29 αυξάνει σηµαντικά το κόστος εκµετάλλευσης, καθιστώντας παράλληλα το υδρολογικό ισοζύγιο αρνητικό. Η υπερεκµετάλλευση υδροφορέων έχει ως αποτέλεσµα τη σηµαντική και ταχεία ποιοτική υποβάθµισή τους στις παράκτιες περιοχές, όπου παρατηρείται συνεχής µετακίνηση της διεπιφάνειας γλυκού-αλµυρού νερού προς την ενδοχώρα, καθώς και φαινόµενα εδαφικών καθιζήσεων σε χαλαρές αποθέσεις υδροφορέων που παρουσιάζουν εναλλαγές υδροφόρων-ηµιπερατών στρωµάτων (π.χ. Ανατολική Θεσσαλία). Στις περιπτώσεις αυτές, καθίσταται αδύνατη η χρήση τους ακόµα και για σκοπούς άρδευσης (ΥΠΕΧΩ Ε,2008). Οι περισσότερες πηγές ρύπανσης προέρχονται από την απόρριψη των αποβλήτων, που δηµιουργούνται µετά από κάθε χρήση νερού. Σε αντίθεση µε τη ρύπανση των επιφανειακών νερών, η ρύπανση των υπόγειων νερών είναι πολύ δύσκολο να αντιµετωπισθεί ή και ακόµα να αναστραφεί, ενώ µπορεί να διατηρηθεί για δεκαετίες. Oι πιέσεις που ασκούνται στα υπόγεια νερά είναι οι παρακάτω: Αύξηση πληθυσµού και ανάπτυξη βιοτικού επιπέδου Αστικοποίηση, τουριστική ανάπτυξη Άνιση κατανοµή των βροχοπτώσεων-κλιµατικές αλλαγές Αποψίλωση των δασών Άνιση χωρική και χρονική κατανοµή της ζήτησης του νερού Επέκταση αρδευόµενων εκτάσεων Μη ορθολογική διαχείριση Όλα αυτά έχουν σαν αποτέλεσµα την υπερεκµετάλλευση των υπόγειων υδροφορέων. Περίπου (τριακόσιες χιλιάδες) γεωτρήσεις -28-

30 υπερεκµεταλλεύονται τους υπόγειους υδροφορείς της χώρας µας (Βουδούρης, 2009). Σαν βασικότερα αίτια της υποβάθµισης των υπόγειων νερών αξιολογούνται τα παρακάτω (Σµυρνιώτης, 2008): Αστικά λύµατα Βιοµηχανικά απόβλητα» οργανικά απόβλητα επεξεργασία τροφίµων» σκουπιδιών παλιών αντικειµένων κλπ Μεταλλευτικά απόβλητα Μεταλλευτικές βιοµηχανίες εξόρυξη µεταλλευµάτων ιυλιστήρια πετρελαίου εξόρυξη πετρελαίου Χηµικές βιοµηχανίες ιάφορες άλλες δραστηριότητες Επιστροφές από άρδευση Υφαλµύρινση λόγω υπεραντλήσεων Νερά ψύξης Στερεά και ηµιστερεά σκουπίδια Απόρριψη ρευστών στο έδαφος ή σε γεωτρήσεις Υπαίθριες αποθηκεύσεις Αποπαγοποίηση δρόµων Νεκροταφεία -29-

31 6. BRIDGE PROJECT To Πρόγραµµα-Πλαίσιο για την έρευνα (Research Framework Programme-FP) είναι το κύριο µέσο µε το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει δράσεις έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης. Το έκτο ΠΠ οδήγησε στην προώθηση και την ανάπτυξη του έργου BRIDGE, το οποίο είχε σαν στόχο να αναπτύξει µία κοινή µεθοδολογία, η οποία θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί από τα Κράτη-Μέλη, για τον καθορισµό ανώτερων αποδεκτών τιµών συγκεντρώσεων ιόντων στα υπόγεια ύδατα. Η ανταλλαγή πληροφοριών και εµπειριών που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο αυτό, αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη κοινών κατευθυντήριων γραµµών (Εικόνα 3). Εικόνα 3. Στοιχεία ταξινόµησης της χηµικής κατάστασης των υπόγειων υδάτων όπως µελετήθηκαν από το έργο BRIDGE (Βridge D18, 2006) Figure 3: General relationship of groundwater quality and status under the Bridge Project (Βridge D18, 2006) -30-

32 Στο πρόγραµµα αυτό, που διήρκεσε δύο χρόνια ( ) συµµετείχαν 27 πανεπιστηµιακά ιδρύµατα και ερευνητικά ινστιτούτα από 17 ευρωπαϊκές χώρες. Η Ελλάδα συµµετείχε µε τα Ινστιτούτα Χαρτογράφησης και Ταξινόµησης Εδαφών Λάρισας (ΙΧΤΕΛ) και Εγγείων Βελτιώσεων (ΙΕΒ) του Εθνικού Ιδρύµατος Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ). Τα αποτελέσµατα αυτού του προγράµµατος είχαν τη µορφή παραδοτέων εκθέσεων, όπως προέκυψαν από τις δραστηριότητες των πακέτων εργασίας (workpackages- WP) που υλοποιήθηκαν και οι οποίες συνοπτικά περιελάµβαναν: WP1: Έρευνα για τις αντιπροσωπευτικές ρυπαντικές ουσίες στα υπόγεια νερά WP2 : Μελέτη των χαρακτηριστικών των υπόγειων νερών WP3: Κριτήρια για τα περιβαλλοντικά όρια κατωφλίου και ανάπτυξη µεθοδολογίας για τον καθορισµό της καλής κατάστασης WP4: Αντιπροσωπευτικές τοποθεσίες (representative sites)/ µελέτες υδατικών σωµάτων (case studies) WP5: Κοινωνικοοικονοµικές διαστάσεις καθορισµού TV WP6: ηµόσιο διάλογο µε τους χρήστες (stakeholders)- ιαβούλευση Πιο συγκεκριµένα: WP1: Τρέχοντα ευρευνητικά εθνικά και ευρωπαϊκά προγράµµατα για τις φυσικές και ανθρωπογενείς ουσίες στα υπόγεια νερά. Συµπεριφορά, οικοτοξικολογικές επιδράσεις, αλληλεπιδράσεις µε επιφανειακά νερά και οικοσυστήµατα ρυπαντικών ουσιών. Μέταλλα, ανιόντα και οργανικές ουσίες (αµµώνιο, αρσενικό, κάδµιο, χλωριούχα, υδράργυρος, νιτρικά, µόλυβδος, φυτοφάρµακα και παράγωγά -31-

33 τους, θειϊκά, τριχλωροαιθυλένιο, τετραχλωροαιθυλένιο) τριάντα τρεις (33) ουσίες προτεραιότητας και κάποιες νέες ρυπαντικές ουσίες. Κατασκευή βάσης δεδοµένων για υπόγειους υδροφορείς (45 ανά την Ευρώπη) και µίας βάσης σταθµών αναφοράς (700 σταθµοί). WP2: Περιγραφή συγκεκριµένων κριτηρίων που συνδέονται µε τα υπόγεια υδάτινα σώµατα και πρέπει να ληφθούν υπόψη για την εκτίµηση της χηµικής τους κατάστασης. Υδρογεωλογικά χαρακτηριστικά υπόγειων νερών Επιδράσεις µε χερσαία και επιφανειακά οικοσυστήµατα Ποσοτικά δεδοµένα και διασύνδεσή τους µε ποιοτικά δεδοµένα. WP3: Κριτήρια για τις τιµές κατωφλίου και προτεινόµενη µεθοδολογία για τον καθορισµό της καλής κατάστασης. Αξιολόγηση εθνικών µεθοδολογιών για την προστασία των υπόγειων νερών. ειγµατοληψίες, δίκτυα παρακολούθησης, µετρήσεις. WP4: Αντιπροσωπευτικές τοποθεσίες/µελέτες υδατικών σωµάτων, έλεγχος συµµόρφωσης. εκατέσσερις µελέτες περίπτωσης (case studies) σε ευρωπαϊκό επίπεδο που περιελάµβαναν: πιλοτικές λεκάνες απορροής ποταµών, διασυνοριακές λεκάνες, επιλεγµένες θέσεις από εθνικά προγράµµατα παρακολούθησης, καρστικούς υδροφορείς, κλπ (βλ.εικόνα 4) WP5: Αποτίµηση οικονοµικών και κοινωνικών επιπτώσεων που συνδέονται µε τις περιβαλλοντικές τιµές κατωφλίου Ανάπτυξη µεθοδολογίας -32-

34 Ολοκληρωµένη οικονοµικο-κοινωνική εκτίµηση τιµών κατωφλίου σε πέντε (5) µελέτες περίπτωσης. Εικόνα 4. Θέσεις των 14 υδατικών σωµάτων των µελετών περίπτωσης (case studies) (Bridge D22, 2006) Figure 4. Location of the 14 groundwater bodies selected for the representative site case studies (Bridge D22, 2006) -33-

35 7. ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΥΠΟΓΕΙΩΝ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ Η ποιότητα των υπόγειων νερών καθορίζεται από πολλούς παράγοντες, οι βασικότεροι των οποίων είναι η φύση και οι ιδιότητες των πετρωµάτων της ακόρεστης και κορεσµένης ζώνης, οι τοπικές υδρολογικές και υδροδυναµικές συνθήκες και η αρχική σύσταση των υπόγειων νερών (Wendland et al, 2007). Εικόνα 5. Τυπολογία υπόγειων υδροφορέων στην Ευρώπη (Wendland et al, 2007) Figure 5. European aquifer typology for NBLs map (Wendland et al, 2007) Σε ευρωπαϊκό επίπεδο έγινε µία προσπάθεια τυποποίησης των κυριότερων κατηγοριών υδροφορέων που επιδεικνύουν συγκρίσιµες πετρογραφικές ιδιότητες. Παρόµοιες συστάσεις υπόγειων νερών αναµένονται για υδροφορείς µε συγκρίσιµες υδροδυναµικές και υδρολογικές ιδιότητες.οι βασικές κατηγορίες υδροφορέων λαµβάνοντας υπόψη κριτήρια που αφορούν τη λιθολογία τους είναι: -34-

36 i. Ανόργανοι ασβεστόλιθοι (καρστικοί/µη καρστικοί) (Limestone) ii. iii. iv. Οργανικοί ασβεστόλιθοι (Chalk) Άµµος και χαλίκια (Sand and gravel) Μάργες-Αµµοαργιλώδη εδάφη (Marls and clays) v. Ψαµµίτες (Sandstones) vi. vii. viii. ix. Κρυσταλλικό υπόβαθρο (Crystalline basement) Σχιστόλιθοι (Schists) Ηφαιστειακά πετρώµατα (Volcanic rocks) Εβαπορίτες x. Yφάλµυροι Yδροφορείς Οι παραπάνω κατηγορίες εφαρµόζοντας δευτερεύοντα κριτήρια (βλ.πίνακα 1) υποδιαιρούνται περαιτέρω. Με τη λογική αυτή έγινε ο χάρτης της εικόνας

37 Πίνακας 1. Κριτήρια για τη διάκριση των τύπων υπόγειων υδροφορέων (Wendland et al, 2007) Table 1. Primary criteria for the classification of groundwater aquifers (Wendland et al, 2007) KΥΡΙΑ ΙΑΚΡΙΣΗ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ PRIMARY AQUIFER ROCK TYPE CLASSIFICATION ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΙΑΚΡΙΣΗΣ ADDITIONAL SECONDARY CRITERIA Άµµος και χαλίκια/sands and gravels Αµµοαργιλώδη εδάφη/marls and clays Ψαµµίτες/Sandstones Οργανικοί ασβεστόλιθοι/chalk Υδροδυναµική, π.χ/hydrodynamics e.g επαναφόρτιση υδροφορέων, χρόνος παραµονής/groundwater recharge, residence time, τοπογραφία/topography διαρροές/leakage Ανόργανοι ασβεστόλιθοι/limestones Ηφαιστειακά πετρώµατα/volcanic rocks Σχιστόλιθοι/Schist and shale υναµικό οξειδοαναγωγής/redox Ιδιαίτερες συνθήκες (π.χ αναχώµατα, θειϊκά άλατα, οξείδια, οργανικό υλικό άργιλοι, κλπ/particular occurrences (e.g. dykes, sulphide minerals, clays) Κρυσταλλικό υπόβαθρο/crystalline rocks Γεωλογικός χρόνος/geological age Yφαλµύρινση/Saline influence -36-

38 8. MΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 8.1 Γενικά Σύµφωνα µε την Οδηγία για τα υπόγεια νερά,...τα Κράτη-Μέλη θα πρέπει, εάν είναι δυνατόν, να χρησιµοποιούν στατιστικές διαδικασίες, εφόσον αυτές είναι σύµφωνες προς τις διεθνείς προδιαγραφές και συµβάλλουν στη συγκρισιµότητα των αποτελεσµάτων της παρακολούθησης µεταξύ των κρατών µελών σε βάθος χρόνου... O κύριος στόχος του προγράµµατος BRIDGE ήταν η ανάπτυξη µίας µεθοδολογίας για τον υπολογισµό τιµών κατωφλίου για τα υπόγεια νερά, βασιζόµενη σε επιστηµονικές αρχές. Οι φυσικές τιµές συγκέντρωσης (Edmunds et al., 2003) και τα περιβαλλοντικά ποιοτικά πρότυπα για το πόσιµο νερό, (WHO, 2006) που προκύπτουν από οικο-τοξικολογικά τεστ, µπορούν να καθοριστούν µε επιστηµονικές µεθόδους. H µεθοδολογία BRIDGE προτείνει µία προσέγγιση για τον υπολογισµό των τιµών κατωφλίου, που περιλαµβάνει τη χρήση των φυσικών τιµών συγκέντρωσης, αλλά και των περιβαλλοντικών ποιοτικών προτύπων (Βridge D18, 2006). Oι τιµές κατωφλίου υπολογίζονται λαµβάνοντας τα υπόγεια νερά σαν φυσικό πόρο από µόνο του (groundwater itself). Σε αυτήν την περίπτωση τα υπόγεια νερά προστατεύονται είτε σαν οικοσύστηµα, είτε σαν πηγή νερού για ανθρώπινη κατανάλωση. Επειδή δεν υπάρχουν δεδοµένα για τα οικοσυστήµατα υπόγειων νερών, χρησιµοποιούνται τα ποιοτικά πρότυπα για τα επιφανειακά νερά ή τα πρότυπα για το πόσιµο νερό. O υπολογισµός των τιµών κατωφλίου για τα εξαρτώµενα υδάτινα και χερσαία οικοσυστήµατα δεν είναι δυνατό να γίνει εξαιτίας της έλλειψης των σχετικών δεδοµένων. -37-

39 Σε γενικές γραµµές χρησιµοποιούνται τα πρότυπα για το πόσιµο νερό (σαν φυσικός πόρος) (Οδηγίες 80/778/ΕΚ, 98/83/ΕΚ) και σε ελάχιστες περιπτώσεις γίνεται χρήση προτύπων για επιφανειακά ύδατα (Coetsiers and Walraevens, 2006a). 8.2 Yπολογισµός τιµών κατωφλίου (TV) Αρχική µεθοδολογία Η αρχική µεθοδολογία προτείνει ο υπολογισµός των τιµών κατωφλίου να γίνεται βάσει των παρακάτω τριών σεναρίων, όπου: ΝΒL: Η φυσική τιµή συγκέντρωσης TV: Η τιµή κατωφλίου REF: Τιµή αναφοράς, µπορεί να είναι ένα περιβαλλοντικό ποιοτικό πρότυπο (environmental quality standard EQS), είτε πρότυπο για την ποιότητα του πόσιµου νερού (drinking water standard DWS). Περίπτωση 1: NBL/REF 1/3 TV=(NBL+REF)/2 Περίπτωση 2: NBL/REF<1/3 TV=2xNBL (απορρίφθηκε επειδή έδινε πολύ µικρές τιµές κατωφλίου) Περίπτωση 3: NBL/REF 1 TV=NBL Τελική µεθοδολογία Η τελική µεθοδολογία που εφαρµόζεται στα πλαίσια αυτής της εργασίας είναι: Περίπτωση 1: NBL/REF<1 TV=(NBL+REF)/2-38-

40 Περίπτωση 2: NBL/REF 1 TV=NBL Στις επόµενες παραγράφους περιγράφεται ο τρόπος υπολογισµού της παραµέτρου NBL Eκτίµηση των φυσικών τιµών συγκέντρωσης Η µεθοδολογία που αναπτύχθηκε στο πρόγραµµα BRIDGE για τον προσδιορισµό των NBL χρησιµοποιεί µία απλοποιηµένη διαδικασία προεπιλογής, που χρησιµοποιεί το 90 ο ή το ο εκατοστηµόριο* ενός προσεκτικά επιλεγµένου σετ δεδοµένων. Η επιλογή του 90 ου ή του ου εκατοστηµορίου βασίζεται στην ποσότητα και την ποιότητα των δεδοµένων (BRIDGE D18, 2006; Hinsby K.,Condesso de Melo MT. 2006). Όταν είναι διαθέσιµo µεγάλo πλήθος δεδοµένων(>60 σηµεία δειγµατοληψίας) προτιµάται το ο ποσοστό. Σε περιπτώσεις µικρότερων σετ δεδοµένων ή όταν η ανθρώπινη επίδραση δεν µπορεί να αποκλειστεί από τα δεδοµένα προτείνεται το 90 ο ποσοστό (BRIDGE D18, 2006). Το ποσοστό P.90.0 προτείνεται σαν η καλύτερη προσέγγιση για τη θέσπιση αξιών που επιλέγουν την προστασία του περιβάλλοντος. Από την άλλη πλευρά, το ποσοστό P. είναι µια εναλλακτική λύση για τις περιπτώσεις βαρέως ρυπασµένων υπόγειων νερών και είναι πιο ρεαλιστικό από την άποψη των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν. H µεθοδολογία υπολογισµού του NBL εφαρµόζεται στην περίπτωση που δεν υπάρχει εθνική µεθοδολογία, ή προχωρηµένες µέθοδοι υπολογισµού (δεδοµένα οξειδωτικής ικανότητας, ιχνηθέτες, ή αλλοι περιβαλλοντικοί δείκτες). Τα κριτήρια προεπιλογής τιµών αποµακρύνουν: -39-

41 δείγµατα µε ποσοστό σφάλµατος ιονικής ισορροπίας >10% (ionic balance error-ibe/αποτελεί την ελάχιστη απαίτηση για την ποιότητα των µετρήσεων στα υπόγεια νερά), µε: Σκατι όντων Σανιόντων ΙΒΕ(%) = 100 Σ + Σ κατιόντων ανιόντων Το σύµβολο Σ δηλώνει άθροισµα και οι συγκεντρώσεις είναι σε meq/l. δείγµατα από άγνωστο βάθος, δεδοµένα που δεν µπορούν να καταταχθούν σε κάποιο τύπο υδροφορέα (βάσει τυπολογίας), δεδοµένα από γεωθερµικούς υδροφορείς, δείγµατα από υφάλµυρους υδροφορείς (µε [Na + ] + [Cl - ]>1.000 mg/l), παράκτιους ή επηρεαζόµενους από εβαπορίτες. Αυτές οι ιδιαίτερες συνθήκες πρέπει να µελετώνται ξεχωριστά. τιµές συγκέντρωσης νιτρικών >10 mg/l NO - 3 (η µέγιστη επιτρεπόµενη συγκέντρωση νιτρικών είναι 50 mg/l σύµφωνα µε τη σχετική ευρωπαϊκή οδηγία για την ποιότητα του πόσιµου νερού). Η συγκέντρωση νιτρικών >10 mg/l NO 3 -, µε βάση πάντα την προτεινόµενη µεθοδολογία, υποδηλώνει ανθρωπογενή παρέµβαση. Σηµαντική είναι η διάκριση αερόβιων και αναερόβιων συνθηκών (>1 mg/l O 2 αερόβιες συνθήκες, <1 mg/l O 2 αναερόβιες συνθήκες), όπου αυτή είναι εφικτή, ώστε να µην υπάρχει εσφαλµένη εικόνα για τη συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων. Οι αναερόβιοι υδροφορείς πρέπει να µελετώνται ξεχωριστά. Αυτό διότι σε αναερόβιες συνθήκες τα νιτρικά ιόντα ανάγονται σε νιτρώδη, αέριο άζωτο και θειϊκά παρουσία οργανικού άνθρακα και πυριτικών. Στα πλαίσια αυτά έγινε µία προσπάθεια εφαρµογής της µεθόδου οξειδωτικής ικανότητας (OXidation Capacity) που προτάθηκε από τους Griffionen et al, -40-

42 για φρέσκα δείγµατα µε Cl - <200 mg/l. H µέθοδος αυτή προβλέπει αποµάκρυνση των δειγµάτων µε OXC>2 meq/l (αντιπροσωπεύουν ανθρωπογενή επίδραση), όπου ΟΧC=7*[SO 4-2]+5*[NO 3 -], οι συγκεντρώσεις σε mmol/l. Oι τιµές 7 και 5 αντιπροσωπεύουν τα ηλεκτρόνια που µεταφέρονται όταν τα NO - 3 ανάγονται σε Ν 2 και τα SO -2 4 σε FeS 2 αντίστοιχα (Griffionen et al, 2008). Το σηµείο έναρξης εφαρµογής µέτρων για την αναστροφή των τάσεων ορίζεται σαν το 75% της TV, εκτός αν άλλοι παράγοντες επιβάλλουν κάποια άλλη τιµή (Οδηγία 2006/118/ΕΚ). *: Το p th εκατοστηµόριο ενός συνόλου στοιχείων είναι µία τιµή τέτοια ώστε τουλάχιστον το p% των παρατηρήσεων είναι ίσα ή µικρότερα µε την τιµή αυτή και τουλάχιστον (100-p)% είναι ίσα ή µεγαλύτερα. Ταξινοµούµε τα στοιχεία σε αύξουσα σειρά. Υπολογίζουµε τη θέση i που είναι η θέση του p th εκατοστηµορίου: i = (p/100)n, n:πλήθος τιµών Αν το i δεν είναι ακέραιος, στρογγυλοποιούµε προς τα πάνω. Το p th εκατοστηµόριο είναι η τιµή στη θέση i. Αν το i είναι ακέραιος το p th εκατοστηµόριο είναι ο µέσος όρος των θέσεων i και i

43 8.2.4 Μελετώµενες χηµικές παράµετροι Για τον υπολογισµό των τιµών κατωφλίου µελετήθηκαν σετ συγκεντρώσεων κύριων ιόντων: Ca 2+, Mg 2+, Na +, K +, HCO 3 -, SO 4 2-, Cl -, NO 3 -. Επίσης, η ηλεκτρική αγωγιµότητα EC και συγκεντρώσεις ΝΗ 4 +, όπου υπήρχαν διαθέσιµα δεδοµένα. Σαν τιµές αναφοράς χρησιµοποιήθηκαν τα πρότυπα για την ποιότητα του πόσιµου νερού (Οδηγίες 80/778, 98/83/ΕΚ) και την ποιότητα του νερού άρδευσης (Panoras & Ilias, 1999). Kαι στις δύο περιπτώσεις τα υπόγεια ύδατα είχαν την έννοια του φυσικού πόρου (groundwater itself). -42-

44 9. ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 9.1 Β ΑΧΑΪΑ Γεωλογία-Υδρογεωλογία περιοχής H περιοχή µελέτης περιλαµβάνει το Β τµήµα του νοµού Aχαϊας, µε συνολική έκταση km 2. Xαρακτηρίζεται από µέτρια ανάπτυξη του υδρογραφικού δικτύου, το µέσο υψόµετρο ανέρχεται σε 600 m και η µέση κλίση κυµαίνεται από 6-15,5% (Βουδούρης, 1995). Το αλπικά πτυχωµένο υπόβαθρο της περιοχής αποτελείται από δύο επιµήκεις ισοτοπικές ζώνες:τη ζώνη Γαβρόβου-Τρίπολης υτικά και τη ζώνη Ωλονού-Πίνδου Ανατολικά. Η ζώνη της Πίνδου δοµείται από πελαγικούς ασβεστόλιθους Τριαδικής έως Ανωκρητιδικής ηλικίας µε ενστρώσεις ραδιολαριτών και υπέρκειται ο Ηωκαινικός φλύσχης που συνίσταται από εναλλαγές ψαµµιτών, ιλυολίθων και σπανιότερα κροκαλοπαγών. Το Πλειοτεταρτογενές επικάλυµµα συνίσταται από εναλλαγές αργίλων, αµµούχων αργίλων και άµµων και στο ανώτερο τµήµα εµφανίζεται µία αδροµερέστερη σειρά από κροκαλοπαγή (Βουδούρης, 1995). Τα ανθρακικά πετρώµατα της ζώνης Γάβροβου-Τρίπολης σχηµατίστηκαν σε ένα ρηχό ωκεάνιο περιβάλλον από το Τριαδικό προς το Ηώκαινο. Αυτά τα πετρώµατα καλύπτουν επιφάνεια 2.3 km 2, ενώ επικαλύπτονται από στρώµατα φλύσχη. Ένας απλοποιηµένος γεωλογικός χάρτης της περιοχής φαίνεται στην Εικόνα 6. Οι γεωλογικοί σχηµατισµοί που δοµούν την περιοχή έρευνας διακρίνονται σε: Υδροστεγανούς (φλύσχης, ραδιολαρίτες) Ηµιπερατούς (νεογενή ιζήµατα) Υδροπερατούς (ανθρακικά ιζήµατα, τεταρτογενείς σχηµατισµοί) Τα σηµεία δειγµατοληψίας διακρίνονται στην Εικόνα

45 Εικόνα 6. Απλοποιηµένος γεωλογικός χάρτης της περιοχής (Bουδούρης, 1995) (1:τεταρτογενή ιζήµατα, 2:πλειοπλειστοκαινικά ιζήµατα, α.λεπτοµερή-β.αδροµερή. 3:φλύσχης ζώνης Πίνδου, 4:ασβεστόλιθοι ζώνης Πίνδου µε ραδιολαρίτες, 5:φλύσχης ζώνης Τρίπολης, 6:ασβεστόλιθοι ζώνης Τρίπολης, 7:γεωλογικό όριο, 8:υδατόρεµα, 9:υδροκρίτης) Figure 6. Simplified geological map of the study area (Voudouris, 1995) (1.quartenary deposits, 2. plio-pleistocene deposits a.fine-b.coarse 3. flysch of Pindos zone, 4.limestones of Pindos zone with radiolarites, 5. flysch of Tripoli zone, 6.limestones of Tripoli zone, 7.geological contact, 8.river stream, 9.watershed boundary -44-

46 Εικόνα 7. Θέση σηµείων δειγµατοληψίας (Βουδούρης, 1995) Figure 7. Sampling points (Voudouris, 1995) Ασκούµενες πιέσεις To µεγαλύτερο αστικό κέντρο της περιοχής µελέτης είναι η πόλη της Πάτρας µε πληθυσµό κατοίκους. Η γεωργία δεν αποτελεί πλέον την κύρια οικονοµική δραστηριότητα, καθώς έχουν εξελιχθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια ο δευτερογενής και ο τριτογενής τοµέας. Η ετήσια ποσότητα υπόγειων νερών που αντλείται ετησίως για αστική χρήση είναι περίπου 15.6χ10 6 m 3 /yr, ενώ για αστική, αγροτική και βιοµηχανική χρήση η ποσότητα αυτή ανέρχεται στα 30χ10 6 m 3 /yr (Voudouris et al, 1997). Η εντατική εκµετάλλευση σε συνδυασµό µε τις παρατεταµένες περιόδους ξηρασίας είχαν σαν αποτέλεσµα την ποσοτική και ποιοτική υποβάθµιση των υπόγειων υδροφορέων. Έτσι το 1992 παρατηρήθηκε σηµαντική πτώση στάθµης του -45-

47 υδροφόρου ορίζοντα των προσχωσιγενών θέσεων, µετατροπή των αρτεσιανών υδροφόρων σε ελεύθερους και ανάπτυξη αρνητικής πιεζοµετρίας, καθώς και διείσδυση της θάλασσας σε απόσταση 3 km από την ακτή. Την περίοδο διακόπηκε η άντληση των παράκτιων δηµοτικών γεωτρήσεων και σε συνδυασµό µε την αποβιοµηχάνιση της περιοχής, τη µετεγκατάσταση βιοµηχανιών στην BI.ΠΕ Πατρών, καθώς και την αύξηση του φυσικού εµπλουτισµού, ανεστράφησαν οι δυσµενείς επιπτώσεις (Βουδούρης Κ., Μανδηλαράς., 2001). -46-

48 9.2 ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥΜΠΑΣ Ν.ΚΙΛΚΙΣ Γεωλογία περιοχής Η περιοχή υπό µελέτη βρίσκεται δυτικά του ποταµού Αξιού (Εικόνα 8) και γεωλογικά ανήκει στη Ζώνη της Παιονίας, στην Ενότητα του Βαφειοχωρίου. Εικόνα 8. ίκτυο γεωτρήσεων περιοχής Κιλκίς (Panagopoulos et al, 2004) Figure 8. Sampling points of Kilkis territory (Panagopoulos et al, 2004) Η στρωµατογραφική διαδοχή της Ενότητας Βαφειοχωρίου από τα νεότερα προς τα παλαιότερα στρώµατα είναι: Φλύσχης αποτελούµενος από κροκαλοπαγή, ψαµµίτες, πηλίτες, ηλικίας Ανώτερου Ιουρασικού-Βάσης Κρητιδικού. -47-

49 Ασβεστόλιθοι συµπαγείς και κροκαλοπαγείς ασβεστόλιθοι µε απολιθώµατα κοραλλίων χαρακτηριστικών του Πορτλανδίου (Άνω Ιουρασικό). Κλαστική ιζηµατογενής σειρά αποτελούµενη από κροκαλοπαγή (συχνά µε κροκάλες οφιόλιθων ή κρυσταλλοσχιστωδών), ψαµµίτες, ψαµµιτοειδείς πηλίτες και ψαµµιτοειδείς ασβεστόλιθους. Οφιολιθική ακολουθία µε δολερίτες, γάββρους και µικρολιθικά. Σειρά εναλλασσόµενων στρωµάτων από σιπολίνες, χαλαζίτες, µαρµαρυγιακούς σχιστόλιθους και µάρµαρα ηλικίας Τριαδικού-Ιουρασικού (Mουντράκης, 1985). Αξιόλογο υδροφορέα σχηµατίζουν τα Τεταρτογενή που αποτελούνται από άµµους, αργιλοµιγείς άµµους, αδροµερείς αποθέσεις µε κροκάλες και χαλίκια µε χαµηλό ποσοστό αργιλικών στοιχείων. Οι χαλαροί αυτοί σχηµατισµοί τροφοδοτούνται κυρίως από τα επιφανειακά νερά στον βασικό άξονα αποστράγγισης (ποταµός Αξιός) και µέσω πλευρικής διήθησης από τους καρστικούς σχηµατισµούς των ορίων της λεκάνης. Λόγω της παρεµβολής αργιλικών στρωµάτων µεγάλους πάχους, εκτός από τον φρεάτιο, διαµορφώνονται και επάλληλοι υδροφορείς υπό πίεση, οι οποίοι υφίστανται εντατική εκµετάλλευση από γεωτρήσεις (ΥΠΕΧΩ Ε, 2008) Aσκούµενες πιέσεις στα υπόγεια νερά Οι καλλιεργήσιµες εκτάσεις αντιστοιχούν στο 45,45% της συνολικής έκτασης. Από αυτές το ποσοστό των αρδευόµενων εκτάσεων ήταν ~70% το 2005 (www.statistics.gr). Η άρδευση επιτυγχάνεται µε συλλογικά ή ιδιωτικά δίκτυα γεωτρήσεων σε ποσοστό 71%, από ποταµούς και πηγές 28,7% και από τεχνητές λίµνες 0,3%. Σε λειτουργία βρίσκονται το Κοινοτικό ίκτυο Μανδρών και των -48-

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ EL EL EL ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 5.3.2010 E(2010) 1096 τελικό ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ σύµφωνα µε το άρθρο 3 παράγραφος 7 της οδηγίας 2006/118/EΚ περί υπογείων υδάτων, µε αντικείµενο τον καθορισµό ανώτερων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ

ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: -ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ -ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΟΙ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΜΣ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Ειδίκευση: Τεχνική Γεωλογία - Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11

T E S T R E P O R T ΕΥΑ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΑΣ. Εθν. Αντίστασης 42, Αλεξάνδρεια. Νερά. Waters. Από πελάτη κατά δήλωσή του. As stated by client 24/11/11 Εργαστήριο Περιβάλλοντος, Σίνδος Σελ.(page) 1/10 ΕΚΘΕΣΗ ΟΚΙΜΩΝ T E S T R E P O R T Πελάτης Client ιεύθυνση πελάτη Client s address Περιγραφή δειγµάτων Samples description ειγµατοληψία Sampling Ηµεροµηνία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα

Προοπτικές CCS στην Ελλάδα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΙΚΤΥΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ-Β ΚΥΚΛΟΣ» ΕΡΓΟ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΥΝΑΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ»

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4

ΠΡΟΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ: 3.250,00 ΕΥΡΩ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 85111820-4 ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΤΕΧΝ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΕΩΝ ΗΛΜ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ Αγγελάκη 13, 546 21 Πληροφορίες: Ε. Μάμμος Τηλέφωνο:2313318447 Fax: 2310233532 E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας

Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Ειδική Γραμματεία Υδάτων Υπουργείο Π.Ε.Κ.Α. Χρηματοδότηση Δράσεων και Έργων για τα Ύδατα ως Εργαλείο Ολοκλήρωσης μιας Εθνικής Πολιτικής για το Νερό Η περίπτωση της Κορινθίας και της Αχαίας Κωνσταντίνα

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα

Δράση 21: Ποιότητα των φυσικών υδάτων και διαχείριση των υγρών αποβλήτων σε ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 1 (2012): 33-42. http://www.jodysseus.gr υδάτων και διαχείριση σε ευαίσθητα νησιωτικά Διονύσιος Κουλουγλιώτης, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα

Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Εφαρµογή της Οδηγίας Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα νερά στην Ελλάδα ρ.. Νεκταρία Μενούνου Γεωχηµικός, Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, ιεύθυνση Υδάτων ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ. Αθανάσιος Καμπάς

LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ. Αθανάσιος Καμπάς LIFE+ HydroSense ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΥΔΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ Αθανάσιος Καμπάς Τι είναι η οδηγία πλαίσιο 2000/60 ή Ν.3199/2003 ; Θεσμικό πλαίσιο που αποσκοπεί ολοκληρωμένη και ορθολογική διαχείριση των υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας

Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Ορθολογική διαχείριση των υδάτων- Το παράδειγμα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Δρ. Νικόλαος Τσοτσόλης Γεωπόνος-μέλος του ΓΕΩΤΕΕ, με ειδίκευση στη διαχείριση των εδαφοϋδατικών πόρων (MSc, PhD) Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2

Ελληνική Γεώσφαιρα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Από τη Συντακτική Ομάδα... 1. Τα φυσικά εμφιαλωμένα νερά 2 Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ελληνική Γεώσφαιρα Τόμος 3, Τεύχος 8 Δεκέμβριος 2009 Περιοδική ενημερωτική έκδοση του Ινστιτούτου Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) Ν.Π.Ι.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486.

Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51. Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Θρεπτικά συστατικά στο θαλάσσιο οικοσύστημα 51 Πηγή: Raven, Berg & Johnson, 1993, σ.486. Εικόνα 2. Σχηματική αναπαράσταση της δομής και λειτουργίας εγκατάστασης δευτερογενούς επεξεργασίας λυμάτων. 3. Όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ)

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ (ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Π.Ε. ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ) ρ. Αριστοτέλης Παπαδόπουλος Γενικός /ντης Αγροτικής Έρευνας ΕΛ.Γ.Ο. «ΗΜΗΤΡΑ» ρ. Φραντζής Παπαδόπουλος Τακτικός Ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 14 Υδατικό ιαµέρισµα Ανατολικής Μακεδονίας 14 Υ ΑΤΙΚΟ ΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ 14.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το υδατικό διαµέρισµα της ανατολικής Μακεδονίας έχει έκταση 7.791 km 2 και συνορεύει δυτικά

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα

Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Προτάσεις ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα στον αγροτικό τομέα Στο πλαίσιο των τεσσάρων συναντήσεων της ομάδας εργασίας για τη διαχείριση νερού της λεκάνης του Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 6. ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ 13 7.

1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 6. ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ 13 7. 1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 4.1 ΓΕΝΙΚΑ 4 4.2 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 5 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 5.1 ΓΕΝΙΚΑ 6 5.2 ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ - ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ από Π. Σαμπατακάκη Dr. Υδρογεωλόγο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν θα ταν άστοχο εάν αναφέραμε ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στο νησιωτικό χώρο του Αιγαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΔΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Περιεχόμενα 1.Αναφορά στο θεσμικό πλαίσιο των υδάτων 2.Εθνικές πολιτικές : Εθνικό πρόγραμμα, Σχέδια Διαχείρισης λεκανών απορροής

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος

Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος LIFE08 ENV/CY/000460 «WATER-Ενδυνάμωση Επιστημονικής Βάσης Προγραμμάτων Ποιότητας Νερών» Φιλοσοφία και Στόχοι Προγράμματος Λευκωσία 20 Απριλίου 2010 Αθηνά Παπαναστασίου Λειτουργός Περιβάλλοντος Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου»

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Απόψεις, Επισημάνσεις και προτάσεις του ΤΕΕ Μαγνησίας» ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Άνιση χωρική και χρονική κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ INTERREG IIIA / PHARE CBC ΕΛΛΑΔΑ ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ: ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΝΕΣΤΟΥ Καθηγητής Βασίλειος A. Τσιχριντζής Διευθυντής, Εργαστήριο Οικολογικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος:

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος: ΕΞΑΜΗΝΟ Δ 1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: 4 Κωδικός μαθήματος: ΖTΠO-4011 Επίπεδο μαθήματος: Υποχρεωτικό Ώρες ανά εβδομάδα Θεωρία Εργαστήριο Συνολικός αριθμός ωρών: 5 3 2 Διδακτικές Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ. 3.1. Φυσικές ιδιότητες του νερού

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ. 3.1. Φυσικές ιδιότητες του νερού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ 3.1. Φυσικές ιδιότητες του νερού Το νερό είναι µια ουσία άχρωµη, άοσµη, άγευστη και υγρή σε κανονικές συνθήκες. Αποτελεί το 70% του ανθρώπινου σώµατος και είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου».

Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ. «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». Δ Η Μ Ο Σ ΣΗΤΕΙΑΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ «Προμήθεια υλικών για εφαρμογή ιχνηθετικών μεθόδων για υδρογεωλογική έρευνα στην καρστική λεκάνη της Τ.Κ. Κατσιδωνίου». ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος

ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ. Δρ Γεώργιος Μιγκίρος ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΕΞΩΜΑΛΥΝΣΗ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΑΝΑΓΛΥΦΟΥ Δρ Γεώργιος Μιγκίρος Καθηγητής Γεωλογίας ΓΠΑ Ο πλανήτης Γη έτσι όπως φωτογραφήθηκε το 1972 από τους αστροναύτες του Απόλλωνα 17 στην πορεία τους για τη σελήνη. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΕΥΘ. ΚΑΡΑΟΥΛΗ Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, ΜSc Υγιεινολόγος Μηχ. EPFL, Lausanne ΜSc Υγιεινής & Ασφάλειας Εργασίας RWTH- Aachen Πρ/μένη Δ/νσης Δημόσιας Υγείας Υπ. Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΟΥ ΑΣΩΠΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ

<LIFE10 ENV/GR/000601> ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΟΥ ΑΣΩΠΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΩΝ ΥΠΟΓΕΙΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΟΥ ΑΣΩΠΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ "ΧΡΩΜΙΟ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΤΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΤΟΥ ΑΣΩΠΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων Θεσμικά και Οικονομικά Μέσα για την Ολοκληρωμένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων στην περιοχή της Μεσογείου Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης για τα Νερά στην Κύπρο - Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΚΟΚΚΩΔΕΙΣ ΠΟΡΩΔΕΙΣ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΚΟΚΚΩΔΕΙΣ ΠΟΡΩΔΕΙΣ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΣΕ ΚΟΚΚΩΔΕΙΣ ΠΟΡΩΔΕΙΣ ΥΔΡΟΦΟΡΕΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΩΡΟ Εισηγητής: Ιωάννης Λάππας (M.Sc. Υδρογεωλόγος) 1η Φάση Περιοχές Εφαρμογής: Θριάσιο Πεδίο & Λεκάνη Μυγδονίας

Διαβάστε περισσότερα

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π»

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» «Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» Νικήτας Μυλόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πηγή της Υπέρειας Κρήνης βρίσκεται στο κέντρο της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ»

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΥΔΡΟΜΕΝΤΩΡ» Συντονιστής: Καθ. Αθανάσιος Λουκάς Επιστ. Υπεύθυνος: Αναπλ. Καθ. Νικήτας Μυλόπουλος Δρ. Λάμπρος Βασιλειάδης Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Πεδίον Άρεως,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση

ιάρθρωση παρουσίασης 1. Ιστορικό διαχείρισης της λίµνης Πλαστήρα 2. Συλλογή και επεξεργασία δεδοµένων 3. Μεθοδολογική προσέγγιση Ανδρέας Ευστρατιάδης, υποψήφιος διδάκτορας Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών πόρων Ποσοτική και ποιοτική θεώρηση της λειτουργίας του ταµιευτήρα Πλαστήρα Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από Υδραυλικά

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο

Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο Ποιότητα νερού στις Υδατοκαλλιέργειες Μέρος 1 ο By Leonard Lovshin and Lucas Manomaitis Department of Fisheries and Allied Aquacultures Auburn University, Alabama, 36849 USA (adapted to Greek for teaching

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ SUSTAINABLE INDICATORS THE CASE OF ROMANIA

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ SUSTAINABLE INDICATORS THE CASE OF ROMANIA ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΟΥΜΑΝΙΑΣ Μαυράκη., Σιταρά Α. και Λουκάτος Α. Ε.ΠΕ.Μ. Α.Ε., Τοµέας ιαχείρισης Περιβάλλοντος και Βιώσιµης Ανάπτυξης, Αχαρνών 141Β, Αθήνα KEYWO Περιβαλλοντικοί δείκτες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΑΞΗ Υ.Σ. 144 ΤΗΣ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1987 Προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλείται από ορισµένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται σ αυτό και ειδικότερα καθορισµός οριακών τιµών ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο WATERinCORE χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης. Εκλαϊκευμένη Έκθεση. Layman s Report

Το έργο WATERinCORE χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης. Εκλαϊκευμένη Έκθεση. Layman s Report Το έργο WATERinCORE χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Εκλαϊκευμένη Έκθεση Layman s Report Στρατηγικός Σχεδιασμός Διαχείρισης Υδάτινων Πόρων της Λεκάνης Απορροής Ανθεμούντα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α14 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-6

Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α14 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-6 Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης Α.Ε. Παράρτημα F1/Α14 του Πιστοποιητικού Αρ. 139-6 ΕΠΙΣΗΜΟ ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ της ΔΙΑΠΙΣΤΕΥΣΗΣ του Αναλυτικού Εργαστηρίου της BIOLAB Μονοπρόσωπη Ι.Κ.Ε στην Άρτα Υλικά /Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

Dr. rer. nat. Γεώργιος Σταµάτης, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών. Ελληνική Επιτροπή Υδρογεωλογίας www.iah-hellas.geol.uoa.gr

Dr. rer. nat. Γεώργιος Σταµάτης, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών. Ελληνική Επιτροπή Υδρογεωλογίας www.iah-hellas.geol.uoa.gr ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ Υ ΡΟΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΕΙ ΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Dr. rer. nat. Γεώργιος Σταµάτης, Καθηγητής Υδρογεωλογίας Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ορυκτολογίας-Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών

ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ. ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΑΜΙΕΥΣΗΣ ΑΡ ΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ρ. Ε. Σταυρινός Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίµων µ ιοικ. Τοµέας Κοιν. Πόρων & Υποδοµών ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ)

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ) ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αμιγής Νομαρχιακή Επιχείρηση Ν. Α Κοζάνης 1 ο χιλ. Πτολεμαΐδας-Κοζάνης Τ.Θ. 65 502 00 ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ Τηλ: (24630) 53-571 Τηλ/fax: 53-666, e-mail: info@kepekozani.gr ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός υδρολογικών χαρακτηριστικών λίμνης Ορόκλινης στα πλαίσια του έργου LIFE OROKLINI (LIFE10 NAT/CY/716)

Καθορισμός υδρολογικών χαρακτηριστικών λίμνης Ορόκλινης στα πλαίσια του έργου LIFE OROKLINI (LIFE10 NAT/CY/716) Καθορισμός υδρολογικών χαρακτηριστικών λίμνης Ορόκλινης στα πλαίσια του έργου LIFE OROKLINI (LIFE10 NAT/CY/716) Συνοπτική παρουσίαση υδρολογικής μελέτης στα ελληνικά Λευκωσία, 2012 Το έργο LIFE OROKLINI

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Το Προεδρικό ιάταγµα του 1969, µε το οποίο επετράπη η εγκατάσταση και λειτουργία βιοµηχανιών στην περιοχή των Οινοφύτων, αποτελεί το πρώτο κείµενο το οποίο σχετίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ndustrial aste management quality sustainable development nvironmental rotection waste management

ndustrial aste management quality sustainable development nvironmental rotection waste management ndustrial aste management quality waste management nvironmental rotection sustainable development Το Ιστορικό µας H POLYECO A.E. ιδρύθηκε το 2001, από την ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΕ, µε στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΟΥ ΧΑΡΤΗ ΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Website: http:/www.ismc.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΟΜΙΛΙΑΣ ΤΙ ΕΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020

Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος. Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 Χρηματοδότηση δράσεων στον Τομέα του Περιβάλλοντος Προγραμματική Περίοδος 2014-2020 ΠΟΡΟΙ Π.Π 2014-2020 ΕΠ - ΥΜΕ - ΠΕΡΑΑ (ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ - ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ) ΤΑΜΕΙΟ ΚΑΤΑΝΟΜΕΣ ΠΟΡΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΜΕΤΑΦΟΡΕ ΠΕΠ ΣΥΝΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ

ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΕΡΟΒΙΑΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΥΡΟΚΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ Τα υγρά απόβλητα µονάδων επεξεργασίας τυροκοµικών προϊόντων περιέχουν υψηλό οργανικό φορτίο και προκαλούν αυξηµένα περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin Διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 Περιεχόμενα Παρουσίασης Α. Γενικά Στοιχεία Β. Υφιστάμενη κατάσταση υδατικών πόρων Γ. Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

Ελλειμματικό Υδατικό Ισοζύγιο στα νησιά των Κυκλάδων Επιτακτική ανάγκη ολοκληρωμένης υδατικής πολιτικής και Διαχείρισης (Το παράδειγμα της Πάρου)

Ελλειμματικό Υδατικό Ισοζύγιο στα νησιά των Κυκλάδων Επιτακτική ανάγκη ολοκληρωμένης υδατικής πολιτικής και Διαχείρισης (Το παράδειγμα της Πάρου) Ελλειμματικό Υδατικό Ισοζύγιο στα νησιά των Κυκλάδων Επιτακτική ανάγκη ολοκληρωμένης υδατικής πολιτικής και Διαχείρισης (Το παράδειγμα της Πάρου) Φίλιππος Ηρ. Χαρμανίδης Δρ. Υδρογεωλόγος ΙΓΜΕ * ΣΥΝΟΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί

Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές. Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί Διαχείριση Υγρών Αποβλήτων στην Θεσσαλία: Υφιστάμενη Κατάσταση & Προοπτικές Φωτεινή Αργυρούλη, Κώστας Παπαθανασίου Χημικοί Μηχανικοί ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ α) οδηγία 9/27/ΕΚ για την επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων. ΥΠΑΝ - Δ/νση Υδατικού Δυναμικού Γ. 1

Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων. ΥΠΑΝ - Δ/νση Υδατικού Δυναμικού Γ. 1 Υπουργείο Ανάπτυξης Διεύθυνση Υδατικού Δυναμικού & Φυσικών Πόρων 1 Θεσμικό Πλαίσιο Διαχείρισης Υδατικών Πόρων Πολυνομία, αντιφατικότητα, αποσπασματικότητα 1900-1985: 300 νόμοι, νομοθετικά, βασιλικά, προεδρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση

Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση Εφαρµογή τεχνολογίας Μεµβρανών σε προωθηµένη επεξεργασία αστικών αποβλήτων µε στόχο την επαναχρησιµοποίηση έσποινα Φυτιλή, Χηµικός Μηχανικός MSc, MBA, Μελετήτρια Έργων Περιβάλλοντος ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα