Η χορεία του Huntington Γενετική και επιδημιολογική μελέτη στον ελληνικό πληθυσμό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η χορεία του Huntington Γενετική και επιδημιολογική μελέτη στον ελληνικό πληθυσμό"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(6): Η χορεία του Huntington Γενετική και επιδημιολογική μελέτη στον ελληνικό πληθυσμό Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(6): A. Κλάδη, Γ. Καραδήμα, Ε. Βάσσος, Ν. Καλφάκης, Δ. Βασιλόπουλος, Μ. Πάνας ΣΚΟΠΟΣ Η χορεία του Huntington (Huntington s disease, HD) είναι ένα κληρονομικό νόσημα του κεντρικού νευρικού συστήματος, που μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό επικρατή τρόπο και χαρακτηρίζεται από χορειοαθετωσικές κινήσεις, άνοια και ψυχικές διαταραχές. Η υπεύθυνη για τη νόσο μεταλλαγή είναι μια ασταθής επέκταση επαναλήψεων του τρινουκλεοτιδίου CAG στο πρώτο εξόνιο του γονιδίου HHT στη θέση 4q16.3. Από τον Ιανουάριο του 1995 έως το Δεκέμβριο του 2008 διεξήχθη ευρείας κλίμακας γενετική και επιδημιολογική μελέτη της HD στην Ελλάδα. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν (α) ο καθορισμός των δημογραφικών, κλινικών και επιδημιολογικών χαρακτηριστικών της χορείας του Huntington (HD) στον ελληνικό πληθυσμό και (β) η αξιολόγηση των χαρακτηριστικών, της έκβασης και της προσελευσιμότητας των μοριακών ελέγχων για HD που πραγματοποιήθηκαν. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν συνολικά 717 άτομα, από τα οποία 461 για διαγνωστικούς λόγους και 256 για προσυμπτωματικό έλεγχο. Η μεθοδολογία περιελάμβανε κλινικό έλεγχο όλων των συμμετεχόντων, μοριακή γενετική ανάλυση (ανάλυση DNA) για τον εντοπισμό των επαναλήψεων CAG στα γονίδια ΗΤΤ και ΑΤΝ1, καθώς και στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Η διάγνωση της HD με αριθμό επαναλήψεων CAG 36 επιβεβαιώθηκε σε 278 συμπτωματικούς ασθενείς. Ο επιπολασμός της HD στην Ελλάδα υπολογίστηκε στο 5,4 ανά πληθυσμού, ενώ η ελάχιστη μέση επίπτωση της νόσου στην Ελλάδα εκτιμήθηκε από 2,2 4,4 ανά εκατομμύριο πληθυσμού ετήσια. Η μοριακή διάγνωση της HD επιβεβαιώθηκε στην πλειονότητα των ασθενών (84,4%) που παραπέμφθηκαν για επιβεβαίωση. Οι ψευδώς θετικές περιπτώσεις (15,6%) χαρακτηρίζονταν από αρνητικό οικογενειακό ιστορικό και άτυπη κλινική εικόνα. Η προσελευσιμότητα για προσυμπτωματικό έλεγχο ήταν πολύ μικρή (8,6%). Προγεννητικός έλεγχος πραγματοποιήθηκε σε 6 περιπτώσεις. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης δεν διέφεραν σημαντικά από εκείνα παρόμοιων μελετών από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, παρά τη σχετική γενετική απομόνωση που χαρακτηρίζει τον ελληνικό πληθυσμό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το φαινόμενο της εμφάνισης γεωγραφικών περιοχών αυξημένου επιπολασμού της HD στην Ελλάδα. Μονάδα Κλινικής και Μοριακής Γενετικής του Νευρικού Συστήματος, Νευρολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, «Αιγινήτειο» Νοσοκομείο, Αθήνα Huntington s disease. A genetic and epidemiological study in the Greek population Λέξεις ευρετηρίου Ελλάδα Επιδημιολογία Νευρογενετική Πληθυσμός Χορεία του Huntington Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Η χορεία του Huntington (Huntington s disease, HD) είναι ένα κληρονομικό νόσημα του κεντρικού νευρικού συστήματος, που μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό επικρατή τρόπο. Κλινικά, χαρακτηρίζεται από την κλασική τριάδα συμπτωμάτων: χορειοαθετωσικές κινήσεις, άνοια και ψυχικές διαταραχές. Η συχνότητά της στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς κυμαίνεται από 5 19 ανά Το γονίδιο της HD (HHT) ευρίσκεται στο άκρο του βραχέος σκέλους του χρωμοσώματος 4. Η υπεύθυνη μεταλλαγή είναι μια ασταθής επέκταση επαναλήψεων του τρινουκλεοτιδίου CAG στο πρώτο εξόνιο του γονιδίου HHT στη θέση 4q H εντόπιση και ο χαρακτηρισμός της μεταλλαγής με τεχνικές μοριακής γενετικής (ανάλυση DNA) διασφαλίζει τη βέβαιη διάγνωση της νόσου τόσο στο συμπτωματικό ασθενή, όσο και στους κλινικά υγιείς συγγενείς του που έχουν μεγάλες πιθανότητες να κληρονόμησαν το παθογόνο γονίδιο (προσυμπτωματική διάγνωση) και επιτρέπει την προγεννητική διάγνωση. Η γνώση των γενετικών και των επιδημιολογικών χαρα-

2 786 A. ΚΛΑΔΗ και συν κτηριστικών της HD στους διάφορους πληθυσμούς είναι απαραίτητη, όχι μόνο διότι επιτρέπει την ακριβέστερη διάγνωση και την ασφαλέστερη παροχή γενετικής συμβουλής, αλλά και επειδή παρέχει το αναγκαίο υπόστρωμα για το σχεδιασμό εκ μέρους των φορέων υγείας ενός αποτελεσματικότερου προγράμματος για την έγκαιρη διάγνωση και την αποτελεσματικότερη πρόληψη της νόσου. Στην Ελλάδα, τέτοιου είδους ευρείας κλίμακας μελέτες που να αφορούν στην HD ελλείπουν. Παρόμοιες μελέτες έχουν ιδιαίτερη αξία, καθώς ο ελληνικός πληθυσμός διατελεί σε σχετική γενετική απομόνωση. 2 Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν ο καθορισμός των δημογραφικών, κλινικών και επιδημιολογικών χαρακτηριστικών της HD στον ελληνικό πληθυσμό. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Συλλογή υλικού Η Μονάδα Νευρογενετικής της Νευρολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών «Αιγινήτειο» Νοσοκομείο είναι το μοναδικό εθνικό κέντρο που παρέχει σε ευρεία κλίμακα μοριακό γενετικό έλεγχο για την HD στην Ελλάδα. Το υλικό της μελέτης αποτέλεσαν ασθενείς που παρακολουθούνταν ή νοσηλεύονταν στο «Αιγινήτειο» Νοσοκομείο ή παραπέμφθηκαν στη Μονάδα Νευρογενετικής του «Αιγινήτειου» Νοσοκομείου ως εξωτερικοί ασθενείς, από το νευρολόγο τους ή από ιατρό άλλης ειδικότητας. Όλοι εξετάστηκαν κλινικά από τον ίδιο νευρολόγο της Μονάδας εκτός από λίγες περιπτώσεις, κατά τις οποίες δεν μπορούσε να μετακινηθεί ο ασθενής. Σε αυτή την περίπτωση συμπληρώθηκε ένα ερωτηματολόγιο από το θεράποντα ιατρό. Καταγράφηκαν τα δημογραφικά και τα κλινικά στοιχεία και ελήφθη δείγμα αίματος, καθώς και ενυπόγραφη συγκατάθεση για την ανάλυση DNA, από κάθε συμμετέχοντα. Πρόκειται για μια προοπτική μελέτη, στην οποία καταγράφηκαν διαδοχικά όλοι οι συμμετέχοντες. Όπως είναι αναμενόμενο, ένας αριθμός ατόμων διέφυγε της καταγραφής λόγω άλλης διάγνωσης ή επειδή απευθύνθηκε σε κέντρα της αλλοδαπής. Οι εξετάσεις που αφορούσαν σε περιπτώσεις προσυμπτωματικής ή προγεννητικής διάγνωσης πραγματοποιούνταν μετά από δύο συνεδρίες συμβουλευτικής γενετικής και ψυχολογικής εκτίμησης των ενδιαφερομένων. Στο πλαίσιο της ηλικιακής κατανομής των ασθενών, χαρακτηρίστηκαν ως παιδικές μορφές οι περιπτώσεις ασθενών που εμφάνισαν τη νόσο σε ηλικία <10 ετών και ως νεανικές μορφές αυτές που εμφάνισαν τη νόσο από ετών. Όσον αφορά στους προγεννητικούς ελέγχους, επειδή η Μονάδα δεν διαθέτει την κατάλληλη μεθοδολογία για την ασφαλή και αξιόπιστη διενέργειά τους, πραγματοποιήθηκαν σε όμοιο εργαστήριο άλλης ευρωπαϊκής χώρας. Υλικό Όλα τα άτομα που περιελήφθησαν στη μελέτη ήταν ελληνικής καταγωγής και προέρχονταν από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Συνολικά, μελετήθηκαν 717 άτομα κατά το διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου 1995 και Ιανουαρίου Από τα άτομα αυτά, 461 ήταν ασθενείς και διερευνήθηκαν για διαγνωστικούς λόγους (επιβεβαίωση ή αποκλεισμός της HD), ενώ 256 ήταν κλινικά υγιείς και εξετάστηκαν στο πλαίσιο προσυμπτωματικής διάγνωσης. Επίσης, διενεργήθηκαν 6 προγεννητικοί έλεγχοι. Μεθοδολογία Ως ηλικία έναρξης ορίστηκε η ηλικία κατά την οποία εντοπίστηκαν τα πρώτα συμπτώματα (υπερκινησίες, άνοια, ψυχικές διαταραχές) είτε από τον ίδιο τον ασθενή είτε από τους συγγενείς του ή τον παθολόγο. Το οικογενειακό ιστορικό θεωρήθηκε θετικό στις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες τουλάχιστον άλλο ένα μέλος της οικογένειας είχε βέβαιη διάγνωση HD. Στις περιπτώσεις όπου δεν υπήρχαν συγγενείς με σημεία και συμπτώματα HD ή άλλου νευρολογικού ή ψυχιατρικού νοσήματος, το οικογενειακό ιστορικό θεωρήθηκε αρνητικό, ενώ, εάν δεν υπήρχαν επαρκείς πληροφορίες, το οικογενειακό ιστορικό θεωρήθηκε άγνωστο. Ο αριθμός επαναλήψεων CAG (CAGn) στο γονίδιο ΗΗΤ και ο αριθμός των επαναλήψεων CAG στο γονίδιο ATN1, υπεύθυνο για την οδοντοερυθρο-ωχρολουϊσιανή ατροφία (DRPLA), ανιχνεύτηκαν με βάση τη μεθοδολογία προηγούμενων μελετών. 3,4 Αριθμός επαναλήψεων CAG 6 26 θεωρείται φυσιολογικός (1ος βαθμός). Αριθμός CAG θεωρείται ότι ευρίσκεται στα ανώτερα φυσιολογικά όρια αλλά ικανός να επεκταθεί περαιτέρω στις επόμενες γενεές και να περάσει στα παθολογικά όρια (2ος βαθμός). Μεγέθη CAGn 36 επαναλήψεων θεωρούνται επεκτεταμένα και συνεπώς παθογνωμονικά της HD, αλλά μειωμένης διεισδυτικότητας (3ος βαθμός), ενώ, τέλος, αριθμός επαναλήψεων CAG >40 θεωρείται παθογνωμονικός της HD και πλήρως διεισδυτικός. 5 Περιπτώσεις που εξετάστηκαν πριν από το 1995 και μετά το 2008 δεν περιελήφθησαν στη μελέτη. Στατιστική ανάλυση Η στατιστική σημαντικότητα ελέγχθηκε με τις δοκιμασίες x 2, Student s t-test, καθώς και με τη γραμμική συσχέτιση και την παλινδρόμηση. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με χρήση του προγράμματος SSCP 16. Ως όριο στατιστικής σημαντικότητας τέθηκε η τιμή p <0,05. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Πραγματοποιήθηκε ανάλυση DNA σε 717 άτομα. Από αυτούς, οι 461 ήταν ασθενείς και οι 256 συγγενείς τους με υψηλό κίνδυνο να έχουν κληρονομήσει το παθογόνο γονίδιο. Επέκταση του γονιδίου παρατηρήθηκε σε 401 άτομα. Το συχνότερο αλληλόμορφο ήταν αυτό με 42

3 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 787 επαναλήψεις. Η κατανομή των φυσιολογικών και των παθολογικών αλληλομόρφων στον πληθυσμό της μελέτης φαίνεται στην εικόνα 1. Ο συνολικός αριθμός των αιτήσεων για γενετικό έλεγχο HD στην εν λόγω Μονάδα εμφανίζει ένα αρχικό έπαρμα το 1995, ακολουθούμενο από προοδευτική αύξηση μέχρι το 2004 και στη συνέχεια μειώνεται σταδιακά έως το 2008 (εικ. 2). Διαγνωστικός έλεγχος Συνολικά, εξετάστηκαν για διαγνωστικούς λόγους 461 άτομα με συμπτωματολογία HD (πίν. 1). Η διάγνωση HD επιβεβαιώθηκε σε 278 ασθενείς, ενώ σε 183 αποκλείστηκε η διάγνωση της HD. Συγκρίνοντας τα άτομα στα οποία επιβεβαιώθηκε η διάγνωση της HD προς αυτά στα οποία αποκλείστηκε η διάγνωση, διαπιστώνεται ότι οι ασθενείς που τελικά δεν είχαν HD ήταν κυρίως γυναίκες (p=0,045), Εικόνα 1. Η κατανομή των φυσιολογικών και των παθολογικών αλληλομόρφων γονιδίων του συνόλου των εξετασθέντων. Εικόνα 2. Η κατανομή, ανά έτος, των αιτήσεων για μοριακό έλεγχο κατά το χρονικό διάστημα Πίνακας 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά και αποτελέσματα γενετικών ελέγχων στη χορεία του Huntington. Σύνολο Φύλο Ηλικίας αίτησης Ηλικία έναρξης CAGn 717 Α=339 43,5±16,7 (1 83) Γ=378 43,1±17,1 (7 83) Διαγνωστικοί έλεγχοι 461 Α=223 48,3±15,6 (3 83) 40,5±15,4 (2 75) 36,6±13,8 (12 94) Γ=238 48,7±16,4 (7 83) 41,0±16,2 (2 73) 34,0±13,2 (15 92) CAG ,8±14,3 (7 83) 44,0±12,9 (3 73) 45,3±6,7 (36 94) Α=145 49,7±13,7 (10 78) 43,5±12,8 (3 73) 45,7±7,3 (36 94) Γ=133 51,9±14,4 (7 83) 44,5±12,9 (6 71) 44,8±6,0 (36 92) CAG < ,1±18,1 (3 83) 37,7±18,3 (2 75) Α=78 45,7±18,3 (3 83) 34,9±17,8 (2 75) Γ=105 44,6±17,9 (7 79) 36,4±18,6 (2 73) Προσυμπτωματικοί έλεγχοι ,8±14,0 (91 81) Α=116 34,1±14,8 (1 81) Γ=140 33,5±13,4 (7 73) CAG ,5±13,0 (1 72) Α=54 30,9±12,8 (1 62) 44,2±4,1 (36 56) Γ=69 32,3±12,8 (7 72) 44,2±4,2 (39 59) CAG < ,7±14,8 (13 81) Α=62 36,9±15,9 (13 81) 20,6±4,3 (15 35) Γ=71 37,7±13,9 (13 73) 20,7±4,6 (14 35) Α: Άνδρες, Γ: Γυναίκες

4 788 A. ΚΛΑΔΗ και συν με μικρότερη ηλικία (p=0,000) και πρωιμότερη (p=0,000) έναρξη της νόσου. Η συσχέτιση μεταξύ ηλικίας έναρξης της νόσου και αριθμού CAGs ήταν r 2 =0,57, δείχνοντας ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός CAG τόσο μικρότερη είναι η ηλικία έναρξης της νόσου (εικ. 3). Το κύριο σύμπτωμα με το οποίο εισέβαλε η νόσος στους ασθενείς στους οποίους επιβεβαιώθηκε η διάγνωση της HD ήταν χορεία (67%), ακολουθούμενη από ψυχιατρική συμπτωματολογία (20%) και άνοια (11%), ενώ 2% των ασθενών παρουσίαζαν κατά την έναρξη της νόσου δυστονία, δυσκαμψία, tics ή δυσκινησία. Οι ειδικότητες των ιατρών που ζήτησαν τις εξετάσεις ήταν κυρίως νευρολόγοι (87,2%), ακολουθούμενοι από ψυχιάτρους (10,6%), παιδονευρολόγους (1,3%) και νευροχειρουργούς (0,9%). Εικόνα 3. Συσχέτιση μεταξύ ηλικίας έναρξης της νόσου και αριθμού CAGs. Επιπολασμός Ο αριθμός των διαγνώσεων που πραγματοποιήθηκαν είχε αυξητική πορεία κατά τα πρώτα έτη της μελέτης, σταθεροποιήθηκε το 2005 και ακολούθησε πτωτική πορεία έως το έτος 2008 (εικ. 4). Το σχετικό στοιχείο υπαινίσσεται ότι έχουν καταγραφεί σχεδόν όλες οι οικογένειες και ότι ο επιπολασμός της νόσου στην Ελλάδα (πληθυσμός σύμφωνα με την απογραφή του 2001) ανέρχεται περίπου στο 2,5 ανά άτομα. Στην προσπάθεια προσέγγισης, όσο το δυνατόν περισσότερο, του πραγματικού αριθμού των ασθενών, στην ανάλυση, εκτός των 278 γενετικά επιβεβαιωμένων ασθενών, συμπεριελήφθησαν και όλοι οι ασθενείς συγγενείς τους που παρουσίαζαν κλινική εικόνα συμβατή με HD, αλλά οι οποίοι για διάφορους λόγους δεν υποβλήθηκαν σε γενετικό έλεγχο. Με αυτόν τον τρόπο εντοπίστηκαν άλλοι 316 πάσχοντες με διάγνωση HD επιβεβαιωμένη κλινικά από τους συγγραφείς ή από τους φακέλους νοσηλείας τους. Με τα νέα αυτά δεδομένα, ο επιπολασμός ανέρχεται σε ποσοστό 5,4 ανά Το μέσο ποσοστό θετικών (CAG 36) απαντήσεων (ο αριθμός των εξετάσεων που πραγματοποιήθηκαν ανά εκατομμύριο του υπό εξέταση πληθυσμού ετήσια) υπολογίζεται στην Ελλάδα στο 1,6 περίπου. Επίπτωση Ο συνολικός αριθμός των νεοεμφανιζόμενων ασθενών με HD σε ένα δεδομένο πληθυσμό εντός μιας δεδομένης χρονικής περιόδου μπορεί να υπολογιστεί κατ ευθείαν από τον αριθμό των ατόμων που εμφάνισαν συμπτώματα Εικόνα 4. Αριθμός διαγνώσεων κατά τα έτη ή έλαβαν διάγνωση HD εντός ενός έτους, στον εν λόγω πληθυσμό. Στον αριθμό αυτόν προστέθηκαν και όσοι είχαν υποβληθεί σε προσυμπτωματικό έλεγχο και ακολούθως εμφάνισαν συμπτώματα (32 άτομα). Λαμβάνοντας υπ όψη ότι το εργαστήριό μας είναι το μόνο Εθνικό Κέντρο Αναφοράς για την HD, αλλά και το γεγονός ότι η καταγραφή των περιστατικών είναι ελλιπής, θα μπορούσε να υπολογιστεί ότι η ελάχιστη μέση επίπτωση της HD στην Ελλάδα είναι 2,2 ανά εκατομμύριο πληθυσμού, ανά έτος. Ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε 4,4 ανά εκατομμύριο πληθυσμού ετήσια, εάν προστεθούν και οι επί πλέον 316 κλινικά επιβεβαιωμένοι ασθενείς. Δεν παρατηρήθηκε διαφορά της επίπτωσης ως προς το φύλο.

5 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 789 Οικογενειακό ιστορικό Παρατηρήθηκε ότι 16,9% των ασθενών με κλινική εικόνα HD και θετικό οικογενειακό ιστορικό, τελικά, δεν είχαν HD. Μοριακή επιβεβαίωση της νόσου επιτεύχθηκε σε 248 (84,4%) ασθενείς επί συνόλου 294 ασθενών που προσήλθαν προς επιβεβαίωση της νόσου. Στους εναπομείναντες 46 ασθενείς (15,6%) αυτής της ομάδας αποκλείστηκε μοριακά η διάγνωση HD (ψευδώς θετικοί). Μεταξύ αυτών των ψευδώς θετικών περιπτώσεων, 16 είχαν θετικό οικογενειακό ιστορικό νόσου παρόμοιας με την HD, ενώ 30 δεν είχαν οικογενειακό ιστορικό (πίν. 2). Στην ομάδα που ελέγχθηκε για αποκλεισμό της νόσου (167 ασθενείς), η διάγνωση όντως αποκλείστηκε σε 137 ασθενείς (82%), ενώ, παραδόξως, επιβεβαιώθηκε σε 30 (18%) ασθενείς (ψευδώς αρνητικοί). Στην ομάδα των ψευδώς αρνητικών ασθενών, 7 είχαν οικογενειακό ιστορικό HD και πρότερο κίνδυνο νόσησης (prior risk) 50%. Τόσο οι ψευδώς θετικοί ασθενείς (46 ασθενείς) όσο και αυτοί που αποκλείστηκαν μοριακά για HD (137 ασθενείς) διερευνήθηκαν για μεταλλαγές του τύπου της επέκτασης τριάδων CAG στο γονίδιο ΑΤΝ1, χαρακτηριστικών της οδοντοερυθρο-ωχρολουϊζιανής ατροφίας (DRPLA). Κανένας ασθενής δεν έφερε αυτή τη μεταλλαγή. Προσελευσιμότητα Η προσελευσιμότητα για προσυμπτωματική διάγνωση HD ο αριθμός των ενηλίκων ατόμων που όντως εξετάστηκαν προς τον αριθμό εκείνων που θα μπορούσαν να εξεταστούν υπολογίστηκε, αφού προηγουμένως ενημερώθηκαν σχεδόν όλα τα μη νοσούντα ενήλικα συγγενικά μέλη των ασθενών της παρούσας μελέτης. Από το σύνολο των 256 ατόμων σε κίνδυνο νόσησης που υποβλήθηκαν σε μοριακή ανάλυση, 235 άτομα (91,8%) ήταν ενήλικα. Δεδομένου ότι ο επιπολασμός της HD στην Ελλάδα υπολογίστηκε περίπου σε 5,4/ , ο αναμενόμενος αριθμός των ενηλίκων ατόμων σε κίνδυνο νόσησης, με μια εκτίμηση 5 άτομα σε κίνδυνο για κάθε ασθενή με HD (Connelly s ratio 1:5), είναι Έτσι, η συνολική προσελευσιμότητα του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο νόσησης για προσυμπτωματικό έλεγχο στη συγκεκριμένη μελέτη ανέρχεται στο 8,6% περίπου (235/2.726). Προγεννητική διάγνωση Προγεννητικός έλεγχος ζητήθηκε μόνο από 6 ενήλικα άτομα. Οι γονείς ήταν ενήμεροι φορείς, που είχαν υποβληθεί πρόσφατα σε προσυμπτωματικό έλεγχο, οπότε τα έμβρυα είχαν κίνδυνο νόσησης 50%. Όλοι οι προγεννητικοί έλεγχοι ήταν φυσιολογικοί. Προσυμπτωματικός έλεγχος Στο πλαίσιο της προσυμπτωματικής διάγνωσης, 256 άτομα υποβλήθηκαν σε μοριακή γενετική ανάλυση (πίν. 1). Πρότερος κίνδυνος νόσησης 50% (ένας γονέας προσβεβλημένος ή φορέας) υπήρχε σε 229 άτομα (89,5%), ενώ σε 19 περιπτώσεις (7,4%) ο πρότερος κίνδυνος νόσησης ήταν 25% (ένας προσβεβλημένος πρόγονος ή άλλος συγγενής δευτέρου βαθμού). Η ηλικία αίτησης για γενετικό έλεγχο στην ομάδα κινδύνου νόσησης 25% ήταν σημαντικά μικρότερη (p=0,001). Γεωγραφική κατανομή Το σύνολο των 278 ασθενών με HD που επιβεβαιώθηκαν μοριακά, περιελάμβανε 218 ανεξάρτητες, μη συγγενικές οικογένειες, για τις οποίες ήταν γνωστός ο τόπος καταγωγής του αρχικού πάσχοντα. Ο μέσος αριθμός μη συγγενικών οικογενειών με HD στην Ελλάδα ανά νομό ήταν τέσσερις. Ωστόσο, εντοπίστηκαν εστίες αυξημένου επιπολασμού HD στη χερσόνησο της Μάνης (p=0,000), στο νομό Μεσσηνίας (p=0,000), στις Κυκλάδες και στο νομό Λασιθίου (Κρήτη) (p=0,000) (εικ. 5). Οι εστίες αυξημένου Πίνακας 2. Δημογραφικά χαρακτηριστικά των αιτήσεων για έλεγχο για χορεία του Huntington (HD) και οικογενειακό ιστορικό σύμφωνα με τα αποτελέσματα των γενετικών ελέγχων. Αιτήσεις για επιβεβαίωση HD HD επιβεβαιωμένοι ( 36 CAGs) HD αποκλεισμένοι (<36 CAGs) Αιτήσεις για αποκλεισμό HD HD επιβεβαιωμένοι ( 36 CAGs) HD αποκλεισμένοι (<36 CAGs) Σύνολο Οικογενειακό ιστορικό n (%) n (%) n (%) n (%) n (%) Σύνολο 248 (84,4) 46 (15,6) 30 (18,0) 137 (82,9) 461 (100,0) Θετικό 217 (93,1) 16 (6,9) 7 (31,8) 15 (68,2) 255 (55,3) Αρνητικό 11 (26,8) 30 (73,2) 5 (4,1) 117 (95,9) 163 (35,4) Άγνωστο 20 (100,0) 0 18 (78,3) 5 (21,7) 43 (9,3)

6 790 A. ΚΛΑΔΗ και συν έλεγχο (50,8 έτη), το μέσο όρο ηλικίας έναρξης της νόσου (44 έτη) και το μέσο όρο αριθμού CAGs (42 CAGs) Επιπολασμός Ο επιπολασμός της HD στην Ελλάδα δεν έχει μελετηθεί. Ο εκτιμώμενος επιπολασμός του 5,4/ , αν και εμφανίζεται υποτιμημένος, δεν έχει βασικές διαφορές σε σχέση με άλλους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, εύρημα το οποίο δεν υποστηρίζει την υπόθεση για μικρότερη συχνότητα της νόσου HD στη νότια Ευρώπη. 11 Το ποσοστό των θετικών ελέγχων είναι ίσως υποτιμημένο, επειδή είναι σχεδόν βέβαιο ότι υπάρχουν άτομα που εμφάνισαν τα συμπτώματα της νόσου κατά τη διάρκεια της μελέτης, αλλά για διάφορους λόγους δεν ζήτησαν μοριακό έλεγχο ή τον αρνήθηκαν. Εικόνα 5. Γεωγραφική κατανομή της χορείας του Huntington (HD) στην Ελλάδα. Χερσόνησος Μάνης: 1, Νομός Μεσσηνίας: 2, Κρήτη: 3, Κυκλάδες: 4. επιπολασμού καθορίζονται, συγκρίνοντας τη συχνότητα των εμφανισθέντων κρουσμάτων HD προς τον αριθμό των αναμενόμενων κρουσμάτων HD σε κάθε γεωγραφική περιοχή, λαμβάνοντας υπ όψη τον πληθυσμό της και τη συχνότητα της νόσου στην Ελλάδα. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η παρούσα μελέτη είναι η πρώτη προσπάθεια να μελετηθεί η HD σε μεγάλη κλίμακα στην Ελλάδα. Διαγνωστικός έλεγχος Η διάγνωση για HD επιβεβαιώθηκε στο 60,3% των περιπτώσεων. Παρόμοια ποσοστά αναφέρθηκαν και σε άλλες μελέτες. 6 8 Οι συμπτωματικοί ασθενείς στους οποίους αποκλείστηκε με μοριακή ανάλυση η HD (39,7%) χαρακτηρίζονταν από απουσία οικογενειακού ιστορικού και παρουσία μη τυπικών κλινικών συμπτωμάτων. Η εν λόγω ομάδα περιελάμβανε κυρίως γυναίκες, με μικρότερη ηλικία αίτησης για έλεγχο και μικρότερη ηλικία έναρξης της νόσου. Το σχετικό εύρημα επιβεβαιώνει προηγούμενη παρατήρηση, 7 στην οποία αναφέρεται απλή τάση (p=0,08) για μεγαλύτερο αριθμό γυναικών. Στο παρόν δείγμα δεν ανιχνεύτηκαν διαφορές σε σύγκριση με πληθυσμούς άλλων μελετών, ως προς τον αριθμό των εκτεταμένων επαναλήψεων, τη σχέση μεταξύ ηλικίας έναρξης της νόσου και αριθμού CAGs (r 2 =0,57), το μέσο όρο ηλικίας αίτησης για Επίπτωση Η επίπτωση στην Ελλάδα φαίνεται να κυμαίνεται μέσα στα όρια που έχουν αναφερθεί και σε μελέτες για άλλους Καυκάσιους πληθυσμούς. 7,12,13 Οικογενειακό ιστορικό Από το σύνολο των 278 ασθενών που επιβεβαιώθηκαν μοριακά για HD, οι 16 (5,8%) είχαν αρνητικό οικογενειακό ιστορικό. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εξηγηθεί με διάφορους τρόπους, όπως νέες μεταλλαγές, εσφαλμένη διάγνωση στα μέλη της οικογένειας, μη διεισδυτικότητα ή μη πατρότητα. Το εν λόγω ποσοστό είναι σημαντικά χαμηλότερο σε σχέση με το αντίστοιχο που αναφέρεται από ορισμένους ερευνητές, 7,13 αλλά παρόμοιο με εκείνο άλλων. 14 Οι αποκλίσεις αυτές οφείλονται πιθανότατα σε διαφορές που αφορούν στη λήψη του οικογενειακού ιστορικού. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι 16,9% των ασθενών μας με CAGn <36 είχαν θετικό οικογενειακό ιστορικό, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από εκείνο που αναφέρεται σε άλλες μελέτες. 7,14 Εάν έλειπε η μοριακή ανάλυση, η διάγνωση στους ασθενείς αυτούς θα ήταν προφανώς HD, δεδομένου ότι η θετική διάγνωση για τη νόσο βασίζεται στο συνδυασμό χαρακτηριστικού φαινότυπου με θετικό οικογενειακό ιστορικό. Οι διαγνωστικοί έλεγχοι που ζητήθηκαν, στην πλειονότητά τους, προέρχονταν από νευρολόγους, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό ζητήθηκε από ψυχιάτρους, παιδονευρολόγους και νευροχειρουργούς, ευρήματα παρόμοια με αυτά άλλων μελετών, 8,14 ενώ σε άλλες μελέτες οι παραπομπές έγιναν κυρίως από τους παθολόγους, 7 γεγονός που οφείλεται πιθανότατα στις διαφορές που εμφανίζει το σύστημα

7 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 791 υγείας μεταξύ των διαφόρων χωρών. Το ποσοστό των μοριακά διαγνωσμένων ασθενών για HD ήταν 60,3%, το οποίο είναι παρόμοιο με εκείνο που αναφέρεται από ορισμένους ερευνητές, 7 αλλά σημαντικά διαφορετικό έναντι αυτού που καταγράφεται από άλλους. 15 Ενδεχομένως, η διαφορά οφείλεται στο γεγονός ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο η παραπομπή για μοριακό έλεγχο απαιτεί τεκμηρίωση με νευρολογικά σημεία και συμπτώματα από νευρολόγο. Η ψευδώς θετική ομάδα χαρακτηρίζεται από την απουσία θετικού οικογενειακού ιστορικού για HD και την παρουσία μη τυπικής κλινικής εικόνας, με εξαίρεση 3 ασθενείς, οι οποίοι είχαν θετικό οικογενειακό ιστορικό και τυπική κλινική εικόνα HD (HD-like). Οι συγκεκριμένες παρατηρήσεις είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για τους κλινικούς ιατρούς και τις οικογένειες με HD, καθώς στις περιπτώσεις ασθενών με οικογενειακό ιστορικό και κλινική εικόνα HD η συνήθης διάγνωση είναι HD, και παράλληλα υπογραμμίζουν τη σημασία της μοριακής ανάλυσης για την επιβεβαίωση της διάγνωσης στις οικογένειες με HD. Προσυμπτωματικός έλεγχος Στην ομάδα των προσυμπτωματικών ατόμων υπήρχαν περισσότερες γυναίκες απ ό,τι άνδρες, γεγονός που θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει το αυξημένο ενδιαφέρον των γυναικών για οικογενειακό προγραμματισμό. Η πλειονότητα των ατόμων που παραπέμφθηκαν για προσυμπτωματικό έλεγχο είχαν πρότερο κίνδυνο νόσησης 50%, όπως παρατηρείται και σε άλλες μελέτες. 8,15 Αυτό οφείλεται πιθανότατα στο γεγονός ότι στην περίπτωση των συγγενών δευτέρου βαθμού προτιμάται ο έλεγχος ενός εγγύς συγγενούς. Σημαντικά μικρότερη ηλικία αίτησης για έλεγχο παρατηρήθηκε στην ομάδα κινδύνου νόσησης 25% σε σχέση με την ομάδα του 50%, ίσως λόγω της απουσίας ενός πρώτου βαθμού συγγενούς. Η ομάδα με άγνωστο κίνδυνο νόσησης εμφάνιζε σημαντικά μεγαλύτερη ηλικία αίτησης για έλεγχο σε σύγκριση με τις δύο προηγούμενες ομάδες, πιθανόν λόγω της έλλειψης πληροφοριών που αφορούν στον προσβεβλημένο ασθενή, καθώς και λόγω της τάσης να αποφευχθεί η ιδέα της μεταβίβασης της νόσου στον απόγονό τους. Προσελευσιμότητα Η προσελευσιμότητα για προσυμπτωματικό έλεγχο για HD ήταν 8,6%, ποσοστό πολύ χαμηλότερο από εκείνο που αναφέρεται σε ορισμένες μελέτες, αλλά υψηλότερο από το αντίστοιχο άλλων μελετών. 18 Η σχετικά χαμηλή προσελευσιμότητα που εμφανίζεται στην παρούσα μελέτη θα μπορούσε να ερμηνευτεί κατά ένα μέρος από τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της Ελλάδας, που δημιουργούν περιστασιακά δυσκολίες στη μετακίνηση από τις απομονωμένες περιοχές στην Αθήνα. Η μέθοδος υπολογισμού των ποσοστών επίπτωσης για την εκτίμηση του αναμενόμενου αριθμού των ατόμων σε κίνδυνο νόσησης, καθώς και το επίπεδο της έρευνας για την HD, θα μπορούσαν να αποτελούν άλλες ερμηνείες για το εν λόγω φαινόμενο. Η χαμηλή προσελευσιμότητα, ωστόσο, δεν μπορεί να ερμηνευτεί από το κόστος του ελέγχου, αφού αυτό καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία, ούτε και από την απώλεια των περιστατικών που απευθύνονται για έλεγχο στα ιδιωτικά εργαστήρια ή σε διαγνωστικά κέντρα της αλλοδαπής. Συμπερασματικά, οι λόγοι για τους οποίους εμφανίζονται διαφορές μεταξύ των διαφόρων χωρών παραμένουν άγνωστοι. Προγεννητική διάγνωση Η παρούσα μελέτη προστίθεται στα στοιχεία που προκύπτουν από την ευρωπαϊκή μελέτη συνεργασίας για τους προγεννητικούς ελέγχους, 19 αυξάνοντας τον αριθμό των συγκεκριμένων ελέγχων στην Ελλάδα σε 6. Ο μικρός αυτός αριθμός είναι παρόμοιος με εκείνους που παρατηρούνται σε άλλες χώρες. 16,19 Λόγοι που σχετίζονται πιθανόν με το συγκεκριμένο φαινόμενο ενδέχεται να είναι η ελπίδα για μελλοντική θεραπεία της HD (δεδομένου ότι η HD είναι μια νόσος που αφορά σε ενήλικες), ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού που αποτρέπει την κοινοποίηση της διάγνωσης για HD και επομένως η αδυναμία των απογόνων του ασθενούς να επιδιώξουν γενετική συμβουλή, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ενάντια στις αμβλώσεις, καθώς και η πλήρης άρνηση απόκτησης παιδιών. Παρά το γεγονός ότι το παρόν δείγμα είναι μικρό, δεν υπάρχει κάποια ένδειξη συσχετισμού μεταξύ της απόφασης για προγεννητικό έλεγχο και του εκπαιδευτικού, κοινωνικού ή οικονομικού επιπέδου των μελλοντικών γονέων. Γεωγραφική κατανομή Η παρατήρηση της εμφάνισης γεωγραφικών εστιών HD στην Ελλάδα δεν αποτελεί έκπληξη, δεδομένης της σχετικής γενετικής απομόνωσης του πληθυσμού. Η Μάνη γειτνιάζει με τη Μεσσηνία και είναι μια μικρή, αραιοκατοικημένη και ορεινή περιοχή, με τα χαρακτηριστικά μιας απομονωμένης κοινωνίας. Από τα αρχαία χρόνια ακόμη, η Μάνη διατηρεί στενούς δεσμούς τόσο με τη Μεσσηνία όσο και με την Κρήτη. Η Κρήτη, από την άλλη πλευρά, επικοινωνούσε στο παρελθόν με την υπόλοιπη Ελλάδα, κυρίως μέσω των νησιών των Κυκλάδων. Η πολιτιστική και εμπορική αυτή συναλλαγή θα μπορούσε να ερμηνεύσει την παρουσία των εν λόγω εστιών.

8 792 A. ΚΛΑΔΗ και συν Συμπερασματικά, τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της HD στην Ελλάδα δεν διαφέρουν σημαντικά από εκείνα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Ωστόσο, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης, που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, είναι η μεγάλη συμβολή του οικογενειακού ιστορικού στη διάγνωση της HD, η χαμηλή προσελευσιμότητα για προσυμπτωματική διάγνωση, ο μικρός αριθμός προγεννητικών ελέγχων και η παρουσία των γεωγραφικών εστιών με HD. Τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν στο σχεδιασμό ενός αποτελεσματικού προγράμματος αντιμετώπισης και πρόληψης της χορείας του Huntington και στην καλύτερη οργάνωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας στην Ελλάδα. ABSTRACT Huntington s disease. A genetic and epidemiological study in the Greek population Α. KLADI, G. KARADIMA, E. VASSOS, N. KALFAKIS, D. VASSILOPOULOS, M. PANAS Neurogenetics Unit, Department of Neurology, Eginition Hospital, University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(6): OBJECTIVE Huntington s disease (HD) is a progressive autosomal dominant neurodegenerative disorder, characterized by choreic movements, cognitive decline and psychiatric disturbances. The mutation responsible for the disease is an unstable expansion of a trinucleotide CAG repeat in the first exon of the HHT gene, located on chromosome 4q16.3. A large scale prospective genetic and epidemiological study of HD was carried out in Greece between January 1995 and December 2008, the aims of which were to (a) determine the demographic, clinical and epidemiological features of HD in Greece, and (b) evaluate the characteristics, outcome and uptake of the molecular analysis testing for HD performed in Greece from 1995 to METHOD Diagnostic testing was carried out in 717 individuals, including 461 symptomatic patients and 256 who were subjected to pre-symptomatic testing. The methodology included clinical evaluation of all the participants, molecular genetic analysis (DNA analysis) for the detection of CAG repeats in the HTT and ATN1 genes and statistical analysis of the results. RESULTS The diagnosis of HD with a CAG expansion 36 was confirmed in 278 symptomatic individuals. The prevalence of HD in Greece was estimated at approximately 5.4:100,000 and the mean minimum incidence was estimated at 2.2 to 4.4 per million per year. The molecular diagnosis of HD was confirmed in the majority of patients (84.4%) from whom samples were sent for confirmation. The false-positive cases (15.6%) were characterized by the absence of a family history of HD and the presence of an atypical clinical picture. The uptake of predictive testing for HD was very low (8.6%). Prenatal testing was requested in the case of six pregnancies. CONCLUSIONS The findings of this study do not differ significantly from those of similar studies in other European countries, despite the relative genetic isolation of the Greek population. Of interest is the identification of high prevalence clusters of HD in Greece. Key words: Epidemiology, Greece, Huntington s disease, Neurogenetics, Population Βιβλιογραφία 1. ANONYMOUS. A novel gene containing a trinucleotide repeat that is expanded and unstable on Huntington s disease chromosomes. The Huntington s Disease Collaborative Research Group. Cell 1993, 72: VASSILOPOULOS D, SCARPALEZOS S. Caractères génétiques de la population hellenique. Arch Union Med Balcanique 1980, 18: WARNER JP, BARRON LH, BROCK DJ. A new polymerase chain reaction (PCR) assay for the trinucleotide repeat that is unstable and expanded on Huntington s disease chromosomes. Mol Cell Probes 1993, 7: VUILLAUME I, SCHRAEN S, ROUSSEAUX J, SABLONNIÈRE B. Simple nonisotopic assays for detection of (CAG)n repeats expansions associated with seven neurodegenerative disorders. Diagn Mol Pathol 1998, 7: ANONYMOUS. ACMG/ASHG statement. Laboratory guidelines for Huntington disease genetic testing. The American College of Medical Genetics/American Society of Human Genetics Huntington Disease Genetic Testing Working Group. Am J Hum Genet 1998, 62: LACCONE F, ENGEL U, HOLINSKI-FEDER E, WEIGELL-WEBER M, MARCZINEK K, NOLTE D ET AL. DNA analysis of Huntington s disease: Five years of experience in Germany, Austria, and Switzerland. Neurology 1999, 53: ALMQVIST EW, ELTERMAN DS, MACLEOD PM, HAYDEN MR. High incidence rate and absent family histories in one quarter of

9 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 793 patients newly diagnosed with Huntington disease in British Columbia. Clin Genet 2001, 60: COSTA MC, MAGALHÃES P, FERREIRINHA F, GUIMARÃES L, JANUÁRIO C, GASPAR I ET AL. Molecular diagnosis of Huntington disease in Portugal: Implications for genetic counselling and clinical practice. Eur J Hum Genet 2003, 11: DUYAO M, AMBROSE C, MYERS R, NOVELLETTO A, PERSICHETTI F, FRONTALI M ET AL. Trinucleotide repeat length instability and age of onset in Huntington s disease. Nat Genet 1993, 4: SNELL RG, MACMILLAN JC, CHEADLE JP, FENTON I, LAZAROU LP, DAVIES P ET AL. Relationship between trinucleotide repeat expansion and phenotypic variation in Huntington s disease. Nat Genet 1993, 4: HARPER PS. The epidemiology of Huntington s disease. Hum Genet 1992, 89: KOKMEN E, OZEKMEKÇI FS, BEARD CM, O BRIEN PC, KURLAND LT. Incidence and prevalence of Huntington s disease in Olmsted County, Minnesota (1950 through 1989). Arch Neurol 1994, 51: RAMOS-ARROYO MA, MORENO S, VALIENTE A. Incidence and mutation rates of Huntington s disease in Spain: Experience of 9 years of direct genetic testing. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2005, 76: SIESLING S, VEGTER-VAN DE VLIS M, LOSEKOOT M, BELFROID RD, MAAT-KIEVIT JA, KREMER HP ET AL. Family history and DNA analysis in patients with suspected Huntington s disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2000, 69: HARPER PS, LIM C, CRAUFURD D. Ten years of presymptomatic testing for Huntington s disease: The experience of the UK Huntington s Disease Prediction Consortium. J Med Genet 2000, 37: CREIGHTON S, ALMQVIST EW, MACGREGOR D, FERNANDEZ B, HOGG H, BEIS J ET AL. Predictive, prenatal and diagnostic genetic testing for Huntington s disease: The experience in Canada from 1987 to Clin Genet 2003, 63: MAAT-KIEVIT A, VEGTER-VAN DER VLIS M, ZOETEWEIJ M, LOSEKO- OT M, VAN HAERINGEN A, ROOS R. Paradox of a better test for Huntington s disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2000, 69: GOIZET C, LESCA G, DÜRR A; FRENCH GROUP FOR PRESYMPTO- MATIC TESTING IN NEUROGENETIC DISORDERS. Presymptomatic testing in Huntington s disease and autosomal dominant cerebellar ataxias. Neurology 2002, 59: SIMPSON SA, ZOETEWEIJ MW, NYS K, HARPER P, DÜRR A, JACOPINI G ET AL. Prenatal testing for Huntington s disease: A European collaborative study. Eur J Hum Genet 2002, 10: Corresponding author: M. Panas, Neurogenetics Unit, Department of Neurology, Eginition Hospital, University of Athens, 74 Vassilisis Sophias Ave., GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΚΕΡΚΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗΡΙΑΙΑ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ ΣΕ ΣΤΕΦΑΝΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΕΣ. ΜΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Μαυρόγιαννη Γεωργία 1, Καραντζούλα Ευαγγελία 2, Τουλιά Γεωργία 3, Κυριακόπουλος Βασίλης 4, Καδδά Όλγα 5 EΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΟΝΙΔΙΑΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ACAA2 ΣΤΟ ΕΞΩΝΙΟ 10 ΣΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΧΙΟΥ Μύρια Χατζηκώστα Λεμεσός, 2013

Διαβάστε περισσότερα

Πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας στην Ελλάδα Ανάλυση των ιδίων πληρωμών

Πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας στην Ελλάδα Ανάλυση των ιδίων πληρωμών Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 ORIGINAL PAPER Πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας στην Ελλάδα Ανάλυση των ιδίων πληρωμών ΣΚΟΠΟΣ Η πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος ΙΩΑΝΝΙΝΑ 8/5/2015 Οι καιροί αλλάζουν..! Καταγραφικό για πλήρη μελέτη, έτος 2014.

Διαβάστε περισσότερα

Η πληροφοριακή συμπεριφορά και οι πληροφοριακές ανάγκες των ιατρών σε ελληνικό στρατιωτικό νοσοκομείο

Η πληροφοριακή συμπεριφορά και οι πληροφοριακές ανάγκες των ιατρών σε ελληνικό στρατιωτικό νοσοκομείο ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2015, 32(1):66-76 Η πληροφοριακή συμπεριφορά και οι πληροφοριακές ανάγκες των ιατρών σε ελληνικό στρατιωτικό νοσοκομείο ΣΚΟΠΟΣ Διερεύνηση της πληροφοριακής συμπεριφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία.

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. CLINICAL TRIALS ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 25 Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. Τσάνταλη, Ε. 1,2,3, Οικονομίδης,

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/2015 (30 Νοεμβρίου 06 Δεκεμβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 49/215 (3 Νοεμβρίου 6 ) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 215-216 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα 4/215

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

SPECIAL ARTICLE ... ... Α. Γιανασμίδης, Μ. Τσιαούση

SPECIAL ARTICLE ... ... Α. Γιανασμίδης, Μ. Τσιαούση SPECIAL ARTICLE ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2012, 29(1):106-115 Διαχρονική μελέτη του θεσμικού πλαισίου της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στην Ελλάδα (1980 2008) και η εμπειρία του βρετανικού και του σουηδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Η ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΠΑΧΟΥΣ ΤΟΥ ΕΝ

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας Μοριακή Βάση Γενετικών Ασθενειών Σύνδρομο Lesch-Nyhan Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Εισαγωγή Σπάνια (συνδεδεμένη με

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης

Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΪΣΜΑΝΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της λεϊσμανίασης στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού

Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού Επιδημιολογία 2 Ενότητα 2η: Δείκτες Μέτρησης συχνότητας νοσημάτων Επιπολασμός (Ρ), Επίπτωση (Ι) Ροβίθης Μιχαήλ 2006 Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού Δημογραφικά δεδομένα (demographic

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ»

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη. Σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που επηρεάζουν την καρδιαγγειακή λειτουργία υπέρβαρων/ παχύσαρκων παιδιών ηλικίας 9 14 ετών

Παράγοντες που επηρεάζουν την καρδιαγγειακή λειτουργία υπέρβαρων/ παχύσαρκων παιδιών ηλικίας 9 14 ετών Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 ORIGINAL PAPER Παράγοντες που επηρεάζουν την καρδιαγγειακή λειτουργία υπέρβαρων/ παχύσαρκων παιδιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson Ζήκου Αναστασία, Μούκα Βασιλική, Μούκα Γεωργία, Κώστα Παρασκευή, Ξύδης Βασίλειος, Αργυροπούλου Ι. Μαρία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες ασθενών-μαρτύρων (case-control studies) Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς Δρ Παύλος Νεοφύτου Δρ Ανδρέας Πατσαλίδης, Δρ Άντρη Ευριπίδου, Δρ Σπυρος Γεωργίου,, Prof.

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών

Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών Γιώργος Ν. Παπαδημητρίου Αναπλ. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο συναισθηματική διαταραχή εκδηλώνεται είτε με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ

ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΚΙΝ ΥΝΟΙ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΙΣΑΡΙΚΗ ΤΟΜΗ Παναγιώτα Κουρίδου Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010 Θοδωρής Λύτρας Φάσεις διερεύνησης επιδημίας 1) Αρχική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί βαρήκοο ή με διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού;

Παιδί βαρήκοο ή με διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού; ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ / ORIGINAL ARTICLE Παιδί βαρήκοο ή με διαταραχή στο φάσμα του αυτισμού; Hard of hearing child or suffering from autism spectrum disorder? Χειμώνα Θ 1 Βλατάκη Μ 2 Πρώιμος Ε 1 Παπουτσάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ STRESS ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΗΝΑ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ STRESS ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΗΝΑ ΠΕΡΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ (2014),ΤΟΜΟΣ 1,ΤΕΥΧΟΣ 2 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥ STRESS ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη;

CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; CHADS&ή CHADSVASc στην προληψη θροµβοεµβολικων επεισοδιων σε ασθενεις µε κολπικη µαρµαρυγη; Α.Μπουγας, Β.Τερπος, Δ.Γκολιδακης, Χ.Παπαδοπουλος, Χ.Κυρπιζιδης, ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΠΑΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ (ΜΗ ΤΥΦΟ-ΠΑΡΑΤΥΦΙΚΗ) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2004-2013 (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της σαλμονέλλωσης στην Ελλάδα έχει μειωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 395 396 ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 397 398 399 400 401 402 3 ο Εθνικό Συνέδριο Κλινικής Μικροβιολογίας 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων & Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΑ στην MDCT: Διεθνής βιβλιογραφία και τα πρώτα στοιχεία από την Ελλάδα

ΔΕΑ στην MDCT: Διεθνής βιβλιογραφία και τα πρώτα στοιχεία από την Ελλάδα ΔΕΑ στην MDCT: Διεθνής βιβλιογραφία και τα πρώτα στοιχεία από την Ελλάδα Γιώργος Σημαντηράκης Τμήμα Αδειών & Ελέγχων Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας www.eeae.gr Εισαγωγή Διαγνωστικά Επίπεδα Αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων

Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων Οικονομικά της Υγείας και Διαβήτης: μια κριτική επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων Κώστας Αθανασάκης BScHS, BScEcon, MSc, PhD, PD Επιστημονικός Συνεργάτης, Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1.

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1. Ενημερωτικό Δελτίο Τεύχος 1 Δεκέμβριος 2007 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου

Συνολικό οικονομικό κόστος της καρδιαγγειακής νόσου Εκτίμηση της οικονομικής επιβάρυνσης που συνδέεται με την καρδιαγγειακή νόσο στο παρόν και στο μέλλον Η καρδιαγγειακή νόσος (ΚΑΝ) αποτελεί ένα σημαντικό παγκόσμιο πρόβλημα υγείας. Στην Ευρώπη, ευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Β. Δισλιάν, Μ. Ανδρέου, Μ. Γεωργιάδου, Θ. Μακρής, Α. Μπαρμπαρίδου, Α. Μπελτσίδης, Γ. Αμαξόπουλος, Α. Τσετινέ

Β. Δισλιάν, Μ. Ανδρέου, Μ. Γεωργιάδου, Θ. Μακρής, Α. Μπαρμπαρίδου, Α. Μπελτσίδης, Γ. Αμαξόπουλος, Α. Τσετινέ Β. Δισλιάν, Μ. Ανδρέου, Μ. Γεωργιάδου, Θ. Μακρής, Α. Μπαρμπαρίδου, Α. Μπελτσίδης, Γ. Αμαξόπουλος, Α. Τσετινέ Γενικοί Ιατροί ΚΥ Αβδήρων, Σταυρούπολης, Εχίνου- Ξάνθη Η κατάθλιψη αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 18 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Θ. ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκελετικές ανωμαλίες παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με συγγενή καρδιοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 44/2015 (26 Οκτωβρίου 01 Νοεμβρίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 44/2015 (26 Οκτωβρίου 01 Νοεμβρίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 44/2015 (26 Οκτωβρίου 01 Νοεμβρίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2015-2016 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ

ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ 1η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ «ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΣΤΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΞΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΛΑΜΙΑ 21 22 22 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2005 ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Τα γνωστικά επίπεδα των επαγγελματιών υγείας Στην ανοσοποίηση κατά του ιού της γρίπης Σε δομές του νομού Λάρισας

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Τα γνωστικά επίπεδα των επαγγελματιών υγείας Στην ανοσοποίηση κατά του ιού της γρίπης Σε δομές του νομού Λάρισας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Τα γνωστικά επίπεδα των επαγγελματιών υγείας Στην ανοσοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή της κλίμακας καταγραφής στάσεων απέναντι σε ομοφυλόφιλες γυναίκες και άνδρες στην ελληνική γλώσσα

Προσαρμογή της κλίμακας καταγραφής στάσεων απέναντι σε ομοφυλόφιλες γυναίκες και άνδρες στην ελληνική γλώσσα ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(5):787-792 Προσαρμογή της κλίμακας καταγραφής στάσεων απέναντι σε ομοφυλόφιλες γυναίκες και άνδρες στην ελληνική γλώσσα ΣΚΟΠΟΣ Η προσαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015

Πηγή: Πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ (MIS 346816) 5/10/2015 Δείκτες υγείας αντιπροσωπευτικού δείγματος του πληθυσμού στην Ελλάδα Σακχαρώδης διαβήτης Ε. Κουτρούμπα-Μαρκέτου Δρ. Διευθύντρια Βιοχημικού Εργαστηρίου ΓΝΑ ΚΑΤ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Ad hoc Task Force of LICE Guidelines Commission ITALIAN LEAGUE AGAINST EPILEPSY Giuseppe Capovilla, Massimo Mastrangelo, Antonino Romeo, and Federico Vigevano

Διαβάστε περισσότερα