Η χορεία του Huntington Γενετική και επιδημιολογική μελέτη στον ελληνικό πληθυσμό

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η χορεία του Huntington Γενετική και επιδημιολογική μελέτη στον ελληνικό πληθυσμό"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(6): Η χορεία του Huntington Γενετική και επιδημιολογική μελέτη στον ελληνικό πληθυσμό Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(6): A. Κλάδη, Γ. Καραδήμα, Ε. Βάσσος, Ν. Καλφάκης, Δ. Βασιλόπουλος, Μ. Πάνας ΣΚΟΠΟΣ Η χορεία του Huntington (Huntington s disease, HD) είναι ένα κληρονομικό νόσημα του κεντρικού νευρικού συστήματος, που μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό επικρατή τρόπο και χαρακτηρίζεται από χορειοαθετωσικές κινήσεις, άνοια και ψυχικές διαταραχές. Η υπεύθυνη για τη νόσο μεταλλαγή είναι μια ασταθής επέκταση επαναλήψεων του τρινουκλεοτιδίου CAG στο πρώτο εξόνιο του γονιδίου HHT στη θέση 4q16.3. Από τον Ιανουάριο του 1995 έως το Δεκέμβριο του 2008 διεξήχθη ευρείας κλίμακας γενετική και επιδημιολογική μελέτη της HD στην Ελλάδα. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν (α) ο καθορισμός των δημογραφικών, κλινικών και επιδημιολογικών χαρακτηριστικών της χορείας του Huntington (HD) στον ελληνικό πληθυσμό και (β) η αξιολόγηση των χαρακτηριστικών, της έκβασης και της προσελευσιμότητας των μοριακών ελέγχων για HD που πραγματοποιήθηκαν. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ Μελετήθηκαν συνολικά 717 άτομα, από τα οποία 461 για διαγνωστικούς λόγους και 256 για προσυμπτωματικό έλεγχο. Η μεθοδολογία περιελάμβανε κλινικό έλεγχο όλων των συμμετεχόντων, μοριακή γενετική ανάλυση (ανάλυση DNA) για τον εντοπισμό των επαναλήψεων CAG στα γονίδια ΗΤΤ και ΑΤΝ1, καθώς και στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Η διάγνωση της HD με αριθμό επαναλήψεων CAG 36 επιβεβαιώθηκε σε 278 συμπτωματικούς ασθενείς. Ο επιπολασμός της HD στην Ελλάδα υπολογίστηκε στο 5,4 ανά πληθυσμού, ενώ η ελάχιστη μέση επίπτωση της νόσου στην Ελλάδα εκτιμήθηκε από 2,2 4,4 ανά εκατομμύριο πληθυσμού ετήσια. Η μοριακή διάγνωση της HD επιβεβαιώθηκε στην πλειονότητα των ασθενών (84,4%) που παραπέμφθηκαν για επιβεβαίωση. Οι ψευδώς θετικές περιπτώσεις (15,6%) χαρακτηρίζονταν από αρνητικό οικογενειακό ιστορικό και άτυπη κλινική εικόνα. Η προσελευσιμότητα για προσυμπτωματικό έλεγχο ήταν πολύ μικρή (8,6%). Προγεννητικός έλεγχος πραγματοποιήθηκε σε 6 περιπτώσεις. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης δεν διέφεραν σημαντικά από εκείνα παρόμοιων μελετών από άλλες ευρωπαϊκές χώρες, παρά τη σχετική γενετική απομόνωση που χαρακτηρίζει τον ελληνικό πληθυσμό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το φαινόμενο της εμφάνισης γεωγραφικών περιοχών αυξημένου επιπολασμού της HD στην Ελλάδα. Μονάδα Κλινικής και Μοριακής Γενετικής του Νευρικού Συστήματος, Νευρολογική Κλινική, Πανεπιστήμιο Αθηνών, «Αιγινήτειο» Νοσοκομείο, Αθήνα Huntington s disease. A genetic and epidemiological study in the Greek population Λέξεις ευρετηρίου Ελλάδα Επιδημιολογία Νευρογενετική Πληθυσμός Χορεία του Huntington Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Η χορεία του Huntington (Huntington s disease, HD) είναι ένα κληρονομικό νόσημα του κεντρικού νευρικού συστήματος, που μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό επικρατή τρόπο. Κλινικά, χαρακτηρίζεται από την κλασική τριάδα συμπτωμάτων: χορειοαθετωσικές κινήσεις, άνοια και ψυχικές διαταραχές. Η συχνότητά της στους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς κυμαίνεται από 5 19 ανά Το γονίδιο της HD (HHT) ευρίσκεται στο άκρο του βραχέος σκέλους του χρωμοσώματος 4. Η υπεύθυνη μεταλλαγή είναι μια ασταθής επέκταση επαναλήψεων του τρινουκλεοτιδίου CAG στο πρώτο εξόνιο του γονιδίου HHT στη θέση 4q H εντόπιση και ο χαρακτηρισμός της μεταλλαγής με τεχνικές μοριακής γενετικής (ανάλυση DNA) διασφαλίζει τη βέβαιη διάγνωση της νόσου τόσο στο συμπτωματικό ασθενή, όσο και στους κλινικά υγιείς συγγενείς του που έχουν μεγάλες πιθανότητες να κληρονόμησαν το παθογόνο γονίδιο (προσυμπτωματική διάγνωση) και επιτρέπει την προγεννητική διάγνωση. Η γνώση των γενετικών και των επιδημιολογικών χαρα-

2 786 A. ΚΛΑΔΗ και συν κτηριστικών της HD στους διάφορους πληθυσμούς είναι απαραίτητη, όχι μόνο διότι επιτρέπει την ακριβέστερη διάγνωση και την ασφαλέστερη παροχή γενετικής συμβουλής, αλλά και επειδή παρέχει το αναγκαίο υπόστρωμα για το σχεδιασμό εκ μέρους των φορέων υγείας ενός αποτελεσματικότερου προγράμματος για την έγκαιρη διάγνωση και την αποτελεσματικότερη πρόληψη της νόσου. Στην Ελλάδα, τέτοιου είδους ευρείας κλίμακας μελέτες που να αφορούν στην HD ελλείπουν. Παρόμοιες μελέτες έχουν ιδιαίτερη αξία, καθώς ο ελληνικός πληθυσμός διατελεί σε σχετική γενετική απομόνωση. 2 Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν ο καθορισμός των δημογραφικών, κλινικών και επιδημιολογικών χαρακτηριστικών της HD στον ελληνικό πληθυσμό. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Συλλογή υλικού Η Μονάδα Νευρογενετικής της Νευρολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών «Αιγινήτειο» Νοσοκομείο είναι το μοναδικό εθνικό κέντρο που παρέχει σε ευρεία κλίμακα μοριακό γενετικό έλεγχο για την HD στην Ελλάδα. Το υλικό της μελέτης αποτέλεσαν ασθενείς που παρακολουθούνταν ή νοσηλεύονταν στο «Αιγινήτειο» Νοσοκομείο ή παραπέμφθηκαν στη Μονάδα Νευρογενετικής του «Αιγινήτειου» Νοσοκομείου ως εξωτερικοί ασθενείς, από το νευρολόγο τους ή από ιατρό άλλης ειδικότητας. Όλοι εξετάστηκαν κλινικά από τον ίδιο νευρολόγο της Μονάδας εκτός από λίγες περιπτώσεις, κατά τις οποίες δεν μπορούσε να μετακινηθεί ο ασθενής. Σε αυτή την περίπτωση συμπληρώθηκε ένα ερωτηματολόγιο από το θεράποντα ιατρό. Καταγράφηκαν τα δημογραφικά και τα κλινικά στοιχεία και ελήφθη δείγμα αίματος, καθώς και ενυπόγραφη συγκατάθεση για την ανάλυση DNA, από κάθε συμμετέχοντα. Πρόκειται για μια προοπτική μελέτη, στην οποία καταγράφηκαν διαδοχικά όλοι οι συμμετέχοντες. Όπως είναι αναμενόμενο, ένας αριθμός ατόμων διέφυγε της καταγραφής λόγω άλλης διάγνωσης ή επειδή απευθύνθηκε σε κέντρα της αλλοδαπής. Οι εξετάσεις που αφορούσαν σε περιπτώσεις προσυμπτωματικής ή προγεννητικής διάγνωσης πραγματοποιούνταν μετά από δύο συνεδρίες συμβουλευτικής γενετικής και ψυχολογικής εκτίμησης των ενδιαφερομένων. Στο πλαίσιο της ηλικιακής κατανομής των ασθενών, χαρακτηρίστηκαν ως παιδικές μορφές οι περιπτώσεις ασθενών που εμφάνισαν τη νόσο σε ηλικία <10 ετών και ως νεανικές μορφές αυτές που εμφάνισαν τη νόσο από ετών. Όσον αφορά στους προγεννητικούς ελέγχους, επειδή η Μονάδα δεν διαθέτει την κατάλληλη μεθοδολογία για την ασφαλή και αξιόπιστη διενέργειά τους, πραγματοποιήθηκαν σε όμοιο εργαστήριο άλλης ευρωπαϊκής χώρας. Υλικό Όλα τα άτομα που περιελήφθησαν στη μελέτη ήταν ελληνικής καταγωγής και προέρχονταν από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Συνολικά, μελετήθηκαν 717 άτομα κατά το διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου 1995 και Ιανουαρίου Από τα άτομα αυτά, 461 ήταν ασθενείς και διερευνήθηκαν για διαγνωστικούς λόγους (επιβεβαίωση ή αποκλεισμός της HD), ενώ 256 ήταν κλινικά υγιείς και εξετάστηκαν στο πλαίσιο προσυμπτωματικής διάγνωσης. Επίσης, διενεργήθηκαν 6 προγεννητικοί έλεγχοι. Μεθοδολογία Ως ηλικία έναρξης ορίστηκε η ηλικία κατά την οποία εντοπίστηκαν τα πρώτα συμπτώματα (υπερκινησίες, άνοια, ψυχικές διαταραχές) είτε από τον ίδιο τον ασθενή είτε από τους συγγενείς του ή τον παθολόγο. Το οικογενειακό ιστορικό θεωρήθηκε θετικό στις περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες τουλάχιστον άλλο ένα μέλος της οικογένειας είχε βέβαιη διάγνωση HD. Στις περιπτώσεις όπου δεν υπήρχαν συγγενείς με σημεία και συμπτώματα HD ή άλλου νευρολογικού ή ψυχιατρικού νοσήματος, το οικογενειακό ιστορικό θεωρήθηκε αρνητικό, ενώ, εάν δεν υπήρχαν επαρκείς πληροφορίες, το οικογενειακό ιστορικό θεωρήθηκε άγνωστο. Ο αριθμός επαναλήψεων CAG (CAGn) στο γονίδιο ΗΗΤ και ο αριθμός των επαναλήψεων CAG στο γονίδιο ATN1, υπεύθυνο για την οδοντοερυθρο-ωχρολουϊσιανή ατροφία (DRPLA), ανιχνεύτηκαν με βάση τη μεθοδολογία προηγούμενων μελετών. 3,4 Αριθμός επαναλήψεων CAG 6 26 θεωρείται φυσιολογικός (1ος βαθμός). Αριθμός CAG θεωρείται ότι ευρίσκεται στα ανώτερα φυσιολογικά όρια αλλά ικανός να επεκταθεί περαιτέρω στις επόμενες γενεές και να περάσει στα παθολογικά όρια (2ος βαθμός). Μεγέθη CAGn 36 επαναλήψεων θεωρούνται επεκτεταμένα και συνεπώς παθογνωμονικά της HD, αλλά μειωμένης διεισδυτικότητας (3ος βαθμός), ενώ, τέλος, αριθμός επαναλήψεων CAG >40 θεωρείται παθογνωμονικός της HD και πλήρως διεισδυτικός. 5 Περιπτώσεις που εξετάστηκαν πριν από το 1995 και μετά το 2008 δεν περιελήφθησαν στη μελέτη. Στατιστική ανάλυση Η στατιστική σημαντικότητα ελέγχθηκε με τις δοκιμασίες x 2, Student s t-test, καθώς και με τη γραμμική συσχέτιση και την παλινδρόμηση. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με χρήση του προγράμματος SSCP 16. Ως όριο στατιστικής σημαντικότητας τέθηκε η τιμή p <0,05. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Πραγματοποιήθηκε ανάλυση DNA σε 717 άτομα. Από αυτούς, οι 461 ήταν ασθενείς και οι 256 συγγενείς τους με υψηλό κίνδυνο να έχουν κληρονομήσει το παθογόνο γονίδιο. Επέκταση του γονιδίου παρατηρήθηκε σε 401 άτομα. Το συχνότερο αλληλόμορφο ήταν αυτό με 42

3 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 787 επαναλήψεις. Η κατανομή των φυσιολογικών και των παθολογικών αλληλομόρφων στον πληθυσμό της μελέτης φαίνεται στην εικόνα 1. Ο συνολικός αριθμός των αιτήσεων για γενετικό έλεγχο HD στην εν λόγω Μονάδα εμφανίζει ένα αρχικό έπαρμα το 1995, ακολουθούμενο από προοδευτική αύξηση μέχρι το 2004 και στη συνέχεια μειώνεται σταδιακά έως το 2008 (εικ. 2). Διαγνωστικός έλεγχος Συνολικά, εξετάστηκαν για διαγνωστικούς λόγους 461 άτομα με συμπτωματολογία HD (πίν. 1). Η διάγνωση HD επιβεβαιώθηκε σε 278 ασθενείς, ενώ σε 183 αποκλείστηκε η διάγνωση της HD. Συγκρίνοντας τα άτομα στα οποία επιβεβαιώθηκε η διάγνωση της HD προς αυτά στα οποία αποκλείστηκε η διάγνωση, διαπιστώνεται ότι οι ασθενείς που τελικά δεν είχαν HD ήταν κυρίως γυναίκες (p=0,045), Εικόνα 1. Η κατανομή των φυσιολογικών και των παθολογικών αλληλομόρφων γονιδίων του συνόλου των εξετασθέντων. Εικόνα 2. Η κατανομή, ανά έτος, των αιτήσεων για μοριακό έλεγχο κατά το χρονικό διάστημα Πίνακας 1. Δημογραφικά χαρακτηριστικά και αποτελέσματα γενετικών ελέγχων στη χορεία του Huntington. Σύνολο Φύλο Ηλικίας αίτησης Ηλικία έναρξης CAGn 717 Α=339 43,5±16,7 (1 83) Γ=378 43,1±17,1 (7 83) Διαγνωστικοί έλεγχοι 461 Α=223 48,3±15,6 (3 83) 40,5±15,4 (2 75) 36,6±13,8 (12 94) Γ=238 48,7±16,4 (7 83) 41,0±16,2 (2 73) 34,0±13,2 (15 92) CAG ,8±14,3 (7 83) 44,0±12,9 (3 73) 45,3±6,7 (36 94) Α=145 49,7±13,7 (10 78) 43,5±12,8 (3 73) 45,7±7,3 (36 94) Γ=133 51,9±14,4 (7 83) 44,5±12,9 (6 71) 44,8±6,0 (36 92) CAG < ,1±18,1 (3 83) 37,7±18,3 (2 75) Α=78 45,7±18,3 (3 83) 34,9±17,8 (2 75) Γ=105 44,6±17,9 (7 79) 36,4±18,6 (2 73) Προσυμπτωματικοί έλεγχοι ,8±14,0 (91 81) Α=116 34,1±14,8 (1 81) Γ=140 33,5±13,4 (7 73) CAG ,5±13,0 (1 72) Α=54 30,9±12,8 (1 62) 44,2±4,1 (36 56) Γ=69 32,3±12,8 (7 72) 44,2±4,2 (39 59) CAG < ,7±14,8 (13 81) Α=62 36,9±15,9 (13 81) 20,6±4,3 (15 35) Γ=71 37,7±13,9 (13 73) 20,7±4,6 (14 35) Α: Άνδρες, Γ: Γυναίκες

4 788 A. ΚΛΑΔΗ και συν με μικρότερη ηλικία (p=0,000) και πρωιμότερη (p=0,000) έναρξη της νόσου. Η συσχέτιση μεταξύ ηλικίας έναρξης της νόσου και αριθμού CAGs ήταν r 2 =0,57, δείχνοντας ότι όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός CAG τόσο μικρότερη είναι η ηλικία έναρξης της νόσου (εικ. 3). Το κύριο σύμπτωμα με το οποίο εισέβαλε η νόσος στους ασθενείς στους οποίους επιβεβαιώθηκε η διάγνωση της HD ήταν χορεία (67%), ακολουθούμενη από ψυχιατρική συμπτωματολογία (20%) και άνοια (11%), ενώ 2% των ασθενών παρουσίαζαν κατά την έναρξη της νόσου δυστονία, δυσκαμψία, tics ή δυσκινησία. Οι ειδικότητες των ιατρών που ζήτησαν τις εξετάσεις ήταν κυρίως νευρολόγοι (87,2%), ακολουθούμενοι από ψυχιάτρους (10,6%), παιδονευρολόγους (1,3%) και νευροχειρουργούς (0,9%). Εικόνα 3. Συσχέτιση μεταξύ ηλικίας έναρξης της νόσου και αριθμού CAGs. Επιπολασμός Ο αριθμός των διαγνώσεων που πραγματοποιήθηκαν είχε αυξητική πορεία κατά τα πρώτα έτη της μελέτης, σταθεροποιήθηκε το 2005 και ακολούθησε πτωτική πορεία έως το έτος 2008 (εικ. 4). Το σχετικό στοιχείο υπαινίσσεται ότι έχουν καταγραφεί σχεδόν όλες οι οικογένειες και ότι ο επιπολασμός της νόσου στην Ελλάδα (πληθυσμός σύμφωνα με την απογραφή του 2001) ανέρχεται περίπου στο 2,5 ανά άτομα. Στην προσπάθεια προσέγγισης, όσο το δυνατόν περισσότερο, του πραγματικού αριθμού των ασθενών, στην ανάλυση, εκτός των 278 γενετικά επιβεβαιωμένων ασθενών, συμπεριελήφθησαν και όλοι οι ασθενείς συγγενείς τους που παρουσίαζαν κλινική εικόνα συμβατή με HD, αλλά οι οποίοι για διάφορους λόγους δεν υποβλήθηκαν σε γενετικό έλεγχο. Με αυτόν τον τρόπο εντοπίστηκαν άλλοι 316 πάσχοντες με διάγνωση HD επιβεβαιωμένη κλινικά από τους συγγραφείς ή από τους φακέλους νοσηλείας τους. Με τα νέα αυτά δεδομένα, ο επιπολασμός ανέρχεται σε ποσοστό 5,4 ανά Το μέσο ποσοστό θετικών (CAG 36) απαντήσεων (ο αριθμός των εξετάσεων που πραγματοποιήθηκαν ανά εκατομμύριο του υπό εξέταση πληθυσμού ετήσια) υπολογίζεται στην Ελλάδα στο 1,6 περίπου. Επίπτωση Ο συνολικός αριθμός των νεοεμφανιζόμενων ασθενών με HD σε ένα δεδομένο πληθυσμό εντός μιας δεδομένης χρονικής περιόδου μπορεί να υπολογιστεί κατ ευθείαν από τον αριθμό των ατόμων που εμφάνισαν συμπτώματα Εικόνα 4. Αριθμός διαγνώσεων κατά τα έτη ή έλαβαν διάγνωση HD εντός ενός έτους, στον εν λόγω πληθυσμό. Στον αριθμό αυτόν προστέθηκαν και όσοι είχαν υποβληθεί σε προσυμπτωματικό έλεγχο και ακολούθως εμφάνισαν συμπτώματα (32 άτομα). Λαμβάνοντας υπ όψη ότι το εργαστήριό μας είναι το μόνο Εθνικό Κέντρο Αναφοράς για την HD, αλλά και το γεγονός ότι η καταγραφή των περιστατικών είναι ελλιπής, θα μπορούσε να υπολογιστεί ότι η ελάχιστη μέση επίπτωση της HD στην Ελλάδα είναι 2,2 ανά εκατομμύριο πληθυσμού, ανά έτος. Ο αριθμός αυτός ανέρχεται σε 4,4 ανά εκατομμύριο πληθυσμού ετήσια, εάν προστεθούν και οι επί πλέον 316 κλινικά επιβεβαιωμένοι ασθενείς. Δεν παρατηρήθηκε διαφορά της επίπτωσης ως προς το φύλο.

5 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 789 Οικογενειακό ιστορικό Παρατηρήθηκε ότι 16,9% των ασθενών με κλινική εικόνα HD και θετικό οικογενειακό ιστορικό, τελικά, δεν είχαν HD. Μοριακή επιβεβαίωση της νόσου επιτεύχθηκε σε 248 (84,4%) ασθενείς επί συνόλου 294 ασθενών που προσήλθαν προς επιβεβαίωση της νόσου. Στους εναπομείναντες 46 ασθενείς (15,6%) αυτής της ομάδας αποκλείστηκε μοριακά η διάγνωση HD (ψευδώς θετικοί). Μεταξύ αυτών των ψευδώς θετικών περιπτώσεων, 16 είχαν θετικό οικογενειακό ιστορικό νόσου παρόμοιας με την HD, ενώ 30 δεν είχαν οικογενειακό ιστορικό (πίν. 2). Στην ομάδα που ελέγχθηκε για αποκλεισμό της νόσου (167 ασθενείς), η διάγνωση όντως αποκλείστηκε σε 137 ασθενείς (82%), ενώ, παραδόξως, επιβεβαιώθηκε σε 30 (18%) ασθενείς (ψευδώς αρνητικοί). Στην ομάδα των ψευδώς αρνητικών ασθενών, 7 είχαν οικογενειακό ιστορικό HD και πρότερο κίνδυνο νόσησης (prior risk) 50%. Τόσο οι ψευδώς θετικοί ασθενείς (46 ασθενείς) όσο και αυτοί που αποκλείστηκαν μοριακά για HD (137 ασθενείς) διερευνήθηκαν για μεταλλαγές του τύπου της επέκτασης τριάδων CAG στο γονίδιο ΑΤΝ1, χαρακτηριστικών της οδοντοερυθρο-ωχρολουϊζιανής ατροφίας (DRPLA). Κανένας ασθενής δεν έφερε αυτή τη μεταλλαγή. Προσελευσιμότητα Η προσελευσιμότητα για προσυμπτωματική διάγνωση HD ο αριθμός των ενηλίκων ατόμων που όντως εξετάστηκαν προς τον αριθμό εκείνων που θα μπορούσαν να εξεταστούν υπολογίστηκε, αφού προηγουμένως ενημερώθηκαν σχεδόν όλα τα μη νοσούντα ενήλικα συγγενικά μέλη των ασθενών της παρούσας μελέτης. Από το σύνολο των 256 ατόμων σε κίνδυνο νόσησης που υποβλήθηκαν σε μοριακή ανάλυση, 235 άτομα (91,8%) ήταν ενήλικα. Δεδομένου ότι ο επιπολασμός της HD στην Ελλάδα υπολογίστηκε περίπου σε 5,4/ , ο αναμενόμενος αριθμός των ενηλίκων ατόμων σε κίνδυνο νόσησης, με μια εκτίμηση 5 άτομα σε κίνδυνο για κάθε ασθενή με HD (Connelly s ratio 1:5), είναι Έτσι, η συνολική προσελευσιμότητα του πληθυσμού που βρίσκεται σε κίνδυνο νόσησης για προσυμπτωματικό έλεγχο στη συγκεκριμένη μελέτη ανέρχεται στο 8,6% περίπου (235/2.726). Προγεννητική διάγνωση Προγεννητικός έλεγχος ζητήθηκε μόνο από 6 ενήλικα άτομα. Οι γονείς ήταν ενήμεροι φορείς, που είχαν υποβληθεί πρόσφατα σε προσυμπτωματικό έλεγχο, οπότε τα έμβρυα είχαν κίνδυνο νόσησης 50%. Όλοι οι προγεννητικοί έλεγχοι ήταν φυσιολογικοί. Προσυμπτωματικός έλεγχος Στο πλαίσιο της προσυμπτωματικής διάγνωσης, 256 άτομα υποβλήθηκαν σε μοριακή γενετική ανάλυση (πίν. 1). Πρότερος κίνδυνος νόσησης 50% (ένας γονέας προσβεβλημένος ή φορέας) υπήρχε σε 229 άτομα (89,5%), ενώ σε 19 περιπτώσεις (7,4%) ο πρότερος κίνδυνος νόσησης ήταν 25% (ένας προσβεβλημένος πρόγονος ή άλλος συγγενής δευτέρου βαθμού). Η ηλικία αίτησης για γενετικό έλεγχο στην ομάδα κινδύνου νόσησης 25% ήταν σημαντικά μικρότερη (p=0,001). Γεωγραφική κατανομή Το σύνολο των 278 ασθενών με HD που επιβεβαιώθηκαν μοριακά, περιελάμβανε 218 ανεξάρτητες, μη συγγενικές οικογένειες, για τις οποίες ήταν γνωστός ο τόπος καταγωγής του αρχικού πάσχοντα. Ο μέσος αριθμός μη συγγενικών οικογενειών με HD στην Ελλάδα ανά νομό ήταν τέσσερις. Ωστόσο, εντοπίστηκαν εστίες αυξημένου επιπολασμού HD στη χερσόνησο της Μάνης (p=0,000), στο νομό Μεσσηνίας (p=0,000), στις Κυκλάδες και στο νομό Λασιθίου (Κρήτη) (p=0,000) (εικ. 5). Οι εστίες αυξημένου Πίνακας 2. Δημογραφικά χαρακτηριστικά των αιτήσεων για έλεγχο για χορεία του Huntington (HD) και οικογενειακό ιστορικό σύμφωνα με τα αποτελέσματα των γενετικών ελέγχων. Αιτήσεις για επιβεβαίωση HD HD επιβεβαιωμένοι ( 36 CAGs) HD αποκλεισμένοι (<36 CAGs) Αιτήσεις για αποκλεισμό HD HD επιβεβαιωμένοι ( 36 CAGs) HD αποκλεισμένοι (<36 CAGs) Σύνολο Οικογενειακό ιστορικό n (%) n (%) n (%) n (%) n (%) Σύνολο 248 (84,4) 46 (15,6) 30 (18,0) 137 (82,9) 461 (100,0) Θετικό 217 (93,1) 16 (6,9) 7 (31,8) 15 (68,2) 255 (55,3) Αρνητικό 11 (26,8) 30 (73,2) 5 (4,1) 117 (95,9) 163 (35,4) Άγνωστο 20 (100,0) 0 18 (78,3) 5 (21,7) 43 (9,3)

6 790 A. ΚΛΑΔΗ και συν έλεγχο (50,8 έτη), το μέσο όρο ηλικίας έναρξης της νόσου (44 έτη) και το μέσο όρο αριθμού CAGs (42 CAGs) Επιπολασμός Ο επιπολασμός της HD στην Ελλάδα δεν έχει μελετηθεί. Ο εκτιμώμενος επιπολασμός του 5,4/ , αν και εμφανίζεται υποτιμημένος, δεν έχει βασικές διαφορές σε σχέση με άλλους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, εύρημα το οποίο δεν υποστηρίζει την υπόθεση για μικρότερη συχνότητα της νόσου HD στη νότια Ευρώπη. 11 Το ποσοστό των θετικών ελέγχων είναι ίσως υποτιμημένο, επειδή είναι σχεδόν βέβαιο ότι υπάρχουν άτομα που εμφάνισαν τα συμπτώματα της νόσου κατά τη διάρκεια της μελέτης, αλλά για διάφορους λόγους δεν ζήτησαν μοριακό έλεγχο ή τον αρνήθηκαν. Εικόνα 5. Γεωγραφική κατανομή της χορείας του Huntington (HD) στην Ελλάδα. Χερσόνησος Μάνης: 1, Νομός Μεσσηνίας: 2, Κρήτη: 3, Κυκλάδες: 4. επιπολασμού καθορίζονται, συγκρίνοντας τη συχνότητα των εμφανισθέντων κρουσμάτων HD προς τον αριθμό των αναμενόμενων κρουσμάτων HD σε κάθε γεωγραφική περιοχή, λαμβάνοντας υπ όψη τον πληθυσμό της και τη συχνότητα της νόσου στην Ελλάδα. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Η παρούσα μελέτη είναι η πρώτη προσπάθεια να μελετηθεί η HD σε μεγάλη κλίμακα στην Ελλάδα. Διαγνωστικός έλεγχος Η διάγνωση για HD επιβεβαιώθηκε στο 60,3% των περιπτώσεων. Παρόμοια ποσοστά αναφέρθηκαν και σε άλλες μελέτες. 6 8 Οι συμπτωματικοί ασθενείς στους οποίους αποκλείστηκε με μοριακή ανάλυση η HD (39,7%) χαρακτηρίζονταν από απουσία οικογενειακού ιστορικού και παρουσία μη τυπικών κλινικών συμπτωμάτων. Η εν λόγω ομάδα περιελάμβανε κυρίως γυναίκες, με μικρότερη ηλικία αίτησης για έλεγχο και μικρότερη ηλικία έναρξης της νόσου. Το σχετικό εύρημα επιβεβαιώνει προηγούμενη παρατήρηση, 7 στην οποία αναφέρεται απλή τάση (p=0,08) για μεγαλύτερο αριθμό γυναικών. Στο παρόν δείγμα δεν ανιχνεύτηκαν διαφορές σε σύγκριση με πληθυσμούς άλλων μελετών, ως προς τον αριθμό των εκτεταμένων επαναλήψεων, τη σχέση μεταξύ ηλικίας έναρξης της νόσου και αριθμού CAGs (r 2 =0,57), το μέσο όρο ηλικίας αίτησης για Επίπτωση Η επίπτωση στην Ελλάδα φαίνεται να κυμαίνεται μέσα στα όρια που έχουν αναφερθεί και σε μελέτες για άλλους Καυκάσιους πληθυσμούς. 7,12,13 Οικογενειακό ιστορικό Από το σύνολο των 278 ασθενών που επιβεβαιώθηκαν μοριακά για HD, οι 16 (5,8%) είχαν αρνητικό οικογενειακό ιστορικό. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εξηγηθεί με διάφορους τρόπους, όπως νέες μεταλλαγές, εσφαλμένη διάγνωση στα μέλη της οικογένειας, μη διεισδυτικότητα ή μη πατρότητα. Το εν λόγω ποσοστό είναι σημαντικά χαμηλότερο σε σχέση με το αντίστοιχο που αναφέρεται από ορισμένους ερευνητές, 7,13 αλλά παρόμοιο με εκείνο άλλων. 14 Οι αποκλίσεις αυτές οφείλονται πιθανότατα σε διαφορές που αφορούν στη λήψη του οικογενειακού ιστορικού. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι 16,9% των ασθενών μας με CAGn <36 είχαν θετικό οικογενειακό ιστορικό, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από εκείνο που αναφέρεται σε άλλες μελέτες. 7,14 Εάν έλειπε η μοριακή ανάλυση, η διάγνωση στους ασθενείς αυτούς θα ήταν προφανώς HD, δεδομένου ότι η θετική διάγνωση για τη νόσο βασίζεται στο συνδυασμό χαρακτηριστικού φαινότυπου με θετικό οικογενειακό ιστορικό. Οι διαγνωστικοί έλεγχοι που ζητήθηκαν, στην πλειονότητά τους, προέρχονταν από νευρολόγους, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό ζητήθηκε από ψυχιάτρους, παιδονευρολόγους και νευροχειρουργούς, ευρήματα παρόμοια με αυτά άλλων μελετών, 8,14 ενώ σε άλλες μελέτες οι παραπομπές έγιναν κυρίως από τους παθολόγους, 7 γεγονός που οφείλεται πιθανότατα στις διαφορές που εμφανίζει το σύστημα

7 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 791 υγείας μεταξύ των διαφόρων χωρών. Το ποσοστό των μοριακά διαγνωσμένων ασθενών για HD ήταν 60,3%, το οποίο είναι παρόμοιο με εκείνο που αναφέρεται από ορισμένους ερευνητές, 7 αλλά σημαντικά διαφορετικό έναντι αυτού που καταγράφεται από άλλους. 15 Ενδεχομένως, η διαφορά οφείλεται στο γεγονός ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο η παραπομπή για μοριακό έλεγχο απαιτεί τεκμηρίωση με νευρολογικά σημεία και συμπτώματα από νευρολόγο. Η ψευδώς θετική ομάδα χαρακτηρίζεται από την απουσία θετικού οικογενειακού ιστορικού για HD και την παρουσία μη τυπικής κλινικής εικόνας, με εξαίρεση 3 ασθενείς, οι οποίοι είχαν θετικό οικογενειακό ιστορικό και τυπική κλινική εικόνα HD (HD-like). Οι συγκεκριμένες παρατηρήσεις είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες για τους κλινικούς ιατρούς και τις οικογένειες με HD, καθώς στις περιπτώσεις ασθενών με οικογενειακό ιστορικό και κλινική εικόνα HD η συνήθης διάγνωση είναι HD, και παράλληλα υπογραμμίζουν τη σημασία της μοριακής ανάλυσης για την επιβεβαίωση της διάγνωσης στις οικογένειες με HD. Προσυμπτωματικός έλεγχος Στην ομάδα των προσυμπτωματικών ατόμων υπήρχαν περισσότερες γυναίκες απ ό,τι άνδρες, γεγονός που θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει το αυξημένο ενδιαφέρον των γυναικών για οικογενειακό προγραμματισμό. Η πλειονότητα των ατόμων που παραπέμφθηκαν για προσυμπτωματικό έλεγχο είχαν πρότερο κίνδυνο νόσησης 50%, όπως παρατηρείται και σε άλλες μελέτες. 8,15 Αυτό οφείλεται πιθανότατα στο γεγονός ότι στην περίπτωση των συγγενών δευτέρου βαθμού προτιμάται ο έλεγχος ενός εγγύς συγγενούς. Σημαντικά μικρότερη ηλικία αίτησης για έλεγχο παρατηρήθηκε στην ομάδα κινδύνου νόσησης 25% σε σχέση με την ομάδα του 50%, ίσως λόγω της απουσίας ενός πρώτου βαθμού συγγενούς. Η ομάδα με άγνωστο κίνδυνο νόσησης εμφάνιζε σημαντικά μεγαλύτερη ηλικία αίτησης για έλεγχο σε σύγκριση με τις δύο προηγούμενες ομάδες, πιθανόν λόγω της έλλειψης πληροφοριών που αφορούν στον προσβεβλημένο ασθενή, καθώς και λόγω της τάσης να αποφευχθεί η ιδέα της μεταβίβασης της νόσου στον απόγονό τους. Προσελευσιμότητα Η προσελευσιμότητα για προσυμπτωματικό έλεγχο για HD ήταν 8,6%, ποσοστό πολύ χαμηλότερο από εκείνο που αναφέρεται σε ορισμένες μελέτες, αλλά υψηλότερο από το αντίστοιχο άλλων μελετών. 18 Η σχετικά χαμηλή προσελευσιμότητα που εμφανίζεται στην παρούσα μελέτη θα μπορούσε να ερμηνευτεί κατά ένα μέρος από τα ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της Ελλάδας, που δημιουργούν περιστασιακά δυσκολίες στη μετακίνηση από τις απομονωμένες περιοχές στην Αθήνα. Η μέθοδος υπολογισμού των ποσοστών επίπτωσης για την εκτίμηση του αναμενόμενου αριθμού των ατόμων σε κίνδυνο νόσησης, καθώς και το επίπεδο της έρευνας για την HD, θα μπορούσαν να αποτελούν άλλες ερμηνείες για το εν λόγω φαινόμενο. Η χαμηλή προσελευσιμότητα, ωστόσο, δεν μπορεί να ερμηνευτεί από το κόστος του ελέγχου, αφού αυτό καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία, ούτε και από την απώλεια των περιστατικών που απευθύνονται για έλεγχο στα ιδιωτικά εργαστήρια ή σε διαγνωστικά κέντρα της αλλοδαπής. Συμπερασματικά, οι λόγοι για τους οποίους εμφανίζονται διαφορές μεταξύ των διαφόρων χωρών παραμένουν άγνωστοι. Προγεννητική διάγνωση Η παρούσα μελέτη προστίθεται στα στοιχεία που προκύπτουν από την ευρωπαϊκή μελέτη συνεργασίας για τους προγεννητικούς ελέγχους, 19 αυξάνοντας τον αριθμό των συγκεκριμένων ελέγχων στην Ελλάδα σε 6. Ο μικρός αυτός αριθμός είναι παρόμοιος με εκείνους που παρατηρούνται σε άλλες χώρες. 16,19 Λόγοι που σχετίζονται πιθανόν με το συγκεκριμένο φαινόμενο ενδέχεται να είναι η ελπίδα για μελλοντική θεραπεία της HD (δεδομένου ότι η HD είναι μια νόσος που αφορά σε ενήλικες), ο φόβος του κοινωνικού στιγματισμού που αποτρέπει την κοινοποίηση της διάγνωσης για HD και επομένως η αδυναμία των απογόνων του ασθενούς να επιδιώξουν γενετική συμβουλή, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις ενάντια στις αμβλώσεις, καθώς και η πλήρης άρνηση απόκτησης παιδιών. Παρά το γεγονός ότι το παρόν δείγμα είναι μικρό, δεν υπάρχει κάποια ένδειξη συσχετισμού μεταξύ της απόφασης για προγεννητικό έλεγχο και του εκπαιδευτικού, κοινωνικού ή οικονομικού επιπέδου των μελλοντικών γονέων. Γεωγραφική κατανομή Η παρατήρηση της εμφάνισης γεωγραφικών εστιών HD στην Ελλάδα δεν αποτελεί έκπληξη, δεδομένης της σχετικής γενετικής απομόνωσης του πληθυσμού. Η Μάνη γειτνιάζει με τη Μεσσηνία και είναι μια μικρή, αραιοκατοικημένη και ορεινή περιοχή, με τα χαρακτηριστικά μιας απομονωμένης κοινωνίας. Από τα αρχαία χρόνια ακόμη, η Μάνη διατηρεί στενούς δεσμούς τόσο με τη Μεσσηνία όσο και με την Κρήτη. Η Κρήτη, από την άλλη πλευρά, επικοινωνούσε στο παρελθόν με την υπόλοιπη Ελλάδα, κυρίως μέσω των νησιών των Κυκλάδων. Η πολιτιστική και εμπορική αυτή συναλλαγή θα μπορούσε να ερμηνεύσει την παρουσία των εν λόγω εστιών.

8 792 A. ΚΛΑΔΗ και συν Συμπερασματικά, τα βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της HD στην Ελλάδα δεν διαφέρουν σημαντικά από εκείνα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Ωστόσο, τα ευρήματα της παρούσας μελέτης, που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, είναι η μεγάλη συμβολή του οικογενειακού ιστορικού στη διάγνωση της HD, η χαμηλή προσελευσιμότητα για προσυμπτωματική διάγνωση, ο μικρός αριθμός προγεννητικών ελέγχων και η παρουσία των γεωγραφικών εστιών με HD. Τα στοιχεία αυτά θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν στο σχεδιασμό ενός αποτελεσματικού προγράμματος αντιμετώπισης και πρόληψης της χορείας του Huntington και στην καλύτερη οργάνωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας στην Ελλάδα. ABSTRACT Huntington s disease. A genetic and epidemiological study in the Greek population Α. KLADI, G. KARADIMA, E. VASSOS, N. KALFAKIS, D. VASSILOPOULOS, M. PANAS Neurogenetics Unit, Department of Neurology, Eginition Hospital, University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(6): OBJECTIVE Huntington s disease (HD) is a progressive autosomal dominant neurodegenerative disorder, characterized by choreic movements, cognitive decline and psychiatric disturbances. The mutation responsible for the disease is an unstable expansion of a trinucleotide CAG repeat in the first exon of the HHT gene, located on chromosome 4q16.3. A large scale prospective genetic and epidemiological study of HD was carried out in Greece between January 1995 and December 2008, the aims of which were to (a) determine the demographic, clinical and epidemiological features of HD in Greece, and (b) evaluate the characteristics, outcome and uptake of the molecular analysis testing for HD performed in Greece from 1995 to METHOD Diagnostic testing was carried out in 717 individuals, including 461 symptomatic patients and 256 who were subjected to pre-symptomatic testing. The methodology included clinical evaluation of all the participants, molecular genetic analysis (DNA analysis) for the detection of CAG repeats in the HTT and ATN1 genes and statistical analysis of the results. RESULTS The diagnosis of HD with a CAG expansion 36 was confirmed in 278 symptomatic individuals. The prevalence of HD in Greece was estimated at approximately 5.4:100,000 and the mean minimum incidence was estimated at 2.2 to 4.4 per million per year. The molecular diagnosis of HD was confirmed in the majority of patients (84.4%) from whom samples were sent for confirmation. The false-positive cases (15.6%) were characterized by the absence of a family history of HD and the presence of an atypical clinical picture. The uptake of predictive testing for HD was very low (8.6%). Prenatal testing was requested in the case of six pregnancies. CONCLUSIONS The findings of this study do not differ significantly from those of similar studies in other European countries, despite the relative genetic isolation of the Greek population. Of interest is the identification of high prevalence clusters of HD in Greece. Key words: Epidemiology, Greece, Huntington s disease, Neurogenetics, Population Βιβλιογραφία 1. ANONYMOUS. A novel gene containing a trinucleotide repeat that is expanded and unstable on Huntington s disease chromosomes. The Huntington s Disease Collaborative Research Group. Cell 1993, 72: VASSILOPOULOS D, SCARPALEZOS S. Caractères génétiques de la population hellenique. Arch Union Med Balcanique 1980, 18: WARNER JP, BARRON LH, BROCK DJ. A new polymerase chain reaction (PCR) assay for the trinucleotide repeat that is unstable and expanded on Huntington s disease chromosomes. Mol Cell Probes 1993, 7: VUILLAUME I, SCHRAEN S, ROUSSEAUX J, SABLONNIÈRE B. Simple nonisotopic assays for detection of (CAG)n repeats expansions associated with seven neurodegenerative disorders. Diagn Mol Pathol 1998, 7: ANONYMOUS. ACMG/ASHG statement. Laboratory guidelines for Huntington disease genetic testing. The American College of Medical Genetics/American Society of Human Genetics Huntington Disease Genetic Testing Working Group. Am J Hum Genet 1998, 62: LACCONE F, ENGEL U, HOLINSKI-FEDER E, WEIGELL-WEBER M, MARCZINEK K, NOLTE D ET AL. DNA analysis of Huntington s disease: Five years of experience in Germany, Austria, and Switzerland. Neurology 1999, 53: ALMQVIST EW, ELTERMAN DS, MACLEOD PM, HAYDEN MR. High incidence rate and absent family histories in one quarter of

9 Η ΧΟΡΕΙΑ ΤΟΥ HUNTINGTON ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 793 patients newly diagnosed with Huntington disease in British Columbia. Clin Genet 2001, 60: COSTA MC, MAGALHÃES P, FERREIRINHA F, GUIMARÃES L, JANUÁRIO C, GASPAR I ET AL. Molecular diagnosis of Huntington disease in Portugal: Implications for genetic counselling and clinical practice. Eur J Hum Genet 2003, 11: DUYAO M, AMBROSE C, MYERS R, NOVELLETTO A, PERSICHETTI F, FRONTALI M ET AL. Trinucleotide repeat length instability and age of onset in Huntington s disease. Nat Genet 1993, 4: SNELL RG, MACMILLAN JC, CHEADLE JP, FENTON I, LAZAROU LP, DAVIES P ET AL. Relationship between trinucleotide repeat expansion and phenotypic variation in Huntington s disease. Nat Genet 1993, 4: HARPER PS. The epidemiology of Huntington s disease. Hum Genet 1992, 89: KOKMEN E, OZEKMEKÇI FS, BEARD CM, O BRIEN PC, KURLAND LT. Incidence and prevalence of Huntington s disease in Olmsted County, Minnesota (1950 through 1989). Arch Neurol 1994, 51: RAMOS-ARROYO MA, MORENO S, VALIENTE A. Incidence and mutation rates of Huntington s disease in Spain: Experience of 9 years of direct genetic testing. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2005, 76: SIESLING S, VEGTER-VAN DE VLIS M, LOSEKOOT M, BELFROID RD, MAAT-KIEVIT JA, KREMER HP ET AL. Family history and DNA analysis in patients with suspected Huntington s disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2000, 69: HARPER PS, LIM C, CRAUFURD D. Ten years of presymptomatic testing for Huntington s disease: The experience of the UK Huntington s Disease Prediction Consortium. J Med Genet 2000, 37: CREIGHTON S, ALMQVIST EW, MACGREGOR D, FERNANDEZ B, HOGG H, BEIS J ET AL. Predictive, prenatal and diagnostic genetic testing for Huntington s disease: The experience in Canada from 1987 to Clin Genet 2003, 63: MAAT-KIEVIT A, VEGTER-VAN DER VLIS M, ZOETEWEIJ M, LOSEKO- OT M, VAN HAERINGEN A, ROOS R. Paradox of a better test for Huntington s disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2000, 69: GOIZET C, LESCA G, DÜRR A; FRENCH GROUP FOR PRESYMPTO- MATIC TESTING IN NEUROGENETIC DISORDERS. Presymptomatic testing in Huntington s disease and autosomal dominant cerebellar ataxias. Neurology 2002, 59: SIMPSON SA, ZOETEWEIJ MW, NYS K, HARPER P, DÜRR A, JACOPINI G ET AL. Prenatal testing for Huntington s disease: A European collaborative study. Eur J Hum Genet 2002, 10: Corresponding author: M. Panas, Neurogenetics Unit, Department of Neurology, Eginition Hospital, University of Athens, 74 Vassilisis Sophias Ave., GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού

Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού Επιδημιολογία 2 Ενότητα 2η: Δείκτες Μέτρησης συχνότητας νοσημάτων Επιπολασμός (Ρ), Επίπτωση (Ι) Ροβίθης Μιχαήλ 2006 Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού Δημογραφικά δεδομένα (demographic

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Dr Α. Μεντής, Ιατρός Βιοπαθολόγος, Κλινικός Μικροβιολόγος ιευθυντής ιαγνωστικού Τμήματος ιευθυντής Εργαστηρίου Ιατρικής Μικροβιολογίας ιευθυντής Εθνικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Α. Κολιαλέξη, Βιοπαθολόγος PhD Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών Μη επεμβατικός ΠΕ από cffdna στο πλάσμα εγκύου Ελεύθερο Εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος

Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος Μελέτη ύπνου στο σπίτι. Δυνατότητες και περιορισμοί. Μ.Βαγιάκης Διευθυντής ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΥΠΝΟΥ Νοσοκομείο Ο Ευαγγελισμος ΙΩΑΝΝΙΝΑ 8/5/2015 Οι καιροί αλλάζουν..! Καταγραφικό για πλήρη μελέτη, έτος 2014.

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Μιχαήλ Κοραλία, Τσίφτης Γεώργιος, Τσουμάκας Κων/νος, Ανδρουλάκης Ιωάννης, Παυλοπούλου Ιωάννα Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου

Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Α.Μ.Πολίτης, Αν. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Α Ψυχιατρική Κλινική, ΕΚΠΑ Μ. Αλεξάκη, Κοινωνική Λειτουργός, ΚΥ Άνδρου Περιεχόμενα Tηλε-ψυχιατρική Τηλε-ψυχογηριατρική Πρόγραμμα Τηλε-ψυχογηριατρικής Σκοπός, περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο προληπτικός έλεγχος?

Τι είναι ο προληπτικός έλεγχος? 16 EuroGentest Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τον γενετικό έλεγχο και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.eurogentest.org Τι είναι ο προληπτικός

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010 Θοδωρής Λύτρας Φάσεις διερεύνησης επιδημίας 1) Αρχική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

Τι συµβαίνει σε ένα Εργαστήριο Γενετικής?

Τι συµβαίνει σε ένα Εργαστήριο Γενετικής? 12 εργαστήριο ίσως ελέγξει τα αποθηκευµένα δείγµατα (ιδιαίτερα εάν ο αρχικός έλεγχος δεν έδωσε αποτέλεσµα), αλλά µόνο εάν έχετε δώσει τη γραπτή σας συγκατάθεση για κάτι τέτοιο. Με αυτό τον τρόπο οι ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 14/2015 (30 Μαρτίου 05 Απριλίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την

Διαβάστε περισσότερα

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Γρηγοριάδης Ν. Αν. Καθηγητής Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 11/2015 (09 15 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο πληροφοριών συμμετέχοντος

Δελτίο πληροφοριών συμμετέχοντος Δελτίο πληροφοριών συμμετέχοντος Τίτλος μελέτης: Ένα εκατομμύριο καθετήριες παγκοσμίως: Παγκόσμια Μελέτη Επιπολασμού Περιφερικών Ενδοφλέβιων Καθετήρων (ΠΕΚ) (μελέτη OMG) Principal Chief Investigator: Mr

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σημασία παρονομαστών!!!

Σημασία παρονομαστών!!! Μέτρα συχνότητας νοσημάτων στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών Κρούσματα ιλαράς ανά νομό, Ελλάδα, Σεπτ. 005 - Απρ. 006 Νομός Αριθμός Κρουσμάτων Σύνολο Πληθυσμού Επίπτωση/ 100.000 Κεφαλληνίας

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Τα λάθη στο δείγµα και τη στατιστική ανάλυση Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Ιατρικής Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Κληρονοµείται ο καρκίνος του µαστού; Γενετική προδιάθεση για καρκίνο του µαστού Στην Ελλάδα 1 στις 12 γυναίκες έχει πιθανότητα να αναπτύξει καρκίνο του µαστού στη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία Μάρκα Ανδριανή Ιατρός,

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA

Παράρτημα II. Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι απόρριψης που παρουσιάστηκαν από τον EMA 29 Επιστημονικά πορίσματα Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης των Norditropin SimpleXx, Norditropin NordiFlex,

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

γονείς; neo screen Προγεννητικός Έλεγχος Σκέφτεστε να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός

γονείς; neo screen Προγεννητικός Έλεγχος Σκέφτεστε να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός Σκέφτεστε γονείς; να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός Προγεννητικός Έλεγχος neo screen ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΓΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Κυστική Ίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 13/2015 (23 29 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΤΟΜΕΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 18 ΑΝΩ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Επεξεργασία και ανάλυση ερωτηματολογίου TDI

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Προσυµπτωµατικός έλεγχος για κληρονοµικές µορφές καρκίνου

Προσυµπτωµατικός έλεγχος για κληρονοµικές µορφές καρκίνου 16 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου

Δ. Ιακωβίδης. Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Δ. Ιακωβίδης Πνευμονολόγος Aν. Διευθυντής Μονάδα επεμβατικής Πνευμονολογίας Γ.Π.Ν. «Γ. Παπανικολάου Νέα διαγνωστικά μέσα για τη λανθάνουσα φυματίωση Η στοχευμένη δοκιμασία δερματικής φυματινοαντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης

24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού. 03-04-2008: Ιατρικό Τμήμα Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Κρήτης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Δρ. Ρουμπελάκη Μαρία roumb@staff.teicrete.gr Βασικό πτυχίο 24-10-1985: Νοσηλευτική, Σχολή Επιστημών Υγείας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διδακτορικό 03-04-2008:

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης

Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης Τσορλίνη Χριστοφορίδου Ελένη Βακτηριολογικό Τμήμα Τμήμα Μυκοβακτηριδίου Γεν. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύμφωνα με την ΠΟΥ το 1/3 περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μολυσμένο

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Φυσική ιστορία της νόσου Πάρκινσον Διάγνωση 5 έτη 10 έτη 15 έτη Εξέλιξη Δυσκαμψία Βραδυκινησία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων

Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Αθηνών Βασικές αρχές της θεωρίας των

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίζοντας τις κληρονομικές αταξίες

Προσεγγίζοντας τις κληρονομικές αταξίες 20 REVIEW ARTICLE ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Προσεγγίζοντας τις κληρονομικές αταξίες Κούτσης Γεώργιος, Πάνας Μάριος Μονάδα Νευρογενετικής, Α Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο Περίληψη Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α DETECT- ED ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α Δημήτρης Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 31-10 -2014

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 31-10 -2014 3ος ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ ΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΥΓΕΙΑΣ 15:30-16:00μμ 16:00-17:00μμ 17:00-17:30μμ 17:30-17:50μμ 17:50-18:00μμ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 31-10 -2014 Προεδρείο: Ν. Μοσχονάς Εγγραφές Χαιρετισμοί.

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 10/2015 (02 08 Μαρτίου 2015)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 10/2015 (02 08 Μαρτίου 2015) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Eβδομάδα 10/2015 (02 08 Μαρτίου 2015) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2014-2015 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Ελονοσία στην Ελλάδα: επιδημιολογικά δεδομένα και απόκριση 2012

Ελονοσία στην Ελλάδα: επιδημιολογικά δεδομένα και απόκριση 2012 Ελονοσία στην Ελλάδα: επιδημιολογικά δεδομένα και απόκριση 2012 Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης, Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (KEEΛΠNO) 1 Κρούσματα ελονοσίας, Ελλάδα, 2011 96 κρούσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Βάγια Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος «Ενδυνάμωση και υποστήριξη ομάδων οικογενειών ατόμων με αυτισμό» Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων ΙΙ ΕΠΕΑΕΚ Ενέργεια 1.1.4 Εκπαίδευση Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες Πράξη 1.1.4 α Φορέας Υλοποίησης:

Διαβάστε περισσότερα