ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΕΝΟΣ ΒΑΘΥΤΕΡΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ ΖΩΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΕΝΟΣ ΒΑΘΥΤΕΡΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ ΖΩΗΣ"

Transcript

1 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α.Π.Θ. ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΕΝΟΣ ΒΑΘΥΤΕΡΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΣ ΖΩΗΣ Και μόνο στο άκουσμα του όρου «Σχολικός Εκφοβισμός» ο κάθε ευσυνείδητος πολίτης αλλά και ευαισθητοποιημένος γονέας ανατριχιάζει, νιώθει βαθιά οδύνη, θλίψη, απογοήτευση και προβληματισμό για το μέλλον. Μα πώς είναι δυνατόν ο χώρος όπου παρέχεται η δυνατότητα μιας πνευματικής ανοδικής πορείας με σκοπό την κατάκτηση γνώσης, της μόρφωσης, της παιδείας και της ολοκλήρωσης του ανθρώπου ως προσώπου ανεπανάληπτου, να δίδει αφορμές εντελώς αρνητικές για τον εξανθρωπισμό του ανθρώπου; Πώς φτάσαμε στο σημείο να κάνουμε λόγο για ένα σχολείο στο οποίο ορισμένοι μαθητές εκφοβίζονται και κάποιοι άλλοι διασκεδάζουν εκφοβίζοντας; Η απάντηση είναι εύκολο να βρεθεί, εάν αναλογισθεί ο καθένας ξεχωριστά τις ευθύνες του. Ενίοτε, ο σύγχρονος άνθρωπος επιδιώκει να χτίζει το οικοδόμημα της ευτυχίας του, αναζητώντας διακαώς μονάχα την απόλαυση, συσπειρωμένος στην ιδιοτέλειά του, και ταυτόχρονα αδιαφορώντας για ένα νόημα ζωής και ελευθερίας. Ίσως τελικά λείπει η πραγματική ζωή, ως βιοτή πλήρης περιεχομένου και αξιών ως πραγματική ελευθερία, ως υπεύθυνη τοποθέτηση απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους. Και αυτό, ενδεχομένως, που απουσιάζει από τους προσανατολισμούς μας, δυστυχώς, μας το υπενθυμίζουν ενίοτε φαινόμενα όπως αυτό, στο οποίο και αναφέρεται η παρούσα μελέτη. Ο σχολικός εκφοβισμός, γνωστός στη διεθνή επιστημονική ορολογία ως bullying, αναφέρεται σ ένα φαινόμενο κατά το ο- ποίο ένας μαθητής διακατέχεται από έντονη επιθυμία να δημιουργήσει πλήγμα σε κάποιον οικείο του, μέσα στο ίδιο σχολικό

2 273 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ περιβάλλον. 1 Η προσπάθεια αυτή να πληγώσει ένας μαθητής τον συμμαθητή του είναι σκόπιμη, όχι τυχαία, και συνοδεύεται από ένα αίσθημα αντιπάθειας. 2 Ως προς το πλήγμα που επιθυμεί ο μαθητής εναντίον του συμμαθητή του αξίζει να αναφέρουμε ότι αυτό μπορεί να έχει τις ακόλουθες τρεις μορφές: α. φυσικό πλήγμα, δηλ. πλήγμα μέσω της μυϊκής δύναμης, όπως χτυπήματα, τρικλοποδιές κ.α., β. λεκτικό πλήγμα, όπως εξύβριση, απειλές κτλ. και γ. συνδεδεμένο με την κοινωνική ζωή πλήγμα, όπως το να αγνοείς κάποιον, να επιδιώκεις τον αποκλεισμό του από την παρέα, να τον στιγματίζεις κ.α. 3 Για να χαρακτηρίσουμε ένα φαινόμενο ως σχολικό εκφοβισμό θα πρέπει να συνυπάρχουν τα ακόλουθα πέντε στοιχεία: 4 : α. ασυμμετρία δύναμης αυτών που εμπλέκονται, δηλ. ο θύτης υπερέχει πάντοτε σε δύναμη από το θύμα. Η υπεροχή αυτή, βέβαια, δεν είναι μόνο σωματική-μυϊκή, αλλά μπορεί να συνδέεται με την κοινωνική θέση και το ρόλο του μαθητή μέσα στο σχολείο, ή ακόμη και με τις λεκτικές ή κοινωνικές του δεξιότητες. 5 β. Η ά- σκηση δύναμης συμπορεύεται με μία άδικη μεταχείριση, η οποία αντιβαίνει στα ανθρώπινα δικαιώματα. γ. Η επανάληψη του πλήγματος, δηλ. κάτι που συμβαίνει όχι μία φορά, αλλά αρκετές. δ. Η ευχαρίστηση που εισπράττει ο θύτης από την ενέργειά του αυτή και τέλος ε. Η καταπίεση που βιώνει το θύμα. 1 Ken Rigby, Σχολικός Εκφοβισμός. Σύγχρονες Απόψεις. Μετάφραση: Βασιλική Δόμπολα, Επιστημονική Επιμέλεια: Άκης Γιοβαζολιάς), Αθήνα 2008, σελ Εμμανουήλ Α. Κολιάδη, Συμπεριφορά στο Σχολείο. Αξιοποιούμε δυνατότητες, αντιμετωπίζουμε προβλήματα, Αθήνα 2010, σελ Anja Schultze-Krumbholz / Herbert Scheithauer / Detlef Braun, Zum Umgang mit Bullying und Cyberbullying in der Schule. Eine Handreichung für Lehrerinnen und Lehrer im Bundesland Bremen, Bremen 2009, σελ. 7. Βλ. επίσης: Herbart Scheithauer / Tobias Hayer / Heike Dele Bull, Gewalt an Schulen am Beispiel von Bullying. Aktuelle Aspekte eines populären Themas, στο: Zeitschrift für Sozialpsychologie, 38 (3), 2007, σελ Ken Rigby, Σχολικός Εκφοβισμός, ό.π., σελ. 67, όπου παρατίθενται τα τέσσερα αυτά χαρακτηριστικά. 5 Anja Schultze-Krumbholz / Herbert Scheithauer / Detlef Braun, Zum Umgang mit Bullying und Cyberbullying in der Schule, ό.π., σελ. 6.

3 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 274 Συνήθως, η καθημερινή εμπειρία, που μας φέρνει αντιμέτωπους με το παραπάνω φαινόμενο, εστιάζει την προσοχή μας μόνο σε δύο πρόσωπα: στον δράστη και στο θύμα. Τα πράγματα όμως δεν είναι και τόσο απλά. Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα πολυσύνθετο γεγονός, στο οποίο οι ρόλοι που εμφανίζονται δεν είναι μόνο δύο αλλά οχτώ: 6 Γίνεται λόγος για α. τον δράστη, ο οποίος φανερά δρα εναντίον κάποιου συμμαθητή του, β. το πρωτοπαλίκαρο, που βοηθά τον δράση στο έργο του γ. τον υποστηρικτή, ο οποίος εμψυχώνει κυρίως λεκτικά τον δράστη, δ. τον παθητικό υποστηρικτή, ο οποίος ταυτίζεται με την ενέργεια του δράστη χωρίς όμως να συμμετέχει ενεργά, ε. τον αμέτοχο θεατή, ο οποίος απλώς παρακολουθεί σαν περίεργος χωρίς να συμμετέχει, στ. τον παθητικό υπερασπιστή, ο οποίος αντιλαμβάνεται τη δύσκολη θέση του θύματος και το συμπονά, ζ. τον υπερασπιστή, ο ο ο- ποίος προσπαθεί να βοηθήσει το θύμα, όχι όμως με χρήση βίας και η. το θύμα, που είναι ο τελικός αποδέκτης όλων των παραπάνω. Όλη αυτή η πληθώρα των ρόλων συνεπάγεται πως ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο ή αν θέλετε ένα προϊόν που γεννιέται μέσα από όλη την τάξη ή ακόμα από όλο το σχολείο και ως εκ τούτου η αντιμετώπισή του θα πρέπει να αφορά σε όλο το σχολείο και όχι μόνο σε δύο άτομα. 7 Μόνο με την παρουσία του δράση και του θύματος, δεν μπορεί να συμβεί ένα τέτοιο φαινόμενο, διότι ο δράστης μέσω του εκφοβισμού αναζη- 6 Αναστασία Ψάλτη, Το κοινωνικό πλαίσιο του εκφοβισμού: μια κοινωνικο-συστημική προσέγγιση του φαινομένου, στο συλλογικό έργο: Α. Ψάλτη Στ. Κασάπη Β. Δεληγιάννη-Κουϊμτζή (Επιμέλεια), Σύγχρονα ψυχοπαιδαγωγικά ζητήματα: Ο εκφοβισμός στα ελληνικά σχολεία, Αθήνα 2012, σελ. 51, Εδώ γίνεται αναφορά στη μελέτη των C. Salmivalli, A. Hutturen & M.J. Lagerspetz, Peer networks and bullying in schools, στο: Scandinavian Journal of Psychology, 38, σελ Η εν λόγω μελέτη παρουσιάζει μια τυπολογία για τους κοινωνικούς ρόλους των συμμετεχόντων στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. 7 Herbart Scheithauer / Tobias Hayer / Heike Dele Bull, Gewalt an Schulen am Beispiel von Bullying. Aktuelle Aspekte eines populären Themas, στο: Zeitschrift für Sozialpsychologie, 38 (3), 2007, σελ Βλ. επίσης: Anja Schultze-Krumbholz / Herbert Scheithauer / Detlef Braun, Zum Umgang mit Bullying und Cyberbullying in der Schule, ό.π., σελ. 12.

4 275 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ τεί, όπως θα δούμε παρακάτω, υποκατάστατα για να καλύψει ανάγκες, οι οποίες θα έπρεπε να ικανοποιηθούν με άλλον τρόπο και σε άλλο χρόνο. Στο ερώτημα, ποιες είναι οι αιτίες που οδηγούν τα παιδιά σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις, τα σχετικά ερευνητικά δεδομένα έ- χουν στρέψει την προσοχή μας σε τέσσερις παράγοντες, οι οποίοι συνυπάρχουν και επιδρούν από κοινού. Αυτοί είναι: α. Γενετικοί παράγοντες, β. Το μαθησιακό και το συνολικό κλίμα που επικρατεί στο σχολείο, γ. Η παρέα των συνομήλικων και δ. Η οικογένεια. 8 Ως προς τους γενετικούς παράγοντες, αναφέρεται ότι ορισμένα παιδιά γεννιούνται προορισμένα να εξελιχθούν σε άτομα με μεγάλη σωματική διάπλαση και μυϊκή δύναμη, ενώ άλλα α- κριβώς το αντίθετο. Αυτό έχει ως επακόλουθο να επηρεάζεται ενίοτε ο τρόπος με τον οποίον αντιδρούν τα άτομα αυτά σε ο- ποιεσδήποτε συγκρούσεις ή διενέξεις. Το μαθησιακό κλίμα παραπέμπει στον τρόπο με τον οποίο ο δάσκαλος χειρίζεται τη διαδικασία της διδασκαλίας-μάθησης, δηλ. εάν έχει αυταρχικό ή δημοκρατικό στυλ, εάν χρησιμοποιεί λεκτικά βίαιο τρόπο για να επιβάλλει την άποψή του ή όχι, εάν αντιλαμβάνεται ορισμένα φαινόμενα διακρίσεων μέσα στην τάξη και γενικότερα η όλη συμπεριφορά του ως προσωπικότητα. Έχει παρατηρηθεί ότι ο δάσκαλος με αυταρχικό στυλ, δηλ. εκείνος που δεν αφήνει περιθώρια διαλόγου με τους μαθητές αλλά είναι επικεντρωμένος σ αυτό που έχει να πει, και πέραν τούτου ουδέν, εκκολάπτει άθελά του έναν εν δυνάμει δράστη. 9 Από την άλλη, το συνολικό κλίμα που επικρατεί στο σχολείο έχει να κάνει με 8 Πρβλ. μεταξύ τους τις ακόλουθες δύο μελέτες: Αναστασία Ψάλτη, Το κοινωνικό πλαίσιο του εκφοβισμού: μια κοινωνικο-συστημική προσέγγιση του φαινομένου, ό.π., σελ και Ken Rigby, Bullying in schools: and what to do about it, Melbourne 2007, σελ Συσχετίζοντας τις δύο αυτές μελέτες μεταξύ τους καταλήγουμε στην υποστήριξη της άποψης ότι οι αιτίες που επιδρούν από κοινού στα παιδιά (αναφορικά με το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού) είναι τέσσερις. 9 Ken Rigby, Bullying in schools: and what to do about it, Melbourne 2007, σελ. 83.

5 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 276 την πολιτική που εφαρμόζεται στο κάθε σχολικό ίδρυμα αναφορικά με τους κανόνες συμπεριφοράς μαθητών και διδασκόντων αλλά και με τους θεσμοθετημένους τρόπους παρέμβασης για την πρόληψη ή την επίλυση δυσάρεστων καταστάσεων. Ειδικότερα, έχει παρατηρηθεί ότι η αυξημένη επιτήρηση και εφημερία των εκπαιδευτικών στα διαλλείματα αλλά και οι θετικοίδημοκρατικοί τρόποι επιβολής της πειθαρχίας οδήγησαν σ έναν, τρόπον τινά, έλεγχο των περιστατικών εκφοβισμού. 10 Ο τρίτος παράγοντας είναι η παρέα των συνομηλίκων. Δύο θεωρίες αξίζει να σκιαγραφήσουμε ως προς το σημείο αυτό. Η πρώτη υποστηρίζει ότι, καθώς τα παιδιά εισέρχονται σιγά-σιγά στο στάδιο της εφηβείας, εμφανίζουν ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά τους. Έτσι, κάποια από αυτά, στο πλαίσιο μιας άτυπης επαναδιαπραγμάτευσης για το ποιος θα είναι αρχηγός μέσα στην ομάδα, (τη στιγμή που φεύγουν από το Δημοτικό και εισέρχονται στο Γυμνάσιο και άρα αλλάζουν οι κανόνες του παιχνιδιού) επιθυμούν να εκφοβίσουν συμμαθητές τους, μόνο και μόνο για να δώσουν το μήνυμα ότι αυτοί πλέον θα έχουν τον πρώτο λόγο. Αυτή είναι η λεγόμενη θεωρία της επικράτησης. 11 Άλλοι πάλι, λιγότερο τολμηροί, στην προσπάθειά τους να χειραφετηθούν από τους γονείς τους, προσκολλώνται και θαυμάζουν εκείνους τους συμμαθητές τους, οι οποίοι θέλουν να δίνουν το προφίλ του ανεξάρτητου παρουσιάζοντας στις διαπροσωπικές τους σχέσεις χαρακτηριστικά, όπως ανυπακοή, επιθετικότητα, αντιδραστική συμπεριφορά κ.α. Με αυτόν τον τρόπο προκύπτουν οι υποστηρικτές ή τα πρωτοπαλίκαρα του δράστη. Αυτή είναι η θεωρία της έλξης. 12 Και φτάνουμε τώρα στον τέταρτο παράγοντα, την οικογένεια, η οποία θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα, ενώ παράλληλα θα συνδέσουμε το ρόλο της με αυτόν του εκπαιδευτικού. Έρευνες έδειξαν ότι η οικογένεια, όσον αφορά στο φαινόμενο του σχο- 10 Αναστασία Ψάλτη, Το κοινωνικό πλαίσιο του εκφοβισμού: μια κοινωνικο-συστημική προσέγγιση του φαινομένου, ό.π., σελ Αναστασία Ψάλτη, Το κοινωνικό πλαίσιο του εκφοβισμού: μια κοινωνικο-συστημική προσέγγιση του φαινομένου, ό.π., σελ Ομοίως.

6 277 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ λικού εκφοβισμού, ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό, όχι όμως και ε- ξολοκλήρου, είτε για τη δημιουργία δραστών είτε για τη δημιουργία θυμάτων. Οι δράστες συνήθως μεγαλώνουν μέσα σ ένα τέτοιο οικογενειακό περιβάλλον, το οποίο δεν προσφέρει την αναγκαία στοργή και εμπιστοσύνη είναι εχθρικό και απειλητικό για το παιδί, διότι οι μέθοδοι πειθαρχίας είναι ιδιαίτερα αυστηρές, αλλά και οι σχέσεις μεταξύ των μελών διέπονται από έναν ιδιαίτερο αρνητισμό, μιας και η επιθετικότητα προβάλλεται ως κυρίαρχο μέσο επίλυσης των διαφορών. 13 Περιστατικά βίας είναι φαινόμενο συχνό σε τέτοιες οικογένειες. 14 Ένα παιδί, που βιώνει καταστάσεις αυτής της μορφής, δεν έχει μάθει να αναπτύσσει κοινωνικές δεξιότητες, δηλ. να συνεργάζεται με τους άλλους, να ακούει τους άλλους, να σέβεται τους άλλους, δηλ. δεν έχει μάθει να διαμορφώνει κοινωνικές αξίες και ανάλογες στάσεις ζωής. 15 Ένα τέτοιο παιδί δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση στο να χρησιμοποιεί τη βία ως μοναδικό μέσο διαχείρισης των συγκρούσεων. Και εφόσον ποτέ οι γονείς του δεν έχουν μπει στη θέση του, δεν του έχουν δείξει στοργή και κατανόηση, άρα και εκείνο δεν πρόκειται να μπει στη θέση των άλλων, ούτε και να τους δείξει κατανόηση. Δεν αναπτύσσει δηλ. την ικανότητα της ενσυναίσθησης (empathy) 16, την ικανότητα, με άλλα λόγια, να βλέπει κανείς τα πράγματα, μέσα από την οπτική γωνία και τα συναισθήματα του άλλου. Αντίθετα, οι οικογένειες που οδηγούν τα παιδιά τους στο να γίνουν θύματα, είναι οι υπερπροστατευτικές, κυρίως οι μητέρες, διότι οι πατέρες σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ψυχροί και αποστασιοποιημένοι. 17 Ένα παιδί που μεγαλώνει σ ένα τέτοιο περιβάλλον, παρουσιάζει χαμηλή αυτοεκτίμηση, δηλ. δεν έχει εμπι- 13 Αναστασία Ψάλτη, Το κοινωνικό πλαίσιο του εκφοβισμού: μια κοινωνικο-συστημική προσέγγιση του φαινομένου, ό.π., σελ Anja Schultze-Krumbholz / Herbert Scheithauer / Detlef Braun, Zum Umgang mit Bullying und Cyberbullying in der Schule, ό.π., σελ Ken Rigby, Bullying in schools: and what to do about it, ό.π., σελ Anja Schultze-Krumbholz / Herbert Scheithauer / Detlef Braun, Zum Umgang mit Bullying und Cyberbullying in der Schule, ό.π., σελ Ομοίως.

7 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 278 στοσύνη στον εαυτό του. Δεν θεωρεί ότι αξίζει κάτι σ αυτόν τον κόσμο. 18 Δεν έχει αυτοπεποίθηση, δεν μαθαίνει να στηρίζεται στα πόδια του, να είναι ανεξάρτητο, να διεκδικεί το δίκαιό του και να υπερασπίζεται το δίκαιο των άλλων. Μετά από τα όσα ελέχθησαν για την οικογένεια, γίνεται εύκολα αντιληπτό, πως, αν το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού υφίσταται και παίρνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις, τούτο σημαίνει ότι μαζί του συμπορεύονται και οι αντίστοιχες οικογένειες, οι οποίες συμβάλλουν στη δημιουργία ή την ενίσχυση του φαινομένου αυτού. Οπότε, οδηγούμαστε αβίαστα σ ένα δύσκολο ερώτημα: Γιατί έφτασαν ορισμένες οικογένειες σ αυτό το τραγικό σημείο, να μην εμπνέουν και να μην δωρίζουν εμπιστοσύνη στα γεννήματά τους; Η απάντηση, κατά τη γνώμη μου, φαίνεται να είναι και ψυχολογικής αλλά και θεολογικής φύσεως. Ως προς το ψυχολογικό μέρος, η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τα παιδιά μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι αυτά δεν βίωσαν την αγκαλιά της μητέρας τους ως τόπο και χρόνο απόλυτης και βέβαιης ασφάλειας κατά τους πρώτους εικοσοτέσσερις μήνες της ζωής τους. Για να το καταλάβουμε αυτό καλύτερα, ας δούμε λίγο τη σχετική θεωρία του Erik Erikson για την ψυχοσεξουαλική ανάπτυξη του ανθρώπου. Ο εν λόγω ψυχίατρος και εκπρόσωπος μίας άλλης πρότασης, διαφορετικής από αυτής του Sigmund Freud, στον χώρο τη ψυχανάλυσης, διατύπωσε μία πολύ ενδιαφέρουσα θεωρία για την ανάπτυξη του ανθρώπου ως κοινωνικής ύπαρξης. Η θεωρία αυτή βρίσκεται στο έργο του «Η παιδική ηλικία και η κοινωνία». 19 Η πρωτοτυπία της θεωρίας αυτής έγκειται, αφενός μεν στο ότι καλύπτει όλη τη διάρκεια του ανθρώπινου βίου, από τη γέννηση μέχρι και το θάνατο, αφετέρου δε στο ότι λαμβάνει υπόψη της τρία πράγματα: α. την ψυχοσεξουαλική ωρίμαση του κάθε ατόμου, β. την επίδραση που ασκεί ο κοινωνικός περίγυρος στο ά- 18 Ομοίως. 19 Ερικ Έρικσον, Η παιδική ηλικία και η κοινωνία, (Μετάφραση: Μ. Κουτρουμπάκη), Αθήνα

8 279 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ τομο και γ. την αλληλεπίδραση των δύο αυτών παραγόντων. 20 Η ψυχοκοινωνική λοιπόν ανάπτυξη του ανθρώπου διέρχεται μέσα από οχτώ διαφορετικά στάδια, τα οποία ο Erikson ονομάζει «εποχές». 21 Σε κάθε στάδιο εμφανίζεται μία σύγκρουση δύο α- ντιθετικών καταστάσεων ή αλλιώς δύο πόλων, όπως αναφέρει ο εν λόγω ερευνητής, ενός θετικού και ενός αρνητικού. 22 Η σύγκρουση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι το άτομο προσπαθεί να εναρμονίσει την ψυχοσεξουαλική του ανάπτυξη με τις επιδράσεις που δέχεται από τον κοινωνικό του περίγυρο. Ο θετικός πόλος εκφράζει μία υγιή ανάπτυξη της προσωπικότητας, ενώ ο αρνητικός το αντίθετο. Ωστόσο, σε κάθε στάδιο πρέπει να συνυπάρχουν και οι δύο πόλοι, δηλ. και οι δύο αντίθετες έννοιες, αλλά το βάρος να πέφτει προς τη μεριά του θετικού πόλου. Τι α- κριβώς εννοώ; Το πρώτο στάδιο, η πρώτη εποχή του ανθρώπου, σύμφωνα πάντα με τον Erikson, διαρκεί από τη γέννησή του μέχρι το 1 ο 2 ο έτος. Οι δύο αυτοί αντίθετοι πόλοι ή αλλιώς αντίθετες έννοιες είναι οι εξής: ο μεν θετικός λέγεται βασική εμπιστοσύνη (basic trust), ο δε αρνητικός βασική δυσπιστία (basic untrust). Το παιδί βιώνει την αγκαλιά της μητέρας σαν την απόλυτη παραδείσια αίσθηση ασφάλειας και σιγουριάς. Αυτό το συναίσθημα της βασικής εμπιστοσύνης, εάν αναπτυχθεί σωστά κατά τα πρώτα δύο έτη, θα συνοδεύει το παιδί σε όλη τη ζωή του με τρόπο δημιουργικό 23, διότι με βάση αυτό θα χτίσει την προσωπική του ταυτότητα. Η βασική δυσπιστία προκύπτει ως αποχωρισμός του παιδιού από την συχνή φιλόστοργη παρουσία της μητέρας, λόγω του ότι εκείνη κάποια στιγμή, μετά την εγκυμοσύ- 20 Gabriele Klappenecker, Glaubensentwicklung und Lebensgeschichte. Eine Auseinandersetzung mit der Ethik James W. Fowlers, zugleich ein Beitrag zur Rezeption von H. Richard Niebuhr, Lawrence Kohlberg und Erik H. Erikson, Stuttgart ; Berlin; Köln 1998, σελ Friedrich Schweitzer, Lebensgeschichte und Religion. Religiöse Entwicklung im Kindes- und Jugendalter, Gütersloh , σελ Περσελή Εμμανουήλ, Θεωρίες θρησκευτικής ανάπτυξης και αγωγής, Αθήνα 2000, σελ Erik Erikson, Identität und Lebenszyklus. Drei Aufsätze, Frankfurt am Main , σελ. 109.

9 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 280 νη θα επιστρέψει είτε στο εργασιακό της περιβάλλον είτε σε μία ενεργότερη ενασχόληση με θέματα του σπιτιού. Υπερβολική έμφαση στο συναίσθημα της βασικής εμπιστοσύνης κάνει το παιδί κακομαθημένο και του δημιουργεί την εντύπωση, πως όλοι οι άνθρωποι υπάρχουν και εργάζονται αποκλειστικά και μόνο γι αυτό. Αντίθετα, η υπερβολική έμφαση στην βασική δυσπιστία οδηγεί το παιδί σε έναν αρνητισμό, με αποτέλεσμα να αρνείται κάθε μορφή υγιών διαπροσωπικών σχέσεων και οριοθέτησης στη ζωή του. Η σωστή επίλυση αυτής της εποχής του ανθρώπου είναι η συνύπαρξη και των δύο παραγόντων, με το βάρος να πέφτει προς τη μεριά της βασικής εμπιστοσύνης. Ποιος είναι όμως ο ακριβής λόγος αναφοράς στην παραπάνω θεωρία; Εξηγούμαι ευθύς αμέσως: Το συναίσθημα της βασικής εμπιστοσύνης, το οποίο δεν είναι, βέβαια, υπόθεση μόνο των πρώτων δύο ετών, αλλά εξελίσσεται με διαφορετικές μορφές έως το τέλος της ανθρώπινης ζωής, είναι καθοριστικό για τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος κατορθώνει δύο πράγματα: α. Να οικοδομεί σχέσεις εμπιστοσύνης με τους συνανθρώπους του και β. Να έχει θετική διάθεση και ενδιαφέρον να εξερευνήσει το καινούριο και το άγνωστο, δηλ. να θέλει να μάθει. Για να λάβει όμως το συναίσθημα της βασικής εμπιστοσύνης από τη μητέρα του, θα πρέπει και η μητέρα να βιώνει η ίδια, σε άλλο φυσικά επίπεδο, την εμπιστοσύνη αυτή. Πολύ σωστά έχει λεχθεί, ότι στον ενήλικα η βασική εμπιστοσύνη είναι εμπιστοσύνη προς μία ανώτερη δύναμη, η οποία υπερβαίνει τα ανθρώπινα μέτρα, και, ως εκ τούτου, είναι σε θέση να μην «προδώσει» ποτέ τον άνθρωπο. Δηλ. ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μία τέτοια δύναμη, την οποία να μπορεί να εμπιστεύεται απόλυτα, άνευ όρων, έτσι ώστε, οτιδήποτε αρνητικό ή θετικό και αν συμβαίνει στη ζωή του, να μπορεί να το αξιολογεί και να του προσδίδει ένα νόημα. Η ανώτερη αυτή δύναμη ουσιαστική ταυτίζεται με την γνωστή σε όλους μας έννοια «Θεός», όποια και αν είναι η σημασία που αποδίδουμε στην έννοια αυτή. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος έχει ανάγκη να θεμελιώσει μία σχέση ζωής με μία υπέρτατη δύναμη εμπιστοσύνης, δηλ. μία δύναμη η οποία τον υπερβαίνει και άρα αποτελεί ύψιστη σχέση ζωής, υπερβατικό σημείο

10 281 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ αναφοράς, 24 το οποίο, γι αυτόν ακριβώς το λόγο, δίνει νόημα και περιεχόμενο σε κάθε ευχάριστο και δυσάρεστο γεγονός της ζωής του ανθρώπου. Η ανώτερη αυτή δύναμη, λόγω της απόλυτης εμπιστοσύνης, την οποία επιδεικνύει ο άνθρωπος προς αυτήν, λειτουργεί στην καθημερινότητα ως παράγοντας δημιουργίας, και συγκεκριμένα ως ένα είδος νομιμοποίησης και θεμελίωσης της κάθε δράσης που ανοίγει στον άνθρωπο τον δρόμο για να εμπιστεύεται και εκείνος, στο μέτρο του δυνατού, τον συνάνθρωπό του. 25 Οι διανθρώπινες σχέσεις εμπιστοσύνης θεμελιώνονται στις σχέσεις εμπιστοσύνης του ανθρώπου με μία υπέρτατη δύναμη που του προσδίδει νόημα και σκοπό στη ζωή. Ακριβώς, πάνω σ αυτό το λεπτό ζήτημα της έννοιας της ε- μπιστοσύνης, μπορούμε να εντοπίσουμε, κατά την άποψή μου, τη συμβολή-πρόταση της Χριστιανικής Παιδαγωγικής για την αντιμετώπιση του προβλήματος του σχολικού εκφοβισμού. Το πρόβλημα μεγεθύνεται, όταν απουσιάζουν οι σχέσεις εμπιστοσύνης, και συρρικνώνεται, αντίστοιχα, όταν οι σχέσεις αυτές σηματοδοτούν τον ανθρώπινο βίο. Θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς, ερμηνεύοντας τον Erikson, ότι, αν ο άνθρωπος διαθέτει μία πνευματική πυξίδα που να δικαιολογεί τις πράξεις του, τις σκέψεις του, τα συναισθήματά του, τότε διαθέτει ταυτόχρονα και τα εχέγγυα για να εξελιχθεί σε μία υγιή προσωπικότητα. Το νόημα ζωής προσφέρει στον άνθρωπο κίνητρο και λόγο αναφορικά με το πώς και το γιατί μπορεί να εμπιστεύεται τους συνανθρώπους του. Και η εμπιστοσύνη που καλλιεργεί μέσα του, τον οδηγεί στην οικοδόμηση μίας προσωπικότητας η οποία διαθέτει κοινωνικές δεξιότητες, δηλ. είναι ανοιχτή στον διάλογο, στην επικοι- 24 Με τον όρο «υπερβατικός» δεν περιοριζόμαστε αποκλειστικά και μόνο σ αυτό που έχει επικρατήσει να σημασιολογείται ως «μεταφυσικό. Εδώ, εννοούμε αυτό ακριβώς που ήδη προσδιορίσαμε: δύναμη και σχέση ζωής που υπερβαίνει κάθε άλλη δύναμη και κάθε άλλη σχέση. Το πώς η υπερβατική δύναμη καθίσταται εμπειρία θρησκευτική, είναι ένα θέμα που έχει ποικίλες διαστάσεις. 25 Αναλυτικότερα για το θέμα αυτό βλ. τη μελέτη: Hans Ju rgen Fraas, Glauben und Identität. Grundlegung einer Didaktik religiöser Lernprozesse, Göttingen 1983.

11 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 282 νωνία, στον σεβασμό του άλλου, στην ανοχή, στην αλληλεγγύη, στην κατανόηση, στην αναγνώριση της διαφορετικότητας, και εν τέλει στην ενσυναίσθηση, δηλ. στην δυνατότητα ψυχολογικής μεταφοράς στη θέση του άλλου, στο πρόβλημα και στη χαρά του άλλου. Αυτοί οι παράγοντες δρουν ανασταλτικά και ενάντια στην εμφάνιση του σχολικού εκφοβισμού, και μάλιστα με τον ακόλουθο τρόπο: Όταν ο μαθητής βιώνει την οικογένειά του ως τόπο διοχέτευσης νοήματος και σκοπού στη ζωή του, τότε μαθαίνει ταυτόχρονα να αξιολογεί τις πράξεις και τις σκέψεις του και το κυριότερο, να αναγνωρίζει ότι και οι άλλοι έχουν ή πρέπει να έχουν νόημα και σκοπό στη ζωή τους. Εξάλλου, έχει υποστηριχθεί, ότι οι σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ των ανθρώπων οικοδομούνται πάνω στην προσωπική ε- μπιστοσύνη που επιδεικνύει καθένας ξεχωριστά σ ένα κοινά αποδεκτό υπέρτατο σημείο αναφοράς. 26 Πρακτικώς, τούτο σημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι αναπτύσσουν σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ τους, επειδή ο καθένας τους ξεχωριστά αναγνωρίζει ένα κοινά αποδεκτό σύνολο αξιών (τα προς τρίτον ίσα είναι και μεταξύ τους ίσα). 27 Αυτή η θέση, ομοιάζει κάπως, με αυτό το ο- ποίο στην θεία Λειτουργία ονομάζεται «ενότητα της πίστεως», τηρουμένων των αναλογιών πάντοτε, και δεδομένης της διαφορετικής ερμηνευτικής κατεύθυνσης και ζωής. Για να σφυρηλατήσει ο νέος άνθρωπος αυτές τις τόσο σημαντικές σχέσεις εμπιστοσύνης, χρειάζεται ένα υπόβαθρο, ένα ζωτικό χώρο που θα του τα παρέχει και ο χώρος αυτός είναι η οικογένεια, και συγκεκριμένα οι γονείς. Ο νέος μαθαίνει μέσα στο ζωτικό αυτό χώρο σχέσεων να αναπτύσσει σχέσεις ζωής, στηριζόμενος στους μηχανισμούς της κοινωνικής μάθησης, δηλ. υιοθε- 26 James Fowler, 1991, Stufen des Glaubens: die Psychologie der menschlichen Entwicklung und die Suche nach Sinn, Gu tersloh 1991, σελ Βλ. τη μελέτη: Αθανασίου Στογιαννίδη, Διδασκαλία των λατρευτικών συμβόλων της Ορθόδοξης Καθολικής Εκκλησίας στο Μάθημα των Θρησκευτικών. Διδακτική-θεωρητική προσέγγιση με βάση την αναλυτική ψυχολογία, την ερμηνευτική και τη σημειωτική, Θεσσαλονίκη , σελ

12 283 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ τώντας ή κριτικάροντας το παράδειγμα των γονέων του. Ουκ εάν λάβεις παρά του μη έχοντος. Το πρόβλημα στις μέρες μας είναι, δυστυχώς, αρκετές φορές, το γεγονός ότι οι γονείς παρέχουν ή αγωνιούν για το πώς θα παρέχουν σχεδόν τα πάντα στα παιδιά τους, όπως π.χ. κινητά τηλέφωνα τελευταίας τεχνολογίας κ.α. χωρίς όμως να ασχολούνται με το σπουδαιότερο, ένα νόημα ζωής, ένα πρόγραμμα ζωής, που να τους μάθει κάτι πολύ απλό και σπουδαίο: Με ποιον τρόπο η ζωή τους θα γεμίσει με ευτυχία, αλλά και με ποιον τρόπο θ αντιμετωπίσουν τη δυστυχία και τον πόνο, σε περίπτωση που αυτά τους χτυπήσουν κάποτε την πόρτα. Οι σχέσεις εμπιστοσύνης αναπτύσσονται σ εκείνη την οικογένεια, η οποία βιώνεται ως τόπο ηρεμίας και αλληλοκατανόησης. Η μεγάλη και συχνή ένταση, καθώς και η ασυμφωνία μέσα στο σπίτι, ανάμεσα στον σύζυγο και στην σύζυγο, έχει ως συνεπακόλουθο τη δημιουργία μιας τέτοιας εικόνας στα παιδιά, από την οποία απουσιάζει κάθε νόημα και κάθε μορφή εμπιστοσύνης. Γράφει χαρακτηριστικά επί τούτου ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «Όταν σ ένα σπίτι διαπληκτίζονται ο άνδρας με τη γυναίκα, το σπίτι δεν θα βρεθεί καθόλου σε καλύτερη κατάσταση από το πλοίο που θαλασσοδέρνεται, τη στιγμή που ο κυβερνήτης διαπληκτίζεται με τον πηδαλιούχο». 28 Οι γονείς οφείλουν να επιστήσουν την προσοχή τους, μήπως άθελά τους, χωρίς να το έχουν συνειδητοποιήσει καλά-καλά, γαλουχούν αυριανούς δράστες ή θύματα του σχολικού εκφοβισμού. Η υπερβολική ένταση, η αίσθηση επιθετικότητας, οι συχνοί διαπληκτισμοί, είναι υπεύθυνοι για ένα κλίμα ανασφάλειας. Αν το παιδί αισθάνεται ανασφαλές μέσα στο ίδιο του το σπίτι, τότε πώς να αντιμετωπίσει τον κόσμο έξω από αυτό; Οι αλλεπάλληλες προστριβές μέσα στο σπίτι του δίνουν ένα «καλό» μάθημα για το πώς θα πρέπει να επιλύει τις διαφορές του έξω από το σπίτι. Συχνά οι γονείς, και κυρίως οι πατέρες, υπερηφανεύονται ότι ο γιος 28 Βασιλείου Δ. Χαρώνη / Ουρανίας A. Λανάρα, Παιδαγωγική Ανθρωπολογία Ιω. Χρυσοστόμου, Τόμος Γ, Αθήνα 1995, λήμμα: «Οικογένεια», σελ Βλ. επίσης: Ιωάννου Χρυσοστόμου, Ομιλία Εἰς Α Κορ., PG 61, 153A.

13 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 284 τους αντιμετωπίζει τους συνομηλίκους του με πυγμή, ότι, ακόμα και με τη βία, αν χρειαστεί, κερδίζει από τους συμμαθητές του αυτό που δικαιωματικά του ανήκει. Μία τέτοια περηφάνια δεν βρίσκεται μακριά από μία αγωγή που ενισχύει συμπεριφορές όπως εκείνες που σχετίζονται με τον σχολικό εκφοβισμό. Μας διαφεύγει πολλές η σκέψη, ότι οι πετυχημένοι άνθρωποι γύρω μας είναι αυτοί που ξέρουν να μεταφέρονται στη θέση του άλλου και να τον κερδίζουν σεβόμενοι την ελευθερία του και την προσωπικότητά του. Οι γονείς θα πρέπει να προσέξουν ακόμη να υποβοηθήσουν τα παιδιά τους και με άλλο τρόπο στο να δημιουργούν σχέσεις εμπιστοσύνης και αξίες στη ζωή τους. Κυρίως, αποφεύγοντας την παθολογική προσκόλληση στα παιδιά τους, η οποία εν τέλει καταντά υπερβολή και παθολογική εξάρτηση από τα παιδιά τους. Ο υπερπροστατευτισμός ισοδυναμεί με φόνο, κατά τον άγιο Ι- ωάννη τον Χρυσόστομο: «Οι μητέρες εκείνες που αποχαυνωμένες από το πάθος (από νοσηρή αγάπη), επιδιώκουν, εις βάρος του συμφέροντος των παιδιών, την συνεχή παρουσία κοντά τους, θα μπορούσαν δίκαια να ονομασθούν όχι μητέρες, αλλά φόνισσες των παιδιών τους». 29 Είδαμε και πρωτύτερα, ότι, σύμφωνα με έρευνες, τα υπερπροστατευτικά, κυρίως, παιδιά καθίστανται εύκολα θύματα του σχολικού εκφοβισμού. Ο υπερπροστατευτισμός δεν αφήνει περιθώρια στο παιδί να διαμορφώσει μία θετική αυτοεικόνα, μία αυτοεκτίμηση, δηλ. να συνειδητοποιήσει ότι έχει αξία, ότι είναι ανεπανάληπτο, μοναδικό στην ανθρώπινη ιστορία. Και τούτο διότι οι γονείς που υποκύπτουν σε μία τέτοια δίχως λογική και όριο συμπεριφορά, αντιμετωπίζουν το γέννημά τους ως εξάρτημα, ως εξάρτηση ή ως απόκτημα. Μεταφερόμενοι τώρα στον χώρο του σχολείου, σ ένα πεδίο δράσης όπου απουσιάζουν οι γονείς, η αναζήτηση εμπιστοσύνης από την πλευρά των παιδιών είναι κάτι που συνεχίζεται αθόρυβα και σταθερά. Εδώ όμως το πρόσωπο που καλείται να λει- 29 Βασιλείου Δ. Χαρώνη / Ουρανίας A. Λανάρα, Παιδαγωγική Ανθρωπολογία Ιω. Χρυσοστόμου, Τόμος Γ, ό.π., λήμμα: «Μητέρα», σελ Βλ. επίσης: Επιστολή ΣΛΖ Κωνσταντίνου πρεσβυτέρου προς την μητέρα, PG 52, 741.

14 285 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ τουργήσει ως υπόδειγμα είναι αυτό του εκπαιδευτικού. Η θεμελίωση της εμπιστοσύνης μέσα στο σπίτι παίρνει τη μορφή της αναζήτησης εμπιστοσύνης απέναντι στον δάσκαλο (ή καθηγητή στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση). 30 Εξάλλου, η ίδια η μάθηση συνδέεται με την έννοια της εμπιστοσύνης. Αρκεί και μόνο να αναφέρουμε ότι η κάθε κατάκτηση της γνώσης δεν είναι παρά μία πορεία από το οικείο και γνωστό προς το ξένο και ανεξερεύνητο. Είναι μία διαδικασία υπέρβασης, με την οποία ο μαθητής τολμά και κάνει ένα βήμα παραπέρα στη ζωή του, μία πράξης εξερεύνησης του αγνώστου. 31 Για να το κάνει αυτό όμως, θα πρέπει ο μαθητής να είναι πεπεισμένος ότι αξίζει αυτό το δόσιμο σε κάτι το καινούριο ο μαθητής πείθεται γι αυτό, αν γνωρίζει ότι έχει να κερδίσει κάτι από τον δάσκαλο, ότι αξίζει αυτό το οποίο ο δάσκαλος διδάσκει, δηλ. κάτι που μεταφράζεται ως ε- μπιστοσύνη προς το δάσκαλο. Η εμπιστοσύνη όμως δεν είναι μία υπόθεση λόγων, αλλά μία υπόθεση ζωής, δηλ. συνδέεται με το παράδειγμα και το ήθος του δασκάλου. Ίσως, δεν θα ήταν άστοχο, στην περίπτωσή μας, να παραθέσουμε τα λόγια του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου: «Αυτό είναι το ακαταγώνιστο όπλο, αυτό είναι το ακαταμάχητο επιχείρημα των έργων γιατί, κι αν πούμε με λόγια άπειρες φιλοσοφίες, δεν παρουσιάζουμε όμως ζωή καλύτερη από τη δική τους, το κέρδος είναι ανύπαρκτο. Γιατί δεν προσέχουν σ αυτά που λέμε, αλλά εξετάζουν αυτά που πράττουμε και λένε Συμμορφώσου πρώτα εσύ προς τα λεγόμενά σου, και έπειτα συμβούλευε άλλους». 32 Έχουν γραφεί πολλές και αξιόλογες μελέτες σχετικά με τον τρόπο που θα παρέμβουν οι διδάσκοντες σ ένα σχολείο είτε για να προλάβουν είτε για να θεραπεύσουν φαινόμενα όπως αυτό 30 Φωτεινής Κοσσυβάκη, Κριτική Επικοινωνιακή Διδασκαλία. Κριτική Προσέγγιση της Διδακτικής Πράξης, Αθήνα 1998, σελ Hans-Jürgen Fraas, Glauben und Lernen. Ein theologischdidaktischer Leitfaden für die Elementarisierung, Göttingen 1978, σελ Βασιλείου Δ. Χαρώνη / Ουρανίας A. Λανάρα, Παιδαγωγική Ανθρωπολογία Ιω. Χρυσοστόμου, Τόμος Γ, ό.π., λήμμα: «Παράδειγμα», σελ Βλ. επίσης: Ιωάννου Χρυσοστόμου, Ομιλία Εἰς Κορ., PG 61,

15 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 286 του σχολικού εκφοβισμού. 33 Το ζήτημα όμως είναι ότι η οποιαδήποτε παρέμβαση ενέχει τον χαρακτήρα ενός λόγου συμβουλευτικού και άρα μίας διαδικασίας μάθησης. Δηλ. ο δάσκαλος με κάποιον τρόπο θα διδάξει στο παιδί το λάθος του ή θα το αποτρέψει από μία μορφή αντικοινωνικής και επικίνδυνης συμπεριφοράς. Για να έλθει εις πέρας η διαδικασία αυτή, δηλ. για να έχει πραγματικό αποτέλεσμα στον εσωτερικό κόσμο του μαθητή, ο- φείλει ο δάσκαλος να είναι πειστικός. Και για να είναι πειστικός χρειάζεται να καταβάλει μεγάλη προσπάθεια, προκειμένου να κερδίσει την εμπιστοσύνη των μαθητών. 34 Και αυτό επιτυγχάνεται, όταν τα λόγια του βρίσκονται σε πλήρη συμφωνία με τη ζωή του και το παράδειγμα που δίνει στους μαθητές. Τούτο καθίσταται δυνατό, όταν ο δάσκαλος έχει νόημα και αξίες στη ζωή του. Δεν εξετάζω ποιες αλλά το γεγονός ότι έχει κάποιες. Διότι και αυτό ακόμη αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Για να εμπνεύσει τον μαθητή να συμπεριφέρεται με βάση κάποιους κανόνες σεβασμού της προσωπικότητας του άλλου, σημαίνει ότι τον οδηγεί στο χώρο υιοθέτησης ορισμένων κοινωνικών αξιών. Για να είναι αυτές οι αξίες αποδεκτές από τον μαθητή, θα πρέπει και ο δάσκαλος εν πρώτοις να είναι αποδεκτός ως πρόσωπο εμπιστοσύνης από τον μαθητή. Άρα, τα όσα διδάσκει περί σεβασμού του άλλου, οφείλει να τα εφαρμόζει ο ίδιος μέσα στο σχολείο και ιδιαίτερα μέσα στην ίδια του την τάξη. Σωστά έχει παρατηρηθεί ότι ο εκπαιδευτικός μεταφέρει ως πληροφορία ερέθισμα στους μαθητές του όχι μόνο αυτό που λέει και εξηγεί ως αντικείμενο της σχολικής γνώσης, αλλά και εκείνο που αθόρυβα ή ασύνειδα αποτελεί για τον ίδιο προσωπική πεποίθηση 33 Βλ. ενδεικτικά τη μελέτη: Κατερίνα Κωνσταντίνου Αναστασία Ψάλτη, Προτάσεις πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού και της θυματοποίησης, στο συλλογικό έργο: 33 Α. Ψάλτη Στ. Κασάπη Β. Δεληγιάννη-Κουϊμτζή (Επιμέλεια), Σύγχρονα ψυχοπαιδαγωγικά ζητήματα, ό.π., σελ , όπου και γίνεται αναφορά σε έρευνες και μεθόδους αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού. 34 Πρβλ. Ιωάννη Κογκούλη, Η διαπροσωπική εμπιστοσύνη στην παιδαγωγική επικοινωνία διδάσκοντος και διδασκομένου και οι τρεις Ιεράρχες, Θεσσαλονίκη 1999, σελ. 24.

16 287 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ και πρακτική ζωής. 35 (Η παρατήρηση αυτή προέρχεται από το χώρο της σημειωτικής Διδακτικής και αφορά στο Μάθημα των Θρησκευτικών. Δεν υπάρχει όμως κάποιος ιδιαίτερος λόγος, που θα μας εμπόδιζε να την συνδέσουμε με το σύνολο της σχολικής ζωής). O καλύτερος τρόπος συμβουλής και παρέμβασης σε πράξεις που εντάσσονται στο πλαίσιο του σχολικού εκφοβισμού, δεν είναι η κατηγορία και η απόδοση ευθυνών, ούτε και η τιμωρία, αλλά αυτό το οποίο ονομάζουν σύγχρονοι ερευνητές no blame approach δηλ. προσέγγιση της μη μομφής αυτή η αντιμετώπιση, μέσα από το διάλογο τόσο με το θύμα όσο και με τον δράστη θέτει ως στόχο την ενίσχυση της ικανότητας των μαθητών για ενσυναίσθηση. 36 Κάτι παρόμοιο, σε άλλη εποχή και σε άλλο κοινωνικό και παιδαγωγικό πλαίσιο, θα ισχυριστεί ο ιερός Χρυσόστομος αιώνες πριν λέγοντας: «Δεν πρέπει να επιτιμούμε, ούτε να ελέγχουμε, αλλά να νουθετούμε όχι να κατηγορούμε, αλλά να συμβουλεύουμε ούτε να κάνουμε επίθεση με αλαζονεία, αλλά να διορθώνουμε με φιλοστοργία». 37 Και πάλι όμως μια τέτοια αντι- 35 Meyer-Blanck Michael, Vom Symbol zum Zeichen. Symboldidaktik und Semiotik, Rheinbach , σελ. 175: «Ο δάσκαλος συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία της μάθησης. Δεν διευθετεί μόνο τη διδακτική διάρθρωση του μαθήματος ούτε απλώς αναλύει κάνοντας συσχετίσεις πραγμάτων, δεν προσαρμόζει απλώς το μάθημα στο επίπεδο των μαθητών, επιλέγοντας από τη ζωή των μαθητών και από τη ζωή της θρησκευτικής παράδοσης το καταλληλότερο στοιχείο. Καθηγήτριες και καθηγητές είναι, πέρα από όλα τα παραπάνω, αυτοί οι ίδιοι θρησκευτικά σημεία, διότι χωρίς αυτούς δεν θα υπήρχε κατά την ώρα της διδασκαλίας κανένα σύμβολο που να μπορούσε να εκτεθεί μπροστά στα μάτια των μαθητών. Με τη θετική έννοια αυτό σημαίνει ότι είναι δυνατόν η προσωπική θρησκευτική πεποίθηση να μεταφερθεί, να καταδειχθεί και να αποτελέσει σημείο για τους μαθητές». (απόδοση στα ελληνικά από τον συγγραφέα της παρούσας μελέτης) 36 Κατερίνα Κωνσταντίνου Αναστασία Ψάλτη, Προτάσεις πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού και της θυματοποίησης, ό.π., σελ Βασιλείου Δ. Χαρώνη, (Με τη συνεργασία Ουρανίας A. Λανάρα), Παιδαγωγική Ανθρωπολογία Ιω. Χρυσοστόμου, Τόμος Δ, Αθήνα 1996, λήμμα: «Συμβουλή - Συμβουλευτική», σελ Βλ. επίσης: Ιωάννου Χρυσοστόμου, Ομιλία Εἰς Ματθ., PG 57, 309.

17 ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ 288 μετώπιση προϋποθέτει καλλιέργεια του δασκάλου και βιωτή του δασκάλου μεστή νοήματος ζωής και αξιών. Συνοψίζοντας, με την εργασία αυτή, δεν εξαντλήθηκε, φυσικά, το όλο θέμα, όπως επιγράφεται στον τίτλο της. Απλώς, φωτίστηκε μία μόνο πτυχή του: Ο αποφασιστικός ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι γονείς και οι διδάσκοντες στην προσπάθειά τους είτε να προλάβουν είτε να θεραπεύσουν το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού. Αδιαμφισβήτητα, οι επιστήμες της Παιδαγωγικής και της Ψυχολογίας έχουν να μας προτείνουν πολλούς και ενδιαφέροντες τρόπους παρέμβασης και θεραπείας. Η συνεισφορά όμως της Χριστιανικής Παιδαγωγικής έγκειται, σε μία άλλη θεώρηση των πραγμάτων, η οποία συμπορεύεται με αυτές των άλλων επιστημών, χωρίς να τις αναιρεί. Η προσέγγιση αυτή έχει να κάνει με την θεώρηση του ανθρώπου ως προσώπου, δηλ. ως ύπαρξης η οποία διαμορφώνει τη ζωή της όχι μόνο στο πλαίσιο μιας βελτίωσης της συμπεριφοράς, αλλά παράλληλα και ως μίας πνευματικής καλλιέργειας του εσωτερικού της κόσμου. Και η πνευματική αυτή καλλιέργεια θα προκύψει όταν λάβουν σοβαρά υπόψη τους, γονείς και εκπαιδευτικοί, πως αγωγή δεν μπορεί να υφίσταται σε κανένα επίπεδο χωρίς παρουσίαση μίας πρότασης ζωής, χωρίς ένα όραμα, όχι με τη μορφή εξαναγκασμού και καταπίεσης, αλλά πάντοτε στο πλαίσιο του σεβασμού του παιδιού και μαθητή ως μοναδικής και ανεπανάληπτης προσωπικότητας στην ιστορία του ανθρώπινου γένους. Η παιδαγωγική διαδικασία μέσα στο σχολείο δεν μπορεί να εξαντλείται απλώς και μόνο στην έννοια της εκπαίδευσης τουναντίον, η σχολική εκπαίδευση μπορεί και πρέπει να έχει προσανατολισμούς, να συνιστά δηλ. ταυτόχρονα έργο αγωγής και μόρφωσης των νέων ανθρώπων 38. Και αυτό μπορεί να εκφράζεται στην πράξη ως μέριμνα των ενηλίκων για την ηθική καλλιέργεια των νέων ανθρώπων, καθώς και για την παιδαγωγική υποβοήθησή τους, ώστε να 38 Βλ. Ιωάννη Κογκούλη, Εισαγωγή στην Παιδαγωγική, Θεσσαλονίκη , σελ. 158: «Μόρφωση είναι το αποτέλεσμα της διαδικασίας μέσα από την οποία αναδεικνύεται ο ελεύθερος άνθρωπος, ο υπεύθυνος, ο δημιουργικός και συνεργατικός, ο οποίος έχει αναπτύξει όλα και όχι μερικά από τα γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν το είδος του».

18 289 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΤΟΓΙΑΝΝΙΔΗΣ υιοθετήσουν θετικά πρότυπα, στάσεις και αξίες στη ζωή τους. Έχοντας αυτή την προοπτική ως γνώμονα, το σχολείο δεν καλλιεργεί απλούς μεταπράτες γνώσεων, αλλά προσωπικότητες ικανές να σέβονται τον εαυτό τους και τους άλλους, τους αυριανούς πολίτες, με νόημα και οράματα στη ζωή τους, μπολιασμένα στα αγαθά του πολιτισμού 39 μέσα στον οποίον γεννιούνται και συνδημιουργούν. 39 Παναγιώτη Ξωχέλλη, Ο εκπαιδευτικός στον σύγχρονο κόσμο. Ο ρόλος και το επαγγελματικό του προφίλ σήμερα, η εκπαίδευση και η αποτίμηση του έργου του, Αθήνα 2005, σελ : «ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με ποικίλες, και όχι σπάνια αντιφατικές ή και συγκρουόμενες ιδεολογικές, πολιτικές, φιλοσοφικές και κοσμοθεωρητικές απόψεις και ερμηνείες, οι οποίες τον οδηγούν συχνά σε ανασφάλεια [...]. Υπό αυτές τις συνθήκες η εκπαίδευση οφείλει να δώσει στη νέα γενιά κριτήρια επιλογής και γνώμονες προσανατολισμού, που συνδέονται με στοιχεία πολιτιστικής ταυτότητας».

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 1 Συνάντηση με εκπαιδευτικούς εσπερινών Γυμνασίων - Λυκείων

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια

Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ενδοσχολική Βία Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ορισμός Πώς μεταφράζεται ο όρος Bullying ; Σχολικός Εκφοβισμός Τι σημαίνει ο όρος Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΕΚΦΟΒΙΣΜOΣ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Αφηγηματική προσέγγιση: Αποτελεί τη βασική μορφή των δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας. Ο δάσκαλος δίνει τις πληροφορίες, ενώ οι μαθητές του παρακολουθούν μένοντας αμέτοχοι και κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING)

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΗΛΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΕ19 Ζητούμενο η θετική στάση... Λοιπον σήµερα ο µπαµπάς θα σε προστατέψει απο τον ηλεκτρονικό

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 Θέμα: «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015

2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 Θέμα: «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 : «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015 Στάδια υλοποίησης του project. 1 ο : Συμβόλαιο της τάξης α) Εισαγωγή στο μάθημα ΣΚΖ.

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια πράξη συνιστά εκφοβισμό; Το σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους. Οι περιστασιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού 6 η Μαρτίου 2015 Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού Σχολικός Εκφοβισμός - Το φαινόμενο «bullying» Υπήρχαν από πάντα πολλές μορφές βίας και σκληρότητας μεταξύ των παιδιών. Αυτό όμως

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Εκεί που είσαι ήμουνα κι εδώ που είμαι. ίσως έλθεις! ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1. Μπακούρου Κυριακή (συντονίστρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΑΞΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ : ΑΝΙΧΝΕΥΟΥΜΕ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ, ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ

ΑΤΑΞΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ : ΑΝΙΧΝΕΥΟΥΜΕ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ, ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΤΑΞΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ : ΑΝΙΧΝΕΥΟΥΜΕ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ, ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΉ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ Η λέξη αταξία αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4, Λ ε μ ε σ ό ς Βασικά ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΜΑΤΙΑ Οι μαθητές της ΣΤ Τάξης, στα πλαίσια του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής έγραψαν για το ρόλο της οικογένειας σε ό,τι αφορά τις συναισθηματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Καζαμπάκα 8 - ΚΑΡΔΙΤΣΑ Τηλ. 24410-21130 - Fax 24410-73999 info@e-sl.gr ΓΕΝΙΚΑ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ

Καζαμπάκα 8 - ΚΑΡΔΙΤΣΑ Τηλ. 24410-21130 - Fax 24410-73999 info@e-sl.gr ΓΕΝΙΚΑ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ 1. Μερικοί μαθητές στην τάξη σας αποστρέφονται και περιθωριοποιούν έναν αλλοδαπό συμμαθητή. Ποιά από τις παρακάτω ενέργειες επιλέγετε προκειμένου να βοηθήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα.

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Η εισήγηση ξεκινά με μια συζήτηση με τα παιδιά για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα