ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ. «Μελέτη των αιθερίων ελαίων του γένους Juniperus της ελληνικής χλωρίδας: χημική σύσταση και βιοδραστικότητα»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ. «Μελέτη των αιθερίων ελαίων του γένους Juniperus της ελληνικής χλωρίδας: χημική σύσταση και βιοδραστικότητα»"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Π.Μ.Σ ΓΕΝΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ «Θετικές επιστήμες και Γεωπονία» ΚΛΑΔΟΣ ΙΙΙ: ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ «Μελέτη των αιθερίων ελαίων του γένους Juniperus της ελληνικής χλωρίδας: χημική σύσταση και βιοδραστικότητα» ΒΟΥΡΛΙΩΤΗ-ΑΡΑΠΗ ΦΙΛΙΩ Τεχνολόγος Γεωπόνος ΑΘΗΝΑ 2010

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Π.Μ.Σ ΓΕΝΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ «Θετικές επιστήμες και Γεωπονία» ΚΛΑΔΟΣ ΙΙΙ: ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ «Μελέτη των αιθερίων ελαίων του γένους Juniperus της ελληνικής χλωρίδας: χημική σύσταση και βιοδραστικότητα» Μεταπτυχιακή Διατριβή ΒΟΥΡΛΙΩΤΗ-ΑΡΑΠΗ ΦΙΛΙΩ Πενταμελής εξεταστική επιτροπή: Εισηγητής: Χαρουτουνιάν Σέρκος, Καθηγητής Γ.Π.Α Μέλη: Πολυσίου Μόσχος, Καθηγητής Γ.Π.Α Κωνσταντίνου Βιολέτα, Καθηγήτρια Γ.Π.Α Ταραντίλης Πέτρος, Επίκ. Καθηγητής Γ.Π.Α Αλβέρτος Νικόλαος Επίκ. Καθηγητής Γ.Π.Α ΑΘΗΝΑ 2010

3 Ευχαριστίες Η παρούσα ερευνητική εργασία πραγματοποιήθηκε στο Εργαστήριο Χημείας του Γενικού Τμήματος Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών καθώς και στο Εργαστήριο Εντομοκτόνων Υγειονομικής Σημασίας του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου στο πλαίσιο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών του Γενικού Τμήματος με τίτλο: Θετικές Επιστήμες στη Γεωπονία, Κλάδος ΙΙΙ: Μελέτη και Αξιοποίηση Φυσικών Προϊόντων. Πρώτα θέλω να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς τον καθηγητή μου κ. Σέρκο Χαρουτουνιάν επιβλέποντα της μελέτης αυτής, για τη δυνατότητα που μου χάρισε να ασχοληθώ με το παρόν θέμα και την εμπιστοσύνη που έδειξε στο πρόσωπό μου. Η εν γένει επιστημονική του καθοδήγηση και οι συνεχείς υποδείξεις του καθ όλη τη διάρκεια της διεξαγωγής της μελέτης συνέβαλαν καθοριστικά στο τελικό αποτέλεσμα. Έπειτα θα πρέπει να ευχαριστήσω τους υποψήφιους διδάκτορες, Ψωμά Αντώνιο και Ευεργέτη Επαμεινώνδα για την βοήθεια τους στον εντοπισμό και την συλλογή των κέδρων, τον διδάκτορα Χωριανόπουλο Νικόλαο για της χρήσιμες συμβουλές του όσο αφορά την παραλαβή των αιθερίων ελαίων από τα δείγματα και τον λέκτορα Κυμπάρη Αθανάσιο για την βοήθεια του και τις συμβουλές του στην παρασκευή των βιοκτόνων διαλυμάτων. Οφείλω, έπειτα, να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον Δρ κ. Αντώνιο Μιχαηλάκη για τη συνεργασία του και τη διαρκή καθοδήγησή του κατά το σχεδιασμό των βιολογικών πειραμάτων. Επίσης, τον Δρ. Κολιόπουλο Γεώργιο και όλους τους συνεργάτες του εργαστηρίου του για τις χρήσιμες υποδείξεις τους στα θέματα που αφορούσαν τα βιολογικά πειράματα. Ευχαριστώ θερμά τον Καθηγητή κ. Μόσχο Πολυσίου, την Καθηγήτρια κ. Βιολέτα Κωνσταντίνου, τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Πέτρο Ταραντίλη και τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Νικόλαο Αλβέρτο για τη συμμετοχή τους στην πενταμελή εξεταστική επιτροπή. Δε θα μπορούσα να παραλείψω να ευχαριστήσω όλο το προσωπικό των εργαστηρίων Χημείας για την έμπρακτη βοήθεια τους. Τέλος, ευχαριστώ βαθύτατα την οικογένειά μου και τον καλό μου φίλο Χρήστο για την ενθάρρυνση και την αμέριστη υποστήριξη.

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευρετήριο συντομεύσεων 6 Σχεδιασμός και στόχοι διατριβής 7 Summary 9 1. Εισαγωγή Φυσικά προϊόντα Αιθέρια έλαια Ρόλος αιθερίων ελαίων Παραλαβή αιθερίων ελαίων από τα φυτά Υδροαπόσταξη με θερμομανδύα Υδροαπόσταξη με μικροκύματα Ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός της χημικής σύστασης των αιθερίων ελαίων Φυτικό υλικό Juniperus drupacea (Άρκευθος η δρυπώδης) Juniperus communis L. (Άρκευθος η κοινή) Juniperus oxycedrus(άρκευθος η οξύκεδρος) Juniperus phoenicea L. (Άρκευθος η φοινικική) Juniperus foetidissima L.(Άρκευθος η δυσοσμοτάτη) Juniperus excelsa L.(Άρκευθος η υψηλή) Juniperus Sabina L.(Άρκευθος η σαβίνα) Αιθέρια έλαια και βιολογική δράση Κουνούπια και άνθρωπος Βιολογικός κύκλος κουνουπιών Ωό Προνύμφη Νύμφη Ακμαίο Πειραματικό μέρος Συλλογή δειγμάτων κέδρων Μεθοδολογία συλλογής δειγμάτων Συλλογή δειγμάτων Juniperus Juniperus phoenicea L. 35 4

5 Juniperus oxycedrus marcocarpa L Juniperus communis ssp hemisphaerica Juniperus oxycedrus-oxycedrus Juniperus foetidissima Juniperus phoenicea Juniperus drupacea Πειραματικό μέρος κουνουπιών Υλικά και μέθοδοι Εκτροφή κουνουπιών Ωό-προνύμφες Νύμφες-ακμαία Βιοδοκιμές προνυμφοκτόνου δράσης Γενικά Περιγραφή βιοδοκιμών 54 4.Φυτοχημική ανάλυση Παραλλαβή αιθερίων ελαίων Προσδιορισμός συστατικών των αιθερίων ελαίων Συμπεράσματα-συζήτηση Σύσταση αιθερίων ελαίων Δοκιμές βιοδραστικότητας 86 Βιβλιογραφία 93 Παράρτημα 97 5

6 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΟΜΕΥΣΕΩΝ ΕΙΔΟΣ ΚΕΔΡΟΥ ΣΥΝΤΟΜΕΥΣΗ ΜΕΡΟΣ ΦΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ J.communis-hemisphaerica Παρνασσός CHΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ «CHΦΑ ΦΥΛΛΑ-ΑΝΘΗ J. drupacea Πάρνωνα DΦ ΦΥΛΛΑ «DΚ ΚΑΡΠΟΙ «DΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ «DΦΑ ΦΥΛΛΑ-ΑΝΘΗ J.foetidissima Παρνασσός FΦ ΦΥΛΛΑ «FΚ ΚΑΡΠΟΙ «FΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ J.oxycedrus-macrocarpa Σχοινιάς OMΦ ΦΥΛΛΑ «OMΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ J.oxycedrus-oxycedrus Παρνασσός OOΚ ΚΑΡΠΟΙ «OOΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ «OOΦΑ ΦΥΛΛΑ-ΑΝΘΗ J.phoenicea Μαραθώνα PΜΦ ΦΥΛΛΑ «PΜΚ ΚΑΡΠΟΙ «PΜΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ J.phoenicea Αντίκυρα PΦ ΦΥΛΛΑ «PΚ ΚΑΡΠΟΙ «PΞ ΞΥΛΩΔΗΣ ΚΟΡΜΟΣ 6

7 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Το μεγάλο ενδιαφέρον που παρουσιάζουν τα αιθέρια έλαια ως βιοκτόνα εντόμων αποτέλεσε την αφετηρία για τη μελέτη των αιθερίων ελαίων των ειδών του γένους Juniperus της ελληνικής χλωρίδας. Η μελέτη αναφέρεται στην παραλαβή, τον προσδιορισμό της χημικής σύστασης και τη διερεύνηση της βιοδραστικότητας σε κουνούπια του είδους Culex pipiens biotype molestus. Συγκεκριμένα, μελετήθηκαν τα παρακάτω είδη (και υποείδη) κέδρου που αυτοφύονται στην Ελλάδα: Juniperus drupacea Juniperus communis α. ssp hemispaerica Juniperus oxycedrus a.ssp oxycedrus β.ssp macrocarpa Juniperus phoenicea Juniperus foetidissima και υλοποιήθηκαν οι παρακάτω δράσεις: Συλλογές των φυτικών υλικών από τις περιοχές του Σχοινιά (Μαραθώνα), Παρνασσού, Αντίκυρας και Πάρνωνα. Παραλαβή των αιθερίων ελαίων με υδροαπόσταξη με μικροκύματα ή/και την κλασική μέθοδο υδροαπόσταξης με θερμομανδύα από τα φύλλα, τους καρπούς, τον ξυλώδη κορμό και τα φύλλα-άνθη εκάστου φυτού. Προσδιορισμός της χημικής σύστασης (ποιοτικός, ποσοτικός) Προσδιορισμός της επίδρασης (τοξικότητας) των κύριων συστατικών (σε διάφορες συγκεντρώσεις) που εμπεριέχονται στα αιθέρια έλαια σε προνύμφες κουνουπιών Culex pipiens biotype molestus. Έλεγχος της επίδρασης (τοξικότητας) των αιθερίων ελαίων των κέδρων σε πειράματα με προνύμφες κουνουπιών Culex pipiens biotype molestus. 7

8 Υπολογισμός των δεικτών LC 50 και LC 90 για να αποτιμηθεί η βιοδραστικότητα των προτύπων φυσικών προϊόντων και των αιθερίων ελαίων. Τα γενικά συμπεράσματα της μελέτης είναι: Από τα 264 μόρια που εμπεριέχονται στα αιθέρια έλαια των κέδρων, κύρια συστατικά είναι τα α-πινένιο, λεμονένιο, μυρκένιο, σαμπινένιο, δ- 3-καρένιο, δ-γερμακρένιο, α-κερδόλη και μανοϋλοξείδιο. Οι καρποί περιέχουν μεγαλύτερη ποσότητα αιθερίου ελαίου σε σύγκριση με τα υπόλοιπα φυτικά μέρη. Παρατηρήθηκε σημαντική -ποσοτική και ποιοτική- διαφοροποίηση στη σύσταση των δειγμάτων Juniperus phoenicea που συλλέχθηκαν από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, πιθανότατα λόγω διαφορετικού μικροκλίματος και περιόδου συλλογής. Δεν παρατηρήθηκε σημαντική διαφοροποίηση στη σύσταση των αιθερίων ελαίων που παραλήφθηκαν με υδροαπόσταξη με θερμομανδύα και με μικροκύματα. Ωστόσο παρατηρήθηκε μικρή μείωση της απόδοσης (ποσότητας) στο έλαιο που παραλήφθηκε με θέρμανση σε θερμομανδύα. Το περιεχόμενο των αιθερίων ελαίων που μελετήθηκαν είχε μόνο ποσοτικές (και όχι ποιοτικές) διαφορές με αντίστοιχα αιθέρια έλαια από κέδρους της Μεσογείου. Από τα πρότυπα μόρια που μελετήθηκαν γενικότερα, η θυμόλη διαθέτει τη μεγαλύτερη τοξικότητα, ενώ η τερπινεν-4-όλη τη μικρότερη. Από τα μόρια που περιέχονται στα αιθέρια έλαια των κέδρων δραστικότερο ήταν το λεμονένιο. Από τα αιθέρια έλαια των κέδρων που δοκιμάστηκαν το λιγότερο τοξικό ήταν το αιθέριο έλαιο των καρπών του Juniperus phoenicea, ενώ το πλέον δραστικό (τοξικό) ήταν το αιθέριο έλαιο που παραλήφθηκε από το ξυλώδη κορμό του Juniperus drupacea. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΚΕΔΡΟΙ, Juniperus drupacea, Juniperus communis α)ssp hemispaerica, Juniperus oxycedrus a)ssp oxycedrus β)ssp macrocarpa, Juniperus phoenicea, Juniperus foetidissima, ΚΟΥΝΟΥΠΙΑ, Culex pipiens biotype molestus, α-πινένιο, λεμονένιο, μυρκενιο, ΑΙΘΕΡΙΑ ΕΛΑΙΑ, ΥΔΡΟΑΠΟΣΤΑΣΗ, ΑΠΟΣΤΑΞΗ ΜΕ ΜΙΚΡΟΚΥΜΑΤΑ. 8

9 summary The increasing interest that essential oils present as biocides of insects constituted initialitation of the study of essential oils of species of the gender Juniperus of the Greek flora. The study refers to the receipt, the determination of chemical constitution and the investigation of bioactivity in mosquitos of the species Culex pipiens biotype molestus. The following types (and subspecies) of cedar that grow in Greece were specifically studied: Juniperus drupacea Juniperus communis a. ssp hemispaerica Juniperus oxycedrus a.ssp oxycedrus v ssp macrocarpa Juniperus phoenicea Juniperus foetidissima and the following actions were implemented: Collections of the plant materials from the regions Sxoinia (Marathona), the Parnassos, the Antikyras and the Parnona. Receipt of essential oils by distillation with microwaves and/or the classic method of hydrodistillation of the leaves, the fruits, the wood and leaves-flowers of each plant. Determination of the chemical compounds (qualitative, quantitative) Determination of the effect (toxicity) of the main components (in various concentrations) contained in the essential oils in larvaemosquitos Culex pipiens biotype molestus. Control of effect (toxicity) of essential oils of cedars in experiments with larvae - mosquitos Culex pipiens biotype molestus. Calculation of indicators LC 50 and LC 90 in order to evaluate the bioactivity of the models of natural products and essential oils. 9

10 The general conclusions of the present study are: From the 264 molecules contained in the essential oils of cedars, the main components are the a-pinene, limonene, myrcene, sampinene, d-3- carene, d-germacrene, a-cerdol and manoyl oxide. The fruits contain a larger quantity of essential oil compared to the remainder plant parts. It was observed important - quantitative and qualitative - differentiation in the compounds of samples Juniperus phoenicea, that were collected in different regions of Greece, probably due to microclimatic differences and the time period of collection. It was not observed any important differentiation in the compounds of the essential oils that were received by hydrodistillation with the classical method and by microwaves. However it was observed a small yield reduction (in quantity) of the oil that was received with heating in the classical method. The content of the essential oils which were studied had only quantitative (but not qualitative) differences with the corresponding essential oils from cedars of the Mediterranean. From the model molecules that were studied, the largest toxicity may found in thymol, while the least toxicity was found in terpinen-4-ol smallest. From the molecules of the essentials oils of cedars the limonene had the largest toxicity. From the essential oils of cedars that were tested, the most toxic one was the essential oil of fruits of Juniperus phoenicea, while the most active (toxic) one was the essential oil that was received by the wood of Juniperus drupacea. KEY WORDS: GREEK JUNIPERUS, Juniperus drupacea, Juniperus communis α)ssp hemispaerica, Juniperus oxycedrus a)ssp oxycedrus β)ssp macrocarpa, Juniperus phoenicea, Juniperus foetidissima, MOSQUITOS, Culex pipiens biotype molestus, pinene, limonene, myrcene, essential oils, hydrodistillation, microwave distillation. 10

11 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1.ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Ετυμολογικά ο όρος φυσικά προϊόντα περιλαμβάνει όλες τις χημικές ενώσεις, ανόργανες και οργανικές, που βρίσκονται στη φύση. Εντούτοις έχει καθιερωθεί η έννοια αυτή να περιορίζεται μόνο στις ενώσεις που συνθέτουν τους ζωντανούς οργανισμούς ή παράγονται από αυτούς. Μερικές χαρακτηριστικές κατηγορίες των φυσικών προϊόντων που ορίζονται ως προϊόντα πρωτογενούς μεταβολισμού και αποτελούν θεμελιώδη λειτουργικά συστατικά όλων πρακτικά των οργανισμών είναι οι υδατάνθρακες, τα αμινοξέα, οι πρωτεΐνες, τα λίπη, τα νουκλεϊκά οξέα κ.λ.π. Αντίστοιχα, ως φυσικά προϊόντα δευτερογενούς μεταβολισμού χαρακτηρίζονται όσα δεν συμμετέχουν στην βασική λειτουργία των οργανισμών. Ορισμένα χαρακτηριστικά μόρια της κατηγορίας αυτής είναι τα βιοδραστικά φαινολικά παράγωγα (ανθοκυάνες, φλαβονοειδή), τερπένια, στεροειδή, αλκαλοειδή κλπ. Ο ρόλος των πρωτογενών μεταβολιτών έχει μελετηθεί και εξακριβωθεί. Είναι δε όμοιος σε όλους τους οργανισμούς, σε αντίθεση με τους δευτερογενείς μεταβολίτες οι οποίοι έχουν διαφορετικό ρόλο ανάλογα με τον οργανισμό. Σήμερα, με τον όρο φυσικά προϊόντα έχει επικρατήσει να χαρακτηρίζονται κυρίως τα προϊόντα του δευτερογενούς μεταβολισμού που δημιουργούνται τόσο στο φυτικό όσο και στο ζωικό βασίλειο. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος των φυσικών προϊόντων προέρχεται από το φυτικό βασίλειο και κυρίως τα ανώτερα φυτά [1]. Ένας εύκολος τρόπος διαχωρισμού των φυσικών αυτών προϊόντων είναι σε μη πτητικά και πτητικά. Από την κατηγορία των πτητικών τα αιθέρια αποτελούν-για πολλά χρόνιαέναν ιδιαίτερο τομέα ο οποίος έχει πολλαπλά μελετηθεί και χρησιμοποιηθεί σε ποικίλες εφαρμογές. 1.2 ΑΙΘΕΡΙΑ ΕΛΑΙΑ Σύμφωνα με τους Hargreaves et al.,[2] ως αιθέρια έλαια ορίζεται η ομάδα των αρωματικών πτητικών ουσιών που είναι διαλυτά σε αιθανόλη και λιγότερο διαλυτά στο νερό. Από χημική και βιοσυνθετική άποψη τα αιθέρια έλαια δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα, αλλά αποτελούνται από ένα μίγμα εστέρων, αλδεϋδών, κετονών και τερπενίων. Η σύνθεση τους είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά φυσικών 11

12 ενζυματικών αντιδράσεων που λαμβάνουν χώρα όταν ο νωπός φυτικός ιστός του καρυκεύματος σπάσει ή μικροτεμαχιστεί ΡΟΛΟΣ ΑΙΘΕΡΙΩΝ ΕΛΑΙΩΝ Τα αιθέρια έλαια είναι φυσικά προϊόντα μεγάλης οικονομικής σημασίας. Μεταξύ άλλων χρησιμοποιούνται στην αρωματοποιία, την κοσμετολογία, τη βιομηχανία τροφίμων καθώς επίσης και στην φαρμακευτική όπου προσδίδουν στα φάρμακα ευχάριστη οσμή ή γεύση. Μια ιδιαίτερη εφαρμογή τους αφορά τη χρήση τους σε σκευάσματα που επηρεάζουν την ανάπτυξη, τη συμπεριφορά και τη βιολογία των εντόμων. [3] Για το ρόλο και τη σημασία των αιθερίων ελαίων έχουν γίνει πολλές υποθέσεις. Όμως ο πραγματικός ρόλος τους στα φυτά δεν έχει διευκρινιστεί, παρότι είναι γνωστό ότι τα αιθέρια έλαια προσελκύουν τα έντομα, που μαζεύουν τη γύρη, βοηθώντας έτσι στην αναπαραγωγή και επικονίαση. Επιπλέον, λόγω των διαφόρων συστατικών που περιέχουν, τα αιθέρια έλαια διαθέτουν αντισηπτικές ιδιότητες με δράση κατά των βακτηρίων, των μυκήτων και των ζυμών. Τέλος, ιδιαίτερα σημαντική είναι και η οικολογική σημασία των αιθερίων ελαίων αφού προστατεύουν τα φυτά από αβιοτικούς παράγοντες, επηρεάζουν την ανάπτυξη και των γειτονικών τους φυτών και την ανάπτυξη, συμπεριφορά και βιολογία των εντόμων. 1.3 ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΑΙΘΕΡΙΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΤΑ Συνήθως, τα έλαια παραλαμβάνονται από το αντίστοιχο φυτικό υλικό (φύλλα, κορμός, κλαδιά, ρίζες, άνθη κλπ) με τις παρακάτω τεχνικές απόσταξης: Απόσταξη με υδρατμούς (steam distillation-sd) Υδροαπόσταξη (Hydrodistillation-HD) Μικροαπόσταξη με υδρατμούς εκχύλισης με οργανικό διαλύτη (Microsteam distillation-msde) Απόσταξη με κενό (vacuum head space distillation -VHSD) Μικροκύματα (microwave assisted extraction-mae) 12

13 Στην συγκεκριμένη διατριβή χρησιμοποιήθηκαν οι τεχνικές της υδροαπόσταξης και της απόσταξης με χρήση μικροκυμάτων, οι οποίες αναλύονται στη συνέχεια ΥΔΡΟΑΠΟΣΤΑΞΗ ΜΕ ΘΕΡΜΟΜΑΝΔΥΑ Η υδροαπόσταξη είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο σε εργαστηριακή κλίμακα. Χαρακτηριστικό γνώρισμά της είναι ότι το φυτικό υλικό βρίσκεται σε νερό υπό βρασμό, οι ατμοί του οποίου τελικά εκχυλίζουν το αιθέριο έλαιο του φυτού. Το μείγμα τοποθετείται εντός σφαιρικής φιάλης θέρμανσης η οποία συνδέεται με μια ειδική συσκευή ψύξης Clevenger (Εικόνα1) στην οποία οι ατμοί υγροποιούνται και διαχωρίζεται το έλαιο από το νερό λόγω της διαφορετικής τους πυκνότητας. Η ταχύτητα της απόσταξης ρυθμίζεται από την ένταση της θέρμανσης, η αύξηση της οποίας επιφέρει τη διάσπαση των διάφορων συστατικών του αιθερίου ελαίου και την υποβάθμιση της ποιότητάς του. Εικόνα 1. Συσκευή Clevenger. Η μέθοδος Clevenger πλεονεκτεί -σε σχέση με τις υπόλοιπες- λόγω του μικρού της κόστους, της ευκολίας στη χρήση / μεταφορά και επειδή είναι κατάλληλη για ποικιλία φυτικών υλικών όπως οι ρίζες, το ξύλο και οι καρποί. Ωστόσο, η 13

14 μέθοδος αυτή έχει αρκετά αδύνατα σημεία που σχετίζονται με την ακαταλληλότητα για μεγάλες ποσότητες φυτικού υλικού, τη χρονοβόρα διαδικασία, τη σχετικά μικρή απόδοση σε αιθέριο έλαιο και τη χαμηλή ποιότητα του αιθερίου ελαίου, λόγω της διάσπασης ορισμένων ευαίσθητων συστατικών. Όμως η συγκεκριμένη μέθοδος χρησιμοποιείται σε εργαστηριακές συνθήκες για την απομόνωση των αιθερίων ελαίων από τα αρωματικά φυτά. Η συσκευή αποτελείται από το κύριο μέρος που περιέχει ένα γυάλινο κατακόρυφο σωλήνα και ψυκτήρα ο οποίος είναι συνδεδεμένος με ένα βαθμονομημένο σωλήνα (4ml x 0,05 ml) με στρόφιγγα. Ένας σωλήνας επιστροφής της υδατικής φάσης του αποστάγματος συνδέει το κάτω μέρος του βαθμονομημένου σωλήνα με τον κατακόρυφο σωλήνα. Το δείγμα τοποθετείται μέσα σε ποσότητα νερού σε σφαιρική φιάλη η οποία θερμαίνεται με τη χρήση θερμομανδύα.[4] Οι υδρατμοί που σχηματίζονται μαζί με τα πτητικά συστατικά φτάνουν στον ψυκτήρα, ο οποίος ψύχεται με κυκλοφορία νερού βρύσης, με αποτέλεσμα να υγροποιούνται. Το νερό ανακυκλώνεται, ενώ η φάση του αιθερίου ελαίου είναι η υπερκείμενη του νερού και συγκεντρώνεται σταδιακά στο βαθμονομημένο (σε ml) σωλήνα του κύριου μέρους της συσκευής. Πρακτικά η διαδικασία έχει ολοκληρωθεί όταν η ποσότητα του αιθερίου ελαίου που έχει συλλεγθεί δεν αυξάνεται επιπλέον ΥΔΡΟΑΠΟΣΤΑΞΗ ΜΕ ΜΙΚΡΟΚΥΜΑΤΑ Η χρήση των μικροκυμάτων είναι γνωστή από το Β Παγκόσμιο Πόλεμο, όμως έγινε εμπορικά διαθέσιμη με τη χρήση των οικιακών φούρνων μικροκυμάτων. Παράλληλα η εφαρμογή των μικροκυμάτων ως πηγή θέρμανσης σε αναλυτικά εργαστήρια άρχισε τα τέλη της δεκαετίας του 70, με στόχο το διαχωρισμό των μετάλλων από χώμα και βιολογικά δείγματα. Η χρησιμοποίησή τους για την παραλαβή οργανικών μορίων άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του 80 από τον Ganzler που χρησιμοποίησε ένα συμβατικό φούρνο μικροκυμάτων για την εξαγωγή οργανικών ενώσεων από φυτικά υλικά. [4,5] Η ενέργεια των μικροκυμάτων είναι μια μη ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σε ένα φάσμα συχνότητας από 300 έως MHz. Όμως επειδή τα ίδια μήκη κύματος χρησιμοποιούνται στα ραντάρ και τις τηλεπικοινωνίες, για να αποφευχθούν παρεμβολές ή στα εμπορικά όργανα μικροκυμάτων η 14

15 χρησιμοποιούμενη συχνότητα είναι τα 2450 MHz, η οποία αντιστοιχεί σε ενεργειακή παραγωγή Watts. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία επιταχύνει την κινητική της απόσταξης, λόγω της ιδιαίτερα ταχείας θέρμανσης των δειγμάτων. Η ακτινοβολία επάγει τη θέρμανση μέσω των παρακάτω δύο μηχανισμών που λαμβάνουν χώρα συγχρόνως: Α) της περιστροφής των διπόλων (dipolar rotation), και Β) της μετανάστευσης των ιόντων (ionic conduction). Στην περίπτωση αυτή, η παρουσία ενός διπόλου στο δείγμα -μόνιμου ή/και επαγωγικού- είναι σημαντική. Τα δίπολα απορροφούν την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία των μικροκυμάτων και πολώνονται, με αποτέλεσμα να περιστρέφονται λόγω της διατεταγμένης ευθυγράμμισής τους στο ηλεκτρικό πεδίο. Η θερμική αναταραχή αποκαθίσταται όταν η επίδραση σταματήσει, αλλά η διαδικασία αυτή έχει ως αποτέλεσμα την υπερθέρμανση μόνο των περιοχών του φυτικού υλικού που περιέχουν νερό. Η αναταραχή αυτή προκαλεί συγκρούσεις μεταξύ των μορίων και τελικά η θερμότητα μεταφέρεται σε όλο το σύστημα. Σε μια συχνότητα 2450 MHz, το φαινόμενο αυτό λαμβάνει χώρα 4,9*10 9 φορές το δευτερόλεπτο, με αποτέλεσμα η θέρμανση να είναι πολύ γρήγορη και -αντίθετα με τη συμβατική θέρμανση σε θερμομανδύα- να μεταδίδεται σε όλο το σύστημα συγχρόνως. Το αποτέλεσμα της ενέργειας των μικροκυμάτων εξαρτάται από τη φύση του δείγματος, αφού η περιεκτικότητά του σε νερό είναι το σημαντικότερο στοιχείο. Όσο περισσότερο νωπό είναι ένα φυτικό δείγμα, τόσο καλύτερα θερμαίνεται. Αντίθετα, τα αποξηραμένα φυτά θα πρέπει να διαβρέχονται και να παραμενουν στο νερό για αρκετή ώρα, αφού η παρουσία του νερού σε εντοπισμένα σημεία προκαλεί καλύτερο αποτέλεσμα, ενώ παράλληλα προφυλάσσει το υλικό από τυχόν καψίματα.[6] Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια τα μικροκύματα χρησιμοποιούνται ευρέως ως θερμαντικό μέσο. Ωστόσο, λίγες είναι οι αναφορές στη βιβλιογραφία για τη χρήση τους για την παραλαβή αιθέριων ελαίων από αρωματικά φυτά.[7] 1.4 ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΙΘΕΡΙΩΝ ΕΛΑΙΩΝ Τα αιθέρια έλαια είναι μείγματα πολλών και διαφορετικών συστατικών, με αποτέλεσμα να είναι σημαντικός ο διαχωρισμός ή/και η ταυτοποίησή τους [8,9]. Ο διαχωρισμός των συστατικών γίνεται με ποικίλες τεχνικές χρωματογραφίας, κυρίως 15

16 όμως την αέρια χρωματογραφία. Αυτή αναφέρεται σε μια στατική φάση (τριχοειδής στήλη), η οποία στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι υγρό σε στερεό φορέα και μια κινητή φάση που είναι το φέρον αέριο, το οποίο πρέπει να είναι αδρανές ώστε να μην αντιδρά με τη στατική φάση ή τις ουσίες που πρόκειται να διαχωριστούν. Έτσι, ως φέρουσα αέρια φάση συνήθως χρησιμοποιούνται το άζωτο (Ν 2 ), το ήλιο (Ηe) ή το αργό (Ar) ανάλογα με τον ανιχνευτή. Επειδή η στατική φάση είναι ένα μη πτητικό υγρό (προσροφημένο σε στερεό), η χρωματογραφία καλείται αέρια-υγρή χρωματογραφία (GLC). Ο διαχωρισμός των συστατικών γίνεται μέσω της κατανομής των διαφορετικών συστατικών στο προσροφημένο υγρό της στήλης με διαφορετικές ταχύτητες, οι οποίες εξαρτώνται από τις διαφορετικές τάσεις ατμών και αλληλεπιδράσεις με τη στατική φάση [4,10]. Οι σημαντικότεροι παράμετροι στη αέρια χρωματογραφία είναι: Η θερμοκρασία του εισαγωγέα. Ο ρυθμός μεταβολής της θερμοκρασίας στη στήλη. Κατά τη διάρκεια της ανάλυσης η λειτουργία του φούρνου του χρωματογράφου μπορεί να είναι ισόθερμη ή αυξομειούμενης θερμοκρασίας. Η δεύτερη περίπτωση εφαρμόζεται συνήθως όταν το προς διαχωρισμό μείγμα αποτελείται συγχρόνως από συστατικά υψηλού σημείου ζέσεως. Η ροή του φέροντος αερίου. Η ροή του φέροντος αερίου παίζει καθοριστικό ρόλο στο διαχωρισμό των συστατικών ενός μείγματος. Η ακριβής μέτρηση της ταχύτητας ροής του φέροντος αερίου είναι απαραίτητη, επειδή οι χρόνοι συγκράτησης εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ταχύτητα. Το είδος της στήλης. Συνήθως χρησιμοποιούνται τριχοειδείς στήλες στις οποίες η υγρή στατική φάση μπορεί να είναι πολική, μετρίως πολική και μη πολική. Το είδος του ανιχνευτή που χρησιμοποιείται. Κατά κύριο λόγο χρησιμοποιούνται ανιχνευτές ιονισμού φλόγας (FID) ή φασματομετρίας μαζών (MS). Η ταυτοποίηση, των συστατικών γίνεται με τη χρησιμοποίηση του δείκτη συγκράτησης Kovats (σύγκριση του χρόνου συγκράτησης t Rx της άγνωστης ουσίας με το t RΑ προτύπων αλκανίων), του χρόνου συγκράτησης και τέλος τη σύγκριση των 16

17 φασμάτων μάζας, με σύγκριση είτε με τα φάσματα των προτύπων μορίων η με τη σύγκριση με δεδομένα κάποιας αξιόπιστης βιβλιοθήκης. Εικόνα2. GS-MS (Αέριος χρωματογράφος φασματόμετρο μάζας) 1.5 ΦΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Οι κέδροι είναι κωνοφόρα αειθαλή δέντρα που ανήκουν στην οικογένεια των πευκιδιών CUPRESSACEAE και στο γένος Juniperus. Αποτελούν μια οικογένεια φυτών τα αιθέρια έλαια της οποίας δεν έχουν ευρέως μελετηθεί ως προς τη σύσταση και τη βιοδραστικότητά τους.[11] Στον Ελλαδικό χώρο αυτοφύονται 7 είδη κέδρων που χαρακτηρίζονται από το μεγάλο μέγεθος των κορμών τους, την ογκώδη ακανόνιστη κόμη των κλαδιών τους, ενώ τα φύλλα τους είναι βελονοειδή και άκαμπτα. Κάθε φύλλο διαθέτει δύο ρητινοφόρους αγωγούς και παραμένει στο δέντρο από 3 ως 6 χρόνια. Τέλος, οι θηλυκοί κώνοι του κέδρου έχουν πράσινο ή πορφυρό χρώμα. Οι κέδροι συναντώνται συχνά σε ελατοδάση, αφού παρέχουν τη σκιά που απαιτούν τα έλατα για να μεγαλώσουν κατά τα πρώτα στάδια της ζωής τους. Το ξύλο ενός κέδρου αναδύει ένα χαρακτηριστικό άρωμα. Ο κέδρος δεν χρειάζεται πολύ νερό για να αναπτυχθεί, ούτε έχει ιδιαίτερες απαιτήσεις από το έδαφος. Αναλυτικότερα, οι κέδροι της ελληνικής βιοποικιλότητας είναι οι παρακάτω: 17

18 1.5.1.Juniperus drupacea (Άρκευθος η δρυπώδης) Συναντάται σε βραχώδεις περιοχές με υψόμετρο από 800 έως 1700 m στην ανατολική περιοχή της Μεσογείου, συγκεκριμένα τη νότια Ελλάδα (στις πετρώδεις πλαγιές του Πάρνωνα), τη νότια Τουρκία, τη δυτική Συρία και το Λίβανο. Το μέγιστο ύψος του είναι 15 m, έχοντας κόμη πλατιά κωνική και κλάδους όρθιους ή αποκλίνοντες. Είναι δίοικο με γκριζωπό φλοιό. Τα φύλλα του βρίσκονται ανά τρία σε σπονδύλους, μήκους 1-2,5 cm, είναι γραμμοειδώς λογχοειδή και έντονα οξυκόρυφα. Στην επάνω επιφάνεια τους φέρουν δύο πλατιές λευκές γραμμές στοματίων. Οι αρσενικοί κωνίσκοι έχουν σφαιρικό σχήμα, κίτρινου χρώματος, με στήμονες όπου στην κάτω επιφάνεια τους φέρουν 3-4 γυρεόσακους, ενώ οι θηλυκοί είναι μασχαλιαίοι, σφαιρικού σχήματος και πράσινου χρώματος, το φυτό ανθίζει από Μάιο έως Ιούνιο. Ο ραγοστρόβιλός του έχει διάμετρο 2-2,5 cm, με ωοειδές σχεδόν σφαιρικό σχήμα, καστανόμαυρου χρώματος με επίχρισμα. Τα καρπόφυλλα είναι 7-8, σαρκώδη, συμφυή, με άκρα που προεξέχουν. Τα σπέρματα είναι τρία, μικρού μεγέθους, ωοειδή και ενωμένα σχηματίζοντας ένα ξυλώδη πυρήνα. Η ωρίμανση τους είναι διετής (φθινόπωρο) Juniperus communis L.( Άρκευθος η κοινή, κοινή ονομασία κέδρος.) Καλύπτει το μεγαλύτερο φάσμα των ξυλωδών φυτών, σε όλο το Βόρειο Ημισφαίριο. Συναντάται στην Βόρεια Αμερική, στην Ευρώπη, στην Βόρεια Ασία και στην Γροιλανδία.[12] Είναι θάμνος ύψους 3-5m ενώ σπανίως συναντάται ως δέντρο ύψους 15m. Διαθέτει κόμη πυραμιδοειδή που αγγίζει το έδαφος. Ο φλοιός του είναι γκριζοκάστανου χρώματος, αρχικά λείος και στη συνέχεια με σχισμές. Οι νεαροί κλαδίσκοι είναι τριγωνικοί, με επιμήκεις πτυχώσεις. Είναι δίοικο και μερικές φορές μονόικο. Τα φύλλα βρίσκονται ανά τρία σε σπονδύλους, έχουν μήκος 0,5-2 cm, βελονοειδούς σχήματος, έντονα οξυκόρυφα και δύσκαμπτα. Στην επάνω επιφάνεια φέρουν μία λευκή γραμμή στοματίων (μερικές φορές γίνονται δυο γραμμές στο κάτω μισό). Ο ρητινοφόρος αγωγός είναι επιδερμικός. Οι αρσενικοί κωνίσκοι είναι μασχαλιαίοι, μικρού μεγέθους, σφαιρικού σχήματος και κίτρινου χρώματος. Οι στήμονες έχουν συνήθως 3-4 γυρεόσακους. Οι θηλυκοί είναι μασχαλιαίοι πράσινου χρώματος με καρπικά λέπια ανά τρία σε σπονδύλους. Από αυτά τα τρία ανώτερα 18

19 συμφύονται σχηματίζοντας τον καρπό. Η άνθηση γίνεται από Μάρτιο έως Απρίλιο. Ο ραγοστρόβιλος έχει διάμετρο 0,6-0,9cm, σχεδόν σφαιροειδής, πράσινου χρώματος αρχικά, μελανωπός και με γαλανό επίχρισμα κατά την ωρίμανση. Έχει τρία σπέρματα και διετή ωρίμανση(φθινόπωρο). Πιθανολογείται ότι είναι η κέδρος μικρά ακανθώδης του Διοσκουρίδη και η άρκευθος του Θεόφραστου. Αρωματικά έλαια είναι δυνατών να παραχθούν από τα φύλλα και τους καρπούς. Είναι κοινώς χρησιμοποιούμενοι στην κηπουρική ως καλλωπιστικοί θάμνοι. Στις σκανδιναβικές χώρες χρησιμοποιούνται για την κατασκευή διαφόρων μικρών ξύλινων δοχείων για γαλακτοκομικά προϊόντα [13]. Από το ξύλο τους παράγονται ποικίλα ιδρωτικά και διουρητικά σκευάσματα. Οι καρποί του είναι διουρητικοί, τονωτικοί και χρησιμοποιούνται στην παρασκευή οινοπνευματωδών ποτών. Οι σπόροι του χρησιμοποιούνται στην μαγειρική συνήθως αποξηραμένοι αφού νωποί είναι πικροί. Οι ινδιάνοι το χρησιμοποιούσαν ως βότανο για την αντιμετώπιση των λοιμώξεων του ουροποιητικού. Οι δυτικές φυλές το χρησιμοποιούσαν για την θεραπεία του διαβήτη σε συνδυασμό με κάποιο φλοιό ρίζας και τσαγιού. Κλινικές μελέτες έχουν επαληθεύσει την αποτελεσματικότητα αυτής της θεραπείας σε διαβητικούς που εξαρτώνται από ινσουλίνη. Το συγκεκριμένο είδος κέδρου διακρίνεται στα παρακάτω τρία υποείδη: α.ssp. communis Είναι δέντρο ύψους μέχρι 15m ή θάμνος. Απαντάται σε χαμηλά υψόμετρα μέχρι m, σε όλο το εύρος εξάπλωσης του είδους. Στην Ελλάδα συναντάται κυρίως στο Λιβαδερό της Δράμας. Τα φύλλα του έχουν μήκος έως 2cm, είναι έντονα οξυκόρυφα και αποκλίνοντα. Έχουν πλάτος 1-1,5mm με αραιή διάταξη, γραμμοειδή, με μια γλαυκή γραμμή στοματίων. β.ssp. hemisphaerica Είναι χαμηλός θάμνος. Απαντάται σε ορεινές θέσεις, σε υψόμετρα από μέχρι m. Στην Ελλάδα συναντάται στη Ροδόπη. Τα φύλλα του έχουν μήκος μέχρι 2cm, είναι έντονα οξυκόρυφα και αποκλίνοντα, πλάτους 1,3-2mm, με πυκνή διάταξη, γραμμοειδώς επιμήκη, με μία πλατιά, λευκή γραμμή. 19

20 γ.ssp. alpine Είναι κατακείμενος θάμνος. Απαντάται σε πετρώδεις θέσεις, θαμνώνες και παρυφές δασών, σε υψόμετρα από μέχρι m, συχνά συναντάται στη χαμηλή αλπική ζώνη πάνω από τα δασοόρια. Στην Ελλάδα συναντάται στο Φαλακρό της Ροδόπης. Τα φύλλα είναι μήκους 0,6-1,2cm, όχι τόσο οξυκόρυφα, κυρτά προς τα πάνω, με πυκνή διάταξη Juniperus oxycedrus L.( Άρκευθος η οξύκεδρος, κοινή ονομασία κέδρο, κέντρο, κεντροφίδα,ρόκιο.) Αυτό το είδος κέδρου βρίσκεται σε ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου, από το Μαρόκο και την Πορτογαλία, τη Γαλλία, το ανατολικό έως το δυτικότερο Ιράν και το νότιο Ισραήλ. Καλλιεργείται σε βραχώδεις τοποθεσίες, από το επίπεδο της θάλασσας έως 1600 μ. υψόμετρο. Το ειδικό επίθετο oxycedrus σημαίνει "απότομη κέδρος" και αποτελεί το είδος του κέδρου που αντιστοιχίζεται με την πρώτη κέδρο των αρχαίων Ελλήνων. Πρόκειται για θάμνο ή δέντρο ύψους έως 10m, και έχει κόμη κωνική. Τα κλαδιά του φτάνουν μέχρι το έδαφος και έχει χρώμα φλοιού γκριζοκάστανο. Είναι συνήθως δίοικο, με ξεχωριστά αρσενικά και θηλυκά φυτά. Οι κώνοι έχουν σχήμα μούρων με πράσινο χρώμα και μετά την ωρίμανσή τους (18 μήνες) μεταβάλλουν αρχικά το χρώμα τους σε πορτοκαλί-κόκκινο με ροζ κηρώδες επίστρωση και τελικά γίνονται μωβ. Είναι σφαιρικοί διαμέτρου 7-12 χιλιοστών και περιέχουν στο εσωτερικό τους σπόρους.[14] Τα φύλλα τους είναι ανά τρία σε σπονδύλους, λογχοειδούς σχήματος, μήκους 1-2,5cm και έχουν έντονη οξεία κορυφή, ενώ χαρακτηριστικό τους αποτελεί τα πράσινο χρώμα. Στην επάνω επιφάνεια φέρουν δύο εμφανείς λευκές γραμμές στοματίων και στην κάτω επιφάνεια εμφανή τρόπιδα. Οι αρσενικοί κωνίσκοι είναι μασχαλιαίοι, κίτρινου χρώματος ενώ οι θηλυκοί μασχαλιαίοι είναι και σφαιρικοί. Τα καρπικά λέπια βρίσκονται ανά τρία σε σπονδύλους. Το αιθέριο έλαιο που παραλαμβάνεται με απόσταξη του ξύλου του. Πρόκειται για αρωματικό σκοτεινό έλαιο με έντονη καπνιστή οσμή που χρησιμοποιείται σε 20

Επιστημονική Ημερίδα: Συμβιώνοντας με τα κουνούπια, Αντιμετώπιση και Δημόσια Υγεία

Επιστημονική Ημερίδα: Συμβιώνοντας με τα κουνούπια, Αντιμετώπιση και Δημόσια Υγεία ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΚΟΥΝΟΥΠΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κάθε έτος παγκοσμίως χάνονται εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές από ασθένειες που μεταδίδονται από τα κουνούπια. Από τα στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, μόνο από

Διαβάστε περισσότερα

Εκχύλιση Υποβοηθούμενη από Μικροκύματα. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής

Εκχύλιση Υποβοηθούμενη από Μικροκύματα. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Micro-Wave Assisted Extraction, MWAE Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Συμβατικές τεχνικές εκχύλισης μειονεκτήματα: 1. Απαιτούν μεγάλο όγκο οργανικού διαλύτη

Διαβάστε περισσότερα

Κατα ολέµησηκουνου ιών

Κατα ολέµησηκουνου ιών Κατα ολέµησηκουνου ιών Κουνού ιακαιάνθρω ος: µια δύσκολη συµβίωση Α. Μιχαηλάκης Εργαστήριο Γεωργικής Εντοµολογίας, Τµήµα Εντοµολογίας και Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ)

«Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) Τα Αρωματικά Φυτά. «Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου μας». Τάσεις Προοπτικές. Ηλίας Ντζάνης, Γεωπόνος πρ. πρ/νος Κ.Σ.Ε Αγρινίου ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘΙΑΓΕ) τα ερωτήματα: 1. Τι είναι Αρωματικά-φαρμακευτικά φυτά? 2.

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Η Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος με αφορμή την επιδημία του ιού του Δυτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ

ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ & ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΦΥΤΑ ΜΥΡΩΝΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ Μ.Sc. 2 ΠΟΛΥΚΑΣΤΡΟ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...3 1. Τι είναι αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά...3 2. Παράγοντες που επηρεάζουν την απόδοση της καλλιέργειας...3

Διαβάστε περισσότερα

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός

Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Photos by Christina Christodoulou Μέλισσες ένας πολύτιμος θησαυρός Χριστίνα Χριστοδούλου Γεωπόνος Μελισσοκομικού Κέντρου Κύπρου 1 Μέλισσα Έντομο ανήκει στα Υμενόπτερα. Θεωρείτε κοινωνικό και επικοινωνεί

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ζ Ι Ν 30 Ζιζάνια - αναγνώριση & αντιμετώπιση Βλήτο άσπρο Amaranthus albus L. Amaranthaceae AMAAL Tumble pigweed Το άσπρο βλήτο είναι ετήσιο, εαρινό, δικοτυλήδονο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΟ : ,12 ΦΠΑ 23% : 5.983,71 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ : ,83

ΣΥΝΟΛΟ : ,12 ΦΠΑ 23% : 5.983,71 ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ : ,83 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ: Απολυμάνσεις κτιρίων, οχημάτων, Δημ. Ν/Φ και έλεγχος Καταπολέμηση Ασιατικού κουνουπιού.

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εντοµολογική επιτήρηση για την αντιµετώπιση της ελονοσίας ρ Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων Τµήµα Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ.

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Θεσσαλίας Βασικές Έννοιες Δειγματοληψία Η δειγματοληψία αφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ Εισαγωγή ΙΣΤΟΡΙΚΉ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Ο Ρώσος βοτανολόγος M.S. Tswett χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τη χρωματογραφία για τον διαχωρισμό διαφόρων φυτικών χρωστικών με τη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Οργανικής Χημείας. Εργαστήριο Χημείας Laboratory of Chemistry

Εργαστήριο Οργανικής Χημείας. Εργαστήριο Χημείας Laboratory of Chemistry Εργαστήριο Οργανικής Χημείας Laboratory of Chemistry ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνοι Εργαστηρίου: Πέτρος Α. Ταραντίλης, Αναπλ. Καθηγητής Χρήστος Παππάς, Επίκ. Καθηγητής Υπεύθυνοι Ομάδων: Αν. Καθ.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτό: η καλλιέργεια και η συλλογή της σοδειάς του αειθαλούς φυτού (γένος Coffea) συνεπάγεται κοπιαστική εργασία και υψηλό οικονοµικό κόστος. Το φυτό του καφέ ανήκει στην οικογένεια των ρουβιίδων,

Διαβάστε περισσότερα

Οικογένεια: SALICACEAE

Οικογένεια: SALICACEAE Οικογένεια: SALICACEAE Αριθμός γενών: 57 (4), (Στην Ελλάδα 2). Αριθμός ειδών: περίπου 650.( 350). Γεωγραφική εξάπλωση: Η οικογένεια είναι κοινή σε ολόκληρο τη Β Εύκρατη ζώνη, ενώ λίγα είδη εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία 6 η Ενότητα Βασικές διαδικασίες πρωτογενούς παραγωγικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΕΝΤΟΝΑ ΗΛΙΑΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ Διαστημικός καιρός. Αποτελεί το σύνολο της ηλιακής δραστηριότητας (ηλιακός άνεμος, κηλίδες, καταιγίδες, εκλάμψεις, προεξοχές, στεμματικές εκτινάξεις ηλιακής μάζας) που επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Cupressus sempervirens «Swane s Gold» Κυπαρίσσι αειθαλές Φυτό με στενή κυλινδρική κόμη και κίτρινο φύλλωμα.

Cupressus sempervirens «Swane s Gold» Κυπαρίσσι αειθαλές Φυτό με στενή κυλινδρική κόμη και κίτρινο φύλλωμα. Cupressus sempervirens 31 Cupressus sempervirens «Swane s Gold» Κυπαρίσσι αειθαλές Φυτό με στενή κυλινδρική κόμη και κίτρινο φύλλωμα. 10 ì. -25 C Cupressus sempervirens Κυπαρίσσι αειθαλές Ιθαγενές είδος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΌΡΑΣΗ. Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη

ΌΡΑΣΗ. Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη ΌΡΑΣΗ Εργασία Β Τετράμηνου Τεχνολογία Επικοινωνιών Μαρία Κόντη Τι ονομάζουμε όραση; Ονομάζεται μία από τις πέντε αισθήσεις Όργανο αντίληψης είναι τα μάτια Αντικείμενο αντίληψης είναι το φως Θεωρείται η

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής

Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης. Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης Extraction and Distillation Techniques Πέτρος Ταραντίλης- Αναπληρωτής καθηγητής Χρήστος Παππάς - Επίκουρος καθηγητής Τεχνικές Εκχύλισης και Απόσταξης Φυτικό Υλικό Τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α.... 2 Α1.... 2 Α2.... 2 Α3.... 2 Α4.... 2 Α5.... 2 ΘΕΜΑ B....

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ

ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ Στόχοι των δραστηριοτήτων. Οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να: αναφέρουν διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αυξήσουμε τη θερμοκρασία διαπιστώσουν πειραματικά ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΡΟΙΣΜΑ VII. SPERMATOPHYTA Φυτά που σχηµατίζουν σπέρµατα (πολυκύταρες δοµές)

ΑΘΡΟΙΣΜΑ VII. SPERMATOPHYTA Φυτά που σχηµατίζουν σπέρµατα (πολυκύταρες δοµές) ΑΘΡΟΙΣΜΑ VII. SPERMATOPHYTA Φυτά που σχηµατίζουν σπέρµατα (πολυκύταρες δοµές) SPERMATOPHYTA Yποάθροισµα I. Coniferophytina Yποάθροισµα II. Cycadophytina Yποάθροισµα III. Magnoliophytina Γ Υ Μ Ν Ο Σ Π Ε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (35/100) ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8/6/2015. ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Βιολογικές Επιστήμες Βιολογία Γεωπονία Ιατρική κ.α. Βιοχημεία. Οργανική Χημεία. Φυσικές Επιστήμες Φυσική Μαθηματικά

Οργανική Χημεία. Βιολογικές Επιστήμες Βιολογία Γεωπονία Ιατρική κ.α. Βιοχημεία. Οργανική Χημεία. Φυσικές Επιστήμες Φυσική Μαθηματικά Πέτρος Ταραντίλης Αναπληρωτής Καθηγητής Εργαστήριο Χημείας, Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Ιερά Οδός 75, 118 55 Αθήνα, e-mail: ptara@aua.gr, Τηλ.: 210 529 4262, Fax: 210 529 4265 Βιοχημεία

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες απότα. Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση. σήµερα. ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος

Ασθένειες απότα. Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση. σήµερα. ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Ασθένειες απότα Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση σήµερα ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Εντοµοκτόνων Υγειονοµικής Σηµασίας Τµήµα Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων & Φυτοφαρµακευτικής Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝOΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Η ηλιακή ακτινοβολία που πέφτει στην επιφάνεια της Γης απορροφάται κατά ένα μέρος από αυτήν, ενώ κατά ένα άλλο μέρος εκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα με την μορφή υπέρυθρης

Διαβάστε περισσότερα

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης.

4. Ως αυτότροφοι οργανισμοί χαρακτηρίζονται α. οι καταναλωτές Α τάξης. β. οι παραγωγοί. γ. οι αποικοδομητές. δ. οι καταναλωτές Β τάξης. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΔΟΜΗΣ. Δομή Ξύλου - Θεωρία. Στέργιος Αδαμόπουλος

ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΔΟΜΗΣ. Δομή Ξύλου - Θεωρία. Στέργιος Αδαμόπουλος ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ 10-11. ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ ΔΟΜΗΣ Μεταβλητότητα δομής Δομή δακτυλίων Μορφολογία κυττάρων Χημική σύσταση Υποδομή Μέσα σ ένα δέντρο Ανάμεσα στα δέντρα Οριζόντια Κατακόρυφα Πλάγια Στο ίδιο είδος Σε διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΤΕ: ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ -> ΚΟΚΚΙΝΟ ΧΡΥΣΑΝΘΕΜΟ

ΑΝ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΕΤΕ: ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ -> ΚΟΚΚΙΝΟ ΧΡΥΣΑΝΘΕΜΟ ΧΡΥΣΑΕΤΟΙ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Είμαστε μέλη της ερευνητικής ομάδας που ασχολείται με το περιβάλλον και με το τι μας κάνει να χαμογελάμε στη φύση. Επιλέξαμε αυτό το θέμα επειδή πιστεύουμε πως ακόμα υπάρχουν πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Ο Ευκάλυπτος ο torquata όπως όλοι σχεδόν οι ευκάλυπτοι κατάγεται και αυτός από την μακρινή Αυστραλία, και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Πανεπιστημίου Πατρών Τάξη Β Σχ. Έτος 2012-2013 1 Περιεχόμενα TΟ ΕΛΑΤΟ... 2 ΔΑΦΝΗ... 4 ΤΟ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ... 5 ΤΟ ΕΛΑΤΟ... 6 ΤΟ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ...

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από

Ο Πλίνιος μάλιστα γράφει ότι η Κρήτη ήταν η πατρίδα δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού, από ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ Ο Ιπποκράτης υποστηρίζει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ...

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Σημείωση: Διάφοροι τύποι και φυσικές σταθερές βρίσκονται στην τελευταία σελίδα. Θέμα 1ο (20 μονάδες)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥΤΡΥΠΑ ΤΟΥ ΟΖΟΝΤΟΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ Οποιαδήποτε αλλοίωση της φυσιολογικής σύστασης του αέρα που μπορεί να έχει βλαβερές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΒΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΒΙΟΚΤΟΝΑ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Το Νομικό πλαίσιο που ισχύει σήμερα Βασίλειος Βάγιας Γεωπόνος MSc, PhD Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Δ/νση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής Τμήμα Φυτοπροστατευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση μαθήματος «Σύγχρονες Αναλυτικές Τεχνικές»

Εργαστηριακή άσκηση μαθήματος «Σύγχρονες Αναλυτικές Τεχνικές» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Εργαστηριακή άσκηση μαθήματος «Σύγχρονες Αναλυτικές Τεχνικές» Προσδιορισμός Diuron σε θαλασσινό νερό με υγροχρωματογραφία διαδοχική φασματομετρία

Διαβάστε περισσότερα

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα,

Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, GREEK RED SAFFRON Ο κρόκος, το χρυσάφι της ελληνικής γης όπως αποκαλείται, συγκαταλέγεται στα πιο προσφιλή, πολύτιμα και ακριβότερα μπαχαρικά για το άρωμα, το χρώμα, τις φαρμακευτικές και αφροδισιακές

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH 4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη H C 12 H 25 Br (249.2) Br + + NaH (40.0) + Adogen 464 C 25 H 54 ClN (404.2) C 6 H 6 (94.1) C 18 H 30 (262.4) + NaBr (102.9) Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ HPLC ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ (HPLC) ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΗΛΗ / ΣΤΑΤΙΚΗ ΦΑΣΗ Επίπεδη, μήκους 3-25 cm και διαμέτρου 0,5-5 mm. Μικροπορώδη σωματίδια πηκτής διοξειδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑΣ Χ. Τανανάκη, Α. Θρασυβούλου Εργαστήριο Μελισσοκομίας Σηροτροφίας Α.Π.Θ. Email: tananaki@agro.auth.gr Website: www.beelab.gr Tel: 2310-472983 2.500.000 Αριθμός Κυψελών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23 Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) Η κοινή πόα είναι ετήσιο, φθινοπωρινό ή εαρινό, µονοκοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και µε µήκος καλαµιού µέχρι 30 cm. Αναπαράγεται µε

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μέρος Ι: Μέτρηση του ΡΗ της βροχής από τρεις διαφορετικές περιοχές (βιομηχανική περιοχή, κέντρο αστικής πόλης, βουνό) και επίδραση των νερών αυτών σε μάρμαρο και μέταλλο.

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα