«Τεχνοοικονομική Ανάλυση Επιχειρηματικής Καλλιέργειας Ορχιδέας Στη Σάμο.»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Τεχνοοικονομική Ανάλυση Επιχειρηματικής Καλλιέργειας Ορχιδέας Στη Σάμο.»"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ «Τεχνοοικονομική Ανάλυση Επιχειρηματικής Καλλιέργειας Ορχιδέας Στη Σάμο.» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ «Τεχνοοικονομική Ανάλυση Επιχειρηματικής Καλλιέργειας Ορχιδέας Στη Σάμο.» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Δρ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

3 «Δυστυχώς μια ζωή δεν είναι αρκετή, για να μελετήσεις αυτό τον υπέροχο κόσμο της ορχιδέας». Hans Reinhard 3

4 Τεχνοοικονομική Ανάλυση Επιχειρηματικής Καλλιέργειας Ορχιδέας Στη Σάμο. Πρόλογος... 8 Εισαγωγή 1. Ιστορικά και γεωγραφικά στοιχεία καλλιέργειας Κεφάλαιο I :Βοτανικά χαρακτηριστικά Καλλιεργούμενα είδη Ορχιδέας 1.1 Ταξινόμηση και ονοματολογία Τα μέρη του άνθους Ιδιαιτερότητες του άνθους Τα φύλλα των ορχεοειδών Το υπόγειο μέρος του φυτού Άλλα χαρακτηριστικά των ορχεοειδών Καλλιεργούμενα γένη και είδη ορχεοειδών Cymbidium Cattleya Phalaenopsis Paphiopedilum Οικολογικές απαιτήσεις Κεφάλαιο II : Πολλαπλασιασμός Ορχεοειδών 2. Πολλαπλασιαστικό υλικό Εγγενής Πολλαπλασιασμός Αγενής Πολλαπλασιασμός Διαχωρισμός των ριζών Αποχωρισμός των ψευδοβολβών

5 Μοσχεύματα Με μικροπολλαπλασιασμό Υβριδισμός Γονιμοποίηση της Paphiopedillum Γονιμοποίηση από τον άνθρωπο Κεφάλαιο III :Τεχνικά Στοιχεία Καλλιέργειας Ορχιδεοειδών 3.1 Cymbidium Συνθήκες ανάπτυξης Εδαφικό μίγμα Φωτισμός Θερμοκρασία Σχετική υγρασία Αερισμός Καλλιεργητικές φροντίδες Πότισμα Λίπανση Γλάστρα Τραπέζια Άνθιση - Απόδοση Cattleya Συνθήκες εγκατάστασης ανθικής καταβολής Συνθήκες ανάπτυξης Εδαφικό μίγμα Φωτισμός Θερμοκρασία Σχετική υγρασία Αερισμός

6 3.2.3 Καλλιεργητικές Φροντίδες Γλάστρα Πότισμα Λίπανση Άνθιση - Aπόδοση Phalaenopsis Συνθήκες εγκατάστασης της ανθικής καταβολής Συνθήκες ανάπτυξης Εδαφικό μίγμα Φωτισμός Θερμοκρασία Σχετική υγρασία Αερισμός Καλλιεργητικές φροντίδες Γλάστρα Πότισμα Λίπανση Άνθιση Απόδοση Paphiopedilum Συνθήκες ανάπτυξης Καλλιεργητικές φροντίδες Φωτισμός Θερμοκρασία Πότισμα Υγρασία Γλάστρα

7 Κεφάλαιο IV : Εχθροί Ασθένειες Φυτοπροστασία 4.1 Έντομα Κοκκοειδή (Pseudococus sp.) Αφίδες (Myzus persicae) Κόκκινος τετράνυχος ( Tetranychus cinnabasinus) Γυμνοσάλιαγκες (Limax flavus) Κολέμβολα (Collembola orchesella) Ποντίκια Ασθένειες Βακτήρια Βακτήρια καφέ κηλίδων Καφέ σήψη Μύκητες Σηψιρριζίες (Μαύρη σήψη ριζών) Σήψη λαιμού και ψευδοβολβών Κηλιδώσεις φυλλώματος Φαιά σήψη πετάλων Ιολογικές ασθένειες Κεφάλαιο V : Μετασυλλεκτικοί χειρισμοί Εμπορία 5. Μετασυλλεκτικοί χειρισμοί Συσκευασία Συντήρηση Δοχεία και μέθοδοι χρησιμοποίησης τους Εμπορία Κεφάλαιο VI : Οικονομική ανάλυση καλλιέργειας Ορχιδέας Συμπεράσματα Βιβλιογραφία

8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Σάμος αποτελεί την μοναδική περιοχή καλλιέργειας της Ορχιδέας στην Ελλάδα. Έτσι λοιπόν το νησί με αυτή του την αποκλειστικότητα σήμερα, αναδεικνύεται ως «πυρήνας» καλλιέργειας και συνδέει πλέον το όνομα του με την ορχιδέα αποτελώντας αποκλειστικό σημείο αναφοράς. Η Σαμιώτικη καταγωγή μου και η αγάπη για το νησί μου, με ώθησε να προβώ στην συγγραφή της συγκεκριμένης πτυχιακής εργασίας, η οποία αποτελεί μια προσπάθειά καταγραφής της υφιστάμενης κατάστασης και επισήμανσης ανάλυσης των προβλημάτων που υπάρχουν. Για την πραγματοποίηση αυτής της πτυχιακής εργασίας, αισθάνομαι υποχρεωμένη να ευχαριστήσω όσους με βοήθησαν και με καθοδήγησαν με χρήσιμες συμβουλές. Ευχαριστώ τον κύριο Μανώλη Γαρουφαλή για τις χρήσιμες πληροφορίες που μου έδωσε. Την Γεωργική Υπηρεσία της Σάμου για την εμπιστοσύνη που έδειξαν στο πρόσωπό μου, δίνοντας μου όλες τις πληροφορίες που τους ζήτησα για την οικονομική μελέτη που θα ακολουθήσει. Επίσης ευχαριστώ τον εισηγητή μου κύριο Μιχάλη Παπαδημητρίου. Ιδιαίτερα όμως ευχαριστώ την οικογένεια μου για την θερμή συμπαράσταση και υπομονή που έδειξαν κατά τη διάρκεια της εργασίας αυτής. 8

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Ιστορικά και γεωγραφικά στοιχεία καλλιέργειας ορχιδέας Οι ορχιδέες πάντοτε συνάρπαζαν τους ανθρώπους. Αποτελούσαν και αποτελούν ακόμα και σήμερα σύμβολα αγάπης πολυτέλειας και ομορφιάς. Στην ελληνική μυθολογία, ο Όρχις ήταν γιος μιας νύμφης και ενός σάτυρου. Κατά την διάρκεια των εορτών προς τιμή του Βάκχου, διέπραξε ιεροσυλία, επιχειρώντας να βιάσει μια ιέρεια. Η τιμωρία του ήταν να κατασπαραχθεί από άγρια θηρία και να μεταμορφωθεί σε ένα αδύνατο και σεμνό φυτό. Ο Θεόφραστος ήταν ο πρώτος από τους αρχαίους συγγραφείς που αναφέρθηκαν στις ορχιδέες. Ήταν αυτός που τους έδωσε την ονομασία Όρχις επιστημονικά, ορμώμενος από τον μύθο του Όρχι και αντανακλώντας την ομοιότητά της διπλοκόνδυλης ρίζας τους με τα ανδρικά γεννητικά όργανα, αυτά που ήταν αιτία της περιπέτειας του γέρου Όρχι. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι μπορούσαν να ελέγξουν το φύλλο των αγέννητων ακόμα παιδιών τους τρώγοντας κονδύλους ορχιδέας. Αν ο πατέρας έτρωγε μεγάλους νεαρούς κονδύλους το παιδί θα ήταν αρσενικό, αν η μητέρα έτρωγε μικρούς κονδύλους το παιδί θα γεννιόνταν θηλυκό. Οι αρχαίοι μας πρόγονοι τις θεωρούσαν σύμβολα ανδρισμού και γονιμότητας. Οι Κινέζοι τις αποκαλούσαν τα φυτά με το άρωμα βασιλιά, ενώ στο μεσαίωνα ήταν το βασικό συστατικό των φυτικών θεραπευτικών σκευασμάτων. Επίσης θεωρούνταν αφροδισιακό και ήταν βασικό συστατικό σε ερωτικά φίλτρα και σιρόπια. Στις αρχές του 18 ου αιώνα καθιερώθηκε η συγκομιδή ορχιδέας σε πολλά σημεία του κόσμου. Εξαιτίας της ομορφιάς των ασυνήθιστων λουλουδιών τους και των μεθυστικών αρωμάτων τους κάποιοι Άγγλοι εξερευνητές έφεραν ορχιδέες από τις μακρινές τότε χώρες κατά τη διάρκεια του 18 ου αιώνα. Στην Αγγλία άρχισαν να καλλιεργούνται από λίγους βοτανολόγους και κάποιους πλούσιους χομπίστες. Η κατάσταση άλλαξε όταν το 1818 ο κύριος Κάτλεϋ κατάφερε να ανθίσει η ορχιδέα του την οποία και διέσωσε από κάποιο δέμα που έλαβε στο οποίο οι ορχιδέες είχαν χρησιμοποιηθεί ως υλικό συσκευασίας. Το όνομα του δόθηκε σε μια ολόκληρη κατηγορία φυτών και διατηρείται ως σήμερα. Η μεγάλη ζήτηση σε ορχιδέες φυσικά 9

10 κατέληξε στην απογύμνωση τεράστιων εκτάσεων στις οποίες γίνονταν συγκομιδή φυτών. Ευτυχώς, στις μέρες μας η συγκομιδή φυτών από το φυσικό περιβάλλον απαγορεύεται αυστηρότατα καθώς κάποιες ποικιλίες ορχιδέας ανήκουν στα υπό εξαφάνιση είδη. Οι τροπικές ορχιδέες διανέμονται σε πάνω από ένα τέταρτο της επιφάνειας της γης αλλά το μισό αυτής της επιφάνειας των τροπικών στην οποία περιορίζονται είναι ακατάλληλο για επίφυτες καθώς περιέχει ερήμους, ημι-ερήμους, κορυφές ψηλών βουνών όπου οι θερμοκρασίες είναι πολύ χαμηλές, άγονες και ελλείπεις σε δένδρα περιοχές, οι οποίες, λόγω τοπικών αιτιών, δεν δέχονται το μερίδιο τους σε τροπική βροχή ή το δέχονται σε τόσο υποβαθμισμένη ποσότητα ώστε οι ορχιδέες να μην μπορούν να υπάρξουν. Τα πιο γνωστά είδη ορχιδέας βρίσκονται σε δυο περιοχές, αν μπορούν αυτά τα αχανή εδάφη να χαρακτηριστούν περιοχές. Η πρώτη, η δυτική, περιλαμβάνει την κεντρική και τροπική Νότιο Αμερική μαζί με τις δυτικές Ινδίες. Η δεύτερη, η ανατολική, η οποία είναι πιο πλατιά διασκορπισμένη, αγκαλιάζει την Ινδία, Αφρική, Κίνα, Ταιβάν, Μπούρμα (Βιρμανία), Ταϊλάνδη, την πρώην Ινδοκίνα, τις Φιλιππίνες, τις Ανατολικές Ινδίες και την Αυστραλία. Οι ορχιδέες δεν αναπτύσσονται μόνο στα τροπικά δάση. Υπάρχουν ποικιλίες που αναπτύσσονται σε άγονα βραχώδη εδάφη ( χρησιμοποιώντας τους βράχους ως στήριγμα, όπως ακριβώς τα κλαδιά των δένδρων ) ενώ υπάρχουν ποικιλίες που ενδημούν σε λιβάδια, δάση κωνοφόρων και πλαγιές βουνών. Είναι πολλοί λίγοι εκείνοι που ξέρουν ότι οι ορχιδέες φυτρώνουν κι εδώ, στον τόπο μας. Ενδημικά είδη ορχιδέας υπάρχουν και στη χώρα μας αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου όπως και σε κάθε άλλη γωνιά της γης. Η Ελλάδα με το ευνοϊκό κλίμα που διαθέτει, συγκεντρώνει τα περισσότερα είδη από ορχιδέες. Είναι ανάγκη να μάθει το κοινό, ότι στην Ελληνική φύση φυτρώνουν ορχιδέες με τα ομορφότερα και τα πιο εντυπωσιακά άνθη. Δεν είναι βέβαια σε μέγεθος τόσο μεγάλες σαν τις τροπικές, ούτε τα άνθη τους τόσο μεγάλα, αλλά μαγεύουν εξ ίσου με τα χρώματα, τα σχήματα και τη μυρωδιά τους. Αρκεί να ψάξουμε, να τα προσέξουμε από κοντά για να ανακαλύψουμε ότι τα άνθη τους μοιάζουν με διάφορα έντομα (μέλισσες, μύγες, κουνούπια, αράχνες κ.α.), πρόσωπα, σώματα από ζώα και ότι άλλο μπορεί κανείς να φανταστεί. Από τα 2,000 είδη που περιλαμβάνει η οικογένεια των Ορχεοειδών στο φυτικό βασίλειο, περίπου 350 φυτρώνουν στην Ευρώπη ως γεώφυτα. 10

11 Στην πατρίδα μας με το ευνοϊκό κλίμα και την κατάλληλη γεωμορφολογία του εδάφους, ζουν και ανθίζουν 130 είδη με υποείδη και ποικιλίες, κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη. Από αυτά το 1/3 είναι ενδημικά (δηλαδή φυτρώνουν μόνο στην Ελλάδα). Ειδικότερα στην Ελλάδα συναντούμε συχνά την Άνοιξη την ορχιδέα Μέλισσα, ανάμεσα σε άλλα αγριολούλουδα. Στην Κρήτη υπάρχουν 69 είδη και 4 υποείδη, από τα οποία 10 φυτρώνουν μόνο εκεί. Είναι ενδημικά φυτά, δηλαδή ιθαγενή, που φυτρώνουν μόνο σε μια περιοχή (Η τόλμη της Κυριακής). Ένα από τα 10 είδη ορχιδέας που συναντά κανείς μόνο στον ορεινό όγκο της Κρήτης είναι η Εικόνα 1: Cephlanthera cucullata Cephlanthera cucullata (εικ. 1). Η καλλιέργεια των ορχεοειδών έχει τις ρίζες της βαθιά στην ιστορία. Ο μεγάλος Κινέζος φιλόσοφος Κομφούκιος ( π.χ. ) αναφέρει στα γραπτά του ότι τα άνθη τους χρησιμοποιούνταν για στολισμό των σπιτιών. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι κοίταζαν τις ορχιδέες περισσότερο από φαρμακευτική σκοπιά παρά από αισθητική. Πάντως το μεγάλο ενδιαφέρον για την καλλιέργεια τους εμφανίστηκε τις πρώτες δεκαετίες του Την περίοδο αυτή οι θαλλασοπόροι, οι εξερευνητές και οι βοτανολόγοι άρχισαν να εισάγουν στη Μεγάλη Βρετανία από όλα τα μέρη του κόσμου αυτά τα φυτά με τα περίεργα και πανέμορφα λουλούδια. Η εμπορική καλλιέργεια των ορχεοειδών άρχισε το 1821 από έναν Άγγλο, τον C. Loddyges, κοντά στο Λονδίνο. Όμως, χρειάστηκε να περάσει σχεδόν ένας αιώνας από τότε για να μαζικοποιηθεί η παραγωγή τους. Το 1913 ιδρύθηκε η επιχείρηση Sun Kee στη Σιγκαπούρη, η οποία και σήμερα διατηρεί μια έκταση 130 στρ. περίπου, με καλλιέργειες των γενών Arahnis, Aranda και Aranthera, τα κομμένα λουλούδια των οποίων εξάγονται την Ευρώπη. Στη χώρα μας υπάρχουν μόνο δύο μονάδες συστηματικής καλλιέργειας ορχιδέας σε θερμοκήπιο( υπαίθριες καλλιέργειες δεν μπορεί να γίνουν ) οι οποίες βρίσκονται 11

12 στη Σάμο. Η Σάμος αποτελεί την μοναδική περιοχή καλλιέργειας της ορχιδέας στην Ελλάδα. Αυτή της η επιλογή ασφαλώς δεν υπήρξε τυχαία, οφείλεται πρωτίστως στα εδαφοκλιματιστικά χαρακτηριστικά, αλλά και στο γεγονός ότι υπήρξαν οι κατάλληλοι άνθρωποι επιστήμονες, οι οποίοι θέλησαν να ασχοληθούν με το αντικείμενο. Έτσι λοιπόν το νησί με αυτή του την αποκλειστικότητα σήμερα, αναδεικνύεται ως «πυρήνας» καλλιέργειας και συνδέει πλέον το όνομα του με την ορχιδέα αποτελώντας αποκλειστικό σημείο αναφοράς. Η παραγωγή τους, τουλάχιστον ορισμένες περιόδους, φαίνεται να μην καλύπτει την αντίστοιχη εγχώρια ζήτηση, με αποτέλεσμα να εισάγονται λουλούδια θερμοκηπιακών ειδών ορχιδέας από το εξωτερικό, κυρίως από την Ολλανδία αλλά και από άλλες χώρες. Φυσικά λουλούδια υπαίθριων ειδών ορχιδέας ( τροπικές ) εισάγονται σε μόνιμη βάση. Η ίδρυση νέων μονάδων συστηματικής καλλιέργειας ορχιδέας σε θερμοκήπιο, στη χώρα μας, αν επιχειρηθεί θα πρέπει να γίνει από κατάλληλους φορείς, να είναι μικρής έκτασης (2-3 στρ. ) και με την προϋπόθεση ύπαρξης λεπτομερειακής, αντικειμενικής και τεκμηριωμένης οικονομικοτεχνικής μελέτης ( έρευνα αγοράς, τιμές, κόστος εγκαταστάσεων και παραγωγής κ.λ.π ), που να μπορεί να θεμελιώσει ότι το κόστος παραγωγής και διάθεσης θα είναι ανταγωνιστικό διεθνώς. 12

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Βοτανικά Χαρακτηριστικά Καλλιεργούμενα Είδη Ορχιδέας 1.1 Ταξινόμηση και ονοματολογία Οι ορχιδέες συνιστούν ιδιαίτερη οικογένεια, την Orchidaceae. Οικογένεια αγγειόσπερμων, μονοκοτυλήδονων φυτών. Δηλαδή φυτά των οποίων οι σπόροι κατά το φύτρωμα βγάζουν μόνο μια κοτυληδόνα, σε αντίθεση με τα δικοτυλήδονα που φυτρώνουν συγχρόνως με δύο κοτυληδόνες. Υπάγονται στη τάξη μικρόσπερμα (MICROSPERMAE) και περιλαμβάνουν πάνω από 800 γένη, πάνω από είδη και δεκάδες χιλιάδες υβρίδια. Είναι μονοκότυλα, πολυετή φυτά, μικρής ανάπτυξης. Παρακάτω υποδιαιρέσεις στο φυτικό βασίλειο είναι οι οικογένειες, τα γένη, τα είδη ως και άλλες ομάδες κατώτερες όπως είναι οι ράτσες (υποείδη), τα υβρίδια και οι κλώνοι. Βασική έννοια όμως είναι το είδος, το οποίο περιλαμβάνει ομάδες φυτών που έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά με τα οποία είναι δυνατή η διάκριση τους από άλλες ομάδες του ίδιου γένους. Οι ράτσες ή υποείδη είναι φυτά του ίδιου γένους που ξεχωρίζουν με βάση δευτερεύοντα μορφολογικά γνωρίσματα. Τα υβρίδια προέρχονται από τεχνητή ή φυσική διασταύρωση μεταξύ συγγενών ειδών. Οι κλώνοι προκύπτουν από τεχνιτή επιλογή πάνω στη βάση από χαρακτηριστικά που επιθυμούμε. Τα ονόματα του γένους και του είδους κάθε φυτού, έχει διεθνώς καθιερωθεί να δίνονται στη λατινική γλώσσα. Για ακριβέστερο καθορισμό, σημειώνεται και το όνομα του αναδόχου επιστήμονα, αυτού δηλαδή που το βρήκε πρώτος και το προσδιόρισε. Οι περισσότερες ορχιδέες αναπτύσσονται στο χώμα (επίγειες), όμως μερικές είναι επίφυτες Το είδος Epiphytes που μεγαλώνει στα δέντρα και σε άλλα φυτά. Έχουν μεγάλες εναέριες ρίζες και παίρνουν τις θρεπτικές ουσίες από τη σκόνη του αέρα και το βρόχινο νερό που βρέχει τους κορμούς των δένδρων μέχρι τις ρίζες. Τα επίφυτα 13

14 που καλλιεργούνται εμπορικά περιλαμβάνουν τις Cattleya και Phaelonopsis. Οι πιο σημαντικές εμπορικές σοδειές είναι οι ορχιδέες Cattleya και Laelia τα διάφορα υβρίδια που προέρχονται από αυτές. Οι χερσαίες ορχιδέες αναπτύσσονται σε ένα μέσο που μοιάζει με χώμα. Οι χερσαίες ορχιδέες που αναπτύσσονται για το εμπόριο περιλαμβάνουν τις Calanthe, Cymbidium, Cypripedium ή Paphiopedilum και Vanda. Τα τελευταία τρία είδη είναι οι πιο σημαντικές εμπορικές σοδειές. Οι ορχιδέες έχουν δύο συνήθειες ανάπτυξης : αναπτύσσονται είτε κάθετα ( μοναποδιακή ανάπτυξη ) είτε οριζόντια (συμποδιακή ανάπτυξη). Τα σύγκαρπα φυτά (συμποδιακή ανάπτυξη) έχουν ένα ρίζωμα το οποίο μεγαλώνει οριζοντίως. Ο βλαστός αναπτύσσεται κατά μήκος της επιφάνειας του μέσου ανάπτυξης. Μετά από μια ή δύο περιόδους το βλαστάρι σταματάει να αναπτύσσεται και σχηματίζει ένα ψευδοβολβό και ένα φύλλο ή ένα κάλυμμα λουλουδιού. Κάθε ψευδοβολβός ακολουθεί τον επόμενο και παράγει τον διάδοχό του από ένα φύτρωμα ή μπουμπούκι στη βάση του. Το επόμενο βλαστάρι αναπτύσσεται στη μασχάλη του φύλλου στη βάση του βλασταριού. Το λουλούδι αναπτύσσεται από ένα κάθετο κάλυμμα. Αυτό το φύτρωμα, όταν είναι ανώριμο είναι οριζόντιο για σύντομο χρονικό διάστημα και προς τα επάνω και σταδιακά γίνεται πιο χοντρό όσο ωριμάζει για να γίνει ένας νέος ψευδοβολβός. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται, Φυτοκομία. Οι ορχιδέες που έχουν συμποδιακή ανάπτυξη είναι οι Cattleya. Η μονοποδιακή ανάπτυξη είναι η πιο γνωστή μορφή ανάπτυξης. Είναι αρκετά διαφοροποιημένη από την σύνκαρπη στο ότι δεν υπάρχει ρίζωμα αλλά ένα μόνο κοτσάνι το οποίο συνεχίζει την ανάπτυξη τους από την κορυφή του. Ο ακραίος οφθαλμός αναπτύσσεται σε μια κάθετη θέση και από το βλαστό αναπτύσσονται νέες ρίζες. Όπως 14

15 στα περισσότερα λουλούδια, αυτή η συνήθεια ανάπτυξης είναι κάθετη. Οι ορχιδέες Phalaenopsis έχουν μονοποδιακή ανάπτυξη. Υπάρχουν όμως και μερικά γένη αναρριχώμενα ( π.χ. το Vanilla). Αυτή η ορχιδέα είναι το φυτό που μας δίνει το εξαιρετικό άρωμα γνωστό σαν Βανίλια, που εξάγεται από τους σπόρους του. Είναι εξαιρετικό φυτό για καλλιέργεια και σαν αναρριχόμενο μπορεί να αναρριχηθεί παντού όπου υπάρχει φως (εικ. 2). Το φυτό μεγαλώνει φυσικά σε αρκετά μέρη από το Μεξικό μέχρι τις δυτικές Ινδίες. Εικόνα 2 : Μια φυτεία βανίλιας σε ένα ξύλο Λουλούδι βανίλιας Λοβοί βανίλιας 15

16 1.1.1 Τα μέρη του άνθους Γενικά το άνθος είναι ένα σπουδαίο όργανο των σπερματοφύτων. Από αυτό γίνεται ο καρπός με τα σπέρματα και φυσικά ο πολλαπλασιασμός του φυτού. Τα άνθη είναι μεταμορφωμένα φύλλα που βγαίνουν από τους ανθοφόρους οφθαλμούς που βρίσκονται στις μασχάλες των φύλλων. Τα άνθη των Ορχεοειδών αποτελούνται από έξι ανθόφυλλα τα οποία είναι διατεταγμένα σε δύο κύκλους. Τα τρία εξωτερικά που λέγονται σέπαλα έχουν περίπου το ίδιο μέγεθος και καλύπτουν εξωτερικά το άνθος όταν αυτό είναι ακόμη μπουμπούκι. Τα δύο πλαϊνά, από τον εσωτερικό κύκλο, που λέγονται πέταλα, είναι πολύ μικρότερα από το μεσαίο εσωτερικό, το οποίο πέφτει προς τα κάτω και αποτελεί τη γλώσσα ή το χείλος του άνθους (labellum). Το χείλος αυτό σε πολλά είδη είναι χωρισμένο σε κόλπους (εγκοπές) και σχηματίζει λοβία τα οποία μπορούν να έχουν διάφορα χρώματα ή σχήματα, να φέρουν χνούδι ή μικρές τρίχες και πολλές φορές κηλίδες διαφόρων χρωμάτων (σημάδια). Από το κέντρο του άνθους και προς τα επάνω υπάρχει μια προεξοχή που περιλαμβάνει τα αρσενικά (ανθηρίδια) και τα θηλυκά (στίγμα) όργανα του άνθους και λέγεται κύονας. 16

17 Προς την κορυφή του κύονα βρίσκονται τα ανθηρίδια κολλημένα σ ένα σώμα. Κάτω από τα ανθηρίδια βρίσκεται το στίγμα, το οποίο περιέχει μια κολλητική ουσία, πάνω στην οποία κατά τη γονιμοποίηση, πέφτει και κολλάει η γύρη. Πολλές ορχιδέες, κυρίως του γένους Όρχις, Δακτυλόριζα, έχουν ως προέκταση του χείλους, από τη βάση προς τα πίσω, ένα σωληνάκι που έχει τις περισσότερες φορές Νέκταρ και λέγεται πλήκτρο ή σπιρούνι. Το άνθος τους είναι χαρακτηριστικό και είναι εκείνο που τις διαφοροποιεί σχεδόν αμέσως. Ποικίλει σε σχήμα και μέγεθος, από μερικά χιλιοστά μέχρι και 45εκ. σε διάμετρο. Απαντάται σχεδόν σε όλα τα χρώματα και αποχρώσεις. Υπάρχουν διχρωμίες και τριχρωμίες. Έχει πέντε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία ξεχωρίζουν την ορχιδέα από το υπόλοιπο φυτικό βασίλειο. Αυτά είναι : I. Το ζυγόμορφο σχήμα Το άνθος της ορχιδέας είναι ειδικού ακανόνιστου τύπου και χαρακτηρίζεται από ζυγομορφική συμμετρία. Μπορεί να «κοπεί» μόνο σε ένα επίπεδο και να «παραχθούν» δύο πανομοιότυπα μισά κομμάτια. II. Η γύρη Η γύρη των ορχεοειδών αποθηκεύεται σε ειδικούς σάκους, τους γυρεόσακους, από τους οποίους την παίρνουν τα έντομα για την γονιμοποίηση. Ο αριθμός τους κατά άνθος ποικίλλει από 2 μέχρι 8 σε κάθε είδος, με εξαίρεση το είδος Brassavola cucullata, που έχει 12. Ο αριθμός και η διευθέτησή τους στο άνθος είναι χαρακτηριστικά και συχνά χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό του γένους (π.χ. οι Cattleya έχουν 4). III. Η στήλη Είναι το μορφολογικό όργανο που σχηματίζουν οι ανθήρες και ο στύλος που είναι συμφυείς (γυνάνδριο) και έτσι δημιουργείται ένα είδος στήλης που ονομάζεται και γυνοστήμιον. Η στήλη συγκοινωνεί με την ωοθήκη με εσωτερικό σωλήνα. 17

18 IV. Το ρυγχίο Είναι δισκοειδής διαπλάτυνση του στίγματος, που παρεμβάλλεται μεταξύ αυτού και των ανθήρων και εμποδίζει την πτώση των γυρεόκκοκων πάνω στο στίγμα και επομένως την αυτογονιμοποίηση. Αντίθετα διευκολύνεται έτσι η σταυρεπικονίαση μέσω των εντόμων. V. Ο σπόρος Μια κάψα μπορεί να περιέχει μέχρι και μικροσκοπικούς σπόρους. Οι σπόροι αυτοί χαρακτηρίζονται από την έλλειψη ενδοσπερμίου και συχνά καλούνται «γυμνοί σπόροι». Οποιοδήποτε φυτό που έχει τα τέσσερα ή και τα πέντε από τα πιο πάνω ιδιαίτερα χαρακτηριστικά θα πρέπει να ανήκει στην οικογένεια των Ορχεοειδών. Διαγραμματική σταυρωτή τομή ενός άνθους ορχιδέας. Οι μικροί κύκλοι αντιπροσωπεύουν τα σπειροειδή αγγεία. S=στίγμα, Sr=στίγμα τροποποιημένο μέσα στο ρύγχος, A 1 =γόνιμο άνθηρο της εξωτερικής σπείρας, Α 2 Α 3 = άνθηρα της ίδιας σπείρας συνδυασμένα με το κατώτερο πέταλο σχηματίζουν το χείλος. a 1 a 2 = υποτυπώδες άνθηρα της εσωτερικής σπείρας (γόνιμη στο Cypripedium) γενικά σχηματίζουν το κλίναδρο. a 3 = τρίτο άνθηρο της ίδιας σπείρας, όταν υπάρχει, σχηματίζει το μπροστά μέρος της στήλης. 18

19 1.1.2 Ιδιαιτερότητες του άνθους Με τα διάφορα χρώματα και σχήματα που έχουν τα άνθη των Ορχεοειδών προσελκύουν τα αρσενικά διαφόρων εντόμων για να πετύχουν την γονιμοποίηση τους. Η Platanthera bifolia (εικ. 3) βγάζει την νύχτα από τα λευκοπράσινα άνθη της μια οσμή που προσελκύει τις νυκτόβιες πεταλούδες. Με τα οπτικά συνθήματα (χρώμα, μέγεθος, χνούδι), της ευοσμίας και ενός τρίτου, της ψηλάφησης, παριστάνουν τα άνθη διαφόρων Ορχεοειδών τα θηλυκά από διάφορα έντομα. Τα αρσενικά τα οποία παίρνουν νωρίτερα την μορφή του εντόμου από τα θηλυκά, πετούν αντίθετα προς την κατεύθυνση του αέρα και προς τα εκεί από όπου έρχεται η οσμή (σεξουαλικού χαρακτήρα). Από το χρώμα και τα σημάδια (κυρίως το σκοτεινό χρώμα και οι μικροταλαντεύσεις του φυτού από τον αέρα) του άνθους, προσελκύεται το έντομο και πέφτει πάνω στο χείλος με την ψευδαίσθηση ότι πρόκειται πραγματικά για το θηλυκό του είδους του. Το χνούδι και τα γυμνά μέρη του χείλους ενισχύουν ότι πρόκειται για το θηλυκό, πράγμα που το αναγκάζει να εκτελεί απότομες κινήσεις με το κεφάλι του και έτσι να κολλάνε τα ανθηρίδια πάνω του ή να κολλάνε στο στίγμα εκείνα που έφερε από αλλού. Εν τω μεταξύ αντιλαμβάνεται την απάτη και εγκαταλείπει τα άνθος να πάει να βρει άλλο, όπου θα πάθει το ίδιο. Έτσι γίνεται η γονιμοποίηση μόνο με το χρώμα και την οσμή χωρίς να προσφέρει τίποτα στο έντομο. Εικόνα 3: Platanthera bifolia 19

20 1.1.3 Τα φύλλα των ορχεοειδών Η αποστολή των φύλλων στα φυτά είναι να συμπληρώνουν τη θρέψη. Είναι όργανο πρόσθετο και αναπτύσσεται στο υπέργειο μέρος του φυτού και έχει χρώμα γενικά πράσινο. Αυτά φέρουν την χλωροφύλλη, η οποία βοηθάει στην απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα από τον αέρα. Το διοξείδιο του άνθρακα ενωμένο με τις ανόργανες ουσίες που έρχονται από τις ρίζες και με τη βοήθεια του φωτός (φωτοσύνθεση) γίνεται οργανικό στοιχειό και τρέφει το φυτό. Δεν έχουν όμως όλα τα ορχεοειδή χλωροφύλλη. Αυτά τα είδη που δεν μπορούν να εκμεταλλευτούν τη βοήθεια του φωτός, ζούνε με άλλα φυτά σε συμβίωση ως σαπρόφυτα και παράσιτα. Παράδειγμα μερικά φυτά (είδη) της οικογένειας Orobanche, το Limodorum abortivum, η Neotia-nibus-avis και άλλα. Τα φύλλα των ορχεοειδών ανάλογα με τα είδη ή τα γένη έχουν διάφορα σχήματα, όπως στενόμακρα και ευθύγραμμα, οξέος λογχοειδή, ελλειψοειδή, καρδιοειδή, είναι είτε παχιά και δερματώδη, είτε λεπτά και μαλακά. Συνήθως είναι διατεταγμένα και εναλλασσόμενα κατά μήκος του βλαστού. Εικόνα 4 : Διάφορα φύλλα ορχεοειδών Διαφορά παρουσιάζουν τα φύλλα μεταξύ τους και ως προς τη διάταξη στο στέλεχος, στις κηλίδες που φέρουν μερικά είδη και ως προς το έντονο ή ελαφρώς πράσινο χρώμα τους (εικ. 4 ). Όμως η σχεδόν παράλληλη νεύρωση των φύλλων όλων των ειδών είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της οικογένειας αυτής. 20

21 1.1.4 Το υπόγειο μέρος του φυτού Το ριζικό σύστημα δεν είναι το ίδιο σ όλα τα είδη των Ορχεοειδών. Ανάλογα με το σχήμα που έχει το υπόγειο σύστημα μπορούμε να διακρίνουμε τις παρακάτω κατηγορίες. 1) Τα γένη Orchis και Ophrys έχουν βολβούς ωοειδείς ή στρογγυλούς (σχ. 1) 2) Το γένος Δακτυλόριζα κάνει βολβούς σχήματος παλάμης με δάχτυλα.(σχ.2) 3) Μερικά είδη από Ορχιδέες έχουν πυκνό ρίζωμα που μοιάζει με κουβάρι ή με φωλιά πουλιού. (σχ. 3) 4) Σε μερικά είδη οι κόνδυλοι καταλήγουν σε λεπτές προεξοχές σα νήματα. (σχ. 4) 5) Αλλού βρίσκουμε βολβούς που μοιάζουν με καρότα ή με αδράχτι. (σχ. 5) 6) Μια άλλη κατηγορία από Ορχιδέες σχηματίζει έρποντα ριζώματα. (σχ. 6) Εικόνα 5 : Διαφορετικά ριζικά συστήματα ορχεοειδών 21

22 Οι εναέριες ρίζες της ορχιδέας είναι χοντρές. Αντίθετα με άλλα φυτά τα επίφυτα σπάνια έχουν ίνες στις ρίζες τους. Οι ρίζες καλύπτονται από ένα παχύ στρώμα κυττάρων. Η επιδερμίδα αυτού του στρώματος ονομάζεται καλυπτήριος υμένας. Ακριβώς κάτω από τον υμένα βρίσκεται ο φλοιός, που περιέχει χλωροπλάστες ( Boodley, 1982). Έχει εντοπιστεί ότι ο καλυπτήριος υμένας επιτρέπει να συμβεί μια ανταλλαγή οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα, νερό και θρεπτικές ουσίες δε λαμβάνονται παρά μονό όταν οι εναέριες ρίζες μπουν στο μέσο ανάπτυξης ή σιγουρευτούν σε μια στερεή επιφάνεια. Όταν συμβεί αυτό η δομή της ρίζας αλλάζει. Νερό και θρεπτικές ουσίες μπορούν να ληφθούν και να μεταφερθούν στο υπόλοιπο φυτό. Οι καλλιεργητές ορχιδέας θα πρέπει να κατευθύνουν τις εναέριες ρίζες στο μέσο ανάπτυξης. Εικόνα 6 : Διατομή μιας εναέριας ρίζας Άλλα χαρακτηριστικά των Ορχιδέων Οι βλαστοί μπορεί να φέρουν από ένα μέχρι πολλά φύλλα και έναν οι περισσότερους ψευδοβολβούς. Η ανάπτυξη των ορχιδέων είναι αργή σε σχέση με την ανάπτυξη των χρυσανθέμων ή των τριαντάφυλλων. Οι ορχιδέες γενικά παράγουν αρκετά χοντρά φύλλα σε κάθε κύκλο ανάπτυξης. Μπορεί να υπάρξει παραπάνω από ένας κύκλος ανάπτυξης σε ένα χρόνο εάν είναι ευνοϊκές οι συνθήκες. Τα φύλλα παραμένουν στο φυτό για αρκετά χρόνια προτού πέσουν. Εικόνα 7 : Ψευδοοφθαλμός Πολλά είδη ορχιδέας παράγουν ένα ψευδοοφθαλμό (εικόνα 7). Αυτό σημαίνει ότι ο οφθαλμός που αναπτύσσεται δεν είναι ένας πραγματικός οφθαλμός. Ο 22

23 ψευτοοφθαλμός μοιάζει με πραγματικό οφθαλμό επειδή αποθηκεύει τροφές και υγρασία στον παχύ του ιστό. Τα φύλλα μπορεί να πέσουν από τον ψευτοοφθαλμό αλλά ο ίδιος ο οφθαλμός παραμένει ζωντανός για πολλά χρόνια. Ενώ είναι ζωντανός ο ψευτοοφθαλμός λειτουργεί ως στήριγμα ζωής για τα υπόλοιπα μέρη του φυτού. Μία ακόμα ιδιαιτερότητα της ορχιδέας είναι ότι δεν υπάρχουν αρσενικά και θηλυκά φυτά καθώς όλα τα αναπαραγωγικά όργανα συνυπάρχουν στο ίδιο φυτό. Το άρωμα των λουλουδιών έχει σκοπό να προσελκύσει τα έντομα που θα γονιμοποιήσουν το φυτό. Η φύση έχει δώσει στις ορχιδέες τη μοναδική δυνατότητα να ελέγχουν την ένταση του αρώματος των λουλουδιών τους. Κάποιες ποικιλίες γονιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο από τις πεταλούδες της νύχτες και γι αυτό έχουν εντονότερο άρωμα κατά τη διάρκεια της νύχτα ενώ ένα επιπλέον πλεονέκτημα των λουλουδιών της είναι η μεγάλη τους διάρκεια. 1.2 Καλλιεργούμενα γένη και είδη ορχεοδειδών. Η οικογένεια των ορχιδεοειδών είναι πραγματικά τεράστια. Αποτελείται από 700 περίπου γένη και πάνω διαφορετικά είδη (Περιοδική έκθεση του ΕΘΙΑΓΕ). Εδώ θα αναφέρουμε τα τέσσερα σπουδαιότερα είδη τα οποία καλλιεργούνται στη Σάμο Cymbidium ( Standard Mini ) Είναι από τα πιο γνωστά, διαδεδομένα και πιο εμπορικά γένη των ορχεοειδών και αυτό γιατί: Η καλλιέργειά τους είναι σχετικά εύκολη. Τα άνθη τους έχουν μια ευρεία κλίμακα αρμονικών χρωμάτων. Η ανθοταξία είναι μακριά και αρκετά πλούσια (10-20 ή και περισσότερα άνθη). Το φύλλωμά τους είναι αρμονικό και τα φυτά μπορεί να διατίθενται και σαν γλαστρικά, ιδιαίτερα οι μινιατούρες (miniature Cymbidium), που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια (εικ. 8). 23

24 Η είσοδος στην παραγωγή είναι σχετικά ταχεία. Δεν απαιτούν υψηλές θερμοκρασίες. Συναντώνται αυτοφυή σε Κορέα, Ιαπωνία, Κίνα, Ιμαλάϊα, Φορμόζα, Φιλιππίνες, νοτιοανατολική Ασία, μέχρι τη Νέα Γουινέα και Αυστραλία. Τα αυτοφυή είδη έχουν βελτιωθεί με υβριδισμό, κυρίως από το 1945 και μετά, στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στην Αυστραλία. Παράγουν ψευδοβολβούς σφαιροειδείς ή ωοειδείς στη βάση του βλαστού, που φέρει Εικόνα 8: miniature Cymbidium πολλά, μεγάλα, στενά φύλλα, διατεταγμένα σε μορφή ριπιδίου. Τα ανθικά στελέχη είναι ισχυρά ανορθωμένα, μήκους 1μ. ή και περισσότερο. Πολλαπλασιάζονται με σπόρο, διαίρεση και κυρίως ιστοκαλλιέργεια. Είναι φυτό επίγειο και μπορεί να καλλιεργηθεί και σαν φυτό εξωτερικού χώρου Cattleya Το γένος Cattleya περιλαμβάνει περίπου 65 είδη, αναρίθμητες ποικιλίες και χιλιάδες υβρίδια που έχουν παραχθεί τόσο φυσιολογικά όσο και τεχνητά. Χωρίς αμφιβολία είναι οι πιο δημοφιλείς ορχιδέες και το όνομά τους είναι σχεδόν συνώνυμο με τη λέξη ορχιδέα αυτή καθαυτή. Τα είδη της είναι διαδεδομένα στην τροπική Αμερική με δύο κέντρα : την περιοχή των Άνδεων της βόρειας και δυτικής νότιας Αμερικής και τη Βραζιλία, κυρίως στις παραθαλάσσιες περιοχές της, που αποτελεί και το μεγαλύτερο κέντρο. 24

25 Είναι επίφυτο, δηλαδή αναπτύσσεται πάνω στους κορμούς των δένδρων χωρίς να είναι παράσιτο. Το σύστημα τις ρίζας συνεχίζει μαζί με την ανάπτυξη, συνήθως την Άνοιξη. Οι ρίζες είναι δύο διαφορετικοί τύποι ή μάλλον έχουν διαφορετικές λειτουργίες. Πρώτον, υπάρχουν ρίζες που σε τεχνητή καλλιέργεια, μεταβιβάζονται στο κοπρόχωμα και αυτές οι εναέριες ή τυχαίες ρίζες που δεν μεταβιβάζονται απλά διατρέχουν πάνω στην επιφάνεια του κοπροχώματος και φτάνοντας στο πλάι της γλάστρας, αναρριχούνται πάνω από το στεφάνι και κατεβαίνουν στα πλάγια και ίσως φτάσουν να προσκολληθούν και να κυκλώσουν την διπλανή τους γλάστρα με χνούδι ή τρίχες. Αυτή η μη γειτονική συμπεριφορά από την πλευρά του Cattleya σε αιχμαλωσία είναι το ένστικτο της για να προσκολληθεί στο κλαδί ενός δένδρου που θα το δεχτεί και για το ρίζωμα να προχωρήσει κατά μήκος του κλαδιού, παράγοντας τους ψευδοβοβλούς, στην πορεία του, καλύπτοντας με φυλλώματα και άνθη την ίδια στιγμή που οι ρίζες εκτελούν την λειτουργία τους ως άγκυρες Phalaenopsis Αυτοφύονται στην νοτιοδυτική Ασία, στην Ισημερινή τροπική ζώνη (Ινδία, Μαλαισία, Φιλιππίνες) και στην Αυστραλία. Συνήθως βρίσκονται σε χαμηλά υψόμετρα ( μ.) και ζουν γενικά σαν επίφυτα. Είναι φυτό των τροπικών περιοχών της Ανατολικής Ασίας. Είναι επίφυτο και από τα λίγα φυτά που μπορούν να ανθίσουν μέσα στο σπίτι. Οι ορχιδέες αυτές χαρακτηρίζονται από : Έλλειψη ψευδοβολβών Μονοποδιακή ανάπτυξη Επιμήκεις εναέριες ρίζες Μεγάλα επιμήκη λογχοειδή φύλλα πάνω σε ένα κοντό βλαστό και Βοτριώδεις ανθοταξίες που εκφύονται από τη μασχάλη ενός φύλλου. 25

26 Οι Phalaenopsis που καλλιεργούνται είναι υβρίδια που προήλθαν από 20 περίπου είδη, ανάμεσα στα οποία είναι και τα : Ph. amabilis: Λευκά άνθη με ανθοφορία το χειμώνα. Ph. esmeralda: Μικρά ροζ άνθη με ανθοφορία το καλοκαίρι. Ph schilleriana : Μεγάλα άνθη λευκά ροζ με ανθοφορία την άνοιξη. Τα μοντέρνα υβρίδια Phalaenopsis (πλέον των 300) χαρακτηρίζονται από : Άνθη μεγάλων διαστάσεων (8-10εκ. διάμετρο), που φέρονται σε μια μακριά ανθοταξία, Διαφορετικές ημερομηνίες άνθισης, που επιτρέπουν τη μεγαλύτερη κλιμάκωση της παραγωγής, Ποικιλία χρωμάτων όπως λευκό, ροζ και μοβ, Ικανοποιητική διατήρηση των ανθέων στο ανθοδοχείο (1-3 εβδομάδες). 26

27 1.2.4 Paphiopedillum To Paphiopedilum αποτελεί ίσως την πιο εντυπωσιακή και χαρακτηριστική ποικιλία ορχιδέας. Τα γοητευτικά λουλούδια αυτής της εξωτικής ποικιλίας διαφέρουν πολύ από είδος σε είδος τόσο στα χρώματα που είναι αμέτρητα όσο και στο σχήμα ή το μέγεθος των λουλουδιών. Τα λουλούδια έχουν κηρώδη υφή και διαρκούν από μερικές εβδομάδες μέχρι και λίγους μήνες. Είναι από τις πιο εύκολες ορχιδέες στην καλλιέργεια ορχιδέας. Μπορούν να καλλιεργηθούν τόσο σε εσωτερικό χώρο όσο και σε βεράντες ή κήπους αρκεί να φυτευτούν σε σημείο προστατευμένο από τον καυτό ήλιο και τη βροχή. Το γένος Paphiopedilum ανήκει στην υπό-οικογένεια Cypripedioideae, είναι κυρίως χερσαία φυτά σε συνήθειες ενώ οι άλλες υποοικογένειες είναι συνήθως επίφυτα ή λιθόφυτα και επί πρόσθετα αυτά τα γένη έχουν δύο άνθηρα ενώ τα άλλα έχουν μόνο ένα. Τα Cypripedium διανέμονται γύρω από τις εύκρατες ζώνες και τα σύνορα ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά και μια-δυο στους υποτροπικούς αλλά όλα τα άλλα μέλη του Cypripedium (μαζί με τις άλλες υπόοικογένειες του ο Orchidaceae) είναι τροπικά. Παίρνοντας την Cypripedioideae πρώτα και ιδιαίτερα τα τροπικά γένη, από τα οποία, χωρίς σύγκριση το πολυπληθέστερο είναι το Paphiopedilum. Η πιο σημαντική διαφοροποίηση από άλλες υπό-οικογένειες είναι στο σχήμα των λουλουδιών (εικ. 17), τα οποία όλα έχουν σχήμα παπούτσι χείλος ή σακούλα, που έχει δώσει σε αυτά τα λουλούδια το κοινό όνομα μιας παντόφλας ή γυναικείας παντόφλας, ορχιδέα. Αυτή η σακούλα ή χείλος είναι μπροστά και κρύβει τα κατώτερα συμφυή σέπαλα, από τα οποία υπάρχουν δυο. Αυτό το συνδεδεμένο σέπαλο ονομάζεται κοιλιακό σέπαλο. Το 27

28 νωτιαίο σέπαλο είναι το πιο προεξέχον τμήμα του λουλουδιού λόγω του μεγάλου μεγέθους του και συχνά του έντονου αρώματος του. Τα πέταλα είναι δύο, με εξαίρεση το χείλος και είναι πολύ πιο στενά από το νωτιαίο σέπαλο και συνήθως είναι κατά προσέγγιση σε δεξιές γωνίες σε σχέση με τη σακούλα και το νωτιαίο Εικόνα 17: άνθος Paphiopedilum σέπαλο. Οι άκρες του χείλους είναι γυρισμένες προς τα μέσα στη βάση, μέρος του μηχανισμού του λουλουδιού για να βοηθήσει στην γονιμοποίηση του από κάποιο έντομο, και η εσωτερική επιφάνεια είναι κατά μέρος λεία και κατά μέρος καλυμμένη με τρίχες, για τον ίδιο λόγω. Η στήλη είναι κοντή και έχει δυο γόνιμους ανθήρες, ένα σε κάθε πλευρά της και ένα τρίτο αλλά όχι γόνιμο και υποτυπώδη ανθήρα στο σχήμα ασπίδας που ονομάζεται στημωνοειδές. Η στιγματική επιφάνεια είναι σε μορφή πιάτου σε γωνία με την στήλη και κρύβεται από το στημωνοειδές. Είναι λείο και γυαλισμένο με τρεις δαντελωτές γραμμές ακτινωτά από το κέντρο σε γωνία 120 ο. Τα λουλούδια είναι συνήθως μονά σε ένα στητό και γερό στέλεχος αλλά περιστασιακά υπάρχουν αρκετά στα είδη όπως P. lowii (εικ.18) και P. parishii. αυτό το στέλεχος υψώνεται από το κέντρο της βάσης ενός ζευγαριού φύλλων και συνήθως είναι υπερβολικά τριχωτό. Τα φύλλα είναι σε ζευγάρια (δίστιχα) και εναλλάσσονται και Εικόνα 18 : P. lowii μεγαλώνουν από ένα κοντό ρίζωμα. Είναι χωρίς στέλεχος και ποικίλουν σε σχήμα και ουσία αλλά είναι συνήθως σαν λωρίδες κονταροειδής στο σχήμα και μερικές φορές οβάλ και μυτερά στις άκρες. 28

29 Οι ρίζες των Paphiopedilym είναι χοντρές, καλυμμένες με ένα λευκό βέλο και κοντά ινώδη ριζίδια με τα οποία προσκολλούνται ειδικά τα λιθόφυτα, στην επιφάνεια πάνω στην οποία μεγαλώνουν. Τα Cypripedioideae αν και όχι επίφυτα έχουν επίσης ένα ρίζωμα αλλά καθόλου ψευδοβολβούς κάνοντας την καινούρια ανάπτυξη του από την βάση του προηγούμενου ώριμου και κατά αυτόν τον τόπο έχουν μια σύγκαρπη μέθοδο ανάπτυξης Οικολογικές απαιτήσεις Ο όρος Οικολογία διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1869 από τον Γερμανό βιολόγο Εrnst Haeckel και σήμαινε αρχικά τη σπουδή ενός είδους φυτού ή ζώου, σε σχέση με το άμεσο περιβάλλον του. Γύρω στο 1950 οι επιστήμονες διατύπωσαν τον όρο «Οικοσύστημα» ως ένα σύνολο πολλών παραγόντων του φυσικού περιβάλλοντος σε σχέση με το είδος που ζει το στο περιβάλλον αυτό. Στο περιβάλλον ζουν οργανισμοί που αλληλοεξαρτώνται και σχηματίζουν τις «βιοκοινωνίες». Τέτοιες βιοκοινωνίες έχουν ένα κοινό χώρο, τον βιότοπο, όπου επικρατεί ισορροπία σ ότι αφορά τον αριθμό των ειδών, την τροφοδότηση, την ενέργεια και άλλους παράγοντες που επιδρούν στα είδη. Και τα είδη της οικογένειας των Ορχεοειδών αποτελούν φυτοκοινωνίες στενά δεμένες με τον τόπο που φύτρωσαν και εκεί κάνουν συμβίωση με τον μύκητα που τα βοήθησε να φυτρώσουν και να πολλαπλασιασθούν. Είναι φυτά που δεν έχουν την δύναμη να συναγωνισθούν φυτά άλλης οικογένειας. Δεν αντέχουν μεταφύτευση, είναι πολύ ευαίσθητα στα λιπάσματα, τα ραντίσματα και τα πατήματα από ζώα, ανθρώπους και τροχοφόρα. Τα περισσότερα είδη των ορχεοειδών φυτρώνουν κατά προτίμηση σε ασβεστολιθικά εδάφη. Δηλαδή σε εδάφη που προήλθαν από την διάβρωση ασβεστολιθικών πετρωμάτων, όπου η οξύτητα είναι βασική λόγω ασβεστίου. Υπάρχουν όμως και εδάφη που είναι λιγότερο πλούσια σε ασβέστιο, τα οποία αντιδρούν ως ελαφρώς όξινα και άλλα πάλι που είναι φτωχά σε ασβέστιο και αντιδρούν από όξινα έως ισχυρά όξινα. Κατά τον Άλκιμο (1961) υπάρχουν τρεις κατηγορίες από Ορχιδέες που φυτρώνουν σε τοποθεσίες με διαφορετική οξύτητα εδάφους. 29

30 Πρώτον είναι εκείνα τα είδη και αυτά είναι και τα περισσότερα, που συναντάμε σε εδάφη με οξύτητα γύρω από την ουδέτερη τιμή ( ph 7,0-8,5) όπως είναι Aceras anthropophorum ή Anacamptis pyramidalis ή Cephalanthera rubra κ.α. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει φυτά που φυτρώνουν σε εδάφη μέτρια όξινα (ph 5,5-7,0) όπως είναι η Orchis latifolia ή Epipactis helleborine κ.α. Και η Τρίτη κατηγορία περιλαμβάνει πολύ λίγα είδη τα οποία προτιμούν όξινο έδαφος αντίδραση και φυτρώνουν κυρίως σε συστάδες από πεύκα και έλατα και σε ελώδεις περιοχές με ph 3,5-5,0 όπως είναι η Listera cordata. Στην Ελλάδα το κυριότερο πέτρωμα που συναντάμε είναι ο ασβεστόλιθος στις διάφορες μορφές του. Άλλα πετρώματα πολύ διαδεδομένα είναι ο φλίσχης και οι σχιστόλιθοι. Ακολουθούν οι σερπεντίτες και διάφορα πυριγενή (ηφαιστειογενή) πετρώματα. Δεν έχει όμως μόνο το πέτρωμα σημασία για τις Ορχιδέες και γενικά για τον φυτικό κόσμο, αλλά και ο τύπος του εδάφους που προήλθε από τα διάφορα πετρώματα. Και στα μη ασβεστολιθικά εδάφη φυτρώνουν ορχιδέες, αρκεί να υπάρχει η κατάλληλη μηχανική σύσταση του εδάφους ( άμμος ιλύς άργιλος χούμος), η υδατική οικονομία σε ικανοποιητικό βαθμό και φυσικά ο κατάλληλος μύκητας που είναι απαραίτητος για το φύτρωμα των σπόρων, ανάλογο φως και η θερμοκρασία. Πολλές ορχιδέες φυτρώνουν σε ξερολίβαδα και νότιες πλαγιές με πολύ λίγη υγρασία, άλλες σε υγρολίβαδα και κοντά σε πηγές, σε ορεινές περιοχές, κάτω από θάμνους και ανάμεσα στα φρύγανα, ως και σε ρεματιές. Όμως και μέσα στα δάση από πλατύφυλλα (οξιά), πευκοδάση και ελαιόδεντρα. Δηλαδή σχεδόν παντού όπου δεν ενοχλείται ο βιότοπος τους από τα ζώα, τους ανθρώπους και τις διάφορες ενέργειές τους. Όσον αφορά την κατακόρυφη εξάπλωση των φυτών αυτών, τα βρίσκουμε από τις ακτές μέχρι και σε 3000m υψόμετρο. Η Ελλάδα ως ορεινή χώρα παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία από κλιματολογικές συνθήκες. Ανάλογα με την τοποθεσία, το υψόμετρο και το γεωγραφικό πλάτος, ξεχωρίζουμε τρεις βασικές ζώνες. Εικόνα 9: Ophrys tenthredinifera 30

31 Η πρώτη και χαμηλότερη είναι η ημιορεινή ζώνη με τα ζεστά, τα ξερά και τα παρατεταμένα καλοκαίρια. Ανάμεσα στη βλάστηση της ζώνης αυτής που είναι κυρίως διάφοροι αειθαλείς θάμνοι, όπως η κουμαριά, η αριά, τα πουρνάρια, το φυλίκι και άλλα, φυτρώνουν και ανθίζουν διάφορες ορχιδέες όπως είναι η κόρη (Ophrys tenthredinifera )(εικ. 9), το σαρνικοβότανο (Ophrys arifera), το γλωσσάκι (Serarias lingua) κ.α. Ακολουθεί η ορεινή ζώνη που φθάνει περίπου τα 2000m υψόμετρο. Εδώ το καλοκαίρι είναι σχετικά μικρό και ο χειμώνας με αρκετά χιόνια από τον Δεκέμβριο μέχρι τον Απρίλιο και με χαμηλές θερμοκρασίες. Και εδώ μέσα στα δάση από πλατύφυλλα και κωνοφόρα δένδρα, βρίσκουμε πολλές ορχιδέες, όπως είναι τα διάφορα είδη Δακτυλόριζας (Dactiloriza sambucina) κλπ, το Σαλέπι (εικ. 10) (Orchis italica), το Κεφαλάνθηρο (Cephalanthera rupra) και άλλα. Αλλά και στα ξέφωτα μέρη και τα λιβάδια, μαζί με τους άγριους κρίνους και τους παίωνες, βρίσκουμε εντυπωσιακές ορχιδέες, όπως είναι η Dactylorhiza saccifera (εικ.11). Η τρίτη και ψηλότερη ζώνη είναι η Αλπική που κυριαρχεί από τα 2000m και πάνω. Εδώ ο χειμώνας είναι μακρύς και βαρύς με πολλά χιόνια και σχεδόν καθόλου καλοκαίρι. Εικόνα 10 : Orchis italica Εικόνα 11: Dactylorhiza saccifera 31

32 Τα περισσότερα από τα ενδημικά είδη φυτών της Ελληνικής χλωρίδας φυτρώνουν και ανθίζουν στο υψόμετρο αυτό και μαζί τους διάφορες ορχιδέες όπως είναι η Orchis ustulata, η Gymnadenia odoratissima, η Epipactis atrorubens και άλλες πολλές. 32

33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ Πολλαπλασιασμός Ορχεοειδών 2. Πολλαπλασιαστικό Υλικό Οι ορχιδέες όπως και σχεδόν κάθε ανθοκομικό είδος μπορούν να πολλαπλασιαστούν και εγγενώς και αγενώς. 2.1 Εγγενής πολλαπλασιασμός Τα ορχεοειδή πολλαπλασιάζονται και με σπόρους. Οι σπόροι αυτών των φυτών είναι κυριολεκτικά μικροσκοπικοί ( μικρά πλάτος και μικρά μήκος), σχεδόν σαν σκόνη και βρίσκονται σε κάψες κατά χιλιάδες ή και εκατομμύρια. Βέβαια παράγονται σε αφάνταστα μεγάλο αριθμό ( σπόροι ανά κάψα) όμως εξαιτίας της έλλειψης ενδοσπερμίου βλαστάνουν πολύ δύσκολα (Ζαχαριουδάκης, 1991 ). Ειδικοί, που ασχολήθηκαν με τις ορχιδέες κατάφεραν να μετρήσουν και να ζυγίσουν τους σπόρους από διάφορα είδη. Για παράδειγμα η ορχιδέα Epipactis maculate περιλαμβάνει περί τους 6200 σπόρους σε μια κάψα. Ο φυσιοδίφης Κάρολος Δαρβίνος στο βιβλίο που έγραψε γύρω από τη γονιμοποίηση των ορχεοειδών το 1862, βρήκε ότι σε μια κάψα του τροπικού είδους Maxillaria υπήρχαν σπόροι. Εξαίρεση αποτελούν οι σπόροι των Paphiopedilym οι οποίοι είναι μεγαλύτεροι και σκληρότεροι και εμφανώς αναγνωρίσιμοι ως σπόροι. Οι περισσότεροι σπόροι ορχιδέας έχουν χρώμα αχνό πράσινο λευκό, με το πράσινο να διπλώνει τον πυρήνα. Μια εξαίρεση είναι ο σπόρος της Paphiopedilym που είναι σκούρο καφέ. Κάτω από το μικροσκόπιο ο σπόρος των Paphiopedilym είναι σαν μια χοντρή μπανάνα σε σχήμα, αλλά υπάρχουν λεπτότερα μόρια φλούδας που δεν έχουν πυρήνα και δεν είναι βιώσιμα. Ο σπόρος άλλων γενών όπως αυτός της Cattleya και προσφιλών γενών, κάτω από μικροσκόπιο, δείχνουν τον πυρήνα καθαρά σαν μια πράσινη σκιά, αλλά υπάρχουν συνήθως άλλα μόρια παραμορφωμένων σχημάτων και μικρότερου μεγέθους που δεν περιέχουν πυρήνα και δεν είναι βιώσιμα. 33

34 Το μικρό βάρος που έχουν οι σπόροι των φυτών αυτών είναι μια ένδειξη ότι έχουν σχεδιαστεί έτσι για να διαδίδονται μέσω του αέρα. Μπορούν να παρασυρθούν εύκολα από τον αέρα και να μεταφερθούν μέχρι και 150χιλ. μακριά. Αυτό είναι αλήθεια για τους σπόρους σχεδόν όλων των επίφυτων. Όταν η κάψουλα σκάει, οι σπόροι μεταφέρονται από τον αέρα για να εγκατασταθούν, άλλοι σε πετρώδες έδαφος όπου δεν έχουν πιθανότητες να βλαστήσουν και άλλουσ στην διχάλα ενός δένδρου ή στα διαστήματα σκληρού κορμού. Το φύτρωμα και η παραπέρα ανάπτυξη του σπόρου γίνεται με τη βοήθεια των ριζομυκήτων που τους εφοδιάζουν με τα απαραίτητα ζάχαρα. Τα σπόρια μόλις έρθουν σε επαφή με το έδαφος, η πρώτη τους δουλειά είναι να βρουν ή να πετύχουν έναν τέτοιο μύκητα. Ο μύκητας εισβάλει στον σπόρο μέσα από ειδικά κύτταρα και τροφοδοτεί το έμβρυο του σπόρου με υγρασία και θρεπτικές ουσίες. Από εδώ και πέρα αρχίζει και φυτρώνει ο σπόρος. Τη συμβίωση αυτή των ορχεοειδών και γενικά το φύτρωμα των σπόρων με τέτοιους ριζομύκητες, την ανακάλυψε ο Γάλλος βοτανολόγος Noel Bernard την οποία και δημοσίευσε το Όλα τα σπόρια που παράγονται από τα φυτά και πέφτουν στο έδαφος δεν τα καταφέρνουν να φυτρώσουν, διότι δεν υπάρχουν παντού τέτοιοι μύκητες κατάλληλοι για συμβίωση. Είναι ίσως ευτυχές ότι μόνο μια μικρή ποσότητα καταφέρνει να βλαστήσει και να αναπτυχθεί σε ενήλικο φυτό. Ο Charles Darwin υπολόγισε τι θα συνέβαινε αν όλοι οι σπόροι ενός μόνο φυτού της Αγγλικής Dactylorhiza maculate αναπτύσσονταν σε ενήλικα φυτά. Η Dactylorhiza maculate κυοφορεί πάνω από 30 κάψουλες, η κάθε μια από αυτές περιέχει περίπου 6200 σπόρους, σε συνολικά φυτά. Ένα στρέμμα γης θα καταλαμβανόντανε από φυτά, 30εκ. σε απόσταση επιτρέποντας 400 σπόρους σε κάθε κάψουλα. Στον ίδιο βαθμό ανάπτυξης, τα εγγόνια θα κάλυπταν μια περιοχή λίγο μεγαλύτερη από το νησί Anglesey και τα δισσέγγονα ενός μόνο φυτού θα έντυναν σχεδόν με ένα πράσινο χαλί όλη την επιφάνεια γης στον πλανήτη. Αλλά ο αριθμός σπόρων που παράγεται από μια κοινή βρετανική ορχιδέα είναι τίποτα σε σύγκριση με αυτόν των εξωτικών ειδών. Εκτός αυτού πρέπει να υπάρχει η κατάλληλη θερμοκρασία, υγρασία και φως. Αλλά και από αυτά που τυχόν φύτρωσαν θα αργήσουν πολύ να αναπτυχθούν και να ανθίσουν. 34

35 Εκτός από τους παράγοντες μύκητες, φως, υγρασία και θερμοκρασία, που μπορούν να επιβραδύνουν το φύτρωμα του σπόρου (όταν δεν υπάρχουν στο optimum) υπάρχει και το φαινόμενο που μερικές Ορχιδέες ( οι σπόροι) περιέχουν περισσότερο λίπος και η αντοχή τους έδαφος να είναι μεγαλύτερη. Εκεί που νομίζουμε, ότι ένα είδος χάθηκε από κάποιο βιότοπο, μπορεί μετά από 5 ή 10 χρόνια (εφόσον δεν άλλαξαν οι συνθήκες) να ξαναβρούμε φυτά του είδους αυτού. Σε μερικά είδη από ορχιδέες, το άνοιγμα (σκάσιμο) της κάψας εξαρτάται και από τις καιρικές συνθήκες. Στο εσωτερικό μέρος αυτής υπάρχουν μικρές τριχίτσες που λειτουργούν σαν υγροσκοπικά ελατήρια. Όταν η υγρασία του αέρα μεγαλώνει, αρχίζουν αυτές να κινούνται, να ασκούν πίεση και αναγκάζουν την κάψα να ανοίξει και να εκσφενδονισθούν οι σπόροι προς τα έξω. Από το έμβρυο, που αναπτύχθηκε και βγήκε από τη μεμβράνη, αρχίζει και μεγαλώνει ένας βολβός με φίλτρο στην αρχή και αργότερα με ρίζες και φύλλα. Το φυτό ξεχειμωνιάζει με δύο βολβούς. Το καλοκαίρι ο ένας χάνεται και μεγαλώνει ο καινούριος. Σήμερα η βλάστηση των σπόρων, κυρίως για ερευνητικούς σκοπούς και βελτίωση του γονότυπου, εξασφαλίζεται με εμβρυοκαλλιέργεια, δηλαδή την εξαγωγή του εμβρύου και την καλλιέργεια του σε τεχνητό υπόστρωμα. 35

36 2.2 Αγενής πολλαπλασιασμός Διαχωρισμός των ριζών. Για όλες τις ορχιδέες που σχηματίζουν περισσότερα του ενός στελέχη στη βάση του φυτού, ο πολλαπλασιασμός με διαχωρισμό των ριζών είναι ο ταχύτερος. Τη στιγμή της αλλαγής της γλάστρας χωρίζεται το φυτό σε περισσότερα τμήματα, με 3 οφθαλμούς το καθένα. Χρησιμοποιείται ψαλίδι ή ένα μαχαίρι απολυμασμένα στο οινόπνευμα, προσέχοντας τις ρίζες. Αποχωρισμός των ψευδοβολβών. Η σωστή στιγμή να διαιρέσουμε ένα ώριμο φυτό είναι όταν μια καινούρια ανάπτυξη αρχίζει ή λίγο πριν από αυτό. Οι Cattleya, οι Cymbidium και άλλες ορχιδέες με εμφανώς σχηματισμένους ψευδοβολβούς είναι σχετικά εύκολα να συνεχιστούν με την διαίρεση. Ας πάρουμε πρώτα την Cattleya και ένα τυπικό φυτό από, ας πούμε, οχτώ ψευδοβολβούς, οι μεγαλύτεροι δύο των οποίων είναι χωρίς φύλλα. Οι τέσσερις πρώτοι επιλέγονται για το κυρίως φυτό και οι άλλοι δύο με τα φύλλα μαζί με τους δύο άφυλλους, που λέγονται το «πίσω κομμάτι» χωρίζονται κόβοντας ανάμεσα στα δυο κομμάτια ή τις διαιρέσεις μέχρι κάτω στο ρίζωμα. Το σημαντικό σημείο είναι ότι πρέπει να σιγουρευτούμε ότι υπάρχει «ζωντανό μάτι» στη βάση του ψευδοβολβού της πίσω διαίρεσης. Αυτό το «ζωντανό μάτι» είναι ένα μπουμπούκι σε ύφεση χαμηλά κάτω στη βάση του ψευδοβολβού. Υπάρχουν δύο τέτοια μπουμπούκια στον μπροστινό ψευδοβολβό μιας Cattleya, ένα εκ τω οποίων, συνήθως διαφεύγει ή μεγαλώνει, το οποίο τελικά γίνεται το ίδιο ψευδοβολβός. Η φύση διασφαλίζει τη συνέχεια του φυτού, διότι, αν η νέα ανάπτυξη σπάσει ή καταστραφεί, το άλλο μπουμπούκι που μένει αναλαμβάνει και αρχίζει να μεγαλώνει. Αν το «ζωντανό μάτι»στον κυρίως ψευδοβολβό της πίσω διαίρεσης είναι πραγματικά ζωντανό, όλα είναι καλά, αλλά αν είναι μαραμένο ή νεκρό, αυτός ο ψευδοβολβός δεν θα κάνει καινούρια ανάπτυξη και θα πρέπει να εξεταστεί ο διπλανός του. Αν αυτός έχει ζωντανό μάτι, το μαχαίρι εισέρχεται ανάμεσα από αυτό και τον ψευδοβολβό 36

37 μπροστά από αυτό. Αν αυτό μαραθεί τότε αυτό που υπάρχει στον ψευδοβολβό πίσω του πρέπει να εξεταστεί και κ.τλ. Αν κανένα από τα μάτια στους ψευδοβολβούς της πίσω διαίρεσης δεν είναι ζωντανά αυτή η διαίρεση είναι άχρηστη. Αν το μάτι στον τελευταίο και άφυλλο ψευδοβολβό είναι ζωντανό υπάρχει μια καλή περίπτωση να αναπτυχθεί και έτσι ο ψευδοβολβός αφαιρείται με το μαχαίρι. Οι τέσσερις μπροστινοί ψευδοβολβοί φυτεύονται με το γνωστό τρόπο: Ο μόνος ψευδοβολβός που μένει από τους πίσω τέσσερις φυτεύεται σε κοπρόχωμα που αποτελείται κυρίως από βρύα sphagnum ή μπορεί να τοποθετηθεί σε σακούλα πολυθένης μαζί με sphagnum όπου κατόπιν κλείνεται σφιχτά και κρεμιέται από γάντζο ένα ή δύο γιάρδες από το τζάμι σε ζεστό ή μέτριο θερμοκήπιο. Δεν χρειάζεται προσοχή για μερικές εβδομάδες και το μπουμπούκι θα συνεχίσει να μεγαλώνει και σε λίγο χρόνο θα είναι αρκετά αναπτυγμένο για να φυτευτεί σε μικρή γλάστρα. Δεν έχει σημασία αν ο ψευδοβολβός είναι άφυλλος, αρκεί να έχει ζωντανό μάτι. Μια μέθοδος διαίρεσης των Cattleya και παρόμοιων φυτών που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ιδιαίτερα οποιαδήποτε ώρα του χρόνου είναι για ένα επιλεγμένο φυτό να εξεταστεί για ζωντανό μάτι και να κοπεί μερικώς από το ρίζωμα, αφήνοντας και τις δύο διαιρέσεις του φυτού στην γλάστρα. Το μάτι αρχίζει να μεγαλώνει σιγά σιγά και η μπροστινή διαίρεση προχωρά κανονικά. Όταν έρθει η ώρα, την άνοιξη, και τα δύο μέρη μπορούν να φυτευτούν ξεχωριστά και καθώς δεν υπήρξε ενόχληση στις ρίζες είναι καλύτερα από ότι αν είχαν χωριστεί και μεταφυτευτεί την ίδια μέρα. Οι Cymbidium με τους ορισμένες φορές τεράστιους ψευδοβολβούς, είναι ίσως οι ευκολότερες ορχιδέες να χωριστούν και είναι ίσως οι πιο διαιρούμενες από όλα τα φυτά ορχιδέας. Οι ψευδοβολβοί ποικίλουν σε μέγεθος και σχήμα από τα σχεδόν σφαιρικό έως το σχεδόν ορθογώνιο παραλληλόγραμμο. Οι ψευδοβολβοί χωρίς φύλλα ονομάζονται πίσω βολβοί και ο σχηματισμός ζωντανών ματιών είναι ελαφρά διαφορετικός από ότι στις Cattleya. Αυτό το ζωντανό μπουμπούκι είναι στη βάση, όπως στις Cattleya αλλά υπάρχει μια σειρά παράλληλων δαχτυλιδιών που κυκλώνουν τον πίσω βολβό από την βάση έως την κορυφή και το 37

38 αντίθετο μπουμπούκι είναι στο επόμενο δαχτυλίδι. Αυτό συνεχίζεται με τα μπουμπούκια να γίνονται πιο αχνά και πιο υποτυπώδη όσο είναι πιο μακριά από την βάση. Οι βολβοί είναι τόσο κοντά μαζί που δεν είναι πρακτικό να τους χωρίσουμε όπως σε ψευδοβολβούς Cattleya, ενώ είναι σε γλάστρα και έτσι το φυτό πρέπει να γυριστεί. Οι πίσω βολβοί Cymbidium εγκαθίστανται γρήγορα όταν τους δοθεί η κατάλληλη φροντίδα και μπορούν να τοποθετηθούν σε ρηχούς δίσκους στρωμένους με βρύα sphagnum, συνεχώς βρεγμένα, σε ένα μαδέρι από ξύλο σε ζεστό σωλήνα για μια περίοδο αρκετών εβδομάδων. Όταν η ανάπτυξη έχει γίνει σωστά πρέπει να φυτευτούν σε ξεχωριστές γλάστρες. Οι σακούλες πολυθένης επίσης είναι ικανότατες όπως όταν χρησιμοποιούμε Cattleya. Είναι πιθανόν να βρούμε μια Cymbidium από πίσω βολβό να ανθίζει μετά από τρία χρόνια. Μοσχεύματα. Τα περισσότερα ορχεοειδή που έχουν μονοποδιακή κάθετη ανάπτυξη (Vanda, Arachnis), μπορούν να πολλαπλασιαστούν με μοσχεύματα κορυφής. Στην περίπτωση αυτή τα μοσχεύματα είναι πολύ μεγαλύτερα σε μήκος (45-75εκ.) από ότι στα περισσότερα άλλα ανθοκομικά είδη ( συνήθως 7-10εκ.). Για να πολλαπλασιάσουμε τις μονοστέλεχες ορχιδέες κόβουμε, κάτω από το γόνατο όπου υπάρχουν καλά ανεπτυγμένες επίκτητες ρίζες, την κορυφή του φυτού ( και ενδεχομένως το κομμάτι του κορμού που βρίσκεται πιο χαμηλά ) έτσι ώστε να παραμείνουν τρία πέντε φύλλα για κάθε μόσχευμα και το φυτεύουμε σε μια γλάστρα με υπόστρωμα υγρό. Τοποθετούμε το νέο φυτό στη σκιά και δεν το ποτίζουμε για 20 μέρες τουλάχιστον. Εάν τα φύλλα μαραθούν λιγάκι, τα ψεκάζουμε χωρίς να βραχούν οι ρίζες. Και τα δύο αυτά γένη φέρουν εναέριες ρίζες και έτσι τα μοσχεύματα τους τοποθετούνται κατευθείαν στο έδαφος ή στις γλάστρες που θα καλλιεργηθούν και όχι σε τραπέζια ριζοβολίας. Μερικές μονοποδιακές και συμποδιακές ορχιδέες παράγουν παραφυάδες από τις μασχάλες φύλλου, οι οποίες σύντομα δημιουργούν εναέριες ρίζες. Τέτοια γένη είναι τα Dendrobium και Epidendrum. Μόλις δημιουργηθούν τέσσερις ή περισσότερες ρίζες είναι έτοιμες για αποκοπή και μεταφύτευση. 38

39 Το φυτά του γένους Phalaenopsis μπορούν να πολλαπλασιαστούν με μοσχεύματα από τα ανθικά στελέχη. Όμως η τεχνική που χρησιμοποιείται είναι εντελώς διαφορετική. Οι οφθαλμοί που βρίσκονται στο κέντρο του ανθικού στελέχους, αφού εξαχθούν κατάλληλα καλλιεργούνται σε θρεπτικό υπόστρωμα, όπως τα έμβρυα των σπόρων. Σε τρεις μήνες έχει δημιουργηθεί φυτάριο με δύο τρεις ρίζες. Με μικροπολλαπλασιασμό (in vitro καλλιέργεια) Ο Γάλλος Morel ήταν εκείνος που το 1955, στην προσπάθεια να παράγει φυτά Cymbidium άνοσα ιώσεων με ιστοκαλλιέργεια κορυφής βλαστού, παρατήρησε το μοναδικό χαρακτηριστικό του σχηματισμού πολυάριθμων βολβίδων που έμοιαζαν με τους πρωτοκορμούς, οι οποίοι παρατηρούνταν στην εμβρυοκαλλιέργεια των ορχεοειδών. Έτσι ξεκίνησε η εφαρμογή της ιστοκαλλιέργειας στα ορχεοειδή που ήταν από τα πρώτα φυτά που πολλαπλασιάστηκαν με επιτυχία in vitro, σε εμπορική κλίμακα ( εικ. 12). Σήμερα ο τρόπος αυτός πολλαπλασιασμού έχει σχεδόν γενικευτεί και αυτό γιατί τα φυτά είναι : Απαλλαγμένα από ιώσεις, Ομοιογενή και ομοιόρφα, Φθηνότερα και, τέλος, Εικόνα 12: Γυάλινες φιάλες με φυτάρια ορχιδέας που προέρχονται από In vitro καλλιέργεια Εισέρχονται στην ανθοφορία νωρίτερα. Στην περίπτωση των Cattleya και Cymbidium το έκφυτο λαμβάνεται από ένα γρήγορα αναπτυσσόμενο φυτικό μέρος ( φύλλα, ρίζα, οφθαλμό). Υβριδισμός Το πρώτο φτιαγμένο από άνθρωπο υβρίδιο ορχιδέας, Calante dominyi (C. Furcata x C.masuca) μεγαλωμένη, ανθισμένη και ονομαζόμενη μέσα σε δύο χρόνια, το 1856 από τον Veitch, ήταν ο πρωτοπόρος πολλών χιλιάδων υβριδίων όλων των ειδών και από όλα τα μέρη του κόσμου που συναντιούνται σήμερα (εικ. 13). Εικόνα 13 : Calante dominyi 39

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Παραγωγική Ανθοκομία. Γυψοφίλη. Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία. Γεώργιος Δημόκας. * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου TEI Πελοποννήσου Εργαστήριο Παραγωγική Ανθοκομία Θέμα Παραγωγική Ανθοκομία Ποικιλίες Καλλιέργεια Απαιτήσεις Γυψοφίλη Προβλήματα Ασθένειες Εχθροί Γεώργιος Δημόκας * Καθηγητής Εφαρμογών - Τ.Ε.Ι. Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα

Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Μελισσοκομικά Φυτά Eucalyptus torquata Ευκάλυπτος ο κολλαρωτός Γιαννάκης Βαρνάβα Ο Ευκάλυπτος ο torquata όπως όλοι σχεδόν οι ευκάλυπτοι κατάγεται και αυτός από την μακρινή Αυστραλία, και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 2008-09 2 Επαναλ. Ασκήσεις Α Γυμν 2008-9 Κύτταρο 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ - ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014-15 Α. Λιόπα-Τσακαλίδη Γ. Ζερβουδάκης ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Αναπαραγωγή (reproduction) ζιζανίων Εγγενής αναπαραγωγή (sexual

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 7 2 Τα υπόγεια βλαστικά όργανα αγενούς αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΦΥΤΑ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ 204008

ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΦΥΤΑ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ 204008 ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΑ ΦΥΤΑ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ 204008 Υπόβαθρο Τα φυτά προσαρμόζονται πρώτιστα στη ζωή στο έδαφος, αν και πολλά ζουν στο νερό κατά τη διάρκεια μέρους του κύκλου ζωής τους. Αυτό το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι

Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι Λουλούδια- Επικονίαση-Καρποί-Σπόροι 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Βοτανικό τμήμα Εκπαιδευτικό τμήμα ΜΦΙΚ Η ενότητα «Φύση είναι το σπίτι μας» του βιβλίου της ΜτΠ αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L.

ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ ΑΚΤΙΝΙ ΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Καταγωγή: Κίνα. Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καταγωγή: Κίνα ΑΚΤΙΝΙ ΙΟ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Actinidiaceae Actinidia chinensis var. hispida τύπου hispida L. Καρπός πλούσιος σε βιταµίνη C ΒοτανικοίΧαρακτήρες ίοικο Φυλλοβόλο, αναρριχώµενο, πολυετές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

Η αχλαδιά αφού φυτευτεί στο χωράφι κλαδεύεται στα 70εκ-120εκ από το έδαφος. Έκτοτε αφήνουμε το δέντρο να αναπτυχθεί μέχρι την αρχή του 3 ου

Η αχλαδιά αφού φυτευτεί στο χωράφι κλαδεύεται στα 70εκ-120εκ από το έδαφος. Έκτοτε αφήνουμε το δέντρο να αναπτυχθεί μέχρι την αρχή του 3 ου Αχλάδι Έχει πάρα πολλές ποικιλίες και υποποικιλίες. Είναι φυλλοβόλο δέντρο και ευδοκιμεί σε μέρη που δεν χαρακτηρίζονται ούτε από την υπερβολική ζέστη ούτε από το υπερβολικό κρύο. Καλλιεργείται σε όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Το κόστος του κλαδέματος, αν βάλλουμε μέσα και την λειψή παραγωγή που προκύπτει από τα λαθεμένα κλαδέματα, μπορεί να φράσει το κόστος της συλλογής.

Το κόστος του κλαδέματος, αν βάλλουμε μέσα και την λειψή παραγωγή που προκύπτει από τα λαθεμένα κλαδέματα, μπορεί να φράσει το κόστος της συλλογής. Το κλάδεμα της ελιάς Tο κλάδεμα είναι ίσως η σπουδαιότερη σε σχέση με όλες τις άλλες ελαιοκαλλιεργιτικές εργασίες. Απ αυτό εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό η καρποφορία και η μακροζωία των ελαιοδέντρων.

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ & ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ζ Ι Ν 30 Ζιζάνια - αναγνώριση & αντιμετώπιση Βλήτο άσπρο Amaranthus albus L. Amaranthaceae AMAAL Tumble pigweed Το άσπρο βλήτο είναι ετήσιο, εαρινό, δικοτυλήδονο φυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΗΘΑΡΓΟΣ. Οικολήθαργος (διάπαυση) Παραλήθαργος (κυριαρχία κορυφής) Ενδολήθαργος (κύριος λήθαργος) (ενδογενείς παρεμποδιστές)

ΛΗΘΑΡΓΟΣ. Οικολήθαργος (διάπαυση) Παραλήθαργος (κυριαρχία κορυφής) Ενδολήθαργος (κύριος λήθαργος) (ενδογενείς παρεμποδιστές) ΛΗΘΑΡΓΟΣ Το χειμώνα σταμάτημα της βλάστησης, πτώση φύλλων στα φυλλοβόλα ώστε να προσαρμοστούν στις επικείμενες δύσκολες συνθήκες Λήθαργος = ορατή αδρανή κατάσταση Οικολήθαργος (διάπαυση) Παραλήθαργος (κυριαρχία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού

Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει. Έντομα εδάφους καλαμποκιού Η Κ+Ν ΕΥΘΥΜΙΑΔΗ αβεε σας ενημερώνει Έντομα εδάφους καλαμποκιού t ΓΝΩΡΙΖΩ t t t Αγρότιδες η Καραφατμέ η Κοφτοσκούληκα (Agotis spp) Τα τέλεια έντομα είναι νυκτόβια λεπιδόπτερα που ανήκουν σε διάφορα είδη

Διαβάστε περισσότερα

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή;

Αναδάσωση. Εισαγωγή. Το δάσος. Η φωτιά. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Αναδάσωση. Αναδάσωση: φυσική ή τεχνητή; Εισαγωγή Το δάσος Τα δάση δεν αποτελούν απλώς ένα σύνολο δένδρων και θάµνων, αλλά πλούσια οικοσυστήµατα µε πολλά είδη φυτών και ζώων, που αλληλοσυνδέονται µε πολύπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΛΥΣΕΙΣ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΛΥΣΕΙΣ 2η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Κυριακή, 26 Μαΐου, 2013 Ώρα: 11:00-12:00 Οδηγίες: 1) Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από 9 σελίδες και περιλαμβάνει 25 θέματα. 2) Οι ορθές απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΝΤΟΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΘΕΜΑ ΝΤΟΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΕΜΑ ΝΤΟΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το θέμα με το οποίο θα ασχοληθεί η ομάδα μας είναι η ντομάτα. Σκοπός είναι να γίνει γνώστη η σπουδαιότητα αυτού του αγροτικού προϊόντος. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού έγινε έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ

ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ ΤΟ ΦΥΤΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΤΑΞΗΣ ΜΑΣ Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Πανεπιστημίου Πατρών Τάξη Β Σχ. Έτος 2012-2013 1 Περιεχόμενα TΟ ΕΛΑΤΟ... 2 ΔΑΦΝΗ... 4 ΤΟ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ... 5 ΤΟ ΕΛΑΤΟ... 6 ΤΟ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ...

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Το άνθος Λειτουργίες α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου Άνθος Αναπαραγωγή Το άνθος Λειτουργίες 1. Όργανο εγγενούς παραγωγής των ανώτερων φυτών α. παράγονται οι αρσενικοί και θηλυκοί γαμέτες β. συμβαίνει η γονιμοποίηση γ. πραγματοποιείται η ανάπτυξη του εμβρύου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα στη ζωή μιας καλαθοποιού

Μια μέρα στη ζωή μιας καλαθοποιού Μια μέρα στη ζωή μιας καλαθοποιού Γεια σας, ονομάζομαι Χέλεν. Είμαι εργάτρια σε πρεμνοφυές δάσος και καλαθοποιός. Τα πρεμνοφυή δάση γεννιούνται από αραβλαστήματα και δίνουν ξύλο μικρών διαστάσεων. Το ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη φύτευση

Οδηγίες για τη φύτευση Οδηγίες για τη φύτευση Πότε; Η εποχή φύτευσης παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία των αναδασώσεων. Η καλύτερη είναι εκείνη κατά την οποία εξασφαλίζεται 1. η άμεση και δραστήρια ανάπτυξη του ριζικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία!

Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! Διαγώνισμα ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γενικής Παιδείας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 15/3/2015 Να συμπληρωθεί το παρακάτω φυλλάδιο με βάση τις οδηγίες σε κάθε θέμα. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις. Σας ευχόμαστε επιτυχία! ΘΕΜΑ Α Να αντιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ

ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΕΥΡΥΒΙΑΔΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ 2010-11 Κεφάλαιο 1: Η Οργάνωση της ζωής 1. Από ποια μέρη αποτελείται το μικροσκόπιο; 2. Στην εικόνα φαίνεται ένα μικροσκόπιο. Να γράψετε τα μέρη του όπως υποδεικνύονται από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΡΟΥΦΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΡΟΥΦΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΡΟΥΦΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α.ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τρούφα είναι ένα µανιτάρι, που µεγαλώνει κάτω από το έδαφος (5-30 cm), συµβιώνοντας µε το ριζικό σύστηµα ορισµένων δένδρων Η καλλιέργειά

Διαβάστε περισσότερα

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΕΓΓΕΝΗΣ ΠΟΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ Σπορά τον Απρίλιο σε βάθος 2-3 cm και σε απόσταση 15 cm Μικρή βλαστική ικανότητα σπόρων (περίπου 3-4 έτη) Αδύνατη η πιστή αναπαραγωγή των ποικιλιών Καθυστέρηση εισόδου πρέμνων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Σ Π Α Ρ Α Γ Γ Ι. ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Αριάν Ντότσι

Σ Π Α Ρ Α Γ Γ Ι. ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Αριάν Ντότσι Σ Π Α Ρ Α Γ Γ Ι ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ Αριάν Ντότσι ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ιστορία του Σπαραγγιού... 1. Συγκομιδή και Επεξεργασία... 1. Μυστικά Καλλιέργειας... 2. Παραγωγή Σπαραγγιού... 3. Τεχνικές Βιολογικής Καλλιέργειας Σπαραγγιού...

Διαβάστε περισσότερα

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae)

ΖΙΖΑΝΙΟΛΟΓΙΑ. ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) 14 ωδεκάνθι (Lamium amplexicaule, Lamiaceae) Το δωδεκάνθι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 30 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους και φυτρώνει από το φθινόπωρο

Διαβάστε περισσότερα

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης Οδηγός φυτεύσεων Επιλογή θέσης φύτευσης Η θέση φύτευσης επιλέγεται, µε βάση τις τοπικές συνθήκες, το µέγεθος της επέµβασης και το σκοπό που θα εξυπηρετήσει. Η επιβίωση του φυτού κρίνεται από το βάθος του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία

ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΕΡΑΣΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη. Καταγωγή: Κασπία Καταγωγή: Κασπία ΚΕΡΑΣΙΑ Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Rosaceae Prunus avium Prunus mahaleb(µαχαλέπιος κερασιά) Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο Μεγάλου µεγέθους, βλάστηση ορθόκλαδη Φύλλα Απλά, κατ εναλλαγή,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23. Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 23 Κοινή πόα (Poa annua, Poaceae) Η κοινή πόα είναι ετήσιο, φθινοπωρινό ή εαρινό, µονοκοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και µε µήκος καλαµιού µέχρι 30 cm. Αναπαράγεται µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

Μικρο-Aποθέματα Φυτών

Μικρο-Aποθέματα Φυτών Μικρο-Aποθέματα Φυτών Γνωρίζω Προστατεύω Διατηρώ Σπάνια και ενδημικά φυτά που κινδυνεύουν με εξαφάνιση Πιλοτικό Δίκτυο Μικρο-Αποθεμάτων Φυτών στη Δυτική Κρήτη Γνωρίζεις ότι: 1734 10% 66 183 23 14 διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ. Ζαρφτζιάν Μαριλένα Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Μακεδονίας ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΑΥΛΑΚΩΣΗ Αυλάκωση ονομάζεται η διαίρεση του ζυγωτού Η πρώτη μιτωτική διαίρεση σε 2 κύτταρα γίνεται 30 ώρες μετά τη γονιμοποίηση Ακολουθούν πολλές μιτωτικές διαιρέσεις και 5 7 μέρες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΣΤΙΚΙΑ. Καταγωγή: Κεντρική Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Anacardiaceae Pistacia sp.

ΦΙΣΤΙΚΙΑ. Καταγωγή: Κεντρική Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Anacardiaceae Pistacia sp. ΦΙΣΤΙΚΙΑ Καταγωγή: Κεντρική Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Anacardiaceae Pistacia sp. Βοτανικοί Χαρακτήρες Φυλλοβόλο, δίοικο, πρωτανδρικό Μεγάλο μέγεθος Μακρόβιο Φύλλα Σύνθετα - περιττόληκτα, κατ εναλλαγή,

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα

Σπέρματα και Καρποί. Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Ο καρπός φέρει και προστατεύει τα σπέρματα: μια βοηθητική δομή του κύκλου ζωής των ανθοφύτων Το σπέρμα είναι μία πολυκύτταρη δομή με την οποία διασπείρονται τα ανθόφυτα Σπέρματα και Καρποί Γονιμοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ:

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ: Άριστη ποιότητα αλλά και αρκετή ποσότητα Γρήγορα στην καρποφορία από τη φύτευση Μείωση καλλιεργητικών δαπανών Εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Παραγωγής και πιστοποίηση αυτής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος

Κεφάλαιο 8. Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Κεφάλαιο 8 Ηδοµή καιηλειτουργεί του σπέρµατος Σπέρµατα - καρποί Αποτελούν την κύρια πηγή τροφής ανθρώπων και ζώων Έχουν µεγάλη οικονοµική - κοινωνική σηµασία Η εξέλιξη του πολιτισµού στηρίχθηκε σε µεγάλο

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ 1 Ύπερος ( ): ωοθήκη (εμβρυόσακος), στύλος, στίγμα Ανδρείο ( ): στήμονες (νήμα, ανθήρας) στίγμα στύλος πέταλο ανθήρας νήμα σέπαλο ωοθήκη εμβρυόσακος Τυπικό τέλειο άνθος

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΛΑΤΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι Φως Φως =Hλιακή ενέργεια Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι εκτός Γης ηλιακή ακτινοβολία Το μεγαλύτερο τμήμα ανακλάται, απορροφάται από τα σύννεφα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού. Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση

Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού. Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση Στοιχεία φυσιολογίας αμπελιού Αύξηση Αποθησαυρισμός Χειμέρια ανάπαυση Μεταφορά και διακίνηση αποθησαυριστικών ουσιών Αναπαραγωγική φάση Αύξηση: από την έκπτυξη των οφθαλμών (θ>10 0 C) μέχρι την ωρίμανση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΤΑ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ ΒΡΥΟΦΥΤΑ - ΠΤΕΡΙΔΟΦΥΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΤΑ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ ΒΡΥΟΦΥΤΑ - ΠΤΕΡΙΔΟΦΥΤΑ 43 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΤΑ ΚΑΤΩΤΕΡΑ ΦΥΤΑ ΒΡΥΟΦΥΤΑ - ΠΤΕΡΙΔΟΦΥΤΑ 44 ΤΑ ΦΥΤΑ Τα πρώτα χερσαία φυτά προήλθαν από ένα οργανισμό, που αν υπήρχε σήμερα, θα ταξινομούνταν ως πολυκύτταρο χλωροφύκος. Οι τόσες

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα