Πολυπροβληματικές Οἰκογένειες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πολυπροβληματικές Οἰκογένειες"

Transcript

1 Πολυπροβληματικές Οἰκογένειες κας. Μαρίας Δημοπούλου-Λαγωνίκα, Καθηγήτριας Κοινωνικῆς Ἐργασίας ΤΕΙ Ἀθηνῶν Τό θέμα τῆς εἰσήγησής μου «πολυπροβληματικές οἰκογένειες ἤ οἰκογένειες σέ πολλαπλές κρίσεις» ἀποτελεῖ μέρος τῆς γενικότερης προβληματικῆς τῆς θεσμικῆς καί ἀξιακῆς κρίσης πού διέρχεται ἡ σημερινή οἰκογένεια. Διά τόν λόγο αὐτό, πρίν ἀπό τήν ἀνάλυση καί περιχαράκωση τοῦ θέματος, θά ἀναφερθῶ ἀρχικά στό γεννικότερο κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο σχετικά μέ τήν κρίση στό θεσμό τῆς οἰκογένειας, καθώς καί σέ μιά ἀνάλυση τῆς ἔννοιας τῆς κρίσης. Ἡ προβληματική τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογένειας στήν σημερινή της λειτουργικότητα ἀπασχολεῖ εἰδικούς ἀπ ὅλες τίς κοινωνικές καί ἀνθρωπιστικές ἐπιστῆμες. Κοινή ἐπιδίωξη εἶναι ἡ κατανόηση τῶν μεταλλασόμενων διαχρονικά δομῶν καί λειτουργιῶν της, ἀλλά καί ἡ μελέτη καί διατύπωση προτάσεων, πού ἀποσκοποῦν τελικά στήν διατήρηση τοῦ θεσμοῦ καί στή συνεχιζόμενη λειτουργικότητά του, σέ μιά κοινωνία πού ἀλλάζει. Οἱ ἔννοιες τῆς κοινωνικῆς ἀλλαγῆς ἤ μεταβολῆς ἔχουν μελετηθεῖ διαχρονικά ἀπό τούς κοινωνιολόγους μέ διαφορετικό ἐννοιολογικό περιεχόμενο, ἄλλοτε καί σήμερα. Ἡ κοινωνική ἀλλαγή ἀφορᾶ κοινωνικά σύνολα καί ἀναφέρεται σέ μεταβολές στίς δομές ἑνός συστήματος τῆς κοινωνίας- ἤ σέ μεταβολές ὑποσυστημάτων ὅπως εἶναι ἡ οἰκογένεια. Ἡ κοινωνική ἀλλαγή λοιπόν ὁρίζεται «ὡς μιά εὐδιάκριτη μεταβολή στίς δομές ἑνός κοινωνικοῦ συνόλου, ἡ ὁποία δέν εἶναι ἕνα στιγμιαῖο συμβάν, οὔτε ξεπερνάει τά ὅρια ζωῆς μιᾶς γενιᾶς, ἡ ὁποία ἔχει ἕνα χαρακτήρα μονιμότητας καί ἀποτελεῖ σταθμό στήν ἱστορία τῆς κοινωνίας». Ὅλες οἱ θεωρίες τῆς κοινωνικῆς ἀλλαγῆς ξεκίνησαν ἀπό τίς ἰδέες τῆς προόδου, τῆς ἰσότητας, τῆς ἐλευθερίας καί τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης. ( Δ. Τσαούσης, 2001) Παλαιότερα, ἡ αἰσιοδοξία γιά μιά καλύτερη κοινωνία κυριαρχοῦσε. Στήν ἐποχή μας, ἡ ἀνάπτυξη τῆς τεχνολογίας, τῆς ἡλεκτρονικῆς καί τῆς πληροφορικῆς, μονοδιάστατα μόνο βελτίωσαν τό ἐπίπεδο ζωῆς τῶν ἀτόμων/οἰκογενειῶν. Τά ἀπρόβλεπτα ὑποπροϊόντα αὐτῆς τῆς ἀπότομης τεχνολογικῆς, οἰκονομικῆς ἐξέλιξης ἀντικατοπτρίζονται στίς ἀνθρώπινες κοινωνίες σάν μιά βαθιά κρίση καί διάσπαση θεσμῶν καί ἀξιῶν. ( Μ. Δημοπούλου, 1992) 1

2 Ὁ κοινωνιολόγος W. Ogburn ἐπισημαίνει ὅτι στήν κοινωνία μας οἱ τεχνολογικές ἀλλαγές γίνονται τόσο ραγδαῖα καί σέ τόσο μεγάλη ἔκταση, ὥστε τό χάσμα μεταξύ τοῦ ὑλικοῦ καί τοῦ πνευματικοῦ πολιτισμοῦ νά μεγαλώνει. Ἐφ ὅσον τά διάφορα μέρη τοῦ πολιτισμοῦ μιᾶς κοινωνίας ἀλλάζουν μέ διαφορετικό ρυθμό, ἡ προσαρμογή τῶν ἀτόμων σέ νέες καταστάσεις ἐπιβραδύνεται. Κατά τόν Ogburn ὁ πολιτισμός χωρίζεται σέ δύο μέρη: τόν ὑλικό πού περιλαμβάνει τά ὑλικά ἀγαθά καί τίς τεχνολογικές ἀλλαγές καί τόν μή ὑλικό-πνευματικό (culture) πολιτισμό πού περιλαμβάνει τούς θεσμούς, τίς ἀξίες, τούς νόμους, τά ἤθη καί τά ἔθιμα μιᾶς κοινωνίας. Ἡ κουλτούρα (culture) πνευματικός πολιτισμόςπροσαρμόζεται στίς τεχνολογικές ἀλλαγές ἀλλά πολύ πιό ἀργά ἀπό τόν ὑλικό πολιτισμό καί τό γεγονός αὐτό εἶναι πού δημιουργεῖ τά προβλήματα καί τίς συγκρούσεις σέ μιά κοινωνία (Σταθόπουλος Π, 1987). Τώρα, στίς ἀρχές τοῦ 21 ου αἰώνα, στή μετά-βιομηχανική- ἀστεακή κοινωνία μέ τίς κατακλυσμικές τεχνολογικές καί κοινωνικές ἀλλαγές, ἠ αἰσιοδοξία ἔχει χαθεῖ γιά ἕναν καλύτερο κόσμο καί ἡ ἔννοια τῆς κοινωνικῆς ἀλλαγῆς ταυτίζεται πλέον μέ τήν ἀνομία, τόν πεσιμισμό, τήν διάσπαση κοινωνικῶν θεσμῶν καί ἀξιῶν, τήν ἀλλοτροίωση τῆς οἰκογένειας καί τοῦ ἀτόμου. Οἱ διαδικασίες ὅμως σύνδεσης καί «ἐνοχοποίησης» τοῦ τεχνολογικοῦ πολιτισμοῦ μέ τήν διάσπαση τῶν κοινωνικῶν θεσμῶν καί τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογένειας, δέν μπορεῖ νά εἶναι μονοδιάστατες οὔτε ἁπλοποιημένες στήν μορφή τους. Ἡ πολυπλοκότητα τῶν κοινωνικῶν παραγόντων πού ἐπηρεάζουν τήν οἰκογένεια καί τίς λεπτές διεργασίες ἐσωτερίκευσης ἐξωτερικῶν μηνυμάτων ἀπό τά μέλη της, ὑπαγορεύουν ἕνα προβληματισμό γιά εὐρεία καί σέ βάθος ἐξέταση αὐτοῦ τοῦ φαινομένου. Διατυπώθηκαν ποικίλες θεωρίες ἀπό τόν χῶρο τῶν κοινωνικῶν ἐπιστημῶν σέ μιά προσπάθεια κατανόησης καί σύνδεσης τῶν παραπάνω μεταβλητῶν. Στήν εἰσήγηση αὐτή θά ἐπιλέξουμε μιά ἀναφορά ἀπό τόν John Berry, ὅπως εἶναι διατυπωμένη καί ἐπεξεργασμένη ἀπό τόν Καθηγητή Κοινωνικῆς Ψυχολογίας κ. Δ. Γεώργα. Ἐπιδίωξή μας εἶναι ἡ κατανόηση καί σύνδεση τῶν ἐξωτερικῶν κοινωνικῶν δυνάμεων καί ἐπηρεασμῶν μέ τίς ἐσωτερικές διεργασίες τῆς οἰκογένειας (Δ. Γεώργας, 1986). Ἐνδεικτικά ἀναφερόμεθα στήν οἰκολογική θεωρία τοῦ Berry ἡ ὀποία ἀποτελεῖται ἀπό πέντε παραμέτρους: τό οἰκολογικό πλαίσιο, τίς πολιτισμικές προσαρμογές, τίς βιολογικές προσαρμογές, τίς ξένες ἤ ντόπιες πολιτιστικές ἐξελίξεις καί τίς ψυχολογικές διαφοροποιήσεις στό ἀτομικό ἐπίπεδο. Ἡ θεωρία αὐτή ἐξηγεῖ τρόπους καί διεργασίες πού τά οἰκολογικά στοιχεῖα μποροῦν νά ἐπιδράσουν στά πολιτισμικά στοιχεῖα, στά βιολογικά καί κατόπιν νά διαμορφώσουν συγκεκριμένες ψυχολογικές συμπεριφορές, νοητικά σχήματα, ἀξίες καί γνωρίσματα. Ἐμπεριέχει ἕνα διαπολιτισμικό χαρακτήρα καί ἐπιδιώκει τήν κατανόηση τῆς 2

3 συμπεριφορᾶς τῆς οἰκογένειας καί τοῦ ἀτόμου μέσα ἀπό τήν ἐξέταση τῶν οἰκολογικῶν καί κοινωνικῶν φαινομένων. Ξεκινᾶ ἀπό τή θεωρία τῶν Γενικῶν Συστημάτων καί ἐξετάζει τή ποσότητα καί βαρύτητα τῶν ἀλληλεπιδράσεων μεταξύ τῶν παρακάτω πέντε στοιχείων: α) οἰκολογικῶν β) τῆς ὀργάνωσης (οἰκονομική, κοινωνική) καί τῶν θεσμῶν τῆς κοινωνίας (πολιτικό καί νομικό σύστημα, θρησκεία, ἐκπαιδευτικό σύστημα, μέσα ἐπικοινωνίας) γ) τῶν θεσμῶν μέ ὁμάδες στήν μικρή κοινότητα (ἀρχές κοινότητας, φιλικό περιβάλλον) δ) τῆς οἰκογένειας καί ε) τοῦ ἀτόμου Στό παραπάνω σύστημα, ἡ οἰκογένεια διακρίνεται ἀπό τά προηγούμενα συστήματα ἐπειδή κοινωνικοποιεῖ τό παιδί πού θά δημιουργήσει τήν οἰκογένεια τοῦ αὔριο. Μέσα ἀπό τήν οἰκογένεια ἱκανοποιοῦνται οἱ βασικές ἀνάγκες τοῦ παιδιοῦ, πού δέν εἶναι παρά οἱ ἀνάγκες τῆς κοινωνίας, καί οἱ ἀνάγκες τῆς κοινωνίας δέν εἶναι οὔτε πρέπει νά εἶναι- τίποτα ἄλλο ἀπό τήν ἱκανοποίηση τῶν οὐσιαστικῶν ἀναγκῶν τοῦ παιδιοῦ. Ἡ οἰκογένεια μεταβιβάζει τά ἤθη, ἔθιμα, τούς θεσμούς καί τίς ἀξίες τῆς κοινωνίας στό παιδί τό ὁποῖο μέ τή σειρά του θά διαμορφώσει ἰδεολογίες στήν αὐριανή κοινωνία (Μ. Γιωσαφάτ. 1988). Πρόσθετες μεταβλητές πού ἐπηρεάζουν τίς ψυχολογικές ἰδιότητες τοῦ ἀτόμου μέσα στήν οἰκογένεια εἶναι ἡ πολυπλοκότητα τῶν κοινωνικῶν στοιχείων, ὁ βαθμός τῆς ἀνθρώπινης ἐπαφῆς καί οἱ κοινωνικές ἀλλαγές. Γιά παράδειγμα, τό ἀξίωμα ὅτι «ὅσο περισσότερη ἐπαφή ὑπάρχει μεταξύ τοῦ ἀτόμου καί τῶν προσώπων τοῦ περιβάλλοντός του, τόσο περισσότερο ἐπηρεάζονται καί διαφοροποιοῦνται οἱ ψυχολογικές του ἰδιότητες» δίδει κάποιες ἀπαντήσεις σέ αὐθαίρετες διατυπώσεις γιά τό κίνδυνο διάσπασης τῆς οἰκογένειας ἀπό τά μέσα μαζικῆς ἐνημέρωσης καί μόνο. Οἱ διαφοροποιήσεις στήν βαρύτητα ἐπιρροῆς τῶν παραπάνω μεταβλητῶν καί ἡ συνεκτίμηση ὅλων τῶν παραγόντων πού ἀναφέρθηκαν, ἀφήνουν περιθώρια γιά προβληματισμούς. Ὁ Ackerman στήν δεκαετία τοῦ 1960, παρομοίασε τήν οἰκογένεια μέ ἠμιδιαπερατή μεμβράνη, πού ἐπιτρέπει ἐκλεκτική διαπερατότητα τῶν ἐξωτερικῶν μηνυμάτων μέσα στό περιεχόμενο μέλη τοῦ σάκου- τῆς οἰκογένειας. Ἡ ἐξωτερική πραγματικότητα εἰσχωρεῖ μέσα ἀπό τούς πόρους τοῦ σάκου ἐκλεκτικά γιά νά ἐπηρεάσει τά μέλη μέ τρόπο προδιαγεγραμμένο ἀπό τήν ποιότητα τῆς μεμβράνης, δηλαδή ἀπό τήν οἰκογενειακή ἀτμόσφαιρα, ὅπως αὐτή διαμορφώνεται ἀπό τήν συγχώνευση καί διαφοροποίηση τῶν προσωπικῶν ταυτοτήτων τῶν συζύγων καί τῶν παιδιῶν (Ν. Ackerman). 3

4 Ἄρα κατά τόν Ackerman, τά ἐξωτερικά μηνύματα περνοῦν φιλτραρισμένα ἀπό τό οἰκογενειακό κλῖμα καί ἐπηρεάζουν σέ διαφορετικό βαθμό καί ποιότητα τά μέλη τῆς κάθε οἰκογένειας. Μήπως ὅμως σήμερα, 40 χρόνια μετά, οἱ ἐπιρροές ἀπό τό ἐξωτερικό περιβάλλον εἶναι περισσότερο ἰσοπεδωτικές ἀπό παλαιότερα; Μήπως ἡ οἰκογένεια εἶναι λιγότερο ἱκανή τώρα «νά φιλτράρει» καί νά κάνει ἐπιλογές τῶν ἐξωτερικῶν μηνυμάτων πού θά ἐπηρεάσουν τά μέλη της; Μήπως ἔχει χαλαρώσει, ἀμβλυνθεῖ «ἡ προστατευτική του μεμβράνη»; Ἤ μήπως ἡ οἰκογένεια παρόλο πού ἀντανακλᾶ τίς ἀλλαγές καί συγκρούσεις τῆς κοινωνίας σέ ἕνα συγκεκριμένο χῶρο καί χρόνο, διαφοροποιεῖται στό βαθμό εἰσδοχῆς καί ἀπορρόφησης τῶν ἐξωτερικῶν ἐπιρροῶν καί ἀπό τήν ἐσωτερική διαπλοκή τῶν σχέσεων της ἀλλά καί ἀπό τήν ἐπικοινωνία της καί τούς δεσμούς της μέ τήν μικρή κοινότητα καί τούς τύπους ὀργάνωσης τῶν θεσμῶν τῆς κοινωνίας ὅπου λειτουργεῖ; (Μ. Δημοπούλου-Λαγωνίκα, 1992) Κατά συνέπεια οἱ γενικότερες κοινωνικές ἀλλαγές καί ἀνακατατάξεις, τά οἰκολογικά προβλήματα, ἡ ταχύτατη τεχνολογική ἀνάπτυξη, ἡ ἀστικοποίηση, ὁ αὐξανόμενος καταναλωτισμός, ἡ μαζική πληροφόρηση καί ἐπικοινωνία, οἱ πολιτικές καί κοινωνικές ἀνακατατάξεις τῶν τελευταίων ἐτῶν εἰσδύουν φυσικά στήν κοινωνική δομή ἀλλά μέ διαφορετικούς ρυθμούς καί ἐπίπεδα ἐπιρροῆς σέ κάθε χῶρο καί οἰκογένεια. Φυσικά οἱ γενικότερες ἀλλάγες ἀπό τίς ὁποῖες διέρχεται ἡ σύγχρονη οἰκογένεια καί ὁ περιορισμός τῶν λειτουργιῶν της -ἡ διάλυση τῆς ἐκτεταμένης οἰκογένειας καί ἡ ἀντικατάστασή της ἀπό τήν πυρηνική, τήν μονογονεϊκή, ἡ ἀπελευθέρωση τῆς γυναίκας καί ἡ εἴσοδός της στήν ἐργασία, ἡ δημοκρατικοποίηση τῆς οἰκογένειας, ἡ ἀμφισβήτηση τῆς ἐξουσίας τῶν γονέων, ἡ αὔξηση τῶν δικαιωμάτων τοῦ παιδιοῦδημιουργοῦν γενικότερες ἀνακατατάξεις στούς παραδοσιακούς τρόπους λειτουργικότητάς της ἀλλά καί περισσότερες συγκρούσεις μεταξύ τῶν μελῶν της. Μήπως, λοιπόν, αὐτές οἱ ἀλλαγές στή δομή καί λειτουργικότητα τῆς σύγχρονης οἰκογένειας εἶναι ἀναπόφευκτες γιά τήν ἐπιβίωση τοῦ θεσμοῦ ἐπειδή ἀκριβῶς εἶναι λειτουργικές στό σύγχρονο κόσμο πού ἀλλάζει; Μήπως αὐτές οἱ ἀλλαγές δέν ὑπονοοῦν διάσπαση ἀλλά προσαρμογή; Μήπως ὁ θεσμός τῆς οἰκογένειας δέν διασπάται, ἀλλά τείνει νά ἀλλάξει μορφή; Κι ὅταν λέμε ὅτι ἡ σύγχρονη οἰκογένεια χαρακτηρίζεται ἀπό μιά βαθιά κρίση θεσμῶν καί ἀξιῶν τί ἐννοοῦμε μέ τόν ὅρο «κρίση»; Κρίση δέν εἶναι ἀπαραίτητα διάσπαση καί καταστροφή. Κρίση μπορεῖ νά σημαίνει καί πρόκληση γιά νέα ἐπίπεδα λειτουργικότητας τῆς οἰκογένειας σέ μιά κοινωνία πού ἀλλάζει. 4

5 Στό σημεῖο αὐτό θά ἦταν σκόπιμο νά γίνει μιά σύντομη ἀναφορά στή θεωρία τῆς κρίσης καί τῆς δυναμικῆς της, ὅπως διατυπώθηκε ἀρχικά (G. Caplan, L. Rapoport, H. Parad) καί ὅπως διαμορφώθηκε ἀργότερα (A. Roberts, Kagan, H. B. Gilliland). Σύμφωνα μέ τόν G. Caplan καί τήν L. Rapoport ἡ κρίση ὁρίζεται ὡς μιά «ἀνατροπή σέ μιά σταθερή κατάσταση». Τό ἄτομο ἐπιδιώκει νά διατηρήσει μιά κατάσταση ἰσορροπίας μέσῳ προσαρμοστικῶν μηχανισμῶν καί δραστηριοτήτων ἐπίλυσης προβλημάτων. Αὐτή ἡ ὁμοιοστατική ἰσορροπία μπορεῖ νά διαταραχθεῖ ἀπ ὁρισμένα γεγονότα πού συμβαίνουν κατά τή διάρκεια τῆς ζωῆς, μέ ἀποτέλεσμα νά περιέλθει τό ἄτομο σέ κατάσταση κρίσης. Κατά τή περίοδο τῆς κρίσης οἱ συνήθεις προσαρμοστικοί μηχανισμοί τοῦ ἀτόμου δέν εἶναι ἐπαρκεῖς καί δέν ὁδηγοῦν γρήγορα στήν προηγούμενη ἰσορροπία. (L. Rapoport, 1965). Tό ἄτομο δοκιμάζει νέους τρόπους ἀντιμετώπισης πού ἀποβλέπουν στήν μείωση τῆς ἔντασης καί στήν ἐπίλυση τῆς κρίσης. Δυνατόν νά ξεπεράσει μόνο του τήν κρίση καί νά ἐπανέλθει στό προηγούμενο ἤ σέ βελτιωμένο ἐπίπεδο λειτουργικότητας. Δυνατόν ὅμως καί νά ἀποδιοργανωθεῖ, ἄν δέν ἔχει τά ψυχικά ἀποθέματα καί τά περιβαλλοντικά ὑποστηρικτικά συστήματα. Ἡ δυναμική τῆς κρίσης ἐμπεριέχει τόν κίνδυνο ἀποδιοργάνωσης ἀλλά καί τήν πρόκληση γιά κινητοποίηση ἐσωτερικῶν δυνάμεων τίς ὁποῖες δέν ἔχει συνειδητοποιήσει τό ἄτομο ὅτι ὑπάρχουν καί δέν ἔχει προηγουμένως χρησιμοποιήσει. Ὁρισμένοι μελετητές ἔδωσαν περισσότερη ἔμφαση στόν «κίνδυνο» πού ἐμπεριέχεται στήν κατάσταση κρίσης πού βιώνει τό ἄτομο, ἐνῶ ἄλλοι τόνισαν ἰδιαίτερα τήν «εὐκαιρία» πού τοῦ δίνεται γιά ἐπαναπροσαρμογή σέ βελτιωμένους τύπους προσαρμοστικότητας. Οἱ Gilliland καί James περιγράφουν τή κρίση ὡς τήν ἀντίληψη πού σχηματίζει τό ἄτομο γιά ἕνα γεγονός πού τό θεωρεῖ «ἀφόρητο» καί ὑπερβαίνει τά ψυχικά του ἀποθέματα καί τούς καθιερωμένους μηχανισμούς ἄμυνας. Ἄν δέν ἀνακουφιστεῖ ἔγκυρα τό ἄτομο, τότε ὑπάρχει πιθανότητα νά προκαλέσει ἡ κρίση σοβαρές συναισθηματικές, γνωσιακές καί συμπεριφορικές δυσλειτουργίες (Gilliland & James, 1993). Σέ ἀντίθεση μέ τούς προηγούμενους κλινικούς ἐπιστήμονες, ὁ κοινωνικός θεωρητικός Τhomas βλέπει τή κρίση σάν ἕνα καταλύτη πού διαταράσσει παλιές συνήθειες, προκαλεῖ νέες ἀνταποκρίσεις καί γίνεται ἕνας σημαντικός παράγοντας στή διαμόρφωση νέων ἐξελίξεων. Μέ αὐτήν τήν ἔννοια, ἡ κρίση εἶναι μιά ἐπίκληση γιά νέα δράση, μιά πρόκληση γιά λειτουργία προσαρμοστικῶν μηχανισμῶν στό ἄτομο, τήν οἰκογένεια καί στά κοινωνικά σύνολα, εἶναι μιά ἔννοια πού ἐμπεριέχει τό δυναμικό τῆς ἐξέλιξης. Ἡ ἀναφορά τῶν βασικῶν ἀρχῶν τῆς θεωρίας τῆς κρίσης πού ἀκολουθεῖ, διασαφηνίζει τίς ἀπόψεις τῶν ἀνωτέρω θεωρητικῶν καί 5

6 διευκολύνει τήν συσχέτηση τῆς ἔννοιας τῆς κρίσης μέ τίς θεσμικές «ἐπικίνδυνες» ἀνακατατάξεις στή λειτουργία καί στή δομή τῆς σημερινῆς οἰκογένειας. Βασικές Ἀρχές τῆς Θεωρίας τῆς Κρίσης Ἡ Θεωρία τῆς Κρίσης, ὅπως διατυπώθηκε ἀπό τούς Lindenman (1944), G. Caplan (1964, 1974), H. Parad (1971), N. Golan (1987), Slaiken (1990), H. Parad and L. Parad (1990) καί ἄλλους, ἀναφέρεται στίς ἑξῆς δέκα ἀρχές: 1. Καταστάσεις κρίσης μπορεῖ νά συμβοῦν καθ ὅλη τή διάρκεια τῆς ζωῆς καί ὑποστήριξης ἀτόμων, ὁμάδων, οἰκογενειῶν, κοινοτήτων καί κρατῶν. Συνήθως ξεκινοῦν ἀπό κάποιο γεγονός κινδύνου τό ὁποῖο μπορεῖ νά εἶναι ἕνα ἐξωτερικό γεγονός ἤ κάποια ἐσωτερική πίεση. 2. Τό γεγονός κινδύνου, ἀναστατώνει τήν ὁμοιοστατική ἰσορροπία τοῦ ἀτόμου/συστήματος δημιουργώντας μιά εὐάλωτη κατάσταση. Τό ἄτομο/σύστημα ἐπιδιώκει ἄμεσα νά ἐπανέλθει στήν προηγούμενη ἰσορροπία του μέσα ἀπό συγκεκριμένες διεργασίες: καταρχᾶς ἐπιδιώκει νά χρησιμοποιήσει τούς συνηθισμένους μηχανισμούς ἐπίλυσης προβλημάτων, ἐνῶ παράλληλα τό ἄγχος καί ἡ ἔνταση σταδιακά αὐξάνονται. Ἐάν δέ τό πετύχει, ἀναστατώνεται περισσότερο καί κινητοποιεῖ νέους μηχανισμούς ἄμυνας. 3. Ἐάν τό πρόβλημα συνεχίζει καί δέν μπορεῖ νά ἐπιλυθεῖ ἤ νά ἀποφευχθεῖ, τότε ἡ ἔνταση κορυφώνεται, ἐνῶ ἕνας ἐκλυτικός παράγοντας μπορεῖ νά προκαλέσει τή στροφή γιά νά περάσει τό ἄτομο σέ κατάσταση κρίσης, δηλαδή σέ κατάσταση ἀποδιοργάνωσης. Ὁρισμένοι κλινικοί ταυτίζουν τό γεγονός κινδύνου μέ τόν ἐκλυτικό παράγοντα, ἀνάλογα μέ τό περιστατικό. 4. Κατά τή διάρκεια τῆς κρίσης, τό ἄτομο/σύστημα δυνατόν νά ἐκλάβει τό γεγονός κινδύνου ἤ/καί τόν ἐκλυτικό παράγοντα ὡς ἀπειλή ἤ ἀπώλεια ἤ πρόκληση ἤ συνδυασμό αὐτῶν. 5. Τά ἄτομα/συστήματα ἀντιδροῦν συνήθως στό ἴδιο στρεσογόνο γεγονός μέ διαφορετικούς τρόπους καί ποιότητα συναισθήματος, ἀνάλογα μέ τήν ὑποκειμενική ἑρμηνεία τοῦ γεγονότος. 6. Ἡ κατάσταση κρίσης δέν εἶναι ἀρρώστια ἤ παθολογική ἐμπειρία. Εἶναι μιά πραγματική δύσκολη περίοδος στή ζωή τοῦ ἀτόμου/συστήματος. Αὐτήν τήν περίοδο ὅμως εἶναι δυνατόν νά ἐπαναδραστηριοποιηθοῦν ἀνεπίλυτες συγκρούσεις ἀπό παλαιότερα βιώματά του, μέ ἀποτέλεσμα 6

7 νά ἀντιδρᾶ στήν παρούσα κρίση μέ ὑπερβολική ἀποδιοργάνωση. 7. Κάθε τύπος κρίσης ἀκολουθεῖται ἀπό συγκεκριμένες φάσεις/στάδια. 8. Ἡ κρίση εἶναι αὐτό-περιοριζόμενη, μέ διάρκεια μέχρι τεσσάρων μέ ἕξι ἑβδομάδων. 9. Κατά τή διάρκεια τῆς κρίσης τό ἄτομο τεῖνει νά εἶναι ἰδιαίτερα δεκτικό σέ βοήθεια. Οἱ ἀντιστάσεις καί οἱ συνήθεις μηχανισμοί ἄμυνας εἶναι ἐξασθενημένοι, ἐνῶ τό Ἐγώ τοῦ ἀτόμου τεῖνει νά γίνει περισσότερο δεκτικό σέ ἐξωτερικές ἀντιδράσεις καί ἀλλαγές. Περιορισμένη βοήθεια αὐτήν τήν περίοδο, σωστά ἐπικεντρωμένη, μπορεῖ νά ἀποδειχθεῖ περισσότερο ἀποτελεσματική, ἀπό μακρᾶς διάρκειας βοήθεια, σέ περίοδο μειωμένης συναισθηματικῆς προσιτότητας. 10. Κατά τή διάρκεια τῆς ἐπαναπροσαρμογῆς, τό ἄτομο/σύστημα δυνατόν νά κινητοποιήσει νέες δυνάμεις καί νέους προσαρμοστικούς μηχανισμούς πού θά τό βοηθήσουν νά ἐπανακάμψει στήν παρούσα κρίση, ἀλλά καί σέ ἄλλες μελλοντικές. Ἐάν ὅμως δέ δοθεῖ βοήθεια αὐτήν τή κρίσημη περίοδο, τό ἄτομο/σύστημα «ἐπιλέγει» δυσπροσαρμοστικούς τύπους συμπεριφορᾶς, πού θά τό ὁδηγήσουν σέ περαιτέρω ἀποδιοργάνωση (Ν.Golan, 1986). Σύστημα κατηγοροποίησης τῆς κρίσης-ἡ οἰκογένεια σέ κρίσης Διακρίνονται δύο κατηγορίες κρίσεων: α) Οἱ ἀναπτυξιακές πού ἀναφέρονται στίς ἐξελικτικές, μεταβατικές περιόδους τοῦ ἀναπτυσσόμενου ἀτόμου πού προκαλοῦν συναισθηματική ἀναταραχή (κρίση τῆς ἐφηβείας, τῆς μέσης ἡλικίας, τῆς συνταξιοδότησης). β) Οἱ περιστασιακές πού ἀναφέρονται σέ ἀπροσδόκητα γεγονότα κατά τή διάρκεια τοῦ κύκλου ζωῆς τῆς οἰκογένειας (θάνατος, διαζύγιο, ἀποχωρισμός, ἀνεργία, σοβαρή ἀσθένεια, μετανάστευση, προσφυγιά, καταστροφικά γεγονότα, σεισμοί, πόλεμοι, κτλ.). Ὁ Reuben Hill καί ὁ Τ. D. Elliot ἀναφέρονται σέ τρία συστήματα κατηγοριοποίησης τῆς κρίσης μέ τό σημεῖο ἀναφορᾶς τήν οἰκογένεια (Hill, R, 1965, Parad, H, 1999). Α) Σύμφωνα μέ τήν προέλευση τῆς κρίσης: 7

8 Α1. Κρίσεις πού προέρχονται ἀπό ἐξωοικογενειακά γεγονότα, ὅπως πόλεμος, μετανάστευση, σεισμοί, καταστροφικά γεγονότα. Οἱ κρίσεις αὐτές κατά τόν Hill, τείνουν νά σταθεροποιήσουν τούς οἰκογενειακούς δεσμούς καί νά διευρύνουν τά μέσα ἀντιμετώπισης τους. Α2. Κρίσεις πού προέρχονται ἀπό ἐνδοοικογενειακά γεγονότα καί ἀναφέρονται σέ δυσλειτουργίες στή δυναμική τῆς οἰκογένειας. Τό διαζύγιο, ἡ ἐγκατάλειψη, οἱ ἐξωσυζυγικές σχέσεις, ὁ ἀλκοολισμός, ἡ βία στήν οἰκογένεια, εἶναι κρίσεις μέ αἰτιολογία ἐνδοοικογενειακή. Β) Σύμφωνα μέ τίς ἐπιπτώσεις στήν οἰκογένεια τοῦ γεγονότος κινδύνου: Β1. Κρίσεις πού προέρχονται ἀπό διαμελισμό τῆς οἰκογένειας, ὅπως σέ περιπτώσεις θανάτου, εἰσαγωγῆς σέ νοσοκομεῖο, ἀποχωρισμοῦ ἐξαιτίας μετανάστευσης, παλλινόστησης. Β2. Κρίσεις πού προέρχονται ἀπό τήν προσχώρηση νέων μελῶν στήν οἰκογένεια, ὅπως ἀνεπιθύμητο παιδί. Β3. Κρίσεις πού ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα τήν ἠθική καταρράκωση τῆς οἰκογένειας, ὅπως συζυγική ἀπιστία, ἔλλειψη ὑποστήριξης μεταξύ τῶν μελῶν, ἀλκοολισμός, χρήση ναρκωτικῶν, παρβατικότητα. Β4. Κρίσεις πού ἔχουν ὡς ἀποτέλεσμα τήν ἠθική καταρράκωση μέ διαμελισμό ἤ «προσχώρηση» μέλους, ὅπως τό διαζύγιο, ἡ αὐτοκτονία, ἡ φυλάκιση ἕνος μέλους, ἤ ἡ προσχώρηση μιᾶς μητριᾶς ἤ πατριοῦ στό οἰκογενειακό σχῆμα. Γ) Σύμφωνα μέ τό εἶδος τοῦ γεγονότος κινδύνου πού προκαλεῖ ξαφνική ἀλλαγή στό οἰκονομικό καί κοινωνικό ἐπίπεδο τῆς οἰκογένειας μέ ἀποτέλεσμα τόν ἀπότομο πλουτισμό ἤ φτώχεια. Ὁ ἀπότομος πλουτισμός καί ἡ κοινωνική ἄνοδος μιᾶς οἰκογένειας δυνατόν νά προκαλέσει τήν ἀποδιοργάνωσή της, ἐνῶ ἡ ἀπότομη φτώχεια καί ἀνεργία εἶναι γνωστόν ὅτι προκαλοῦν ἀλυσιδωτές διασπαστικές ἀντιδράσεις στήν οἰκογένεια πού συχνά ἀδυνατεῖ νά ἀντιδράσει στίς συχνές κρίσεις. Ἰδιαίτερα στήν ἐποχή μας οἱ μετακινούμενοι πληθυσμοί, οἱ οἰκονομικοί μετανάστες, οἱ πρόσφυγες, οἱ παλλινοστοῦντες, τά θύματα βομβαρδισμῶν καί τῶν πολέμων ἀποτελοῦν παραδείγματα ἀτόμων, οἰκογενειῶν, ὁμάδων καί κρατῶν, τά ὁποῖα διαπερνώντας τά στάδια τῆς κρίσης, βιώνουν παράλληλα, ξαφνικές καί τραγικές ἀλλαγές στό οἰκονομικό, κοινωνικό, συναισθηματικό καί διαπροσωπικό τους ἐπίπεδο. Στόν κύκλο ζωῆς της, λοιπόν, ἡ οἰκογένεια συχνά διαταράσσεται ἀπό ἐνδοοικογενειακά γεγονότα, ἀπό ἀναπτυξιακές καί περιστασιακές 8

9 κρίσεις. Στό σύνολό της, ὅμως, ἡ σύγχρονη πυρηνική οἰκογένεια ἀποτελεῖ τό πεδίο ἐκτόνωσης τῶν ποικίλων ἐντάσεων τῆς ζωῆς, ἀλλά καί χῶρος ἀναδιοργάνωσης καί συγκρότησης τῶν μελῶν της. Καί αὐτή εἶναι μιά συνεχῆς διεργασία, ἡ ὁποία δέν εἶναι πάντα ὁρατή καί συνειδητοποιημένη ἀπό τά μέλη τῆς οἰκογένειας σέ περιόδους ὁμαλῆς ψυχολογικῆς ροῆς σχέσεων καί λειτουργικότητας. Ὁ τρόπος πού διαπραγματεύται μιά οἰκογένεια τίς καθημερινές ἐντάσεις καί τά προβλήματα ζωῆς μέ τούς συνηθισμένους τύπους συναλλαγῆς σχέσεων καί ρόλων, καθορίζει τούς προσαρμοστικούς μηχανισμούς, οἱ ὁποῖοι τήν βοηθοῦν σά σύνολο νά διατηρεῖ τήν ὁμοιοστατική της ἰσορροπία. Παράλληλα ὅμως τά γεγονότα ζωῆς τῆς οἰκογένειας καί ὅτι αὐτά συμβολίζουν, ἐπηρεάζουν τελικά τίς ἐσωτερικές σχέσεις τῶν μελῶν της, μέ ἀποτέλεσμα νά ἐπηρεάζεται ὅλο τό σύστημα τῆς οἰκογένειας καί νά «προετοιμάζεται» ἔδαφος, περισσότερο ἤ λιγότερο εὐάλωτο γιά μιά ἐπερχόμενη κρίση, ἀναπτυξιακή ἤ περιστασιακή. Διαχωρίζουμε ἑπομένως ἐννοιολογικά τή θεσμική καί ἀξιακή κρίση ἀπό τίς κρίσεις πού συμβαίνουν στόν κύκλο ζωῆς τῆς οἰκογένειας, τίς ἀναπτυξιακές καί τίς περιστασιακές. Στήν οὐσία, ὅμως, ὅπως ἔχει ἀναφερθεῖ, ἡ θεσμική κρίση καθιστᾶ πλέον τήν οἰκογένεια ὡς σύνολο περισσότερη εὐάλωτη γιά νά διατηρήσει τήν ὁμοιοστατική της ἰσορροπία καί νά ἀνταπεξέλθει στίς ἀναμενόμενες πλέον περιστασιακές καί ἀναπτυξιακές κρίσεις. Οἱ παράγοντες πού ἐξασφαλίζουν μιά σχετικά καλή λειτουργικότητα ἔχουν μελετηθεῖ καί περιγραφεῖ ἀπό πολλούς ἐρευνητές καί κλινικούς. Ἐνδεικτικά ἀναφέρονται οἱ πίνακες τῶν Goldhers καί Michaels (Γ. Τσιάντης) πού παρουσιάζουν μεταβλητές πού ἀναφέρονται σέ παράγοντες ἐνδοψυχικούς, διαπροσωπικούς, κοινωνικούς, οἰκονομικούς καί ἄλλους. Ἡ ποικιλία αὐτῶν τῶν μεταβλητῶν ἀποδίδεται στούς πίνακες 2 καί 3. ΠΙΝΑΚΑΣ 2 9

10 ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΛΛΗΨΗ Περιγραφή ἐπάρκειας (προγνωστικές ἐνδείξεις καί συσχετισμοί) Καλή λειτουργία τοῦ γάμου Ἐπαρκές δίκτυο κοινωνικῆς ὑποστήριξης Καλές σχέσεις συζύγων μέ τούς γονεῖς τους Ἐπαρκής κοινωνικό-οἰκονομική κατάσταση Ἱστορικό ψυχολογικῆς ὑγείας Ἱστορικό σωματικῆς ὑγείας Ἰσχυρό κίνητρο γιά τεκνοποίηση Κοινωνικό κλῖμα ὑποστηρικτικό ( παιδιά καί γονεῖς) Περιγραφή κινδύνου (προγνωστικές ἐνδείξεις καί συσχετισμοί) Ἱστορικό ψυχιατρικῶν προβλημάτων Χαμηλό κίνητρο γιά τεκνοποίηση Ψυχολογικές συγκρούσεις Ἱσορικό προβλημάτων σωματικῆς ὑγείας Οἰκονομικές δυσχέρειες Συζυγική δυστυχία Στρές καί ἐλλειματική ὑποστήριξη ἀπό οἰκογένεια καί κοινωνικό περίγυρο Παρέμβαση (εἷδος καί στόχοι) Οἰκογενειακός προγραμματισμός Ἐκμάθηση δεξιοτήτων λήψης ἀποφάσεων γιά τεκνοποίηση Ἐκμάθηση ἀποτελεσματικῆς χρησιμοποίησης τοῦ δικτύου κοινωνικῆς ὑποστήριξης Συζυγική θεραπεία (λύση συγκρούσεων, ἐνίσχυση δεξιοτήτων ἐπικοινωνίας) Προετοιμασία τοκετοῦ (ἀνώδυνος τοκετός, προώθηση συζυγικῆς ὑποστήριξης) ΠΗΓΗ: W, Goldhers καί G. Y. Michaels (τροποποιημένο), Γ. Τσιάντης. 10

11 ΠΙΝΑΚΑΣ 3 ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΕΚΝΟΠΟΙΙΑ Περιγραφή ἐπάρκειας (προγνωστικές ἐνδείξεις καί συσχετισμοί) Καλή λειτουργία γάμου, ἱκανοποίηση μέ τόν καταμερισμό ἐργασίας Ψυχολογική ὑγεία Ἱκανοποίηση μέ τούς ρόλους ἐργασίας καί οἰκογένειας Θετική ἀλλαγή στήν ἀντίληψη τοῦ ἑαυτοῦ Ἐπιτυχής προσαρμογή στό ρόλο τοῦ γονέα (σύγχρονη συναλλαγή γονέα βρέφους, ἀνάπτυξη ἀσφαλοῦς δεσμοῦ, εὐαισθησία στίς ἐξελικτικές ἀνάγκες τοῦς παιδιοῦ) Στενότεροι δεσμοί μεταξύ τῶν γονέων Καλή λειτουργία τοῦ δικτύου κοινωνικῆς ὑποστήριξης Ἐπαρκής κοινωνικό-οἰκονομική κατάσταση Ἐπαρκής φροντίδα γιά τήν εὐημερία τοῦ βρέφους Περιγραφή κινδύνου (προγνωστικές ἐνδείξεις καί συσχετισμοί) Κακή προσαρμογή στή γονεϊκότητα Ἐπανενεργοποίηση ἀνικανοποίητων ψυχολογικῶν ἀναγκῶν Σύγκρουση ρόλων, ἔνταση, φόρτος Ἐπιλόχια κατάθληψη (παρατεταμένη) Ἀρνητική ἀλλαγή στήν ἀντίληψη τοῦ ἑαυτοῦ Ἐνοχή, ἀμφιθυμία, θρῆνος καί πένθος (βρέφος ἄρρωστο, πρόωρο ἤ μειονεκτικό) Ἀποχωρισμός ἀπό τό βρέφος (προβλήματα ὑγείας τῆς μητέρας ἤ τοῦ βρέφους) Οἰκονομικά προβλήματα Συζυγική δυστυχία Στρές καί ἐλλείψεις στό δίκτυο κοινωνικῆς ὑποστήριξης Παρέμβαση (εἶδος καί στόχοι) Ἀνεπίσημα προγράμματα ὑποστήριξης ( κέντρα ἡμερήσιας φροντίδας, ὑποστηρικτική ὁμάδα συνομηλίκων, ὑποστήριξη καί παραπομπή) Ἐπίσημα προγράμματα ὑποστήριξης (π.χ. ἐκπαίδευση γονέων, κατ οἴκων ἐπισκέψεις, συμβουλευτική ὁμαδική θεραπεία) Ἐκμάθηση παροχῆς εἰδικῆς φροντίδας γιά ἀρρώστια ἤ μεινεκτικά βρέφη Παιδιατρική φροντίδα εὐημερίας τοῦ βρέφους (Well baby clinics) Καλῆς ποιόητητας παιδική μέριμνα Βοήθεια στό συναισθηματικό, πρακτικό καί πνευματικό ἐπίπεδο ἀπό τό κοινωνικό περίγυρο ΠΗΓΗ: W, Goldhers καί G. Y. Michaels (τροποποιημένο), Γ. Τσιάντης. 11

12 Ἡ περιγραφή «ἐπάρκειας» -στόν πίνακα 2- ἀναφέρεται στούς θετικούς παράγοντες πού συντηροῦν τό γάμο πρίν ἀπό τήν ἀπόκτηση παιδιῶν καί στόν πίνακα 3 περιγράφονται ἐπίσης οἱ θετικοί παράγοντες πού συντηροῦν τήν οἰκογένεια, μετά τήν ἀπόκτηση παιδιῶν. Εἶναι χρήσιμο νά ἀναφερθοῦμε σ αὐτούς τούς παράγοντες γιά νά διευκρινιστεῖ ἡ δυναμική τῶν οἰκογενειῶν πού εἶναι ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση, ἀλλά καί τῶν οἰκογενειῶν πού παρουσιάζουν πολλαπλές κρίσεις. Οἱ ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση οἰκογένειες Οἱ ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση οἰκογένειες ἀποτελοῦν ἀντικείμενο ἰδιαίτερης μελέτης καί ἔρευνας στά πλαίσια τῆς Θεωρίας τῆς Κρίσης. Ὁ Reuben Hill μελέτησε ἰδιαίτερα τούς παράγοντες πού διαφοροποιοῦν τίς ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση οἰκογένειες, ἀπό αὐτές πού χειρίζονται ὑγιέστερα τό στρεσογόνο γεγονός καί δέν ὁδηγοῦνται σέ κρίση. Ἐπεσήμανε ὅτι οἱ εὐάλωτες, ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση οἰκογένειες, βιώνουν συχνότερα καί σοβαρότερα τά στρεσογόνα γεγονότα, μέ ἀποτέλεσμα νά ὁρίζουν πιό συχνά τά γεγονότα αὐτά ὡς κρίσεις (Reuben Hill: 1965, 40). Οἱ οἰκογένειες αὐτές φαίνεται ὅτι παρουσιάζουν μειωμένες δυνατότητες στήν ἀντιμετώπιση κρίσεων ἤ ἀδυνατοῦν νά «μάθουν»τύπους προσαρμογῆς ἀπό προηγούμενη τυχόν ἐπιτυχή ἐμπειρία ἐπίλυσης μιᾶς κρίσης. Ὡς ἀποτέλεσμα τῶν ἀνωτέρω διεργασιῶν, οἱ οἰκογένειες αὐτές ἔχουν τήν τάση νά βιώνουν κάθε στρεσογόνο γεγονός ὡς κρίση. Παλαιότεροι θεωρητικοί ταύτιζαν τίς δυνάμεις ἤ ἀποθεματα τῆς οἰκογένειας μέ τή συνοχή-προσαρμοστικότητα, τήν κοινή ἀποδοχή ἀπό τά μέλη τῶν οἰκογενειακῶν ρόλων καί τήν ὑποταγή προσωπικῶν φιλοδοξιῶν στούς οἰκογενειακούς, συλλογικούς στόχους. Στή σημερινή ἐποχή τά κριτήρια αὐτά ἔχουν τροποποιηθεῖ. Ἡ πολυπλοκότητα τῆς δομῆς καί λειτουργίας τῆς σημερινῆς οἰκογένειας, ἡ ρευστότητα καί εὐμεταβλητότητά της, ὑπαγορεύουν διαφορετικά κριτήρια. Οἱ οἰκογενειακοί θεραπευτές ἀνάλογα μέ τήν κλινική προσέγγιση πού πρεσβεύουν, χρησιμοποιοῦν ποικιλία προτύπων γιά νά διατυπώσουν τή διαγνωστική ἐκτίμησή τους σχετικά μέ τίς δυνάμεις ἀλλά καί τίς ἀδυναμίες τῶν οἰκογενειῶν καθώς καί τήν ἀνταπόκριση τους στή θεραπεία. Ἡ Virginia Satir (1972), γιά παράδειγμα, ἔδωσε ἰδιαίτερη ἔμφαση στό αἴσθημα αὐτοεκτίμησης κάθε μέλους τῆς οἰκογένειας, στά μοντέλα ἐπικοινωνίας καί στήν ποιότητα τῶν δεσμῶν στά μέλη τοῦ οἰκογενειακοῦ συστήματος (Ζαφείρης Α., Ζαφείρης Ε., Μουζακίτης Χ.:2000). Ὁ Umbarger (1983) χρησιμοποίησε ὡς διαγνωστικά κριτήρια γιά τήν ὑγιή ἤ παθολογική συμπεριφορά τῆς οἰκογένειας τίς παραμέτρους τῶν ὁρίων μεταξύ τῶν οἰκογενειακῶν ὑποσυστημάτων, τῶν συμμαχιῶν, τῶν οἰκογενειακῶν τριγώνων καί τῆς ἱεραρχίας. Ὅταν αὐτές οἱ 12

13 δυσλειτουργικές οἰκογένειες βρεθοῦν σέ κρίση, αὐξάνουν τήν ἀκαμψία τῶν ὁρίων καί τῶν προτύπων συναλλαγῆς τους, ἀντί νά ἐπιδιώξουν εὐελιξία καί προσαρμοστικότητα καί νά ἐπιδιώξουν νά βροῦν ἐναλλακτικές λύσεις στά προβλήματά τους (Ζαφείρης, Α. κ. ἄλλοι:2000). Ἄρα ἡ εὐελιξία καί ἡ προσαρμοστικότητα τῆς οἰκογένειας ὡς σύνολο, θεωροῦνται σήμερα κάποια ἀπό τά βασικά κριτήρια πού ἐκτιμοῦνται ὡς δυνάμεις της. Οἱ οἰκογένειες πού διαθέτουν αὐτές τίς δυνάμεις, εἶναι λιγότερο ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση, ἐφ ὅσον διαπραγματεύονται μέ ἐπιτυχία ἕνα στρεσογόνο γεγονός τό ὁποῖο τελικά δέν μετατρέπεται σέ κρίση. Ἀντίθετα, οἱ εὐάλωτες σέ κρίση οἰκογένειες οἱ ὁποῖες χαρακτηρίζονται καί ὡς δυσλειτουργικές, ἐμπλέκονται σ ἕνα κύκλο ἁλυσιδωτῶν κρίσεων πού ἀποδυναμώνουν σταδιακά τό δυναμικό τους. Θά πρέπει νά θεωρηθεῖ ὅτι ἀδυνατοῦν νά ἐπιλύσουν ἀρχικά τήν πρώτη κρίση λόγῳ ἔλλειψης εὐελιξίας καί προσαρμοστικότητας στό σύνολο τους, ἀλλά καί ἀνεπαρκεῖς τῶν κοινοτικῶν πόρων γιά τή στήριξή τους. Κατά τήν θεωρία τῆς Κρίσης, οἱ οἰκογένειες αὐτές ἐπιλέγουν δυσπροσαρμοστικούς μηχανισμούς ἐπίλυσης τῶν κρίσεων, μέ ἀποτέλεσμα νά ἀδυνατοῦν νά ἀνακάμψουν μετά ἀπό μιά κρίση, ἀναπτυξιακή ἤ περιστασιακή. Ἡ μή ἐπίλυση τῆς ἀρχικῆς αὐτῆς κρίσης, δημιουργεῖ ἁλυσιδωτά νέες κρίσεις πού ἀποδυναμώνουν ὁλό καί περισσότερο τό δυναμικό της. Οἰκογένειες σέ πολλαπλές κρίσεις, ἤ πολυποροβληματικές οἰκογένειες. Οἱ οἰκογένειες πού βιώνουν συνεχεῖς κρίσεις στόν κύκλο ζωῆς τους, παρουσιάζουν συχνά πολλές ὁμοιότητες μέ τίς ἐπιρρεπεῖς σέ κρίση οἰκογένειες, ὅπως ἀναλύθηκαν. Στήν οὐσία πρόκειται γιά οἰκογένειες μέ τήν ἴδια δυναμική, φορτισμένες ἐπιπλέον μέ ποικίλους ἐξωτερικούς στρεσογόνους παράγοντες, ὅπως οἰκονομική ἀνέχεια, ἀνεργία, κακή σωματική καί ψυχική ὑγεία, κοινωνικό ἀποκλεισμό καί περιθωριοποίηση. Εἶναι οἱ οἰκογένειες οἱ ὁποῖες δέν ἀντιμετωπίστηκαν ἱκανοποιητικά στήν ἀρχική κρίση, καί τώρα δέν ἔχουν ἀποθέματα, οὔτε διαθέτουν ὑγιεῖς προσαρμοστικούς μηχανισμούς γιά νά σταματήσουν τό φαῦλο κύκλο τῶν συνεχιζόμενων κρίσεων στίς ὁποῖες εἶναι πλέον ἐγκλωβισμένες. Στίς Κοινωνικές Ὀργανώσεις, αὐτές οἱ οἰκογένειες εἶναι γνωστές ὡς «πολυπροβληματικές» καί ἀποτελοῦν σοβαρή μορφή κοινωνικῆς καί οἰκογενειακῆς ἀπόκλισης. Οἱ «πολυπροβληματικές» οἰκογένειες, ὅπως ἀρχικά χαρακτηρίστικαν, παρουσιάζουν τρία βασικά προβλήματα στήν κοινωνική τους λειτουργικότητα: τῆς ἐξάρτησης ἀπό (προνοιακές ὀργανώσεις), τῆς κακῆς ὑγείας ψυχικῆς ἤ σωματικῆς- καί τῆς δυσπροσαρμοστικότητας. Εἶναι συνήθως οἱ κοινωνικά ἀποκλεισμένες οἰκογένειες μέ κύρια χαρακτηριστικά τό χαμηλό οἰκονομικό εἰσόδημα, τήν περιορισμένη ἤ ἀνύπαρκτη ἐκπαίδευση, τήν κακή σωματική ἤ ψυχική ὑγεία, τήν ἀνεργία, τήν οἰκογενειακή ἀποδιοργάνωση, τήν 13

14 παραπτωματικότητα τῶν ἀνηλίκων, τήν κακοποίηση κυρίως παιδιῶν καί γυναικῶν, τό χαμηλό ἠθικό, τήν χαμηλή αὐτοεκτίμηση, τήν ἀπόγνωση καί τήν ἀπελπισία. Εἶναι οἰκογένειες πού κατατρέχονται ἀπό πολύχρονα οἰκονομικά καί ἐνδοοικογενειακά προβλήματα, παγιδευμένες σ ἕνα στεῖρο γι αὐτές κοινωνικό περιβάλλον, «ξένες» καί «ἀδιἀφορες» γιά μόνιμη καί σταθερή βελτίωση τῆς λειτουργικότητάς τους. Συνήθως ἔχουν μιά ἐχθρική ἤ ἀδιάφορη στάση πρός τίς κοινωνικές ὀργανώσεις καί τούς κοινοτικούς πόρους ἐν γένει, δέν ἔχουν τή δυνατότητα «νά δοῦν» πέρα ἀπό τά ὅρια τους, ἀκυρώνουν τά ραντεβού γιά συμβουλευτική βοήθεια ἤ δέν ἔρχονται καθόλου γιά τήν ἀντιμετώπιση τῶν χρονίων προβλημάτων τους, παρά μόνο γιά τήν ἱκανοποίηση συγκεκριμένων, ὑλικῶν συνήθως, ἀναγκῶν. Ἔρχονται π.χ. γιά νά πάρουν κάποια οἰκονομική βοήθεια, ἤ νά ζητήσουν τήν ἀπομάκρυνση ἑνός παιδιοῦ ἀπό τό σπίτι τους καί στή συνέχεια, ἄν ἱκανοποιηθεῖ τό αἴτημά τους, διακόπτουν, συνήθως, τή συνεργασία. Ἔαν δέν ἱκανοποιηθεῖ, στρέφονται σέ ἄλλη ὀργάνωση, τακτική ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνεται μέ πολλές ὀργανώσεις, ὑπηρεσίες καί ἐνορίες. Ἐάν τελικά δέν ἱκανοποιηθεῖ τό αἴτημα καταλήγουν σέ βαθύτερη ἀπόγνωση καί ἀπάθεια. Ὁ βασικός παθολογικός πυρῆνας δυσλειτουργίας τῆς οἰκογένειας ἀναπαράγει συνεχεῖς προβληματικές καταστάσεις πού ἀποδιοργανώνουν σταδιακά τήν προσωπικότητα τῶν γονέων καί τῶν παιδιῶν πού μεγαλώνουν σ αὐτές. Ἔτσι τά νέα μέλη «μαθαίνουν» πρότυπα συμπεριφορᾶς ἀποδιοργανωμένα, τά ὁποῖα, ὑποσυνείδητα συνήθως, ἐπαναλαμβάνουν στή δική τους ἐνήλικη ζωή. ( Δημοπούλου- Λαγωνίκα, Μ, 1983). Στρατηγικές Παρέμβασης Οἱ πολυπροβληματικές οἰκογένειες οἱ ὁποῖες καταλήγουν νά διαμορφώσουν χρόνια δυσλειτουργική συμπεριφορά, δέν ἀνταποκρίνονται πλέον στά δυναμικά τῶν στρατηγικῶν παρέμβασης σέ κρίση. Ἐφ ὅσον ἔχουν περιέλθει σέ χρονιότητα, ἡ ἀντιμετώπιση κατευθύνεται σέ εἰδικές παρεμβάσεις γιά περιστατικά μακρᾶς διάρκειας. Παρακάτω ἀναφέρονται ὁρισμένες ἀπό αὐτές τίς σρατηγικές παρέμβασης οἱ ὁποῖες διαφοροποιοῦνται ἀπό τή βραχεία παρέμβαση σέ κρίση: α)ἐκλεκτική χρησιμοποίηση ψυχοδυναμικῶν καί συστημικῶν γνώσεων προκειμένου νά διατυπωθεῖ ἡ σωστή ἐκτίμηση καί νά χρησιμοποιηθοῦν οἱ κατάλληλες παρεμβάσεις γιά τή συνολική κατάσταση. Παλαιότερα οἱ οἰκογένειες αὐτές παρακολουθοῦντο ἐπί χρόνια στίς Κοινωνικές Ὀργανώσεις, μέ ἀμφίβολα ἀποτελέσματα. Τώρα ἡ τάση εἶναι νά χρησιμοποιοῦνται τά δυναμικά τῆς προγραμματισμένης βραχείας παρέμβασης καί νά παρακολουθοῦνται γιά σύντομο χρονικά διάστημα -2 μέ 4 μῆνες- ἀλλά πολύ ἐντατικά. 14

15 β)ἐκτιμηση τῶν δυνάμεων καί τῶν ἀδυναμιῶν τῆς οἰκογένειας σέ τρία ἐπίπεδα: (i) τό πρακτικό πού προσδιορίζει τήν ἱκανότητα τῆς οἰκογένειας νά κάνει κατάλληλη χρήση τῶν κοινοτικῶν πόρων, (ii) τό ἐνδοψυχικό, πού προσδιορίζει τήν ἱκανότητα τῆς οἰκογένειας νά χειρίζεται τά συναισθήματά της, καί (iii) τό διαπροσωπικό πού προσδιορίζει τήν ἱκανότητα τῆς οἰκογένειας νά χειρίζεται τίς διαπροσωπικές σχέσεις (Kaplan, 1986). γ) Ἠ δημιουργία σχέσης ἐμπιστοσύνης εἶναι ἕνας ἰδιαίτερα δύσκολος ἀλλά καί σημαντικός στόχος τοῦ ἐπαγγελματία στήν ἀρχική φάση. Θά πρέπει νά ἐκδηλώνει ἄμεσα γνήσιο ἐνδιαφέρον γιά μιά νέα κρίση πού συμβαίνει στήν οἰκογένεια, νά τήν ἐπισκεφθεῖ ἀμέσως. Ἡ προσιτότητα, ἀποδοχή καί συνέπεια πού θά χαρακτηρίζει τή στάση καί σχέση τοῦ ἐπαγγελματία μέ τά μέλη τῆς οἰκογένειας λειτουργεῖ τελικά σάν ἕνα θετικό μοντέλο δημιουργίας σχέσης ὄχι μόνο σέ ἀτομικό ἐπίπεδο ἀλλά καί οἰκογενειακό. δ)ἡ ἄμεση αὐτή κινητοποίηση τοῦ ἐπαγγελματία, μέ παράλληλη ἱεράρχηση ἀναγκων τῆς οἰκογένειας καί ἱκανοποίηση τοῦ ἄμεσου αἰτήματός της ἤ μέρος αὐτοῦ, θά ἀνοίξουν κάποια δίοδο ἐπικοινωνίας. Τά μέλη αὐτῶν τῶν οἰκογενειῶν, στερημένα ὑλικά καί συναισθηματικά, μέ συνήθως ἐχθρικές ἤ καί ἀδιάφορες σχέσεις μέ τήν κοινότητα καί τίς ὀργανώσεις, λειτουργοῦν συχνά σ ἕνα ἐπίπεδο παιδομορφικό, παρορμητικό. Θά μπορέσουν ἐπομένως νά δημιουργήσουν σχέση ἐμπιστοσύνης μέ τόν ἐπαγγελματία καί τήν Κοινωνική Ὀργάνωση, ἐφ ὅσον ἀρχικά ἱκανοποιηθεῖ ἡ συγκεκριμένη ὑλική συνήθως ἀνάγκη. ε)οἱ στόχοι παρέμβασης μέ μέλη πολυπροβληματικῶν οἰκογενειῶν, εἶναι περιορισμένοι. Ἀποβλέπουν στήν βελτιωμένη λειτουργικότητα τοῦ ἀτόμου/οἰκογένειας μέ τή διατήρηση τῶν ἴδιων μηχανισμῶν ἄμυνας καί μέ χρησιμοποίηση ὑποστηρικτικῶν τεχνικῶν καί δεξιοτήτων. στ)ἄτομα/οἰκογένειες μέ παρορμητικές τάσεις ἔχουν ἀνάγκη ἀπό ἐξωτερικό ἔλεγχο, ἀπό ὅρια καί περιορισμούς στή συνεργασία καί ἐπικοινωνία τους. Τά ὅρια αὐτά δέν ἐφαρμόζονται μόνο στή συμπεριφορά μεμονωμένων μελῶν, ἀλλά καί τῆς οἰκογένειας ὡς σύνολο. Ἐάν π.χ. ἡ οἰκογένεια ἔχει τήν τάση νά ζητάει συγχρόνως βοήθεια, κυρίως οἰκονομική, ἀποκρύπτοντας τίς ἐνέργειές της σέ κάθε νέα ὀργάνωση πού προσεγγίζει, τότε πιθανῶς θά ἐνεργήσει καί βοηθητικά ὁ τυχόν ἀποκλεισμός της γιά βοήθεια ἀπό ὀργανώσεις πού προσφέρουν τίς ἴδιες παροχές (Μ. Δημοπούλου-Λαγωνίκα: 1983). ζ) Ὡς συνέπεια τῶν ἀνωτέρω, ὁ γενικός προσανατολισμός παρέμβασης τοῦ ἐπαγγελματία περιστρέφεται γύρω ἀπό τήν ἐνδυνάμωση τῆς οἰκογένειας μέ ἔμφαση στά θετικά σημεῖα τῆς λειτουργικότητάς της, στήν ἐνθάρρυνση καί παράλληλη ἐπιβεβαίωση ὁποιασδήποτε προόδου - ἔστω καί περιορισμένης- ἔχει πετύχει μέχρι τώρα. θ) Παράλληλα μέ τά ἀνωτέρω, ὁ ἐπιβοηθητικός ρόλος τοῦ κοινωνικοῦ λειτουργοῦ στήν ἐργασία του μέ τήν κοινότητα -ἐνορία, 15

16 ὀργανώσεις ὑγείας, πρόνοιας, τοπικῆς αὐτοδιοίκησης, σχολεῖα κ.τ.λ.- λειτουργεῖ ὡς γέφυρα ἐπικοινωνίας τῶν κοινωνικά ἀποκλεισμένων οἰκογενειῶν. Ἔτσι οἱ μή κινητοποιημένες γιά ἀλλαγή καί ἐπίλυση τῶν χρόνιων προβλημάτων τους οἰκογένειες συνδέονται εὐκολότερα πλέον μέ τούς κοινωνικούς πόρους κτίζοντας παράλληλα κάποιες σχέσεις ἐμπιστοσύνης μέ τό προσωπικό. Θά πρέπει νά σημειωθεῖ ὅτι τά ὅρια μεταξύ τῶν ἐπιρρεπῶν σέ κρίση οἰκογενειῶν καί τῶν οἰκογενειῶν πού βιώνουν πολλαπλές κρίσεις μέ ἀποτέλεσμα νά καταλήγουν σέ χρονιότητα καί ἀποδιοργάνωση, εἶναι ρευστά καί συχνά δυσδιάκριτα. Οἱ οἰκογένειες σέ πολλαπλές κρίσεις ἤ πολυπροβληματικές ἀποτελοῦν τή σοβαρότερη μορφή οἰκογενειακῆς παθολογίας, ἐφ ὅσον δέν ἀντιμετωπίσθηκαν ἱκανοποιητικά ἤ καί καθόλου οἱ ἀρχικές κρίσεις στήν οἰκογένεια μέ ἀποτέλεσμα τήν σταδιακή ἀποδιοργάνωση καί τήν κατάληξή τους σέ χρονιότητα. Ἔχει ἰδιαίτερη σημασία ἡ γνώση τῆς θεωρίας τῆς κρίσης ἀλλά τῆς δυναμικῆς τῶν ἐπιρρεπῶν σέ κρίση οἰκογενειῶν προκειμένου νά διατυπωθοῦν στρατηγικές πρόληψης συμβουλευτικῆς καί ἀντιμετώπισης, οἱ ὁποῖες δέν ἀναφέρονται μόνο στίς πολυπροβληματικές οἰκογένειες πού εἶναι ἰδιαίτερα εὐάλωτες, ἀλλά καί στό σύνολο τῶν οἰκογενειῶν πού ἀπαρτίζουν τήν κοιωνία μας. Συμπερασματικά θά ἀνέφερα ὅτι ἡ ἀνάπτυξη καί διατήρηση ὑγιῶν συναισθηματικῶν δεσμῶν καί σχέσεων μέσα στήν οἰκογένεια διασφαλίζει τήν δημιουργία ὑγιῶν προσωπικοτήτων τῶν παιδιῶν ἀλλά καί ὅλων τῶν μελῶν πού ἀπαρτιζουν τήν οἰκογένεια μέ συγκρότηση, ὡριμότητα καί εὐελιξία στή διαπραγμάτευση τῶν κρίσεων τῆς ζωῆς. Ὑπάρχουν ἄρα δυνατότητες γιά ἐπιλογή θεσμῶν, ἀξιῶν, τύπων ἐπικοινωνίας καί ρόλων οἱ ὁποῖοι χωρίς νά εἶναι ἄκαμπτοι, νά συμβάλλουν στή διατήρηση ὑγιῶν ἀλληλεπιδράσεων στήν οἰκογένεια. Διατηρώντας ἐπιλεκτικά τούς παραδοσιακούς θεσμούς καί ἀξίες πού εἶναι λειτουργικοί στή σημερινή πραγματικότητα εἶναι δυνατόν ἡ οἰκογένεια τοῦ σήμερα νά διατηρηθεῖ μέ ὑγιῆ λειτουργικότητα καί νά προβληθεῖ στή κοινωνία τοῦ αὔριο. Βιβλιογραφία 1. Acherman N. Psychodynamics of Family Life, Basic Books, Inc. New York, Caplan, G. Principles of Preventive Psychiatry, Basic Books, New York, Γεώργας Δ. Κοινωνική Ψυχολογία, Τόμος Α, Ἀθῆναι

17 4. Γιωσάφατ Μ. «Οἱ ἀνάγκες τῶν παιδιῶν στίς μεταβαλλόμενες συνθῆκες τῆς οἰκογένειας καί τῆς κοιωνίας τοῦ σήμερα» Κοινωνική Ἐργασία: Ἐπιθεώρηση Κοινωνικῶν Ἐπιστημῶν, Τεῦχος 9 καί 10 Ἀθήνα Δημοπούλου-Λαγωνίκα Μ., «Κοινωνική Ἐργασία μέ πολυπροβληματικές οἰκογένειες», ΕΚΛΟΓΗ, Αὔγουστος 1983, Ἀθήνα. 6. Δημοπούλου-Λαγωνίκα Μ., «Οἰκογένεια», Ἄτομο καί Οἰκογένεια- Σήμερα καί Αὔριο: Ἱδρυμα Ἀναπτύξεως Κοινωνικῆς Ἐργασίας καί Σύνδεσμος Κοινωνικῶν Λειτουργιῶν Κύπρου, Λευκωσία, Ζαφείρης Α, Ζαφείρη Ε, Μουζακίτης Χ, «Οἰκογενειακή Θεραπεία», Ἑλληνικά Γράμματα, Gilliland, B. E., James, R. K., Crisis Intervention Strategies, Brooks/Cole Pacific Groove, California, Golan, N., Treatment in Crisis Situations, Free Press, New York, Hill, Rube Generic features of families under stress, H.G. Parad (editor), Crisis Intervention Selected Readings, F.S.A.A., New York, Kaplan, Lisa, Working with Multiproblem Families, Lexington Books, D.C. Health and Company/Lexington, Mass/Toronto, Μουσούρου Λ. Ἡ Σύγχρονη Ἑλληνίδα, Gutenberg, Ἀθήνα O Hagan, Kieran, Crisis Intervention in Social Work in Handbook of Theory for Practice Teachers in Social Work, edited by Joyce Lishman, Jessica Kingsley Publisers, London and Philadelphia, 1991, Michel A. Κοινωνιολογία τῆς Οἰκογένειας καί τοῦ Γάμου, Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη, Gutenberg, Ἀθήνα Rapoport, L. The State of Crisis: Some Theoretical Considerations, Crisis Intervention: Selected Readings Ed. H. Parad, F.S.A.A. N. York Roberts, A.R. editor Crisis Intervention Handbook-Assessment, Treatment and Reaserch Oxford University Press,

18 17. Σταθόπουλος, Π. «Ἡ κοινωνική ἀλλαγή ἀπό τή σκοπιά τῶν κοινωνικῶν ἐπιστημῶν- «Πρακτικά 3 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Κοινωνικῶν Λειτουργιῶν» 1-3 Μαρτίου 1985, Ἀθήνα Τσιάουσης Δ. Γ. Ἡ κοινωνία τοῦ Ἀνθρώπου. Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη Gutenberg, Ἀθήνα Τσιάντης, Γ. «Ἡ οἰκογένεια σέ κρίση», Ψυχική ὑγεία τοῦ παιδιοῦ καί τῆς οἰκογένειας, Τεῦχος β, Ἐκδόσεις Καστανιώτη, Ἀθήνα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση τῆς οἰκογένειας καί ἀξιακός προσανατολισμός. τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογένειας 1. Σέ ὅλες τίς σύγχρονες κοινωνίες τά παραδοσιακά

Κρίση τῆς οἰκογένειας καί ἀξιακός προσανατολισμός. τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογένειας 1. Σέ ὅλες τίς σύγχρονες κοινωνίες τά παραδοσιακά ΛΟΥΚΙΑ Μ.ΜΟΥΣΟΥΡΟΥ, Καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου Κρίση τῆς οἰκογένειας καί ἀξιακός προσανατολισμός τῆς Ἑλληνικῆς οἰκογένειας 1 Σέ ὅλες τίς σύγχρονες κοινωνίες τά παραδοσιακά οἰκογενειακά σχήματα φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Παρουσίαση τῶν Ἐρευνῶν τοῦ ΕΚΚΕ γιά τήν γονιμότητα: 1983, 1997, 1999

Συνοπτική Παρουσίαση τῶν Ἐρευνῶν τοῦ ΕΚΚΕ γιά τήν γονιμότητα: 1983, 1997, 1999 Συνοπτική Παρουσίαση τῶν Ἐρευνῶν τοῦ ΕΚΚΕ γιά τήν γονιμότητα: 1983, 1997, 1999 Τῆς κας Χάρη Συμεωνίδου Διευθύντριας Ἐρευνῶν ΕΚΚΕ 1. Εἰσαγωγή Ἡ γονιμότητα εἶναι ἕνα πολύσύνθετο φαινόμενο καί ἡ μελέτη της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

«Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας»

«Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας» «Παίζοντας με ασφάλεια. Χαρακτηριστικά και ανάγκες παιδικής ηλικίας» Ελένη ΜΟΥΣΕΝΑ Δρ. Επιστημών της Αγωγής Επιστημονικός Συνεργάτης ΤΕΙ Αθήνας ΠΕΕΓΕΠ,13 Μαρτίου 2015 Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων Αμφιθέατρο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

Γάμος καί οἰκογένεια: Ἡ ἑλληνική καί ἡ εὐρωπαϊκή πραγματικότητα. Διαπιστώσεις καί προοπτικές λοιπόν στήν εὐρωπαϊκή καί ἑλληνική

Γάμος καί οἰκογένεια: Ἡ ἑλληνική καί ἡ εὐρωπαϊκή πραγματικότητα. Διαπιστώσεις καί προοπτικές λοιπόν στήν εὐρωπαϊκή καί ἑλληνική Γάμος καί οἰκογένεια: Ἡ ἑλληνική καί ἡ εὐρωπαϊκή πραγματικότητα Τῆς κας Φώνης Παπαρηγοπούλου-Σκορίνη, Ἀναπλ. Καθηγ. Ἀστικοῦ Δικαίου, Νομικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν Διαπιστώσεις καί προοπτικές λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Στο πλαίσιο της ευρύτερης επιστημονικής κοινότητας, η συζήτηση η οποία αφορά στην εκπόνηση πολιτικών προστασίας του παιδιού και της οικογένειας εστιάζει,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ Σημερινή Προστασία τῆς Μητρότητας καί τοῦ Παιδιοῦ Ἀντικίνητρο γιά τήν Γονιμότητα

Ἡ Σημερινή Προστασία τῆς Μητρότητας καί τοῦ Παιδιοῦ Ἀντικίνητρο γιά τήν Γονιμότητα Ἡ Σημερινή Προστασία τῆς Μητρότητας καί τοῦ Παιδιοῦ Ἀντικίνητρο γιά τήν Γονιμότητα Τῆς κας. Χριστίνας Βάγια «Οὐδέν γάρ μητρός εὐσπλαχνότερον καί τούτῳ λέγω ἵνα τιμᾶσθαι νομοθετήσω τάς μητέρας». Ἁγ. Γρηγόριος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΓΑ-Κοινωνική Εργασία σε καταστάσεις κρίσης στην Πρωτοβάθμια Κοινωνική Πρόνοια» Eπικοινωνία: thkallin@gmail.com Προς (πίνακα αποδεκτών) ΚΟΜΟΤΗΝΗ, 20 Ιουλίου 2015 Με τo παρόν σημείωμα σας γνωστοποιούμε

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Κοινωνικής Πολιτικής από τη Τοπική Αυτοδιοίκηση της Γερμανίας

Άσκηση Κοινωνικής Πολιτικής από τη Τοπική Αυτοδιοίκηση της Γερμανίας Άσκηση Κοινωνικής Πολιτικής από τη Τοπική Αυτοδιοίκηση της Γερμανίας ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Εισηγήτρια: Ιωάννα Ζαχαράκη, Δημοτική Σύμβουλος Solingen, Γερμανία Σύγχρονες Προκλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900

Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Η Λειτουργία της Γραμμής SOS 15900 Καμηλέρη Ράνια: Ψυχολόγος, Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια, MSc, Στέλεχος/Σύμβουλος Γραμμής SOS 15900 Υποέργο 5 με τίτλο: «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ (SOS)

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ. Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ Νικολάου Ζωή Α.Μ. 6763 Επιβλέπων καθηγητής: Στράνης Δημήτριος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα μελέτη αναφέρεται στην σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων και κατά πόσο αυτή

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45 ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007 ώρα 9.30-14.45 Αμφιθέατρο «Ι. Δρακόπουλος» Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) ΟΡΓΑΝΩΣΗ Συμβουλευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ιανουαριος 2015 Κωνσταντίνα Μοσχοτά Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ανεξάρτητη, µη κυβερνητική, µη κερδοσκοπική οργάνωση. Όραµά µας η καταπολέµηση κάθε µορφής κακοποίησης εις βάρος των γυναικών. Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012

ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012 ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012 Συγγραφέας: dimdom 2 ΒΑΣΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Εν Αθήναις e-book 2012 ΦΑΚΟΙ Τό φῶς ἀπό τά κοντινά ἀντικείμενα συγκλίνει πίσω ἀπό τό φακό, στό ἐπίπεδό

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

1.2. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ;

1.2. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ; 1.2. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΤΟΜΕΙΣ; [12] ΟΙ ΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΌΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ-ΚΟΣΜΟΣ ΧΩΡΕΣ-ΜΕΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΑΝΘΡΩΠΟΣ [13] Τι

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ

Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Η ΦΟΙΤΗΣΗ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Μ. Μπουρουτζόγλου Καθηγήτρια Εφαρμογών Τμήμα Μαιευτικής Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας & Πρόνοιας ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Μαιευτική στη σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΠΑΙΞΙΑ ΜΑΣΤΙΓΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ Ορισμός αλκοολισμού Αλκοολούχα ποτά ονομάζονται όλα τα ποτά που περιέχουν αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) γεωργικής προέλευσης, σε οποιοδήποτε ποσοστό το

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΠΕΣΚΕ) Μονάδα Α1 Προγραμματισμού & Αξιολόγησης Προγράμματος

Περιφερειακή Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΠΕΣΚΕ) Μονάδα Α1 Προγραμματισμού & Αξιολόγησης Προγράμματος Περιφερειακή Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη (ΠΕΣΚΕ) Μονάδα Α1 Προγραμματισμού & Αξιολόγησης Προγράμματος Δημήτρης Κοντογιαννόπουλος τι είναι η ΠΕΣΚΕ; προώθηση κοινωνικής ένταξης καταπολέμηση της φτώχειας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα