Η ίκη ενώπιον του ιεθνούς Στρατιωτικού ικαστηρίου της Νυρεµβέργης & ο υπερασπιστικός ισχυρισµός της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ίκη ενώπιον του ιεθνούς Στρατιωτικού ικαστηρίου της Νυρεµβέργης & ο υπερασπιστικός ισχυρισµός της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων"

Transcript

1 Η ίκη ενώπιον του ιεθνούς Στρατιωτικού ικαστηρίου της Νυρεµβέργης & ο υπερασπιστικός ισχυρισµός της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων [Με αφορµή τη συµπλήρωση 60 χρόνων από τη δηµοσίευση και την εκτέλεση των καταδικαστικών αποφάσεων κατά των ναζιστών Γερµανών εγκληµατιών πολέµου, τον Οκτώβριο του 1946] Ευγένιου Αρ. Γιαρένη Ανακριτή του Στρατοδικείου Αθηνών, Υπ. ιδάκτορα Παντείου Πανεπιστηµίου Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Η ίκη των Γερµανών εγκληµατιών πολέµου ενώπιον του ιεθνούς Στρατιωτικού ικαστηρίου (International Military Tribunal IMT) της Νυρεµβέργης, υπήρξε αναµφίβολα ένα πρωτόγνωρο γεγονός στην ιστορία του δηµόσιου διεθνούς δικαίου. Για πρώτη φορά στην ιστορία των εθνών συστάθηκε ένα διεθνές ποινικό δικαστήριο ενώπιον του οποίου οδηγήθηκαν, για να αναλάβουν τις ατοµικές ποινικές τους ευθύνες, πολιτικοί, στρατιωτικοί και οικονοµικοί ηγέτες του ηττηµένου στρατοπέδου, κατηγορούµενοι για εγκλήµατα κατά της ειρήνης, εγκλήµατα πολέµου και εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας. Θα πρέπει βέβαια να σηµειωθεί ότι µετά την υπογραφή της Συνθήκης των Βερσαλλιών η οποία τερµάτισε τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, 1 και πάλι οι νικητές Σύµµαχοι είχαν προσπαθήσει να προσαγάγουν σε δίκη µεγάλο αριθµό αντιπάλων τους, όχι όµως ενώπιον διεθνούς δικαστηρίου. Συγκεκριµένα, θέτοντας σε εφαρµογή το άρθρο 228 της Συνθήκης των Βερσαλλιών, το οποίο όριζε ότι «η Γερµανική κυβέρνηση αναγνωρίζει το δικαίωµα των Συµµαχικών υνάµεων να προσαγάγουν ενώπιον στρατοδικείων άτοµα που κατηγορούνται για παραβιάσεις των κανόνων και εθίµων του πολέµου», προέβησαν αρχικά στη σύνταξη σχετικού καταλόγου, ο οποίος περιελάµβανε τα ονόµατα 896 Γερµανών, φεροµένων ως εγκληµατιών πολέµου. Μετά όµως από τις έντονες αντιδράσεις που προκλήθηκαν στη Γερµανία λόγω της δηµοσιοποίησης του καταλόγου αυτού, οι Σύµµαχοι συνέταξαν νέο κατάλογο, µε 45 αυτή τη φορά ονόµατα κατηγορουµένων, οι οποίοι συµφωνήθηκε ότι θα δικάζονταν όχι από Συµµαχικό ικαστήριο, αλλά από το Ανώτατο ικαστήριο (Reichsgericht) της Λειψίας. Οι κατηγορούµενοι οι οποίοι τελικά προσήχθησαν σε δίκη 1 Η Συνθήκη που τερµάτισε τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, υπογράφτηκε στην «Αίθουσα των Κατόπτρων» του Ανακτόρου των Βερσαλλιών στις και τέθηκε σε ισχύ από , µετά την επικύρωσή της από τη Γερµανία και τέσσερις από τις νικήτριες Συµµαχικές υνάµεις (Γαλλία, Μεγάλη Βρεττανία, Ιταλία και Ιαπωνία. εν επικυρώθηκε από τις Η.Π.Α., οι οποίες συνήψαν ιδιαίτερη συνθήκη ειρήνης µε τη Γερµανία). Η Συνθήκη υιοθετούσε γενικά τα «εκατέσσερα Σηµεία» του Προέδρου των Ηνωµένων Πολιτειών W. Wilson ( ), ως βάσεις για την αποκατάσταση της ειρήνης, στο πρώτο δε τµήµα της προέβλεπε τη σύσταση της Κοινωνίας των Εθνών. Η ηττηµένη Γερµανία υποχρεώθηκε (εκτός των εδαφικών παραχωρήσεων προς τους νικητές, τους αυστηρούς περιορισµούς στους εξοπλισµούς και τη σηµαντική µείωση της αριθµητικής δύναµης του στρατού της), σε καταβολή υπέρογκων πολεµικών αποζηµιώσεων (υπολογιζόµενων από την Επιτροπή Πολεµικών Αποζηµιώσεων στο ποσό των 33 δισ. δολαρίων), µε αποτέλεσµα την αυξανόµενη αντίδραση στο εσωτερικό της Γερµανίας λόγω και της κατάρρευσης της οικονοµίας της (την οποία εκµεταλλεύτηκε αργότερα ο Χίτλερ µιλώντας για «τη δικτατορία των Βερσαλλιών» das Diktat von Versailles ), που οδήγησε αναπόφευκτα στην καταγγελία της Συνθήκης και την έκρηξη του Β Παγκοσµίου Πολέµου, είκοσι χρόνια µετά την υπογραφή της. Η Μεγ. Βρετανία είχε ταχθεί υπέρ του µετριασµού του ποσού, ιδίως µετά την εκ µέρους του οικονοµολόγου J. Keynes αυστηρή κριτική των οικονοµικών όρων της Συνθήκης. Βλ. σχετ. Mantoux E., The Carthaginian Peace or the Economic Consequences of Mr. Keynes, New York

2 ήταν µόλις 12, οι περισσότεροι µάλιστα εξ αυτών απαλλάχθηκαν, κυρίως λόγω έλλειψης στοιχείων εναντίον τους, ενώ σε όσους κρίθηκαν ένοχοι επιβλήθηκαν ποινές που κυµαίνονταν από 6 µήνες έως 4 χρόνια φυλάκισης, το αποτέλεσµα δε αυτό, οδήγησε πολλούς να µιλούν για µια µεγάλη «δικαστική φάρσα». 2 Πάντως στις δίκες αυτές, εξετάστηκε σοβαρά το ζήτηµα της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων, το οποίο υποβλήθηκε έκτοτε κατά κόρον από κατηγορουµένους για εγκλήµατα πολέµου ως υπερασπιστικός ισχυρισµός για την αντίκρουση των εις βάρος τους κατηγοριών. 3 Στα Στρατιωτικά ικαστήρια της Νυρεµβέργης και του Τόκιο, το οποίο σε αντίθεση µε αυτό της Νυρεµβέργης (το οποίο είχε συσταθεί µε πολυµερή συµφωνία των τεσσάρων συµµαχικών δυνάµεων, Η.Π.Α., Ε.Σ.Σ.., Γαλλίας και Ηνωµένου Βασιλείου, τη Συµφωνία του Λονδίνου, της 8ης Αυγούστου 1945), συγκροτήθηκε µε µονοµερή απόφαση του στρατηγού Douglas McArthur, µετά από γενική στρατιωτική εντολή των συµµάχων (Special Proclamation by the Supreme Commander for the Allied Powers at Tokyo, 19 January 1946), τέθηκε για πρώτη φορά σε εφαρµογή ο µηχανισµός έγερσης ατοµικής διεθνούς ποινικής ευθύνης. Το δικαστήριο της Νυρεµβέργης είχε βέβαια δικαιοδοσία να δικάσει τους αξιωµατούχους της ναζιστικής Γερµανίας, οι οποίοι υπείχαν ατοµική ποινική ευθύνη για τις πράξεις τους κατά τη διάρκεια του πολέµου (εγκλήµατα κατά της ειρήνης, εγκλήµατα πολέµου και εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας), ενώ το δικαστήριο του Τόκιο είχε παρόµοια δικαιοδοσία για τους Ιάπωνες που ενέχονταν σε αντίστοιχες πράξεις. Τα δύο αυτά δικαστήρια υποστηρίζεται συχνά ότι αποτέλεσαν έκφραση της λεγόµενης «δικαιοσύνης των νικητών» 4 καθόσον επιβλήθηκαν από τις νικήτριες συµµαχικές δυνάµεις στην Γερµανία και την Ιαπωνία, χωρίς κάποια προγενέστερη διεθνή συνθήκη να προβλέπει τα σχετικά µε την ίδρυση και τη λειτουργία τους. Κι ίσως η πραγµατικότητα να µην απέχει πολύ από τη διαπίστωση αυτή. Η συµβολή τους όµως στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου υπήρξε αναµφισβήτητα πολύ µεγάλη, ιδίως στον τρόπο προσέγγισης και αντιµετώπισης ενός σηµαντικού υπερασπιστικού ισχυρισµού των κατηγορουµένων εγκληµατιών πολέµου, του ζητήµατος δηλ. της προβολής από την πλευρά της υπεράσπισής τους, του ισχυρισµού τέλεσης των πράξεων κατόπιν διαταγής ανωτέρων. 5 Β. Ο ΙΣΧΥΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΥΠΑΚΟΗΣ ΣΕ ΙΑΤΑΓΕΣ ΑΝΩΤΕΡΩΝ 1. Το ζήτηµα Η υπακοή σε διαταγές ανωτέρων, ως ισχυρισµός προβαλλόµενος για την υπεράσπιση κατηγορουµένων για εγκλήµατα πολέµου, θα µπορούσε να θεωρηθεί ότι αποτελεί ένα 2 Βλ. για τα σχετικά αριθµητικά στοιχεία, Bassiouni M.C., The law of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia, Transnational Publ. 1996, σελ Ειδικότερα για τις «ίκες της Λειψίας», βλ. Γάγγα., Η εξέλιξη των κανόνων του ικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων, διδακτορική διατριβή, Πάντειο Πανεπιστήµιο 1998, σελ. 164 επ. 4 Έχει υποστηριχθεί για παράδειγµα πως «όταν το ικαστήριο ασχολήθηκε µε τον επιθετικό πόλεµο, θα έπρεπε πρώτος να καθίσει στο ειδώλιο ο ρώσος δικαστής, αφού και η Σοβιετική Ένωση ήταν ένοχη για επιθετικούς πολέµους κατά της Πολωνίας και της Φιλανδίας. Στη Νυρεµβέργη επιβεβαιώθηκε µία µονάχα αλήθεια: η δύναµη έρχεται πριν από το δίκαιο. Ποτέ νικητής δεν κάθισε στο ειδώλιο του κατηγορουµένου» (βλ. Deutsche Soldaten Zeitung, εκέµβριος 1960), ενώ απ την άλλη υποστηρίχθηκε ότι «οι αρχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η απόφαση έγιναν αναπόσπαστο τµήµα του σύγχρονου διεθνούς δικαίου. Κατευθύνουν προς την απαλλαγή της ανθρωπότητας από τις πολεµικές απειλές, την εξασφάλιση της ειρήνης και τον αποκλεισµό του πολέµου από την κοινωνία. Γι αυτό η ετυµηγορία του ικαστηρίου της Νυρεµβέργης αποτελεί εφεξής µέρος της ιστορίας και φοβερή προειδοποίηση για τους υποκινητές νέων πολέµων» (βλ. Alexander F. Volckov, αναπληρωτής σοβιετικός δικαστής, Epoca, Οκτώβριος 1966), όπως παραπέµπονται στο Η δίκη της Νυρεµβέργης, εκδ. A.Mondadori 1972, σε ελληνική µετάφραση Γ. Πρίφτη, σελ. 141, Ειδικότερα για τον υπερασπιστικό αυτόν ισχυρισµό, βλ. Γιαρένη Ε., Η υπακοή σε διαταγές ανωτέρων ως υπερασπιστικός ισχυρισµός κατηγορουµένων για εγκλήµατα πολέµου.μία ερµηνευτική προσέγγιση του ζητήµατος µε αφορµή τις ρυθµίσεις του άρθρου 33 Κατ Π, ΠοινΧρ 2005, σελ

3 σχετικά εύκολο θέµα στον προσδιορισµό και την αποσαφήνισή του. Παρά την ενδεχοµένως προφανή απλότητά του, έχει εντούτοις προκαλέσει περισσότερη σύγχυση απ όσο κάποιος θα ανέµενε, στους ασχολούµενους µε το ζήτηµα αυτό θεωρητικούς τόσο του διεθνούς όσο και του στρατιωτικού ποινικού δικαίου 6 καθώς και στη νοµολογία των διεθνών ποινικών δικαστηρίων. Στην πραγµατικότητα, ο υπερασπιστικός αυτός ισχυρισµός βασίζεται στο καθήκον υπακοής 7 πάντοτε και «άνευ αντιλογίας» 8, πολύ περισσότερο δε κατά τη διάρκεια ενόπλων συγκρούσεων, τόσο στις διαταγές των οργάνων της κυβέρνησης όσο και στις διαταγές ενός ιεραρχικά ανωτέρου (προϊσταµένου) του δράστη (είτε πολιτικού, είτε στρατιωτικού προϊσταµένου), στην αναγκαιότητα δηλαδή, ιδίως κατά τη διάρκεια εχθροπραξιών, συµµόρφωσης στις προσταγές της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας. Σύµφωνα µε τις ρυθµίσεις των διαφόρων εθνικών ποινικών συστηµάτων, οι υφιστάµενοι στρατιωτικοί έχουν καθήκον συµµόρφωσης στις διαταγές που λαµβάνουν από τους ανωτέρους τους, τις οποίες οφείλουν να υπακούσουν χωρίς να συζητούν τη σκοπιµότητα ή τη νοµιµότητά τους. Και όπως είναι φυσικό, η ανάγκη άµεσης υπακοής στις διαταγές ανωτέρων γίνεται επιτακτικότερη σε συνθήκες πολέµου. Η κατάσταση ωστόσο καθίσταται προβληµατική όταν ο υφιστάµενος διαταχθεί να εκτελέσει µία πράξη η οποία συγκροτεί την αντικειµενική υπόσταση ενός εγκλήµατος πολέµου ή γενικότερα ενός διεθνούς εγκλήµατος (γενοκτονίας, εγκλήµατος κατά της ανθρωπότητας κλπ.), οπότε στην περίπτωση αυτή το στρατιωτικό καθήκον υπακοής στις διαταγές του ανωτέρου, συγκρούεται µε την ανάγκη διατήρησης της νοµιµότητας και ο υφιστάµενος βρίσκεται συχνά σε δίληµµα: Θα υπακούσει, διακινδυνεύοντας να χαρακτηρισθεί εγκληµατίας πολέµου ή θα αγνοήσει τη διαταγή ρισκάροντας την τιµωρία του για ανυπακοή; Το δίληµµα παίρνει περισσότερο δραµατικούς τόνους σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η διαταγή αφορά τέλεση πράξης η οποία δεν τυποποιείται ως έγκληµα στο εθνικό ποινικό σύστηµα του διατασσοµένου, αλλά αποτελεί βέβαια έγκληµα σύµφωνα µε το διεθνές δίκαιο. Σε µία τέτοια περίπτωση, ο υφιστάµενος ο οποίος αρνείται να υπακούσει σε µία νόµιµη σύµφωνα µε το εθνικό του δίκαιο διαταγή, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα βρεθεί κατηγορούµενος ενώπιον δικαστηρίου της χώρας του για την ανυπακοή του αυτή. Ως προς τη νοµική αξιολόγηση του ισχυρισµού της υπακοής σε προσταγές ανωτέρων θα πρέπει εδώ 6 Βλ. παραδείγµατος χάριν, για το σχετικό προβληµατισµό στη χώρα µας -που ξεκινά ήδη από το έτος τη µελέτη του τότε Βασιλικού Επιτρόπου του Ειδικού ικαστηρίου Εγκληµατιών Πολέµου Ι.Π.Παπακυριακόπουλου, Το πρόβληµα της Προσταγής εις τα Εγκλήµατα Πολέµου, ΕΕΝ ΙΓ (1946), σελ. 304 επ. και για τις σύγχρονες διεθνείς προσεγγίσεις στο ζήτηµα, D Amato A., Superior Orders vs. Command Responsibility, American Journal of International Law no 80, (1986), σελ. 604, Eser A., Defences in War Crimes Trials, Israel Yearbook on Human Rights no 24, (1994) σελ. 201, Osiel M.J. Obeying Orders: Atrocity, Military Discipline and the Law of War, Transaction Publishers, London Ειδικότερα για τους στρατιωτικούς, θα πρέπει να παρατηρηθεί ότι βασικό και χαρακτηριστικό γνώρισµα της στρατιωτικής ιδιότητας αποτελεί το στρατιωτικό καθήκον, δηλαδή το καθήκον που απορρέει από την ειδική σχέση τους προς την πολιτεία, το οποίο θα µπορούσε να οριστεί ως το σύνολο των υποχρεώσεων που υπέχουν, βάσει των νόµων, αλλά και των στρατιωτικών κανονισµών και των διαταγών που εκδίδονται σε εκτέλεσή τους, οι οποίες αποβλέπουν στην εξασφάλιση της οργανωτικής ετοιµότητας, της λειτουργικής αποτελεσµατικότητας και του αξιόµαχου τελικά των Eνόπλων υνάµεων, σε ειρήνη και σε πόλεµο. Οι υποχρεώσεις αυτές, προβλέπονται από επιτακτικούς και απαγορευτικούς κανόνες, κοινό χαρακτηριστικό των οποίων αποτελεί η αυστηρότητα των κυρώσεων που απειλούν τους παραβάτες. Bλ. σχετ., Aλιβιζάτου Ν., Η συνταγµατική θέση των Eνόπλων υνάµεων, II. ικαιώµατα και υποχρεώσεις των στρατιωτικών, εκδ. Α. Σάκκουλα, Aθήνα-Kοµοτηνή 1992, σελ Πρβλ. τη διατύπωση του όρκου των στρατιωτικών στη χώρα µας: «Ορκίζοµαι να φυλάττω πίστιν εις την Πατρίδα. Yπακοήν εις το Σύνταγµα, τους Νόµους και τα Ψηφίσµατα του Κράτους. Yποταγήν εις τους ανωτέρους µου. Να εκτελώ προθύµως και άνευ αντιλογίας τας διαταγάς των.». Για το πλήρες κείµενο του όρκου, βλ. Σάµιου Θ., (επιµ.) Στρατιωτική Ποινική Νοµοθεσία, εκδ. ίκαιο & Οικονοµία, Αθήνα 2004, σελ. 378 (Π 130/84, ΦΕΚ Α 42/ , «Γενικός Κανονισµός Υπηρεσίας στο Στρατό», άρθρο 3 παρ. 1). 3

4 να σηµειώσουµε πως παρά το ότι η ουσιαστική ανάπτυξη, καθώς και η συστηµατική κωδικοποίηση των διεθνώς παραδεδεγµένων κανόνων που εφαρµόζονται κατά τη διάρκεια των ενόπλων συγκρούσεων, αποτελούν σχετικά πρόσφατες εξελίξεις στον τοµέα του διεθνούς δικαίου, 9 προσπάθειες να αναπτυχθούν οδηγίες και να προσδιοριστούν όρια ως προς τον τρόπο µε τον οποίο οι συµµετέχοντες σε µια ένοπλη σύγκρουση µπορούν να δράσουν κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών, µπορούν να αναζητηθούν εδώ και χιλιάδες χρόνια πίσω στην ιστορία της ανθρωπότητας. 10 Το ζήτηµα βέβαια της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων, συνδέεται άµεσα και µε το ζήτηµα της ευθύνης του ανωτέρου (command responsibility) ο οποίος διέταξε την εκτέλεση της πράξης Πρώιµες νοµοθετικές προσπάθειες αντιµετώπισης του ζητήµατος Οι πρώτες προσπάθειες νοµοθετικής αντιµετώπισης των σχετικών ζητηµάτων, φαίνεται ότι αποσκοπούσαν περισσότερο στον προσδιορισµό της ευθύνης του ανωτέρου διοικητή και όχι τόσο των διοικουµένων από αυτόν στρατιωτών. Ήδη ανατρέχοντας πίσω στο έτος 1439, καταγράφεται ότι ο Κάρολος ο 7 ος (Charles VII) της Γαλλίας εξέδωσε ένα διάταγµα (Ordonance) σύµφωνα µε το οποίο «κάθε λοχαγός ή υπολοχαγός θεωρείται υπεύθυνος για τις παραβάσεις, καταχρήσεις, εγκλήµατα και τις παρατυπίες που σηµειώνονται από αυτούς που τελούν υπό τις διαταγές του, και θα πρέπει, µόλις λαµβάνει οποιαδήποτε καταγγελία για παράπτωµα ή κατάχρηση, να προσάγει τον παραβάτη στη δικαιοσύνη έτσι ώστε ο εν λόγω παραβάτης να τιµωρείται κατά τρόπο ανάλογο µε το παράπτωµά του, σύµφωνα µε το παρόν διάταγµα. Εάν δεν πράξει έτσι και καλύψει το παράπτωµα ή καθυστερήσει στη λήψη µέτρων, ή εάν, λόγω της αµέλειάς του ο παραβάτης διαφύγει της έρευνας ή της τιµωρίας, ο διοικητής θα είναι υπαίτιος για την παράβαση σαν την είχε διαπράξει ο ίδιος και θα τιµωρηθεί µε τον ίδιο τρόπο όπως ο παραβάτης». 12 Σχετικά διατάγµατα (Άρθρα Περί Στρατιωτικών Νόµων) εξέδωσε, διακόσια περίπου χρόνια αργότερα και συγκεκριµένα το 1621, ο βασιλιάς Γουσταύος Αδόλφος (Gustavus Adolphus) της Σουηδίας, σύµφωνα µε τις προβλέψεις των οποίων, ειδικότερα ως προς το ζήτηµα του καταµερισµού της ποινικής ευθύνης µεταξύ ανωτέρου και κατωτέρου: «Κανένας διοικητής δεν θα διατάξει τους στρατιώτες του να διαπράξουν οποιαδήποτε παράνοµη ενέργεια. Όποιος πράξει έτσι, θα τιµωρείται κατά την κρίση των δικαστών». 13 Τα διατάγµατα αυτά µεταφράστηκαν αργότερα (το 1639) στα αγγλικά και αποτέλεσαν τη 9 Για µια σύντοµη καταγραφή της ιστορικής εξέλιξης των προσπαθειών κωδικοποίησης των κανόνων για την προστασία των θυµάτων των ενόπλων συγκρούσεων και των κανόνων σχετικά µε τους περιορισµούς των µεθόδων και των µέσων εχθροπραξιών που αποτελούν το περιεχόµενο του ιεθνούς Ανθρωπιστικού ικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων, βλ. Γιαρένη Ε., Στρατιωτικό Ποινικό ίκαιο και δυνατότητες διάδοσης και εφαρµογής του ιεθνούς Ανθρωπιστικού ικαίου, ΠοινΧρ ΝΓ (2003), σελ. 769 επ. 10 Βλ. σχετ., Γάγγα., Η εξέλιξη των κανόνων του ικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων: Η διαχρονική αντιµετώπιση των εγκληµάτων πολέµου, ιδακτορική ιατριβή - Πάντειο Πανεπιστήµιο, Αθήνα Η ευθύνη του ανωτέρου µπορεί να απορρέει από θετικές του ενέργειες (οπότε µιλάµε για άµεση ευθύνη ανωτέρου) ή από ασύγγνωστες παραλείψεις του (οπότε µιλάµε για έµµεση ευθύνη ανωτέρου). Μπορεί εποµένως αυτός να θεωρηθεί υπεύθυνος όχι µόνο γιατί πρόσταξε, παρότρυνε ή σχεδίασε εγκληµατικές πράξεις, αλλά και γιατί δεν έλαβε µέτρα για την πρόληψη ή καταστολή της εγκληµατικής συµπεριφοράς των υφισταµένων του. Βλ. Κάτσαρη Π., Η ποινική αντιµετώπιση των εγκληµάτων πολέµου, εκδ. Α. Σάκκουλα, Αθήνα-Κοµοτηνή 2003, σελ. 123 επ., µε τις εκεί εκτενέστερες βιβλιογραφικές και νοµολογιακές παραποµπές ως προς το ζήτηµα της ευθύνης ανωτέρου. 12 Βλ. σχετικά, Louis Guillaume de Vilevault & Louis de Brequigny (eds.) Ordonances des Rois du France de la Troisieme Race (1782), όπως παραπέµπεται στο Green L.C., Command Responsibility in International Humanitarian Law, Transnational Law & Contemporary Problems no 5, (1995) σελ Άρθρο 46 των Σουηδικών Στρατιωτικών Κανόνων που έπρεπε να τηρούνται στον πόλεµο. Βλ. σχετικά, Hendin S., Command Responsibility and Superior Orders in the Twentieth Century - A Century of Evolution, Murdoch University Electronic Journal of Law, Volume 10, no 1 (Μάρτιος 2003), διαθέσιµο στο διαδίκτυο, 4

5 βάση για τα «Άρθρα περί Πολέµου» που εφαρµόστηκαν κατά τη διάρκεια του Αγγλικού Εµφυλίου Πολέµου. Θα πρέπει επίσης να σηµειωθεί ότι κατά τη διάρκεια του Αµερικανικού Εµφύλιου Πολέµου, κατόπιν εντολής του Προέδρου A. Lincoln, ο καθηγητής Francis Lieber 14 προετοίµασε ένα από τα πληρέστερα µέχρι τότε στρατιωτικά εγχειρίδια σχετικά µε τη συµπεριφορά των ενόπλων δυνάµεων στο πεδίο της µάχης. Εντούτοις, όσο περιεκτικός κι εάν ήταν ο "Κώδικας Lieber", απαριθµώντας αναλυτικά τα καθήκοντα του στρατιωτικού διοικητή, δεν περιείχε προβλέψεις σχετικά µε τις ποινές που θα έπρεπε να επιβληθούν σε αυτόν, σε περίπτωση παράβασης των διατάξεών του Κώδικα από τους υφισταµένους του, ή σε περιπτώσεις παράνοµης συµπεριφοράς εκ µέρους ανώτερων αξιωµατικών. 3. Νοµολογιακή αντιµετώπιση µέχρι τη ίκη της Νυρεµβέργης Πρώτη περίπτωση νοµολογιακής αντιµετώπισης του ζητήµατος θεωρείται η δίκη του Peter von Hagenbach, το 1474 στο Breisach της Αυστρίας, η οποία θεωρείται και ως η πρώτη διεθνής δίωξη κατηγορουµένου για εγκλήµατα πολέµου. 15 Όσο και αν συχνά αµφισβητείται ο διεθνής χαρακτήρας της δίκης, καθώς και το περιεχόµενο των συγκεκριµένων εγκληµάτων ως «εγκληµάτων πολέµου», 16 η δίκη αυτή, πέρα από την ιστορική της σηµασία, προσέφερε µια πρώτη εµπειρία γύρω από τον υπερασπιστικό ισχυρισµό της υπακοής σε προσταγές ανωτέρου. Συγκεκριµένα, όταν ο ούκας Κάρολος της Βουργουνδίας κατέλαβε το 1469 την περιοχή του Άνω Ρήνου, στην οποία βρισκόταν και η πόλη του Breisach, τοποθέτησε ως κυβερνήτη και τοποτηρητή τον Peter von Hagenbach, ο οποίος ακολουθώντας τις οδηγίες και την τακτική του ηγεµόνα του, που επεδίωκε την ενσωµάτωση της πόλης στη Βουργουνδία, προσπάθησε να επιβάλλει στους κατοίκους της πόλης τους δικούς του όρους υποταγής, προσλαµβάνοντας µάλιστα για το σκοπό αυτό µεγάλο αριθµό Γερµανών µισθοφόρων. Η σκληρή συµπεριφορά του η οποία περιελάµβανε, µεταξύ άλλων, φόνους, βασανιστήρια, βιασµούς, κατασχέσεις περιουσιών, φορολογικές επιβαρύνσεις έναντι των κατοίκων της πόλης, αλλά και των εµπόρων που διέσχιζαν την περιοχή, είχε ως αποτέλεσµα το συνασπισµό εναντίον του των δυνάµεων της Αγίας Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας (των Αυστριακών, των κατοίκων της Βέρνης, των ιπποτών του Άνω Ρήνου κλπ) και τελικά την ήττα του Hagenbach (µετά και από ανταρσία των Γερµανών µισθοφόρων του) ο οποίος οδηγήθηκε σε δίκη το Η υπεράσπισή του στηρίχθηκε ακριβώς στον ισχυρισµό ότι οι πράξεις του δεν αποτελούσαν τίποτε άλλο από απλή εκτέλεση των εντολών του ηγεµόνα του, τις οποίες δεν είχε τη δυνατότητα, ούτε το δικαίωµα, να αρνηθεί να εκτελέσει ή να ελέγξει. Καταλήγοντας φέρεται να διερωτήθηκε: εν είναι γνωστό ότι οι στρατιώτες πρέπει να δηλώνουν πλήρη υποταγή στους ανωτέρους τους; Το ικαστήριο πάντως, απορρίπτοντας τους ισχυρισµούς του κατηγορουµένου, ως προποµπός θα λέγαµε της δίκης της Νυρεµβέργης, τον καταδίκασε τελικά σε θάνατο Ο Francis Lieber, καθηγητής δικαίου και πολιτικών επιστηµών στο πανεπιστήµιο Columbia της Νέας Υόρκης, µε παρότρυνση του τότε Προέδρου των Η.Π.Α Αβραάµ Λίνκολν συνέταξε το 1861, µε την µορφή κώδικα, ένα σύνολο οδηγιών προς τους διοικητές του αµερικανικού στρατού, που δηµοσιοποιήθηκε µε τη µορφή «διαταγών» (Orders) στις και τον τίτλο: «Οδηγίες για τους ιοικητές των στρατευµάτων των Η.Π.Α στο πεδίο της µάχης» (Instructions for the Government of Armies of the United States in the Field). Βλ. Fleck D., (ed), The Handbook of Humanitarian Law in armed conflicts, Oxford University Press, Βλ. σχετ., Schwarzenberger G., International Law as applied by International Courts and Tribunals Stevens & Sons, London 1968, σελ Τα εγκλήµατα του Hagenbach θα χαρακτηρίζονταν σήµερα περισσότερο ως εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας, τα οποία τελέστηκαν κατά τη διάρκεια στρατιωτικής κατοχής. 17 Βλ. σχετικά, Finch G.A., The Nuremberg Trial and International Law American Journal of International Law (AJIL), 1947 σελ

6 Το ζήτηµα ήρθε ξανά στο προσκήνιο µετά από αιώνες και συγκεκριµένα το 1919, µε το τέλος του Α Παγκοσµίου Πολέµου 18 στις «ίκες της Λειψίας», όπου και προσήχθησαν για να δικαστούν ως εγκληµατίες πολέµου Γερµανοί αξιωµατούχοι, για παραβάσεις «των κανόνων και των εθίµων του πολέµου». Μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Βερσαλλιών η οποία τερµάτισε τον πόλεµο, οι νικητές Σύµµαχοι, θέτοντας σε εφαρµογή τις διατάξεις της, συνέταξαν, όπως εισαγωγικά προαναφέρεται, σύµφωνα µε τις προβλέψεις του άρθρου 228 αυτής ( Η Γερµανική κυβέρνηση αναγνωρίζει το δικαίωµα των Συµµαχικών υνάµεων να προσαγάγουν ενώπιον στρατοδικείων άτοµα που κατηγορούνται για παραβιάσεις των κανόνων και εθίµων του πολέµου ), καταλόγους που περιελάµβαναν τα ονόµατα 896 ατόµων φεροµένων ως εγκληµατιών πολέµου. Τελικά, µετά από τις έντονες αντιδράσεις που προκλήθηκαν στη Γερµανία, οι Σύµµαχοι συνέταξαν νέο κατάλογο µε 45 αυτή τη φορά ονόµατα κατηγορουµένων, οι οποίοι συµφωνήθηκε ότι θα δικάζονταν όχι από Συµµαχικό ικαστήριο, αλλά από το Ανώτατο ικαστήριο (Reichsgericht) της Λειψίας. Οι κατηγορούµενοι οι οποίοι προσήχθησαν τελικά σε δίκη ήταν µόλις 12, οι περισσότεροι µάλιστα εξ αυτών απαλλάχθηκαν, κυρίως λόγω έλλειψης στοιχείων εναντίον τους, ενώ σε όσους κρίθηκαν ένοχοι επιβλήθηκαν ποινές που κυµαίνονταν από 6 µήνες έως 4 χρόνια φυλάκισης, το αποτέλεσµα δε αυτό, οδήγησε πολλούς να µιλούν για µια µεγάλη «δικαστική φάρσα». 19 Πάντως στις δίκες αυτές εξετάστηκε σοβαρά και το ζήτηµα της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων, το οποίο υποβλήθηκε κατά κόρον από τους κατηγορουµένους ως υπερασπιστικός ισχυρισµός για την αντίκρουση των εις βάρος τους κατηγοριών. 20 Ειδικότερα, στην υπόθεση Llandovery Castle Case, µε κατηγορουµένους δύο αξιωµατικούς γερµανικού υποβρυχίου οι οποίοι, µετά από διαταγή ανωτέρων τους, βύθισαν σωσίβιες λέµβους γεµάτες ναυαγούς, το Ανώτατο ικαστήριο της Λειψίας αποφάνθηκε: «Εντούτοις, ο κατώτερος υπακούοντας µια διαταγή είναι εκτεθειµένος στην τιµωρία, εάν του ήταν γνωστό ότι η διαταγή του ανωτέρου περιείχε παράβαση του αστικού ή στρατιωτικού δικαίου... Βεβαίως µπορεί να υποστηριχθεί υπέρ των υφισταµένων στρατιωτικών ότι αυτοί δεν έχουν υποχρέωση να αµφισβητήσουν τη διαταγή του ανωτέρου τους, και µπορούν να υπολογίζουν στη νοµιµότητά της. Αλλά καµία τέτοια εµπιστοσύνη δεν µπορεί να υπάρξει, εάν µια τέτοια διαταγή είναι παγκοσµίως γνωστό σε όλους, συµπεριλαµβανοµένων των κατηγορουµένων, ότι είναι χωρίς οποιαδήποτε αµφιβολία ενάντια στο νόµο». 21 Το δικαστήριο χρησιµοποίησε το διεθνές δίκαιο προκειµένου να προσδιορίσει τον παράνοµο χαρακτήρα των πράξεων των κατηγορουµένων ως παραβιάσεων των κανόνων του «ικαίου των Εθνών», ανέτρεξε όµως στο εθνικό δίκαιο και συγκεκριµένα στο Γερµανικό Στρ. Ποινικό Κώδικα του για να προσδώσει στις 18 Νωρίτερα βέβαια, κατά τη διάρκεια του Αµερικανικού Εµφυλίου Πολέµου, καταγράφεται πως προβλήθηκε στη δίκη του Λοχαγού Henry Wirz το 1865, ο υπερασπιστικός αυτός ισχυρισµός, ο οποίος και απορρίφθηκε από το δικαστήριο, ως αντιβαίνων στον Κώδικα Lieber του Βλ. σχετ., Παπακυριακόπουλου Ι.Π., Το πρόβληµα της Προσταγής., ο.π. σελ Επίσης σε υπόθεση που εκδικάστηκε από το Στρατοδικείο της Αυστρο-Ουγγρικής Αυτοκρατορίας το 1915, προβλήθηκε και πάλι ο ισχυρισµός αυτός, ο οποίος και εκτιµήθηκε στο πλαίσιο της αρχής της υπό όρους ευθύνης του υφισταµένου στρατιωτικού. Βλ. Entscheidungen des k.u.k. Obersten Militärgerichtshofes. Veröffentlicht von Dr. Albin Schager, Vol. III, 1 (1920), No 184, 17, όπως παραπέµπεται από την Paola Gaeta, στη µελέτη της The Defence of Superior Orders: The Statute of the International Criminal Court versus Customary International Law, European Journal of International Law, Vol. 10 No 1 (1999) σελ , διαθέσιµη και στο διαδίκτυο, 19 Βλ. Bassiouni M.C., The law of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia, Transnational Publ. 1996, σελ Βλ. ειδικότερα για τις «ίκες της Λειψίας», Γάγγα., Η εξέλιξη των κανόνων του ικαίου των Ενόπλων Συγκρούσεων, ο.π. σελ. 164 επ. 21 Βλ. The Llandovery Castle Case, Annual Digest , Case No. 235, Full Report, 1921 (CMD. 1450), σελ Ο τότε ισχύων Γερµανικός Στρατιωτικός Ποινικός Κώδικας του 1872, τον οποίο εφάρµοσε το δικαστήριο, στο άρθρο 47 προέβλεπε ότι αν από την εκτέλεση µιας διαταγής παραβιάζεται ένας ποινικός 6

7 πράξεις των κατηγορουµένων τον χαρακτήρα συγκεκριµένου και δεκτικού δικαστικής εκτίµησης (στρατιωτικού) εγκλήµατος, αφού την περίοδο εκείνη το ζήτηµα της ατοµικής διεθνούς ποινικής ευθύνης του δράστη για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, δεν ήταν ακόµη προσεγγίσιµο. Με τον ίδιο τρόπο αντιµετώπισε το δικαστήριο τον ισχυρισµό της υπακοής σε προσταγές ανωτέρων και στην υπόθεση Dover Castle Case στην οποία επίσης ακολουθήθηκε η προσέγγιση της υπό όρους ευθύνης του δράστη. Πέρα λοιπόν από το ζήτηµα της πραγµατικής ή όχι απόδοσης δικαιοσύνης στις συγκεκριµένες δίκες, θεωρούνται πολλά τα θετικά στοιχεία που αυτές προσέφεραν τόσο στην προσπάθεια νοµικής αξιολόγησης του ισχυρισµού της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων, όσο και στην εξέλιξη του διεθνούς δικαίου του εφαρµοστέου κατά τη διάρκεια των ένοπλων συγκρούσεων γενικότερα. Γ. Η ΙΚΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 1. Σύσταση του ικαστηρίου Ο αµερικάνος οµοσπονδιακός δικαστής Robert H. Jackson, ο οποίος ήταν και ο βασικός εκπρόσωπος της κατηγορούσας αρχής κατά τη διάρκεια της ακροαµατικής διαδικασίας, είχε αναλάβει, κατόπιν εντολής του τότε προέδρου των Η.Π.Α. Χ. Τρούµαν, να διοργανώσει την πρώτη αυτή µεγάλη δίκη των γερµανών εγκληµατιών πολέµου. Εκείνος συνέστησε τη Νυρεµβέργη ως τόπο διεξαγωγής της δίκης, καθώς µόνο στη Νυρεµβέργη υπήρχε τότε δικαστικό µέγαρο αρκετά µεγάλο και µε σχετικά ασήµαντες, όπως προαναφέρθηκε, ζηµιές από τους βοµβαρδισµούς των συµµάχων (συνολικά τ.µ. ωφέλιµος χώρος, µε 530 γραφεία και 80 αίθουσες περίπου), ενώ στο άµεσο περιβάλλον του υπήρχαν άθικτες φυλακές, οι οποίες επικοινωνούσαν µάλιστα µε υπόγειο διάδροµο, µε το δικαστικό µέγαρο. Καθώς η Σοβιετική Ένωση είχε απαιτήσει να ορισθεί το Βερολίνο ως τόπος διεξαγωγής της δίκης, στο Σύµφωνο των Τεσσάρων Μεγάλων υνάµεων (Η.Π.Α., Αγγλία, Ρωσία και Γαλλία) για τη δίωξη των εγκληµατιών πολέµου το οποίο υπογράφηκε στο Λονδίνο, στο Μέγαρο της Επισκοπής του Westminster, την Τετάρτη 8 Αυγούστου του (London Agreement) συµφωνήθηκε να αποτελεί µεν το Βερολίνο τη µόνιµη έδρα του ικαστηρίου, η πρώτη όµως δίκη, από τις πολλές που είχαν τότε προγραµµατισθεί, να διεξαχθεί στη Νυρεµβέργη. Στην ίδια συµφωνία προβλεπόταν ότι το ίδιο το ικαστήριο θα καθόριζε στη συνέχεια πού θα διεξαχθούν οι υπόλοιπες διεθνείς δίκες, οι οποίες τελικά, λόγω της ενάρξεως του λεγόµενου Ψυχρού Πολέµου, δεν έγιναν ποτέ. Κάθε µια από τις νόµος, τότε ο ανώτερος που έδωσε τη διαταγή είναι ο µόνος υπεύθυνος. Ωστόσο, ο υφιστάµενος που υπακούει θα τιµωρηθεί σαν συνεργός εάν γνώριζε ότι η διαταγή αφορούσε σε πράξη που αποτελεί αστικό ή ποινικό αδίκηµα. Το δικαστήριο στη συγκεκριµένη υπόθεση έκρινε ότι η παραβίαση του ικαίου των Εθνών, σαφώς και αποτελούσε «καθαρά αντίθετη µε το νόµο» πράξη, η οποία και θα έπρεπε να τιµωρηθεί: «Οι πυροβολισµοί κατά των λέµβων, αποτελούν παραβίαση του ικαίου των Εθνών. Στον πόλεµο, δεν είναι επιτρεπτός ο φόνος άοπλων αντιπάλων, οµοίως στον ναυτικό πόλεµο, ο φόνος ναυαγών που έχουν καταφύγει σε σωσίβιες λέµβους δεν είναι επιτρεπτός. Ο φόνος αντιπάλων κατά τον πόλεµο είναι σύµφωνος µε την επιθυµία του κράτους που διεξάγει τον πόλεµο (οι νόµοι του οποίου σχετικά µε τη νοµιµότητα ή όχι του φόνου έχουν αποφασιστική σηµασία), µόνο στο µέτρο που ο φόνος αυτός είναι σύµφωνος µε τους όρους και τους περιορισµούς που επιβάλλονται από το ίκαιο των Εθνών». Βλ. σχετ., Gaeta P., The Defence of Superior Orders ο.π. σελ. 176, υποσηµ Αποτελεί, ίσως, τραγική ειρωνεία το γεγονός ότι µόλις δύο ηµέρες πριν από την υπογραφή της Συµφωνίας του Λονδίνου για τη δίωξη των εγκληµάτων πολέµου, οι Η.Π.Α. έριξαν την πρώτη ατοµική βόµβα στη Χιροσίµα ( ), εξατµίζοντας από προσώπου γης, µέσα σ ένα δισεκατοµµυριοστό του δευτερολέπτου, περίπου Ιάπωνες, κυρίως αµάχους, ενώ την εποµένη της Συµφωνίας του Λονδίνου έριξαν τη δεύτερη βόµβα, στο Ναγκασάκι ( ), µε αποτέλεσµα χιλιάδες περίπου νεκρούς. Χιλιάδες ακόµη πέθαναν αργότερα, µε τον αργό και βασανιστικό θάνατο που φέρνει η προσβολή από ραδιενέργεια. 7

8 τέσσερις µεγάλες δυνάµεις όρισε έναν δικαστή κι έναν αναπληρωτή δικαστή για τη διεξαγωγή της δίκης, ενώ και την Κατηγορούσα (Εισαγγελική) Αρχή αποτελούσαν επίσης νοµικοί προερχόµενοι από τις τέσσερις νικήτριες δυνάµεις 24. Ο Χάρτης της Νυρεµβέργης, ο οποίος προσαρτήθηκε ως παράρτηµα στη Συµφωνία του Λονδίνου του 1945 για τη σύσταση του ικαστηρίου (Charter establishing the Nuremberg Military Tribunal annexed to the London Agreement of 8 August 1945), το Καταστατικό µε άλλα λόγια του ικαστηρίου, ρητά προέβλεπε ότι το ικαστήριο θα έχει την εξουσία κρίσεως και κολασµού των ατόµων τα οποία, ενεργώντας προς το συµφέρον των ευρωπαϊκών δυνάµεων του Άξονα, είτε ατοµικά, είτε ως µέλη οργανώσεων, διέπραξαν ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω εγκλήµατα: εγκλήµατα κατά της ειρήνης 25, εγκλήµατα πολέµου και ειδικότερα παραβάσεις των νόµων και των εθίµων του πολέµου 26, εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας 27 (άρθρο 6 του Καταστατικού Χάρτη του ιεθνούς ικαστηρίου της Νυρεµβέργης). Προβλεπόταν ακόµη ότι η θέση στην ιεραρχία δεν µπορεί να αποτελέσει ελαφρυντικό κατηγορουµένου, µε σκοπό την απαλλαγή του από την ποινή ή τη µείωση αυτής, είτε αυτός ήταν επικεφαλής του κράτους είτε ήταν υπεύθυνος κυβερνητικός αξιωµατούχος (άρθρο 7) και επίσης, ότι η ύπαρξη διαταγής της κυβέρνησης ή κάποιου ανωτέρου του κατηγορουµένου, δεν θα αποτελούσε λόγο απαλλαγής από την ποινή, αλλά θα µπορούσε απλώς να εκληφθεί ως λόγος µείωσης της ποινής, «εφόσον το δικαστήριο θεωρούσε ότι η δικαιοσύνη το απαιτούσε» (άρθρο 8 του Καταστατικού Χάρτη του ιεθνούς ικαστηρίου της Νυρεµβέργης). Στο Καταστατικό του ικαστηρίου, περιλαµβάνονταν επίσης δικονοµικές διατάξεις για την προάσπιση των δικαιωµάτων των κατηγορουµένων, µε σκοπό την εγγύηση διεξαγωγής µίας δίκαιης δίκης, όπως συνέβαινε για παράδειγµα στα άρθρα 16 και 24. Στο πρώτο, καθοριζόταν ότι το κατηγορητήριο θα περιελάµβανε τα αναγκαία στοιχεία για τον λεπτοµερειακό προσδιορισµό των κατηγοριών, ότι αυτό θα επιδιδόταν στους 24 Συγκεκριµένα το δικαστήριο αποτελούσαν οι: Τζέφρεϋ Φ. Λώρενς, Πρόεδρος (Μεγ. Βρετανία), Σερ Νόρµαν Μπίρκετ, αναπληρωτής Πρόεδρος (Μεγ. Βρετανία), Φράνσις Μπίντλ, δικαστής (Ηνωµένες Πολιτείες Αµερικής), Τζών Τζ. Πάρκερ, αναπληρωτής δικαστής (Ηνωµένες Πολιτείες Αµερικής), Ανρί Ντοννεντιέ ντε Βάµπρ, δικαστής, καθ. ποινικού δικαίου (Γαλλία), Ροµπέρ Φαλκό, αναπληρωτής δικαστής (Γαλλία), Ιόλα Τ. Νικιτσένκο, δικαστής, αντιστράτηγος - αντιπρόεδρος του Σοβιετικού Ανωτάτου ικαστηρίου (ΕΣΣ ), Αλεξάντρ Βολκώφ, αναπληρωτής δικαστής, συνταγµατάρχης, καθ. ποινικού δικαίου (ΕΣΣ ). Την κατηγορούσα αρχή αποτελούσαν οι: Ρόµπερτ Τζάκσον (δικαστής του Ανωτάτου ικαστηρίου των Η.Π.Α.), Σερ Χάρτλεϋ Σώκρος (Γενικός Εισαγγελέας της Μεγ. Βρετανίας), Φρανσουά ντε Μαντόν (Υπουργός ικαιοσύνης της Γαλλίας στην προσωρινή κυβέρνηση ) και Ρόµαν Α. Ρουντένκο (Στρατηγός της ΕΣΣ ). 25 Στην κατηγορία των εγκληµάτων κατά της ειρήνης περιλαµβάνονταν η σχεδίαση, προπαρασκευή, έναρξη και διεξαγωγή επιθετικού πολέµου ή πολέµου που παραβιάζει τις διεθνείς συνθήκες και συµφωνίες ή η συµµετοχή σε κοινό σχέδιο ή συνοµωσία για οποιαδήποτε από τις προαναφερόµενες πράξεις. 26 Στην κατηγορία των εγκληµάτων πολέµου περιλαµβάνονταν οι παραβάσεις των κανόνων και εθίµων του πολέµου και συγκεκριµένα, ο φόνος, η κακή µεταχείριση και η αναγκαστική εκτόπιση εργατών και άλλων στοιχείων του πληθυσµού των κατεχόµενων χωρών, ο φόνος και η κακοµεταχείριση των αιχµαλώτων πολέµου, ο φόνος οµήρων, η αρπαγή δηµόσιων ή ιδιωτικών περιουσιών, η αδικαιολόγητη καταστροφή πόλεων και χωριών και οι µη δικαιολογηµένες από στρατιωτική αναγκαιότητα καταστροφές. Για περισσότερα γύρω από τα εγκλήµατα πολέµου, όπως αυτά κωδικοποιούνται πλέον στο άρθρο 8 του Καταστατικού του (Μονίµου) ιεθνούς Ποινικού ικαστηρίου της Χάγης (Κατ Π ), το οποίο άρχισε να λειτουργεί από , µετά από την επικύρωση του καταστατικού του από 60 χώρες, βλ. Γιαρένη Ε., Η αντιµετώπιση των εγκληµάτων πολέµου, Στρατιωτική Επιθεώρηση, Βραβείο Ακαδηµίας Αθηνών, τεύχος Σεπ.-Οκτ. 2003, σελ Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι το Καταστατικό του Π κυρώθηκε από τη χώρα µας στις , µε το Ν. 3003/2002 (ΦΕΚ Α 75/ ). 27 Στην κατηγορία των εγκληµάτων κατά της ανθρωπότητας περιλαµβάνονταν ο φόνος, η εξόντωση, η υποδούλωση, η εκτόπιση και άλλες απάνθρωπες πράξεις κατά του αµάχου πληθυσµού πριν ή κατά τη διάρκεια του πολέµου, οι διωγµοί για λόγους θρησκευτικούς, φυλετικούς ή πολιτικούς σε συνεκτέλεση ή συνδυασµό µε κάποιο άλλα από τα εγκλήµατα δικαιοδοσίας του δικαστηρίου. 8

9 κατηγορουµένους πριν από την έναρξη της ακροαµατικής διαδικασίας, ότι κατά την ανάκριση και τη δίκη κάθε κατηγορούµενος θα έχει το δικαίωµα να παρέχει εξηγήσεις σχετικά µε τις αποδιδόµενες κατηγορίες, ότι σε κάθε στάδιο της διαδικασίας θα υπάρχει µετάφραση στη γλώσσα του κατηγορουµένου, ότι κάθε κατηγορούµενος θα έχει δικαίωµα να υπερασπίσει, είτε αυτοπροσώπως είτε µέσω συνηγόρου, τον εαυτό του και ότι θα έχει δικαίωµα να παρουσιάσει αποδείξεις για την υπεράσπισή του και να υποβάλει ερωτήσεις σε κάθε µάρτυρα. Στο δεύτερο (άρθρο 24), καθοριζόταν η διαδικασία της δίκης, η οποία θα ακολουθούσε το αγγλοσαξωνικό δικονοµικό σύστηµα Οι κατηγορούµενοι Ενώπιον του ιεθνούς Στρατιωτικού ικαστηρίου της Νυρεµβέργης αποφασίστηκε να οδηγηθούν ως κατηγορούµενοι, µετά από συνεχείς και επίπονες διαβουλεύσεις των κατηγόρων για τον καθορισµό του οριστικού καταλόγου των προσώπων που θα έπρεπε να παραπεµφθούν τελικά σε δίκη 29, κατ αλφαβητική σειρά, οι παρακάτω: Bormann Martin (Μπόρµαν Μάρτιν), στενότατος συνεργάτης του Χίτλερ, στο Κεντρικό Επιτελείο του Φύρερ. Η τύχη του µετά το τέλος του πολέµου ήταν, και παραµένει, άγνωστη. Dönitz Karl (Νταίνιτς Κάρλ) Αρχιναύαρχος, διαδέχθηκε τον Έριχ Ραίντερ ως Αρχηγός της Ανώτατης ιοίκησης του Πολεµικού Ναυτικού (OKM Obercommando der Marine). Frank Hans (Φράνκ Χανς), από το 1939 Γενικός Κυβερνήτης της Πολωνίας. Frick Wilhelm (Φρίκ Βίλχελµ), από το 1943 Προτέκτορας της Βοηµίας και Μοραβίας. Fritzsche Hans (Φρίτσε Χάνς), διευθυντής στο τµήµα τύπου του Υπουργείου Προπαγάνδας και προϊστάµενος της Υπηρεσίας Ειδήσεων από το Funk Walter (Φούνκ Βάλτερ), Υφυπουργός Προπαγάνδας από το 1933 και Υπουργός των Οικονοµικών του Ράιχ από το Το ιοικητής της Τράπεζας του Ράιχ. Göring Hermann (Γκαίρινγκ Χέρµαν), Υπουργός Εσωτερικών της Πρωσίας, από το 1935, ίδρυσε την «Κρατική Αστυνοµική Υπηρεσία» που αργότερα εξελίχθηκε στην «Μυστική Κρατική Αστυνοµία», τη γνωστή GESTAPO (GEHEIMES STAATS POLIZEI). Το 1938 προβιβάστηκε σε Αρχιστράτηγο και το 1940 ονοµάστηκε Στρατάρχης του Ράιχ. Λίγες ώρες 28 Συγκεκριµένα οριζόταν πρώτον, ότι θα αναγνωσθεί από το ικαστήριο το κατηγορητήριο, δεύτερον, ότι θα ζητηθεί από κάθε κατηγορούµενο να δηλώσει αν είναι αθώος ή ένοχος των κατηγοριών, τρίτον, ότι η κατηγορούσα αρχή θα προβεί σε µία προεισαγωγική δήλωση, τέταρτον, ότι θα ζητηθεί από τους κατηγορούµενους και την υπεράσπισή τους να δηλώσουν αν σκοπεύουν να παρουσιάσουν αποδείξεις και ποιες, ενώ το ικαστήριο θα αποφασίσει µετά από αυτό για την παραδοχή ή όχι των αποδείξεων αυτών, πέµπτον, ότι θα εξεταστούν στη συνέχεια οι µάρτυρες κατηγορίας και µετά οι µάρτυρες υπερασπίσεως, ενώ θα προσκοµισθούν κατόπιν οι αποδείξεις τόσο της κατηγορούσας αρχής όσο και της υπεράσπισης, έκτον, ότι το ικαστήριο σε οποιαδήποτε στιγµή θα µπορεί να απευθύνει οποιαδήποτε ερώτηση στους µάρτυρες και τους κατηγορουµένους, έβδοµον, ότι τόσο η κατηγορούσα αρχή όσο και η υπεράσπιση θα µπορούν να υποβάλλουν ερωτήσεις ή αντερωτήσεις σε κάθε µάρτυρα ή κατηγορούµενο, όγδοον, ότι θα ακουστεί µετά από αυτά η θέση της υπεράσπισης και της κατηγορούσας αρχής, ένατον, ότι κάθε κατηγορούµενος µετά τις αγορεύσεις των συνηγόρων θα µπορεί να προβεί σε µία δήλωση προς το ικαστήριο και τέλος, δέκατον, ότι το ικαστήριο θα διατυπώσει την ετυµηγορία του και θα αναγγείλει την απόφασή του. Η παραπάνω περιγραφόµενη διαδικασία αποτελεί στην ουσία µία µικρογραφία του τρόπου διεξαγωγής της ίκης της Νυρεµβέργης. 29 Η δηµοσιοποίηση του καταλόγου των κατηγορουµένων έγινε από τους Συµµάχους, την 1η Σεπτεµβρίου Για τις διαβουλεύσεις πριν από την οριστική σύνταξη του καταλόγου αυτού, καθώς και για το πολιτικό και διπλωµατικό υπόβαθρο γενικότερα της δίκης της Νυρεµβέργης, αλλά και για τον τρόπο συλλήψεως και αντιµετωπίσεως των κατηγορουµένων, βλ. Irving D., Nuremberg, The Last Battle, Parforce UK Ltd, 2001, σε ελληνική µτφρ. Α. Ρήγα, Η δίκη της Νυρεµβέργης. Η τελευταία µάχη, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα

10 πριν από την εκτέλεσή του αυτοκτόνησε µε κάψουλα που περιείχε κυανιούχο κάλιο, η προέλευση της οποίας δεν διαλευκάνθηκε ποτέ πλήρως. Hess Rudolf (Ες Ρούντολφ), από το 1933 και µέχρι το 1941 αναπληρωτής του Φύρερ στο ναζιστικό κόµµα NSDAP. Στις 10 Μαΐου 1941 πέταξε σε µια ανεξήγητη αποστολή στη Σκωτία. Εκεί συνελήφθη και παρέµεινε αιχµάλωτος των Άγγλων µέχρι την έναρξη της δίκης της Νυρεµβέργης. Jodl Alfred (Γιόντλ Άλφρεντ), Αρχηγός του Γραφείου Επιχειρήσεων της Ανωτάτης ιοίκησης της Βέρµαχτ. Kaltenbrunner Ernst (Κάλτενµπρούνερ Έρνεστ), από το 1943 αρχηγός της GESTAPO και της Κεντρικής Υπηρεσίας Ασφάλειας του Ράιχ (RSHA). Keitel Wilhelm (Κάιτελ Βίλχελµ), Αρχιστράτηγος, Αρχηγός της Ανώτατης ιοίκησης της Βέρµαχτ, (OKW Obercommando der Wehrmacht). Krupp von Bohlen und Halbach Gustav (Κρούπ Γκούσταβ), βιοµήχανος, «εκπρόσωπος» της βαριάς βιοµηχανίας στρατιωτικών εξοπλισµών. Ley Robert (Λάϋ Ρόµπερτ), διευθυντής του Γερµανικού Εργατικού Μετώπου (DAF). Αυτοκτόνησε στις , πριν από την έναρξη της ακροαµατικής διαδικασίας, µέσα στις φυλακές της Νυρεµβέργης. Neurath Konstantin von (Νόϋρατ Κονσταντίν φον), από το 1939 µέχρι και το 1943 Προτέκτορας της Βοηµίας και της Μοραβίας. Papen Franz von, (Πάπεν Φράντς φον), Αντικαγκελάριος στην πρώτη κυβέρνηση του Χίτλερ από το 1933 µέχρι και τον Ιούλιο του Αργότερα πρέσβης στη Βιέννη ( ) και την Άγκυρα ( ). Raeder Erich, (Ραίντερ Έριχ), Αρχιναύαρχος, από το 1928 µέχρι το 1943 Αρχηγός της Ανωτάτης ιοίκησης του Πολεµικού Ναυτικού (OKM Obercommando der Marine). Ribbentrop Joachim von (Ρίµπεντροπ Ιωακείµ φον), από το 1938 έως το 1945 Υπουργός Εξωτερικών του Ράιχ. Rosenberg Alfred (Ρόζενµπεργκ Άλφρεντ), συγγραφέας του βιβλίου «Ο µύθος του 20ου αιώνα», το οποίο µαζί µε το βιβλίο του Χίτλερ «Ο Αγών µου» αποτελούσαν το ευαγγέλιο της Χιτλερικής Νεολαίας. Από το 1941 Υπουργός του Ράιχ αρµόδιος για τα κατεχόµενα ανατολικά εδάφη. Sauckel Fritz (Ζάουκελ Φρίτς), Έπαρχος (Gauleiter) της Θουριγγίας (1927) και από το 1942 γενικός πληρεξούσιος του Χίτλερ για την προσωπική εργασία. Schacht Horace Greely Hjalmar (Σάχτ Γιάλµαρ), Υπουργός Οικονοµικών µέχρι το 1937 και Πρόεδρος της Τράπεζας του Ράιχ µέχρι το Το 1944 κλείστηκε από τον Χίτλερ σε στρατόπεδο συγκέντρωσης (στο Φλοσενµπύργκ), καθώς είχε αρνηθεί να χορηγήσει στην κυβέρνηση του Ράιχ νέες πιστώσεις µετά την εισβολή στη Τσεχοσλοβακία. Στη Νυρεµβέργη αθωώθηκε των κατηγοριών. Schirach Baldur von (Σίραχ Μπάλντουρ φον), Αρχηγός της Χιτλερικής Νεολαίας και, από το 1940 έως το 1945, έπαρχος (Gauleiter) της Βιέννης. Seyss-Inquart, Arthur (Ζάϊς-Ίνκβαρτ Άρτουρ), από το 1940 µέχρι το 1945 Κοµισάριος των Κατεχόµενων Ολλανδικών Εδαφών. Speer Albert (Σπέερ Άλµπερτ), αρχιτέκτων, από το 1937 Γενικός Επιθεωρητής ηµοσίων Έργων στο Βερολίνο. Από το 1942 έως το 1945 Υπουργός Εξοπλισµών και Πολεµοφοδίων του Ράιχ. 10

11 Streicher Julius (Στράϊχερ Γιούλιους), εκδότης της εβδοµαδιαίας αντισηµιτικής εφηµερίδας Der Stürmer, της οποίας παρέµεινε ιδιοκτήτης και εκδότης µέχρι το 1945, ακόµη και µετά την καθαίρεσή του από τη θέση του Έπαρχου (Gauleiter) της Φραγκονίας το Αξίζει ίσως να σηµειωθεί, ότι από τους κατηγορούµενους δεκατρείς ήταν Λουθηρανοί (Γκαίρινγκ, Ρίµπεντροπ, Κάιτελ, Φρίκ, Φούνκ, Σάχτ, Νταίνιτς, Ραίντερ, Σίραχ, Ζάουκελ, Σπέερ, Νόϋρατ και Φρίτσε), πέντε ήταν Καθολικοί (Λάυ, Καλτενµπρούνερ, Πάπεν, Ζάϊς- Ίνκβαρτ και Φράνκ, ο τελευταίος µάλιστα είχε προσχωρήσει στον καθολικισµό ενόσω ήταν κρατούµενος), ενώ οι υπόλοιποι (Ές, Ρόζενµπεργκ, Στράιχερ και Γιόντλ) δήλωσαν µη θρησκευόµενοι. 3. Οι σχετικές µε την υπακοή σε διαταγές ανωτέρων προβλέψεις του Καταστατικού του ικαστηρίου της Νυρεµβέργης Στο άρθρο 8 του Χάρτη της Νυρεµβέργης, ρητά προβλεπόταν, όπως προαναφέρουµε, ότι η ύπαρξη διαταγής της κυβέρνησης ή κάποιου ανωτέρου του κατηγορουµένου, δεν θα αποτελούσε λόγο απαλλαγής του τελευταίου, αλλά θα µπορούσε απλά να εκληφθεί ως λόγος µείωσης της ποινής, εφόσον το δικαστήριο θεωρούσε ότι η δικαιοσύνη το απαιτούσε ( if the Tribunal determines that justice so requires ). 30 Η ύπαρξη διαταγής ανωτέρου, συνεπώς, δεν αποτελούσε σε καµία περίπτωση λόγο αποκλεισµού της ποινικής ευθύνης του δράστη, ρύθµιση η οποία επαναλήφθηκε στη συνέχεια το 1946 στο Χάρτη του Τόκιο (Charter of the International Military Tribunal for the Far East of 19 January 1946) όπως τροποποιήθηκε στις 26 Απριλίου 1946, και πρόσφατα, στα καταστατικά των δύο ad hoc ιεθνών Ποινικών ικαστηρίων για την πρώην Γιουγκοσλαβία ( Π Γ) και τη Ρουάντα ( Π Ρ). 31 Οι κατηγορούµενοι συνεπώς δεν θα µπορούσαν, έχοντας ελπίδες να γίνει αποδεκτό, να προβάλλουν τον υπερασπιστικό ισχυρισµό της υπακοής σε προσταγές ανωτέρων, αφού κάτι τέτοιο προβλεπόταν ρητά στο καταστατικό του δικαστηρίου ότι σε καµία περίπτωση δεν θα αποτελούσε αποδεκτό υπερασπιστικό επιχείρηµα για την απαλλαγή από τις κατηγορίες (θα µπορούσε ενδεχοµένως να ληφθεί υπόψη ως λόγος µείωσης της ποινής), ούτε µπορούσαν να ελπίζουν ότι θα τελεσφορήσει το επιχείρηµα της διάπραξης από την πλευρά των νικητριών δυνάµεων των ίδιων αδικηµάτων για τα οποία αυτοί τώρα κατηγορούνταν (tu quoque). Οι συνήγοροι των κατηγορουµένων προέβαλλαν βέβαια τα υπερασπιστικά αυτά επιχειρήµατα, τα οποία απορρίφθηκαν από το ικαστήριο, όπως 30 Βλ. και τις Αρχές της Νυρεµβέργης όπως διατυπώθηκαν από τη Γ.Σ. του Οργανισµού Η.Ε (The Principles of International Law Recognized by the Charter of Nuremberg Tribunal & the Judgment of the Tribunal, U.N. General Assembly Res. 95 (I), 188 U.N. Doc. A/64/Add.1, 1946) και συγκεκριµένα της Αρχής IV: The fact that a person acted pursuant to order of his Government or of a superior does not relieve him from responsibility under international law, provided a moral choice was in fact possible to him. 31 Τα δύο αυτά δικαστήρια, ήταν τα πρώτα διεθνή ποινικά δικαστήρια που συστάθηκαν µετά τη Νυρεµβέργη και το Τόκιο και σε αντίθεση µε τα τελευταία -τα οποία επιβλήθηκαν µονοµερώς από τους νικητές- θεωρούνται ως η απάντηση της οργανωµένης διεθνούς κοινότητας στα εγκλήµατα γενοκτονίας, τα εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας και τα εγκλήµατα πολέµου που διεπράχθησαν στην πρώην Γιουγκοσλαβία και τη Ρουάντα. Εντούτοις και τα δικαστήρια αυτά, παρά το γεγονός ότι συστάθηκαν στο πλαίσιο του κεφαλαίου VII του Χάρτη των Ηνωµένων Εθνών ( ιατήρηση της ιεθνούς Ειρήνης και Ασφάλειας) µε αποφάσεις του Συµβουλίου Ασφαλείας, επικρίθηκαν από µέρος της θεωρίας µε το σκεπτικό ότι είχαν επιλεκτικό χαρακτήρα, καθώς και ότι υπονόµευαν τις προσπάθειες για τη δηµιουργία µίας µόνιµης διεθνούς ποινικής δικαιοδοσίας. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να γίνει όµως δεκτό πως συνέβαλαν σε µεγάλο βαθµό στη γενικότερη προσπάθεια προαγωγής του ιεθνούς Ανθρωπιστικού ικαίου ( Α ), όπως επίσης και στις προσπάθειες για τη δηµιουργία ενός διεθνούς ποινικού δικαστηρίου µε µόνιµο χαρακτήρα, τόσο µε τη θεωρητική πλαισίωσή τους όσο και µε τη σηµαντικότατη για την προώθηση του διεθνούς ποινικού δικαίου, νοµολογία τους. 11

12 επίσης προέβαλλαν και το ζήτηµα της αντίθεσης του κατηγορητηρίου, ιδίως ως προς το σκέλος της κατηγορίας που αφορούσε στα εγκλήµατα κατά της ειρήνης, στον γενικώς παραδεδεγµένο κανόνα του ποινικού δικαίου nullum crimen, nulla poena sine lege 32, θεωρώντας ότι δεν υπήρχε προγενέστερη των πράξεων και συγκεκριµένη νοµική ρύθµιση, η οποία να απαγορεύει τον επιθετικό πόλεµο. Βέβαια, ήδη στο Καταστατικό της Κοινωνίας των Εθνών (ΚτΕ) και στη Συνθήκη των Βερσαλλιών, που άρχισαν να ισχύουν από τις 20 Ιανουαρίου του 1920, µπορεί να πει κανείς ότι αναγνωριζόταν η υποχρέωση των κρατών να µην προσφεύγουν στον πόλεµο για την επίλυση των ενδεχόµενων διαφορών τους, µε ρητή σχετική αναφορά στο πρώτο και µε έµµεση αναφορά στη δεύτερη 33. Το 1925 είχε εξάλλου υπογραφεί στη Γενεύη το Πρωτόκολλο του 1925 για την Απαγόρευση της Χρήσης Ασφυξιογόνων, ηλητηριωδών ή Παροµοίων Αερίων, ως και των Βακτηριολογικών Μεθόδων Μάχης, (Protocol for the Prohibition of the Use of Asphyxiating, Poisonous or Other Gases, and of Bacteriological Methods of Warfare, Geneva, 17 June 1925) 34, ενώ τρία χρόνια αργότερα, το 1928, υπογράφηκε στο Παρίσι (και από τη Γερµανία) το Σύµφωνο Μπριάν-Κέλλογκ (από τα επώνυµα των πρωτεργατών του, υπουργών Εξωτερικών της Γαλλίας και των Ηνωµένων Πολιτειών), στα δύο πρώτα άρθρα του οποίου επιβεβαιωνόταν ότι τα συµβαλλόµενα µέρη διακηρύττουν επισήµως ότι καταδικάζουν την προσφυγή σε πόλεµο για την επίλυση των διεθνών διαφορών και την απαρνούνται ως µέσον εθνικής πολιτικής στις αµοιβαίες τους σχέσεις και ακόµη, ότι δεν θα επιδιώξουν να διευθετήσουν τις οποιασδήποτε προελεύσεως διαφορές και διενέξεις τους παρά µόνο µε ειρηνικά µέσα. Ευχή λοιπόν για την αποφυγή του επιθετικού πολέµου προϋπήρχε. Κανόνας δικαίου µε την πρόβλεψη συγκεκριµένης ποινής για τους παραβάτες, δυστυχώς όχι. Ακόµη και σήµερα, δεν έχει υιοθετηθεί ένας κοινά αποδεκτός διεθνής ορισµός του εγκλήµατος της εξαπόλυσης επιθετικού πολέµου, κι αυτό σχετίζεται ίσως µε λόγους που έχουν να κάνουν κυρίως µε τις σχετικές εξουσίες του Συµβουλίου Ασφαλείας των Ηνωµένων Εθνών για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας σύµφωνα µε το κεφάλαιο VII του Χάρτη των Η.Ε. 35 Για το ζήτηµα του προσδιορισµού της έννοιας του εγκλήµατος της επίθεσης, είχε διατυπωθεί ένας σχετικός ορισµός ο οποίος βέβαια δεν 32 Κανένα έγκληµα, καµµία ποινή χωρίς νόµο. Βλ. περισσότερα για την αρχή αυτή ως προσδιοριστικό στοιχείο της έννοιας του εγκλήµατος, Γιαρένη Ε., Στρατιωτικός Ποινικός Κώδικας. Θεωρία Εφαρµογή, εκδ. Νοµική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2005, σελ. 83. Σύµφωνα µε τη βασική αυτή αρχή του ποινικού δικαίου, για να αποτελεί έγκληµα µία πράξη, αφενός µεν θα πρέπει να προσδιορίζεται ως τέτοιο ρητά στο νόµο, αφετέρου δε, θα πρέπει να καθορίζονται τα στοιχεία της στο νόµο µε σαφήνεια (lege certa) και επίσης, θα πρέπει η σχετική διάταξη του νόµου να προϋπάρχει της τέλεσης της πράξης (lege praevia). 33 Τα συµµετέχοντα στην ΚτΕ κράτη (από το 1926 και η Γερµανία), είχαν αναλάβει, µε την υπογραφή του καταστατικού της, την υποχρέωση να µην προσφεύγουν στον πόλεµο ως µέσο επίλυσης των διαφορών τους, ενώ στη Συνθήκη των Βερσαλλιών, οι νικήτριες δυνάµεις του Α Παγκοσµίου Πολέµου αξιώνοντας να κληθεί ο Κάιζερ Γουλιέλµος Β να λογοδοτήσει για τις πολεµικές φρικαλεότητες εκ µέρους των στρατευµάτων του, υποδήλωναν ότι δεν αναγνώριζαν πια την αρχή της κυριαρχικής ευχέρειας για πόλεµο ενός κράτους. 34 Τα συµβαλλόµενα στο πρωτόκολλο αυτό µέρη, έχοντας πικρή πείρα των πρακτικών που ακολουθήθηκαν από τους εµπολέµους κατά τον Α Παγκόσµιο Πόλεµο, δήλωσαν την αντίθεσή τους στα συγκεκριµένα µέσα πολέµου θεωρώντας ότι «η εν πολέµω χρήσις ασφυξιογόνων, δηλητηριωδών ή παρόµοιων αερίων, ως και παντός υγρού, ύλης ή άλλου αναλόγου µέσου έχει δικαίως καταδικασθεί υπό της γενικής γνώµης του πεπολιτισµένου κόσµου». Βλ. το κείµενο του πρωτοκόλλου αυτού στο διαδίκτυο, και για το ελληνικό κείµενο, Περράκη Σ.,- Μαρούδα Μ.-Ντ., (επιµ.) Ένοπλες Συρράξεις και ιεθνές Ανθρωπιστικό δίκαιο, εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα-Κοµοτηνή 2001, σελ Και αυτό, παρά τα κατά καιρούς καταδικαστικά ψηφίσµατα της Γενικής Συνέλευσης των Η.Ε που θεωρούν την επίθεση ως ένα από τα µεγαλύτερα εγκλήµατα εναντίον της ειρήνης και της ασφάλειας της ανθρωπότητας. Βλ. United Nations, General Assembly Res. 380 (V) 1950, στο Χορτάτου Κ., Τα Ηνωµένα Έθνη και η ίδρυσις ιεθνούς Ποινικού ικαστηρίου - ιεθνής δικαιοδοσία και το πρόβληµα της ατοµικής ποινικής ευθύνης, Αθήνα - Κοµοτηνή 1999, σελ

13 έγινε επισήµως αποδεκτός από τη διεθνή κοινότητα σε συνεδρίαση της Γενικής Συνέλευσης των Η.Ε., µε την έκδοση σχετικού Ψηφίσµατος το 1974: «Επίθεση θεωρείται, η χρήση ένοπλης βίας από ένα κράτος εναντίον της κυριαρχίας, εδαφικής ακεραιότητας ή πολιτικής ανεξαρτησίας ενός άλλου κράτους, ή άλλος τρόπος µη συνεπής µε τον Χάρτη των Ηνωµένων Εθνών» 36 Ούτε στο Καταστατικό του ιεθνούς Ποινικού ικαστηρίου ( Π ) έχει περιληφθεί σχετικός ορισµός του εγκλήµατος της επίθεσης, απλώς σύµφωνα µε την παράγραφο 2 του άρθρου 5 του καταστατικού αυτού ορίζεται ότι το Π θα έχει δικαιοδοσία σε σχέση µε το έγκληµα της επίθεσης, εφόσον υιοθετηθεί σχετική πρόβλεψη κατά τα άρθρα 121 και 123 του ίδιου καταστατικού, στην οποία θα καθορίζονται τα στοιχεία του εγκλήµατος και θα τίθενται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες το Π θα ασκεί τη δικαιοδοσία του αυτή. Ο καθορισµός εποµένως του εγκλήµατος της επιθέσεως µετατοπίσθηκε σε ένα µελλοντικό -και ίσως αβέβαιο- γεγονός, την υιοθέτηση δηλαδή σχετικής πρόβλεψης σύµφωνα µε τα άρθρα 121 και 123 του καταστατικού του δικαστηρίου. Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί πως σύµφωνα πλέον µε τη διατύπωση του άρθρου 33 του Καταστατικού του ιεθνούς Ποινικού ικαστηρίου (Κατ Π ), σε σχέση µε το ζήτηµα της υπακοής σε διαταγές ανωτέρων, προβλέπεται ότι: «1. Το γεγονός ότι ένα έγκληµα που εµπίπτει στη δικαιοδοσία του ικαστηρίου τελέστηκε από πρόσωπο συµµορφούµενο προς εντολή Κυβερνήσεως ή ανωτέρου, είτε στρατιωτικού είτε πολιτικού, δεν αναιρεί την ποινική του ευθύνη, εκτός εάν τούτο: (α) είχε νοµική υποχρέωση να υπακούσει σε εντολές της Κυβερνήσεως ή του κατά περίπτωση ανωτέρου (β) δεν γνώριζε ότι η προσταγή ήταν παράνοµη (γ) η προσταγή δεν ήταν καταφανώς παράνοµη. 2. Για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου, η διαταγή προς τέλεση γενοκτονίας ή εγκληµάτων κατά της ανθρωπότητας είναι καταφανώς παράνοµη». 37 Στο άρθρο αυτό του Κατ Π ορίζονται λοιπόν διαδοχικά ότι πρώτον, γενικά η υπακοή σε διαταγές ανωτέρων δεν αποτελεί βάσιµο υπερασπιστικό ισχυρισµό. εύτερον, ότι ο ισχυρισµός αυτός µπορεί να αποτελέσει βάσιµο υπερασπιστικό επιχείρηµα για την απαλλαγή του κατηγορουµένου, µόνον σε περίπτωση κατά την οποία συντρέχουν οι περιοριστικά σε αυτό αναφερόµενες τρείς συγκεκριµένες περιπτώσεις και τρίτον, ότι σε καµία περίπτωση δεν µπορεί να συµβεί αυτό στα εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας και στο έγκληµα της γενοκτονίας, αφού a priori καθορίζεται ότι η διαταγή για τέλεση πράξεων που συγκροτούν την αντικειµενική υπόσταση αυτών των εγκληµάτων θα πρέπει να θεωρείται πάντοτε προδήλως παράνοµη. 4. Η απόφαση Το ιεθνές Στρατιωτικό ικαστήριο της Νυρεµβέργης συνεδρίασε από τις 20 Νοεµβρίου 1945 µέχρι και την 1η Οκτωβρίου 1946 στην ανακαινισµένη Αίθουσα του Κακουργιοδικείου της Νυρεµβέργης, η οποία βρισκόταν στον 3 ο όροφο (αίθουσα 600) του ικαστικού Μεγάρου της οδού Fürtherstrasse. Το θαυµάσιο αυτό ικαστικό Μέγαρο, ήταν ένα από τα µόλις εκατόν έντεκα κτίρια της πόλης της Νυρεµβέργης τα οποία είχαν µείνει όρθια µετά από την τροµακτική επιδροµή των αµερικανικών βοµβαρδιστικών Β-29 τη νύχτα της 12ης Ιανουαρίου Από την ακροαµατική διαδικασία απουσίαζαν τέσσερις 36 United Nations, General Assembly Res (XXIX) Βλ. σχετ., Γάγγα., Εισαγωγή στο ιεθνές ίκαιο των Ενόπλων Συγκρούσεων, εκδ. Σιδέρη, Αθήνα 2000, σελ Βλ. άρθρο 33 Κατ Π, το οποίο κυρώθηκε, αποκτώντας την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγµατος, µε το Ν.3003/02 (ΦΕΚ Α 75, ). Το πλήρες κείµενο του Κατ Π είναι διαθέσιµο και στο διαδίκτυο, 38 Η υπόλοιπη παλιά, λαµπρή µεσαιωνική πολιτεία «µε τους εκατό πύργους», ήταν ένας άµορφος σωρός από έντεκα εκατοµµύρια κυβικά µέτρα ερειπίων... Το ικαστικό Μέγαρο ήταν µεν όρθιο, αλλά ρηµαγµένο. ύο αµερικανοί αξιωµατικοί, ο υπολοχαγός Ντάν Κίνλεϋ, αρχιτέκτων και ο λοχαγός εφοδιασµού Τζών Βόνετες, διατάχθηκαν να προετοιµάσουν ό,τι χρειαζόταν για τη διεξαγωγή της δίκης. Για να εκτελέσουν την αποστολή τους είχαν στη διάθεσή τους ένα αµερικανικό τάγµα µηχανικού, εκατό ιδιώτες εργάτες και τετρακόσιους αιχµαλώτους πολέµου, ενώ συνολικά για τις απαραίτητες εργασίες 13

14 κατηγορούµενοι και συγκεκριµένα: ο Ernst Kaltenbrunner, ο οποίος ήταν ασθενής και παρέµενε στο κελί του, ο εβδοµηνταεξάχρονος Gustav Krupp von Bohlen und Halbach, ο οποίος θεωρήθηκε ανίκανος να παραστεί στη δίκη λόγω της σωµατικής και πνευµατικής του κατάστασης και παρέµεινε φρουρούµενος στο κάστρο του Μπλούνµπαχ, κοντά στο Σάλτσµπουργκ, όπου ζούσε µε την εξίσου ηλικιωµένη σύζυγό του, ο Martin Bormann, ο οποίος δεν είχε καταστεί δυνατό να συλληφθεί και ο Robert Lay, ο οποίος είχε καταρρεύσει ψυχολογικά µετά την επίδοση σ αυτόν του κατηγορητηρίου µε αποτέλεσµα να αυτοκτονήσει στις 26 Οκτωβρίου 1945, σκίζοντας κοµµάτια από τα ρούχα του, τα οποία έχωσε στο στόµα του, και τυλίγοντας κατόπιν σφιχτά µία στρατιωτική πετσέτα γύρω από το λαιµό του, βρέχοντάς την και περιµένοντας εν συνεχεία να στραγγαλιστεί, πράγµα που τελικά και επέτυχε. Η εναρκτήρια συνεδρίαση του δικαστηρίου είχε βέβαια πραγµατοποιηθεί νωρίτερα, στις 18 Οκτωβρίου 1945, όχι στη Νυρεµβέργη, αλλά στο ικαστικό Μέγαρο του Εφετείου στο Βερολίνο (Έδρα του Συµµαχικού Ελεγκτικού Συµβουλίου), υπό την προεδρία του σοβιετικού δικαστή Iola T. Nikitschenko. Κατά την εναρκτήρια αυτή διαδικασία, οι κατήγοροι κατέθεσαν το κατηγορητήριο εναντίον των κύριων ναζιστών εγκληµατιών πολέµου, καθώς και εναντίον των έξι οργανώσεων που θεωρήθηκαν εγκληµατικές 39. Μετά από πολλούς µήνες ακροαµατικής διαδικασίας, την ευτέρα 30 Σεπτεµβρίου και την Τρίτη 1 Οκτωβρίου 1946 εκφωνήθηκαν οι αποφάσεις του δικαστηρίου: 12 θανατικές καταδίκες, 7 καθείρξεις, (3 ισόβιες, και 4 πρόσκαιρες) και 3 αθωώσεις 40. Ως εγκληµατικές κηρύχθηκαν, από τις έξι οργανώσεις τις οποίες περιελάµβανε το κατηγορητήριο, οι εξής τέσσερις: το Σώµα των Πολιτικών ιευθυντών του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόµµατος (NSDAP), οι Μονάδες Προστασίας (SS), η Μυστική Κρατική Αστυνοµία (GESTAPO) και η Υπηρεσία Ασφάλειας (SD). Για την έκδοση των αποφάσεων το δικαστήριο εξέτασε 240 µάρτυρες, έλαβε υπόψη του ένορκες καταθέσεις, διάβασε τα αποδεικτικά έγγραφα που προσκόµισε η κατηγορούσα αρχή και τα που προσκόµισε η υπεράσπιση των κατηγορουµένων, ενώ οι στενογράφοι που ήταν επιφορτισµένοι µε την καταγραφή των πρακτικών, γέµισαν σελίδες, οι οποίες περιελάµβαναν λέξεις. Η δίκη κράτησε 218 ηµέρες, χωρίς να λογαριάζονται οι Κυριακές και οι γιορτές. Ήταν η πιο µεγάλη δίκη της ιστορίας, όχι όµως η πιο µακροχρόνια η δίκη των ιαπώνων εγκληµατιών πολέµου θα διαρκούσε ακόµη περισσότερο και συγκεκριµένα 417 (!) ηµέρες. Τελικά, η εκτέλεση των καταδικασθέντων σε θάνατο πραγµατοποιήθηκε από τις βραδυνές ώρες της 15ης Οκτωβρίου 1946, µέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της 16ης Οκτωβρίου 1946 στο παλαιό γυµναστήριο των Φυλακών της Νυρεµβέργης (το οποίο κατεδαφίστηκε το καλοκαίρι 1987 στα πλαίσια έργων αναδόµησης), δι απαγχονισµού. 41 δαπανήθηκαν δολάρια (!). Βλ. σχετ., Η δίκη της Νυρεµβέργης, εκδ. A.Mondadori 1972, σε ελληνική µετάφραση Γ. Πρίφτη, σελ ηλαδή, του Σώµατος των Πολιτικών ιευθυντών του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόµµατος (NSDAP), των Μονάδων Προστασίας (SS), της Κυβέρνησης του Ράιχ, του Γενικού Επιτελείο Ενόπλων υνάµεων (OKW Ανώτατη ιοίκηση της Βέρµαχτ), της Μυστικής Κρατικής Αστυνοµίας (GESTAPO) και της Υπηρεσίας Ασφάλειας του Ναζιστικού Κόµµατος (SD). Τα εγκλήµατα για τα οποία ασκήθηκαν οι ποινικές διώξεις ήταν: συνοµωσία κατά της παγκόσµιας ειρήνης, σχεδιασµός, έναρξη και διεξαγωγή επιθετικού πολέµου, εγκλήµατα και παραβάσεις του δικαίου του πολέµου και εγκλήµατα κατά της ανθρωπότητας. 40 Συγκεκριµένα, οι Γκαίρινγκ, φον Ρίµπεντροπ, Κάιτελ, Καλτενµπρούνερ, Ρόζενµπεργκ, Φράνκ, Φρίκ, Στράιχερ, Ζάουκελ, Γιόντλ, Ζάις-Ίνκβαρτ, και Μπόρµαν (ο τελευταίος ερήµην) καταδικάστηκαν σε θάνατο, οι Ές, Φούνκ και Ραίντερ σε ισόβια δεσµά, οι φον Σίραχ και Σπέερ σε εικοσαετή κάθειρξη, ο φον Νόϋρατ σε δεκαπενταετή κάθειρξη, ο Νταίνιτς σε δεκαετή κάθειρξη και οι Σάχτ, φον Πάπεν και Φρίτσε κρίθηκαν αθώοι. 41 Τα τελευταία λόγια των µελλοθάνατων ήταν, µε τη σειρά που εκτελέστηκαν, τα παρακάτω: φον Ρίµπεντροπ: "Ο Θεός να σώσει τη Γερµανία. Εύχοµαι η Γερµανία να ενωθεί και πάλι και ανατολή και δύση να συνεννοηθούν για την ειρήνη του κόσµου". Κάιτελ: "Παρακαλώ το Θεό να λυπηθεί το γερµανικό λαό. Πάνω από δύο εκατοµµύρια Γερµανοί στρατιώτες πέθαναν για την πατρίδα. Τώρα ακολουθώ τα παιδιά µου". Καλτενµπρούνερ: "Αγάπησα το γερµανικό λαό και την πατρίδα µου µ όλη 14

15 Στη συνέχεια τα πτώµατα αποτεφρώθηκαν σ ένα κρεµατόριο του Μονάχου και η στάχτη τους σκορπίστηκε σ έναν παραπόταµο του Isar. Οι καταδικασθέντες σε ποινές κάθειρξης µεταφέρθηκαν στις 18 Ιουλίου 1947 στις Συµµαχικές Φυλακές Εγκληµατιών Πολέµου στο Βερολίνο (Spandau). Ο τελευταίος των κρατουµένων ο Ρούντολφ Ες αυτοκτόνησε στις φυλακές αυτές τον Αύγουστο του ΕΠΙΜΕΤΡΟ Παρά τις πολλές φορές αντικρουόµενες απόψεις ως προς τη νοµιµότητα της δίκης από πλευράς διεθνούς δικαίου, είναι αναµφισβήτητο ότι µαζί µε την ετυµηγορία του δικαστηρίου, διατρανώθηκε ταυτόχρονα και η επιθυµία των λαών για ειρήνη και συνεργασία µεταξύ τους. υστυχώς, τα εξήντα χρόνια που πέρασαν από το δραµατικό τέλος της δικαστικής αυτής διαδικασίας, δεν φαίνεται πως ήταν αρκετά ώστε να οδηγηθεί το σύνολο της ανθρωπότητας σε καθεστώς ελευθερίας και ειρήνης, κι αυτό παρά τις κατά καιρούς, ιδίως στις µέρες µας συχνότερα διατυπωµένες, βαρύγδουπες εξαγγελίες για προστασία των δηµοκρατικών ελευθεριών των λαών δια µέσου των όπλων και της βίας. Ο πόλεµος δεν µπορεί να γίνεται αποδεκτός παρά µόνο σε µία περίπτωση όταν απαιτείται για την άµυνα της πατρίδος, οπότε και είναι αναπόφευκτος. Σε κάθε άλλη περίπτωση, ο υπαίτιος για την εξαπόλυση επιθετικού πολέµου υπέχει διεθνή ατοµική ποινική ευθύνη για την πράξη του και τιµωρείται. Αυτή η αρχή αποτέλεσε µάλλον τη σηµαντικότερη αλήθεια και παρακαταθήκη που µας άφησε η ίκη της Νυρεµβέργης, χρειάζεται όµως βαθιά ανθρωπιστική παιδεία, επιθυµία για κατανόηση και συνεργασία µεταξύ των λαών, σταθερή θέληση για πραγµάτωση δικαιοσύνης µεταξύ των µελών της διεθνούς κοινότητας, αλλά και διάθεση επίλυσης των όποιων διαφορών τους µε ειρηνικά µέσα, ώστε να µπορέσει κάποτε να απεικονίσει µία πραγµατικότητα στο πλαίσιο της σύγχρονης παγκοσµιοποιηµένης διεθνούς κοινωνίας. Η ιστορία του ευτέρου Παγκοσµίου Πολέµου δεν αποτελεί µία σειρά από γεγονότα τα οποία οριοθετούνται αποκλειστικά στη δραµατική περίοδο Έχει βαθιές ρίζες στην ταραγµένη εικοσαετία του µεσοπολέµου, η οποία ξεκινά από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών και φθάνει ως τη Χιτλερική εισβολή στην Πολωνία. Από την εποµένη του πολέµου, τεράστιες αλλαγές έκαναν αισθητή την παρουσία τους, αναγγέλλοντας έναν καινούργιο κόσµο, µε νέα, δυσεπίλυτα προβλήµατα, τα οποία η ανθρωπότητα αντιµετώπιζε µε δέος αλλά και ελπίδα. πάντως, αποτέλεσε ίσως την τελευταία πράξη της τραγωδίας του πολέµου, ενός πολέµου που µπορεί να ήταν αναπόφευκτος, λόγω των τεράστιων αντιθέσεων που χώριζαν τις µεγάλες δυνάµεις, αλλά και της οικονοµικής και πολιτικής αστάθειας της εποχής του µεσοπολέµου. Στο σηµείο αυτό κλείνοντας, και αντί άλλου επιλόγου, θα καταγράψουµε ένα µικρό απόσπασµα από άρθρο, σύγχρονο των µου την καρδιά. Είµαι αθώος για τα εγκλήµατα που µε κατηγορήσατε. Καλή τύχη Γερµανία!" Φρανκ: "Παρακαλώ το Θεό να µε δεχθεί ευσπλαχνικά". Φρικ: "Ζήτω η αιώνια Γερµανία!" Στράιχερ: "Χάιλ Χίτλερ" -Ποιό είναι το όνοµα σας;" ρωτήθηκε τυπικά. -"Το γνωρίζετε ήδη. Μια µέρα οι κοµµουνιστές θα σας κρεµάσουν όλους". Όταν του πέρασαν τη θηλειά στο λαιµό φώναξε µόνο: "Αντέλε, αγαπηµένη µου γυναίκα". Ζάουκελ: "Πεθαίνω αθώος. Υποβάλλω τα σέβη µου στους αξιωµατικούς και στους άνδρες του αµερικάνικου στρατού, όχι όµως και στη δικαιοσύνη τους". Γιόντλ: "Σε χαιρετώ Γερµανία µου!" Ζάϊς-Ίνκβαρτ: "Ελπίζω αυτή η εκτέλεση να είναι η τελευταία πράξη µιας τραγωδίας που µπορεί να διδάξει κάτι στους ανθρώπους: Ειρήνη και κατανόηση µεταξύ των λαών. Έχω εµπιστοσύνη στη Γερµανία" 42 Παρά τον αρχικό σχεδιασµό, θα πρέπει να σηµειωθεί ότι δεν διεξήχθησαν, ούτε στη Νυρεµβέργη, ούτε σε άλλη γερµανική πόλη, άλλες διεθνείς δίκες εις βάρος γερµανών εγκληµατιών πολέµου. Βέβαια, από το 1947 µέχρι το 1949 πραγµατοποιήθηκαν στη Νυρεµβέργη άλλες δώδεκα δίκες, ενώπιον όµως αµερικανικών και όχι διεθνών στρατοδικείων, εις βάρος πολιτικών, στρατιωτικών, ηγετών της οικονοµίας, γιατρών, νοµικών, µελών τού Υπουργείου Εξωτερικών κλπ.. Παρόµοιες δίκες διεξήχθησαν στη γαλλική, βρετανική και σοβιετική ζώνη κατοχής. 15

16 γεγονότων, της εφηµερίδας Neue Zürcher Zeitung, µε ηµεροµηνία 16 Οκτωβρίου 1946: Από τη δίκη αυτή θα ήταν δυνατό να προκύψει ένας νέος κώδικας δικαιωµάτων των λαών, µε καθολική ισχύ για όλα τα έθνη, έστω και αν ο κώδικας αυτός θα µπορούσε να εφαρµοστεί µόνον όταν ο ένοχος νικηθεί δια της ισχύος. Αυτό, άλλωστε, ισχύει γενικά για την ανθρώπινη δικαιοσύνη. Μία από τις θέσεις της δίκης, η οποία κατά το πλείστον ενδιαφέρει το µέλλον, είναι η αναγνώριση ατοµικής ευθύνης των ανωτάτων αξιωµατικών για την έκδοση διαταγών αντίθετων προς τα δικαιώµατα των εθνών και για επίδειξη ανοχής κατά την εκτέλεση των διαταγών αυτών. Είναι σηµαντικότατο το γεγονός, ότι ακριβώς οι ανώτατοι στρατιωτικοί διοικητές Κάιτελ και Γιόντλ υπέστησαν τις ακραίες συνέπειες µίας τέτοιας προσωπικής ευθύνης γιατί υπήρξαν ακριβώς οι εκπρόσωποι της κατηγορίας εκείνης των αξιωµατικών, οι οποίοι προσπάθησαν να καλύψουν κάθε ανθρωπιστική ή πολιτική παράλειψή τους µε την αντίληψη περί στρατιωτικής πειθαρχίας 16

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

Η τελευταία πράξη της τραγωδίας του B Παγκοσμίου Πολέμου - Η Δίκη ενώπιον του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου της Νυρεμβέργης

Η τελευταία πράξη της τραγωδίας του B Παγκοσμίου Πολέμου - Η Δίκη ενώπιον του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου της Νυρεμβέργης Η τελευταία πράξη της τραγωδίας του B Παγκοσμίου Πολέμου - Η Δίκη ενώπιον του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου της Νυρεμβέργης Με αφορμή τη συμπλήρωση 60 χρόνων από τη δημοσίευση και την εκτέλεση των

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 10 Δεκεμβρίου 2015 Ερωτήματα Το κράτος

Διαβάστε περισσότερα

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος λευκή σελίδα λευκή σελίδα Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος Θεσσαλονίκη 2013 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Β ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΝΟΜΩΝ

Β ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΝΟΜΩΝ Β ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΝΟΜΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Προσαρμογή των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου προς τις διατάξεις του Καταστατικού

Διαβάστε περισσότερα

δικαίου προς τις διατάξεις του καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου που κυρώθηκε με τον ν. 3003/2002 (ΦΕΚ Α 75)»

δικαίου προς τις διατάξεις του καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου που κυρώθηκε με τον ν. 3003/2002 (ΦΕΚ Α 75)» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο σχέδιο νόμου «Προσαρμογή των διατάξεων του εσωτερικού δικαίου προς τις διατάξεις του καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου που κυρώθηκε με τον ν. 3003/2002 (ΦΕΚ Α 75)» Με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Άρθρο 1. Σκοπός

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Άρθρο 1. Σκοπός ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Άρθρο 1 Σκοπός 1. Σκοπός του νόμου είναι η καταπολέμηση ιδιαίτερα σοβαρών εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας, που μπορούν να διασαλεύσουν

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΠΡΟΣ

Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΠΡΟΣ ι i ιι Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΕΜΗΝΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΑ Ο ΕΣΑΓΈΛΕΥΣ ΤΟΥ ΑΡΕΟΥ ΠΑΓΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔIΟΚΗΤιΚΟ ΤΗΛ. 2106411526 ΦΑΞ 2106411523 Αριθ. Πρωτ.: 1071 Αριθμός Γνωμοδότησης: 3/13 ΠΡΟΣ το Υπουργείο Οlκονομικών- Γενική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 1.9.2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Αναφορά 0586/2005, του Ιωάννη Βουτινόπουλου, ελληνικής ιθαγένειας, σχετικά με εικαζόμενες παράνομες χρηματιστηριακές συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 21.12.2011 COM(2011) 915 τελικό 2011/0450 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά µε τη δήλωση αποδοχής από τα κράτη µέλη, προς το συµφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της

Διαβάστε περισσότερα

Ευγένιος Αρ. Γιαρένης Αντεισαγγελέας του Στρατοδικείου Ιωαννίνων ρ. ηµοσίου ικαίου Παντείου Πανεπιστηµίου

Ευγένιος Αρ. Γιαρένης Αντεισαγγελέας του Στρατοδικείου Ιωαννίνων ρ. ηµοσίου ικαίου Παντείου Πανεπιστηµίου Η µη αναγραφή του άρθρου 15 ΠΚ επί του κλητηρίου θεσπίσµατος, σε περίπτωση ανθρωποκτονίας από αµέλεια µε παράλειψη από έχοντα ιδιαίτερη νοµική υποχρέωση να παρεµποδίσει την επέλευση του αποτελέσµατος δράστη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

Ενώπιον του κ. Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών (δια του ΑΤ Συντάγματος) ΜΗΝΥΤΗΡΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ του

Ενώπιον του κ. Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών (δια του ΑΤ Συντάγματος) ΜΗΝΥΤΗΡΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ του 1 Ενώπιον του κ. Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών (δια του ΑΤ Συντάγματος) ΜΗΝΥΤΗΡΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ του σωματείου με την επωνυμία: «ΕΝΩΣΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ» ΚΑΤΑ των Γκίκα Χαρδούβελη, Υπουργού Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

: ERA. : Trier (Germany) : Annual Conference on EU Criminal Justice 2012

: ERA. : Trier (Germany) : Annual Conference on EU Criminal Justice 2012 Φορέας Υλοποίησης : ERA Τόπος ιεξαγωγής : Trier (Germany) Ηµεροµηνία : 11-12/10/2012 Τίτλος Σεµιναρίου : Annual Conference on EU Criminal Justice 2012 Συµµετοχή : Χαρίκλεια Ηλιοπούλου Πρόεδρος Πρωτοδικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ Άρθρο 1801 : Γενικές διατάξεις περί υποβολής παραπόνων. 1. Κάθε στρατιωτικός του Π.Ν. έχει το δικαίωµα να υποβάλει παράπονο σύµφωνα µε τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την θανατική ποινή: αναθεωρημένο και επικαιροποιημένο κείμενο

Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την θανατική ποινή: αναθεωρημένο και επικαιροποιημένο κείμενο Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την θανατική ποινή: αναθεωρημένο και επικαιροποιημένο κείμενο Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ (i) Τα Ηνωμένα Έθνη, μεταξύ άλλων στο Διεθνές Σύμφωνο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

IP Chapter I. Σχετικά διεθνή νομικά πρότυπα

IP Chapter I. Σχετικά διεθνή νομικά πρότυπα Δράση: «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» Εκπαιδευτής: Dr. Thomas Wenzel Medical University

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ TΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ TΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ Αριθµ. Απόφ.: 1768/2006 ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ TΡΙΜΕΛΟΥΣ ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΟΥ Το ικαστήριο που συγκροτήθηκε από τους ικαστές: 1. ΠΑΠΑ ΑΚΑΚΗ Νικόλαο, Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Κατάλογος της ΕΕ που περιλαµβάνει πρόσωπα, οµάδες και οντότητες στις οποίες εφαρµόζονται ειδικά µέτρα για την καταπολέµηση της τροµοκρατίας 22 εκεµβρίου 2009 Η ΕΕ θέσπισε

Διαβάστε περισσότερα

Use of this document is subject to the agreed Terms and Conditions and it is protected by digitally embedded signatures against unauthorized use

Use of this document is subject to the agreed Terms and Conditions and it is protected by digitally embedded signatures against unauthorized use Αριθµός 4118 Τετάρτη, 21 Μαρτίου 2007 ΕΠΙΣΗΜΗ ΕΦΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Ι Ν. 35(Ι)/2007 Ο περί Προστασίας των Μισθών Νόµος του 2007 εκδίδεται µε ηµοσίευση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ότι η Κυβέρνηση της Αυτής Μεγαλειότητος δήλωσε στη Δήλωση ότι οι κύριοι σκοποί προς επίτευξη ήταν:

ΣΗΜΕΙΩΝΟΝΤΑΣ ότι η Κυβέρνηση της Αυτής Μεγαλειότητος δήλωσε στη Δήλωση ότι οι κύριοι σκοποί προς επίτευξη ήταν: Διευθέτηση μεταξύ της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βορείου Ιρλανδίας αναφορικά με τη ρύθμιση της ανάπτυξης στις Κυρίαρχες

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 25.10.2004 COM(2004) 709 τελικό. ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Η εφαρµογή από τα κράτη µέλη της σύµβασης σχετικά µε την προστασία των οικονοµικών συµφερόντων των Ευρωπαϊκών

Διαβάστε περισσότερα

Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/2814-1/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 88/2015

Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/2814-1/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 88/2015 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Αθήνα, 29-07-2015 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/2814-1/29-07-2015 Α Π Ο Φ Α Σ Η 88/2015 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

: EJTN. : Barcelona (Spain) : Criminal Justice I

: EJTN. : Barcelona (Spain) : Criminal Justice I Φορέας Υλοποίησης : EJTN Τόπος ιεξαγωγής : Barcelona (Spain) Ηµεροµηνία : 9-11/10/2013 Τίτλος Σεµιναρίου Συµµετοχή : Criminal Justice I :15ήςοµάδα Εισαγγελικών Λειτουργών µε επικεφαλή τον κ. Λ. Πατσαβέλλα

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης»

στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ στο σχέδιο νόµου «Κύρωση του Πρωτοκόλλου για τα Προνόµια και τις Ασυλίες του Κέντρου Επιβολής Νόµου της Νοτιοανατολικής Ευρώπης» Προς τη Βουλή των Ελλήνων Το εν θέµατι Πρωτόκολλο υπογράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ

ΤΟ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΠ. ΚΑΙΣΑΡΗ δικηγόρος ΤΟ ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ (μετά τις τροποποιήσεις των ν. 4057/2012 και 4093/2012) Κατ άρθρο Ερμηνεία Νομολογία ΤΟΜΟΣ A ΝΟΜΟΡΑΜΑ.ΝΤ - Τσαλαπάτης Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ. Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις»

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ. Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις» ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις» Θέµα: Τροποποίηση άρθρου 200 Α Κώδικα Ποινικής ικονοµίας Α. Αιτιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Διεθνών Πράξεων Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Διεθνών Πράξεων Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Διεθνών Πράξεων Προστασίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου Παγκόσμιο και Περιφερειακό Επίπεδο Θεσσαλονίκη 2012 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη 2012

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας

Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας EL Ετήσια έκθεση για τις δραστηριότητες της επιτροπής καταπολέµησης της απάτης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την περίοδο Ιανουαρίου 2001 - Φεβρουαρίου 2002 14 Μαρτίου 2002 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή......3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Α ΕΚ ΟΣΗΣ...11 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...13 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Α ΕΚ ΟΣΗΣ...11 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...13 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Α ΕΚ ΟΣΗΣ...11 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...13 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Eισαγωγή 1. Ορισµοί...23 2. Πηγές ποινικής δικονοµίας...24 3. Ποινική δίκη στάδια...26 4. Οι θεµελιώδεις

Διαβάστε περισσότερα

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Μαΐου 2012 σχετικά µε την προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά το ποινικό δίκαιο (2010/2310(INI))

Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Μαΐου 2012 σχετικά µε την προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά το ποινικό δίκαιο (2010/2310(INI)) P7_TA(2012)0208 Προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά το ποινικό δίκαιο Ψήφισµα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 22ας Μαΐου 2012 σχετικά µε την προσέγγιση της ΕΕ όσον αφορά το ποινικό δίκαιο (2010/2310(INI)) Το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο και πιο συχνά κάνει την εµφάνισή

Διαβάστε περισσότερα

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007

Σ Η Μ Ε Ι Ω Μ Α ( ιά ιεραρχία ΓΕΕΘΑ) ΓΕΕΘΑ/Γραφείο Νοµικού Συµβούλου Αθήνα, 15 Φεβ 2007 Ρυµούλκηση στο Αιγαίο Κανονισµός 3577/92 της ΕΕ ιαφορά σε σχέση µε το SAR Λοιπές συναφείς επισηµάνσεις * Βασιλείου Γ. Μακρή, Στρατιωτικού ικαστή, Νοµικού Συµβούλου Γ.Ε.ΕΘ.Α * Το κείµενο που ακολουθεί συντάχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4430, 21.2.2014 Ν. 18(Ι)/2014 18(Ι)/2014 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΕ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ: L. 280, 26.10.2010,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» Όπως αναφέρεται στην από 19 Οκτωβρίου 2010, προς την Βουλή των Ελλήνων, Έκθεση της Ειδικής Μόνιμης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ποινική ικονομία II. Υποχρεωτικό. Πτυχίο (1ος Κύκλος) Θα ανακοινωθεί

Ποινική ικονομία II. Υποχρεωτικό. Πτυχίο (1ος Κύκλος) Θα ανακοινωθεί Τίτλος Μαθήματος: Κωδικός Μαθήματος: Ποινική ικονομία II LLB407 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Επίπεδο Μαθήματος: (Πρώτου, δεύτερου ή τρίτου κύκλου) Έτος Σπουδών: Τετράμηνο προσφοράς 6

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1566-2/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 91 /2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1566-2/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 91 /2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 29-09-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1566-2/29-09-2016 Α Π Ο Φ Α Σ Η 91 /2016 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε, µετά από πρόσκληση του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΗΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ

ΣΧΕΔΙΟ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΗΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ Ημερομηνία Ανάρτησης: 25/11/2005 ΣΧΕΔΙΟ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΟΗΕ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΩΝ Κατά τη διάρκεια της Παγκόσμιας Συνάντησης για τα Ηλεκτρονικά

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών

Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών [όπως κυρώθηκε με το N. 2502/1997: Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Άσκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών, (ΦΕΚ 103, τ. Α )] Άρθρο πρώτο.-

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΑΣ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Αθήνα, 4 Μαΐου Προς τον Πρόεδρο του ΤΕΕ Κ. Γιάννη Αλαβάνο

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΑΣ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Αθήνα, 4 Μαΐου Προς τον Πρόεδρο του ΤΕΕ Κ. Γιάννη Αλαβάνο ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑ ΑΣ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Αθήνα, 4 Μαΐου 2006 Προς τον Πρόεδρο του ΤΕΕ Κ. Γιάννη Αλαβάνο Με το αριθµ. πρωτ. 121/14-3-2006 έγγραφο της Ενωσης Μηχανικών ηµοσίων Υπαλλήλων ιπλωµατούχων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 18.12.2012 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 0338/2012, του Γεωργίου Φλωρά, ελληνικής ιθαγένειας, σχετικά με εικαζόμενη παράβαση της κοινοτικής νομοθεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4112, 16/2/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΕΡΓΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ(ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΔΥΣΜΕΝΟΥΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ)ΝΟΜΟ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4112, 16/2/2007 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΕΡΓΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ(ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΔΥΣΜΕΝΟΥΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ)ΝΟΜΟ ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΕΡΓΟΔΟΤΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΧΡΟΝΟΥ(ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΔΥΣΜΕΝΟΥΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ)ΝΟΜΟ Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. 98(Ι) του 2003. 1. Ο παρών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΟΙΝΙΚΟΥ

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΠΟΙΝΙΚΟΥ 1. Να εξωτερικεύσουμε τί πιστεύουμε για τον Ποινικό Κώδικα και να δώσουμε παραδείγματα αδικημάτων που πιστεύουμε ότι χρειάζονται εκσυγχρονισμό. Πχ. κτηνοβασία είναι εντελώς αχρίαστη

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 365/82 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 1355/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 17ης Δεκεμβρίου 2014 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 391/2009 σχετικά με την έγκριση ορισμένων κωδίκων και συναφών

Διαβάστε περισσότερα

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της

Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της Τελευταίως παρατηρείται έξαρση του φαινομένου επιθέσεων, βιαιοπραγιών και διενέργειας ελέγχων σε αλλοδαπούς μετανάστες, σε σχέση με τη νομιμότητα της εισόδου και διαμονής αυτών στη χώρα καθώς και της ασκήσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΙΟΙΚΗΤΗΣ ή ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΙΟΙΚΗΤΗΣ ή ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΙΟΙΚΗΤΗΣ ή ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Άρθρο : 1201. Ανάθεση καθηκόντων ιοικητού ή ιευθυντού. 1. Σε κάθε Ναυτική Υπηρεσία ξηράς ανεξάρτητη ή υποτεταγµένη και ανάλογα µε την αρµοδιότητα της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΕ ΕΝΑΝΤΙ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΑ ΒΑΣΑΝΙΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΣΚΛΗΡΗΣ, ΑΠΑΝΘΡΩΠΗΣ ΚΑΙ ΤΑΠΕΙΝΩΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Η ΤΙΜΩΡΙΑΣ (Επικαιροποιημένες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΞΕΠΛΥΜΑ ΒΡΟΜΙΚΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Εισαγωγή...5 2. Η επιρροή του αμερικανικού

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3414, 23/6/2000

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3414, 23/6/2000 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Αρ. 3414 της 23ης ΙΟΥΝΙΟΥ 2000 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΜΕΡΟΣ I Ο περί Μηχανοκινήτων Οχημάτων και Τροχαίας Κινήσεως (Τροποποιητικός) (Αρ. 2) Νόμος του 2000 εκδίδεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 02 ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΝΑΥΤΙΚΟ Άρθρο 0201: Ορισµός του Πολεµικού Ναυτικού 1. Ο όρος "Πολεµικό Ναυτικό", όπως χρησιµοποιείται στο κείµενο των ιατάξεων, δηλώνει το σύνολο των Ναυτικών και Αεροναυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι:

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι: BULLETIN 74 ΑΠΟΜΕΙΩΣΗ (HAIRCUT) ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ (ΜΕΜΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΝΩΠΙΟΝ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΗΜΑΤΩΝ) Προδικαστική Ένσταση: Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας εισηγήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

Πειθαρχία και Διαχείριση Παραπόνων στην Επιχείρηση

Πειθαρχία και Διαχείριση Παραπόνων στην Επιχείρηση Υγιείς Εργασιακές Σχέσεις - Σύγχρονες Επιχειρήσεις Πειθαρχία και Διαχείριση Παραπόνων στην Επιχείρηση 3 η Ημέρα 12/6/2014 Πειθαρχικός Κώδικας Η πειθαρχία είναι ουσιώδης παράμετρος σε κάθε επιχείρηση για

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων

Δίκαιο των Ανηλίκων. Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7: Ιδιαιτερότητες της ποινικής διαδικασίας ανηλίκων Αγγελική Γ. Πιτσελά, Αν. Καθηγήτρια Εγκληματολογίας - Σωφρονιστικής Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 152/2012

Α Π Ο Φ Α Σ Η 152/2012 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 29-10-2012 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/6915/29-10-2012 Α Π Ο Φ Α Σ Η 152/2012 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα, συνήλθε µετά από πρόσκληση του

Διαβάστε περισσότερα

Εντολή της οµάδας εργασίας για το Χάρτη

Εντολή της οµάδας εργασίας για το Χάρτη ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Βρυξέλλες, 31 Μαΐου 2002 (03.06) (OR. fr) CONV 72/02 ΣΗΜΕΙΩΜΑ του : προς : Θέµα : κ. António Vitorino τα µέλη της Συνέλευσης Εντολή της οµάδας εργασίας για το Χάρτη Επισυνάπτεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3920, 12/11/2004 Ο ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3920, 12/11/2004 Ο ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Ο ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Για σκοπούς εναρμόνισης με την πράξη του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τίτλο- «Απόφαση-Πλαίσιο του Συμβουλίου της 13 ης Ιουνίου 2002 σχετικά με τις Κοινές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα Καθηγητή Σ. Περράκη... Ευχαριστίες Συγγραφέα... Κυριότερες Συντομογραφίες... ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα Καθηγητή Σ. Περράκη... Ευχαριστίες Συγγραφέα... Κυριότερες Συντομογραφίες... ΕΙΣΑΓΩΓΗ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα Καθηγητή Σ. Περράκη... Ευχαριστίες Συγγραφέα... Κυριότερες Συντομογραφίες... Σελ. ΙΧ ΧΙ ΧΙΧ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ Η.Π.Α. ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΔΙΕΘΝΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Αριθµ. Βουλ. 1157/2007. Το ικαστικό Συµβούλιο του Στρατοδικείου Αθηνών.

ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Αριθµ. Βουλ. 1157/2007. Το ικαστικό Συµβούλιο του Στρατοδικείου Αθηνών. ΣΤΡΑΤΟ ΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Αριθµ. Βουλ. 1157/2007 Το ικαστικό Συµβούλιο του Στρατοδικείου Αθηνών. Συγκροτήθηκε από τους ικαστές: 1. Παπαδακάκη Νικόλαο, Στρατιωτικό ικαστή Β,Προεδρεύοντα,επειδή κωλύεται ο Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1 ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ Ακριβές αντίγραφο από το πρωτότυπο που κατετέθην στα βιβλία εταιρειών του Πρωτοδικείου Αθηνών µε αυξ. Αριθµό 5427 το οποίο θεωρήθηκε για την νόµιµη σήµανση, Αθήνα, 6 Απριλίου 2006. Εταίροι:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 03 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 03 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ Άρθρο 0301: Στρατιωτική εξουσία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 03 ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΙΟΙΚΗΣΕΩΣ 1. Η άσκηση ιοικήσεως στηρίζεται πάντοτε στην ανάθεση αντιστοίχου και συµφώνου προς τους νόµους στρατιωτικής εξουσίας. 2. Η στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Εξετάσεις με το Άρθρο 5 του Περί Δικηγόρων Νόμου ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Εξετάσεις με το Άρθρο 5 του Περί Δικηγόρων Νόμου ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Εξετάσεις με το Άρθρο 5 του Περί Δικηγόρων Νόμου ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. (i) Ποια διαδικασία ακολουθείται σε

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ιωνά Νικολάου:

Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ιωνά Νικολάου: Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ιωνά Νικολάου: Επειδή όμως φαίνεται ότι η εκστρατεία εκτόξευσης ανυπόστατων καταγγελιών από τον κ. Παπαγεωργίου τυγχάνει κομματικής εκμετάλλευσης, θα σχολιάσω ορισμένα ζητήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.6.2015 COM(2015) 292 final 2015/0131 (NLE) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 104/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Kοινοποίηση

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 104/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Kοινοποίηση Διαμεσολάβηση 104/2014 Σελίδα 1 ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 104/2014 (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς 1) Τμήμα Εσόδων Δ/νσης Οικονομικών esoda@cityofathens.gr 2) Κυρία *** *** *** Kοινοποίηση 1) Γραφείο Δημάρχου mayor@cityofathens.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ 1 ΑΡΙΘΜ. 315/V/2006 Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΕ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Συνεδρίασε στην αίθουσα Συνεδριάσεων του 1ου ορόφου, του κτηρίου των Γραφείων της (Κότσικα 1Α & Πατησίων), την 16 η Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

- Η διάταξη του άρθρου 3 της Σύμβασης 74. - Η απόφαση του Δικαστηρίου της 18 ης Δεκεμβρίου 1996, Λοϊζίδου κατά Τουρκίας 31 - Ανάλυση:

- Η διάταξη του άρθρου 3 της Σύμβασης 74. - Η απόφαση του Δικαστηρίου της 18 ης Δεκεμβρίου 1996, Λοϊζίδου κατά Τουρκίας 31 - Ανάλυση: ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Γιώργου Παπαδημητρίου, Καθηγητού του συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 9 Κεφάλαιο Πρώτο Η ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού

Εισήγηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού «Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας προς τις Οδηγίες 2001/84/ΕΚ και 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2001 και 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με το δικαίωμα παρακολούθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΘΗΝΑ 2012 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 ΠΕ ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ...4 ΙΚΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΞΩ ΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ:...5 ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΚΑΙ ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΒΑΤΩΝ...5 ΦΟΡΕΙΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Κατάλογος της ΕΕ που περιλαμβάνει πρόσωπα, ομάδες και οντότητες στις οποίες εφαρμόζονται ειδικά μέτρα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας 6 Φεβρουαρίου 2008 Η ΕΕ θέσπισε

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την K. Banks και τον M. Desantes, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την K. Banks και τον M. Desantes, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο, ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ της 19ης Μαρτίου 2002 (1) «Παράβαση κράτους μέλους - Μη προσχώρηση εμπροθέσμως στη Σύμβαση της Βέρνης για την προστασία των λογοτεχνικών και καλλιτεχνικών έργων (Πράξη των Παρισίων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΑΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΟΙΝΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Βρυξέλλες, 21.5.2015 JOIN(2015) 24 final 2015/0110 (NLE) Κοινή πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 α ό 4 Αριθµός Απόφασης 272/2009 Αριθµός κατάθεσης αίτησης../2008 ΤΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟ ΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΙΚΑΣΤΗΣ: Κλεόβουλος - ηµήτριος Κοκκορός, Πρόεδρος Πρωτοδικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 26.10.2009 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 1374/2002, Αναφορά 1374/2002, του Πέτρου Τσελεπίδη, ελληνικής ιθαγένειας, εξ ονόματος του «Συλλόγου Εισαγωγέων

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1

Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Βασικές Αρχές για το Ρόλο των Δικηγόρων 1 Υιοθετήθηκαν από το Όγδοο Συνέδριο των Ηνωμένων Εθνών για την Πρόληψη των Εγκλήματος και τη Μεταχείριση των Εγκληματιών Αβάνα, Κούβα, 27 Αυγούστου έως 7 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες Ερωτήσεις- Απαντήσεις για την Περιβαλλοντική Ευθύνη. Σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται η ευθύνη για περιβαλλοντική ζημιά;

Χρήσιμες Ερωτήσεις- Απαντήσεις για την Περιβαλλοντική Ευθύνη. Σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται η ευθύνη για περιβαλλοντική ζημιά; Χρήσιμες Ερωτήσεις- Απαντήσεις για την Περιβαλλοντική Ευθύνη Σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται η ευθύνη για περιβαλλοντική ζημιά; Ζημιά σε προστατευόμενα είδη και φυσικούς οικοτόπους, ήτοι οποιαδήποτε ζημία

Διαβάστε περισσότερα

GROSOLI ΑΠΟΦΑΣΗ TOY ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ

GROSOLI ΑΠΟΦΑΣΗ TOY ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ GROSOLI ΑΠΟΦΑΣΗ TOY ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ της 12ης Δεκεμβρίου 1973 * Στην υπόθεση 131/73, που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Tribunale του Τρέντο προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Εγκληµατολογικών Ερευνών Νοµική Σχολή ΔΠΘ. Αθανασία Συκιώτου Επικ. Καθηγήτρια Εγκληµατολογίας

Εργαστήριο Εγκληµατολογικών Ερευνών Νοµική Σχολή ΔΠΘ. Αθανασία Συκιώτου Επικ. Καθηγήτρια Εγκληµατολογίας Εργαστήριο Εγκληµατολογικών Ερευνών Νοµική Σχολή ΔΠΘ Επικ. Καθηγήτρια Εγκληµατολογίας Σχεδιασµός Συγκέντρωση υλικού Διάγραµµα Εκπόνηση (υλοποίηση µε τεκµηρίωση) Αξιολόγηση (έρευνας) Εννοιολογική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4231, 19/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4231, 19/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΛΑΤΟΜΕΙΩΝ ΝΟΜΟ Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: Συνοπτικός τίτλος. Κεφ. 270 5 του 1965 88(Ι) του 1995 132(Ι) του 2001 63(Ι) του 2003

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4229, 5/2/2010 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΕΥΛΟΓΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ --------------------- Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό Ποινικό Δίκαιο & Δυνατότητες Διάδοσης και Εφαρμογής του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου *

Στρατιωτικό Ποινικό Δίκαιο & Δυνατότητες Διάδοσης και Εφαρμογής του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου * Στρατιωτικό Ποινικό Δίκαιο & Δυνατότητες Διάδοσης και Εφαρμογής του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου * Ευγένιος Αρ. Γιαρένης Ανακριτής του Στρατοδικείου Αθηνών * Δημοσιεύθηκε στα Ποινικά Χρονικά ΝΓ (2003),

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ. Άρθρο 1. (άρθρο 1 της Οδηγίας) Αντικείμενο της ρύθμισης. Άρθρο 2. (άρθρο 2 της Οδηγίας) Ορισμοί

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ. Άρθρο 1. (άρθρο 1 της Οδηγίας) Αντικείμενο της ρύθμισης. Άρθρο 2. (άρθρο 2 της Οδηγίας) Ορισμοί ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «Ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο της Οδηγίας 2011/99/EE του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Δεκεμβρίου 2011 περί της ευρωπαϊκής εντολής προστασίας» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο περί Νοµικής Αρωγής Νόµος του 2002 εκδίδεται µε δηµοσίευση στην Επίσηµη Εφηµερίδα της Κυπριακής ηµοκρατίας σύµφωνα µε το Άρθρο 52 του Συντάγµατος.

Ο περί Νοµικής Αρωγής Νόµος του 2002 εκδίδεται µε δηµοσίευση στην Επίσηµη Εφηµερίδα της Κυπριακής ηµοκρατίας σύµφωνα µε το Άρθρο 52 του Συντάγµατος. Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι) Αρ. 3629, 9.8.2002 Ν. 165(Ι)/2002 Ο περί Νοµικής Αρωγής Νόµος του 2002 εκδίδεται µε δηµοσίευση στην Επίσηµη Εφηµερίδα της Κυπριακής ηµοκρατίας σύµφωνα µε το Άρθρο 52 του Συντάγµατος. Για

Διαβάστε περισσότερα