Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης Λέκτωρ Εφαρμοσμένης Ηθικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Ευθανασία και Βιοηθική»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης Λέκτωρ Εφαρμοσμένης Ηθικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Ευθανασία και Βιοηθική»"

Transcript

1 Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης Λέκτωρ Εφαρμοσμένης Ηθικής του Πανεπιστημίου Αθηνών «Ευθανασία και Βιοηθική» Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο Νοσηλευτικής και Ψυχοκοινωνικής Ογκολογίας, 6 Απριλίου 2005, Αποτελέσματα Σεμιναρίου, Έκδοση της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, Αθήνα 2006, σσ εν υπάρχει ίσως, όσον αφορά στην ιατρική ηθική, πλέον επίκαιρο, φλέγον αλλά και αµφιλεγόµενο ζήτηµα από αυτό της ευθανασίας. Επιτρέψτε µου στο σηµείο αυτό να ανοίξω µια παρένθεση σε σχέση µε την ιδιότητα της επικαιρότητας που προσέδωσα στο θέµα µας: η ευθανασία είναι διαρκώς επίκαιρη, και θα παραµένει πάντοτε, όσο τουλάχιστον η ιατρική κλίνη θα φιλοξενεί το εναγώνιο και επώδυνο τέλος του ανθρώπου. ιότι όταν οµιλούµε περί ευθανασίας στην ουσία αναφερόµαστε σε µια µορφή θανάτου, στην πιο περίπλοκη, ίσως, που ο θάνατος µπορεί να λάβει. Γνωρίζουµε όλοι πως ο άνθρωπος µπορεί να επιλέξει ανάµεσα σε πολλούς τρόπους ζωής: έχει τη δυνατότητα να ζήσει µε αξιοπρέπεια ή αναξιοπρεπώς, ελεύθερος ή υποδουλωµένος στα πάθη του, σε καταστάσεις ή ακόµη και σε συνανθρώπους του, µε εντιµότητα ή και χωρίς αυτή κ.ο.κ. Όταν όµως η εξέτασή µας φθάσει στον θάνατο, θα διαπιστώσουµε πως οι τρόποι µε τους οποίους αυτός µπορεί να επέλθει είναι πολύ συγκεκριµένοι και περιορισµένοι: το τέλος της ζωής µας µπορεί να έλθει αφ ενός µε φυσικό τρόπο, αφ ετέρου µε βίαιο και κατά τρίτον µε αυτοχειριασµό. Εσχάτως µια τέταρτη επιλογή επιδιώκει µε αρκετές, οµολογουµένως, αξιώσεις να προστεθεί στους πιθανούς τρόπους τερµατισµού της ζωής: αυτή της ευθανασίας. Τι είναι όµως αυτό που επιβάλλει την είσοδο στο προσκήνιο της ευθανασίας; Ο άνθρωπος, όπως είναι γνωστό, είναι το µόνο ον µε πλήρως ανεπτυγµένες νοητικές δεξιότητες. Ως εκ τούτου, µόνο αυτός, θα µπορούσαµε να ισχυρισθούµε, µπορεί να ζει, ενώ όλα τα υπόλοιπα όντα απλώς επιβιώνουν ή υφίστανται. Η ιδιότητά του αυτή, η οποία και τον ξεχωρίζει από την υπόλοιπη δηµιουργία, συνιστά την ειδοποιό του διαφορά αλλά παράλληλα και τον σταυρό του µαρτυρίου του. Και τούτο διότι ο άνθρωπος έχει συναίσθηση της παρουσίας του και της εν τω χρόνω πορείας του. Έχει την δυνατότητα να αναµιµνίσκεται το παρελθόν του, να ζει συνειδητά το παρόν του αλλά και να προσβλέπει στο µέλλον. Μπορεί να έχει φιλοδοξίες, ελπίδες και προσδοκίες. Παράλληλα όµως, µπορεί να αισθάνεται και φόβο για το µέλλον. Επιπλέον, γνωρίζει πως το µέλλον αυτό δεν θα είναι ανεξάντλητο αλλά πεπερασµένο. Ο άνθρωπος είναι το µόνο πλάσµα που ζει γνωρίζοντας πως η ζωή του κάποτε θα 1

2 τελειώσει. Υπό την έννοια αυτή, θα µπορούσαµε να τον χαρακτηρίσουµε ως το πλέον τραγικό ον, αφού ο,τιδήποτε πράττει συνοδεύεται από την επίγνωση της προσωρινότητας, άρα και της µαταιότητας. Παράλληλα, βέβαια, η επίγνωση αυτή ενσταλάζει στην ψυχή του τον φόβο για το µέλλον, και ειδικώς τον φόβο για τον θάνατο. Ο θάνατος αποτελεί για όλους µας µια διαρκώς επικείµενη κατάσταση, µια αόριστη απειλή η οποία όµως είναι διαρκώς παρούσα, κρυµµένη ίσως στο πίσω µέρος του µυαλού µας, αλλά πάντοτε ενεργή. Αυτός ο φόβος του θανάτου ακριβώς, ισχυρίζονται στις µέρες µας οι ψυχολόγοι διαφόρων κατευθύνσεων, είναι που ωθεί τον άνθρωπο στην πολιτισµική του δράση. Ο άνθρωπος παράγει πολιτισµό, µετασχηµατίζει το φυσικό του περιβάλλον και ορθώνει πνευµατικά αλλά και υλικά δηµιουργήµατα ακριβώς εξαιτίας της επίγνωσης του πεπερασµένου της ζωής του. Η ένστικτη τάση του για δηµιουργικότητα τον βοηθά να ξεχνά πως τα δηµιουργήµατά του και αυτός ο ίδιος µόνο πρόσκαιρη ύπαρξη µπορούν να απολαύσουν. Παράλληλα, βέβαια, ο άνθρωπος δηµιουργεί ιστορία, η οποία τον αυτονοµεί από την φυσική αναγκαιότητα και του χαρίζει την ψευδαίσθηση πως έχει τη δυνατότητα να επιβιώσει πέραν του φυσικού, ατοµικού του τέλους, είτε εξ αιτίας της υστεροφηµίας που θα προέλθει εκ των έργων του, είτε µέσω της συνέχειας του είδους. Αν δεχθούµε την παραπάνω άποψη, και εάν αναλογισθούµε το µέγεθος, την έκταση και την λάµψη του ανθρώπινου πολιτισµού, θα µπορούσαµε ίσως να συµπεράνουµε την ένταση του φόβου που ο άνθρωπος νιώθει για τον θάνατο. Το ερώτηµα, βεβαίως, που προκύπτει, είναι περί του τι ακριβώς φοβάται ο άνθρωπος στο θάνατο. Άλλωστε, όπως πολύ καθησυχαστικά υποστήριξε ο Επίκουρος, ο άνθρωπος και ο θάνατος ποτέ δεν συναντώνται. ιότι όταν υπάρχουµε, ο θάνατος απουσιάζει. Και όταν εµφανίζεται αυτός, απουσιάζουµε εµείς. εν είναι αυτή µια εξόχως λογική θεώρηση, η οποία θα έπρεπε να εξαφανίσει από την ψυχή µας τον φόβο του θανάτου; Η πραγµατικότητα δείχνει πως όχι. Μήπως φοβούµεθα την επικείµενη ανυπαρξία; Όµως και πάλι η ανυπαρξία είναι µια ουδέτερη κατάσταση, και βέβαια πολλές φορές, όπως θα δούµε και στη συνέχεια, φαίνεται πολύ προτιµότερη συγκρινόµενη µε κάποιες µορφές ύπαρξης. Μήπως είναι το άγνωστο; Όµως ο άνθρωπος φαίνεται πως ελκύεται από αυτό, κάτι που υποδηλώνουν οι ανακαλύψεις, οι επινοήσεις και οι κατακτήσεις του. Αν αυτό δεν ίσχυε, το είδος µας θα βρισκόταν ακόµη στα πρώιµα στάδια της εξέλιξής του. Πιστεύω πως όλοι θα συµφωνούσαµε πως, παρότι διαφόρων µορφών φόβος µπορεί να κατοικεί σε κάθε ανθρώπινη ψυχή σχετικά µε τον θάνατο, όλοι µας κατά το µάλλον ή ήττον φοβούµαστε τον τρόπο µε τον οποίο ο θάνατος θα µας συναντήσει. Και ο φόβος αυτός είναι που οδηγεί στο προσκήνιο την ευθανασία. 2

3 Ορισµός Εάν θα επιθυµούσαµε να ορίσουµε µε αδρές γραµµές την ευθανασία, θα λέγαµε πως αυτή ίσταται εν τω µέσω αυτοκτονίας και φόνου. Με την αυτοκτονία µοιράζεται την επιθυµία του θύµατος να δοθεί τέλος στη ζωή του, ενώ διακρίνεται αυτής από το γεγονός πως, ενώ στην αυτοκτονία θύµα και θύτης ταυτίζονται, κατά την ευθανασία ο δράστης είναι διάφορος του θύµατος. Κοινό σηµείο της ευθανασίας και του φόνου αποτελεί η θανάτωση ενός ανθρωπίνου πλάσµατος. Ειδοποιός τους διαφορά η επιθυµία του θανάτου από την πλευρά του θύµατος στην πρώτη περίπτωση και η επιθυµία της ζωής στη δεύτερη. Εάν θα θέλαµε να καταστήσουµε σαφέστερη την έννοια της ευθανασίας, θα λέγαµε πως αυτή συνιστά τον σκόπιµο τερµατισµό της ζωής ενός ανιάτως πάσχοντος και επωδύνως θνήσκοντος ασθενούς κατ απαίτησή του από ένα δεύτερο πρόσωπο το οποίο οδηγείται στην πράξη αυτή από ανθρωπιστικά ελατήρια. Η πρόθεση, τα ανθρωπιστικά συναισθήµατα, η ανίατη σε τελικό στάδιο ασθένεια αλλά και η απαίτηση του ασθενούς πρέπει να χαρακτηρίζουν από κοινού την πράξη που αποκαλείται ευθανασία. Εάν ο γιατρός δεν έχει την πρόθεση να τερµατίσει την ζωή του ασθενούς, αλλά εκείνος πεθαίνει από παρενέργεια της αγωγής, δεν υφίσταται ευθανασία, είτε ο ασθενής την είχε απαιτήσει είτε όχι. Στην περίπτωση αυτή έχουµε αστοχία ή παρενέργεια (double effect) της επιλεγείσας αγωγής. Εάν ο ασθενής ζητά ευθανασία και ο γιατρός την διενεργεί κινούµενος από ιδιοτελή ελατήρια και όχι από ανθρωπισµό, ο µεν ασθενής έχει υποστεί ευθανασία, ο γιατρός όµως έχει διαπράξει φόνο. Εάν ο ασθενής δεν πάσχει σωµατικά αλλά ψυχολογικά, η θανάτωσή του δεν αποτελεί ευθανασία αλλά φόνο που ατυχώς επελέγη αντί της κατάλληλης ψυχικής θεραπείας. Και τέλος, εάν δεν υπάρχει σαφής και εκπεφρασµένη απαίτηση του πάσχοντος, είναι προφανές πως οµιλούµε αποκλειστικά περί φόνου, είτε κίνητρο της πράξης υπήρξε ο οίκτος και, γενικώς, φιλάνθρωπα αισθήµατα είτε όχι. Είναι αδιανόητο να επιτρέπουµε στην αγάπη µας για τον συνάνθρωπο να λαµβάνει αποφάσεις και περί της ζωής του. Ας φανταστούµε την περίπτωση ενός ευαισθητοποιηµένου ανθρώπου ο οποίος, παρατηρώντας την έλλειψη τροφής που µαστίζει την µαύρη ήπειρο, αναλαµβάνει σταυροφορία εξολόθρευσης των κατοίκων της ώστε να µην υποφέρουν περισσότερο. Ας θεωρήσουµε, επί πλέον, πως οι άνθρωποι αυτοί όντως αργά ή γρήγορα θα έχαναν την ζωή τους από ασιτία. ικαιολογείται ηθικώς η πράξη του; Ασφαλώς όχι. εν δικαιούµαστε ηθικώς να λαµβάνουµε αποφάσεις για την ζωή των άλλων και, βέβαια, δεν πρέπει να ξεχνούµε πως ο δρόµος για την κόλαση είναι στρωµένος µε καλές προθέσεις. 3

4 Σε ότι αφορά στην απαίτηση του πάσχοντος να του διενεργηθεί ευθανασία, δεν πρέπει να µας διαφύγει µια επιπλέον παράµετρος, η οποία και καθορίζει ένα πλέγµα ηθικών υποχρεώσεων για το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Για να έχει τη δυνατότητα κάποιος να απαιτήσει συνειδητά, πρέπει να είναι ελεύθερος να επιλέξει ανάµεσα στις δυνατότητες που του προσφέρονται. Εάν η επιλογή του είναι αποτέλεσµα της άγνοιας ή του αφόρητου και βασανιστικού πόνου, τότε σε καµία περίπτωση δεν είναι ελεύθερη αλλά ετεροκαθορίζεται. Κατά συνέπεια, ο ασθενής που ζητά συνειδητά να του διενεργηθεί ευθανασία είναι εκείνος ο οποίος αφ ενός δεν σπαράζει από τον πόνο και αφ ετέρου αυτός που είναι πλήρως και ορθώς ενηµερωµένος για την κατάστασή του και τις προοπτικές της. Καθήκον του γιατρού αλλά και του νοσηλευτή, συνεπώς, αποτελεί η καταπράυνση του πόνου και η επαρκής ενηµέρωση του ασθενούς, προτού η επιθυµία του για ευθανασία τεθεί υπό εξέταση. Η διενέργεια ευθανασίας σε ανενηµέρωτους ασθενείς κατ ουσίαν συνιστά φόνο. Οι δύο άξονες επί των οποίων διαφοροποιούνται τα είδη της ευθανασίας είναι αφ ενός το είδος της δράσης που αναλαµβάνεται για τον τερµατισµό της ζωής και αφ ετέρου η ύπαρξη ή η απουσία της απαίτησης του πάσχοντος. Σε ότι αφορά στον πρώτο άξονα, ευθανασία είναι δυνατόν να διενεργηθεί είτε µε πράξη είτε µε παράλειψη. Στην πρώτη περίπτωση έχουµε ενεργητική ευθανασία, ενώ στη δεύτερη παθητική. Η ενεργητική ευθανασία (active euthanasia) µπορεί να διενεργηθεί µε χρήση θανατηφόρου ενέσεως, µε χορήγηση υπερβολικής δόσεως φαρµακευτικών σκευασµάτων, ακόµη και µε πρόκληση ασφυξίας ύστερα από νάρκωση. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, ο γιατρός παρεµβαίνει ενεργητικά στην πορεία της ζωής του ασθενούς και την τερµατίζει. Ο θάνατος του ασθενούς οφείλεται σε µια συγκεκριµένη πράξη ή σειρά ενεργειών του γιατρού ή όποιου άλλου ανέλαβε να διενεργήσει την ευθανασία. Αντίθετα, η παθητική ευθανασία (passive euthanasia) συνίσταται στην παράλειψη ενεργειών οι οποίες θα διατηρούσαν τον ασθενή στη ζωή. Η παύση των υποστηρικτικών µέσων, όπως του αναπνευστήρα ή της συσκευής µηχανικής υποστήριξης της καρδιάς, η διακοπή χορήγησης τροφής και νερού καθώς και η παράλειψη της µετάγγισης αίµατος στις περιπτώσεις που είναι απαραίτητη, είναι ορισµένοι τρόποι διενέργειας παθητικής ευθανασίας. Στις περιπτώσεις αυτές θεωρείται πως ο γιατρός δεν παρενέβη στην πορεία της ζωής του ασθενούς, άπαξ και δεν ενήργησε µε κάποιον τρόπο, αλλά απλώς άφησε την κλινική κατάσταση να εξελιχθεί φυσιολογικά, επέτρεψε, δηλαδή στα πράγµατα «να πάρουν τον δρόµο τους». Στις δύο αυτές µορφές ευθανασίας, την ενεργητική και την παθητική, θα έπρεπε να προσθέσουµε και µια τρίτη, η οποία συνήθως αποκαλείται ιατρικά υποβοηθούµενη αυτοκτονία (medically assisted suicide). Είναι η µέθοδος 4

5 που ακολουθεί ο αµερικανός γιατρός Jack Kevorkian, και συνίσταται στην χορήγηση στον ασθενή µιας συσκευής η οποία θα επιφέρει τον θάνατο. Η συσκευή αυτή εφαρµόζεται και τίθεται σε λειτουργία από τον ίδιο τον ασθενή. Με τον τρόπο αυτό ο γιατρός αποφεύγει τον κίνδυνο της δίωξής του για ανθρωποκτονία. Η µόνη δυνατή κατηγορία είναι αυτή της συνέργιας σε αυτοκτονία. Σε ό,τι αφορά στον δεύτερο άξονα, εκείνον της απαίτησης του πάσχοντος, η ευθανασία µπορεί να λάβει τρεις µορφές. Εάν υπάρχει εκπεφρασµένη απαίτηση από την πλευρά του ασθενούς, η ευθανασία χαρακτηρίζεται εκούσια (voluntary euthanasia). Ορισµένες φορές όµως, εάν για παράδειγµα ο ασθενής βρίσκεται σε κώµα ή εάν αδυνατεί απλώς να εκφράσει την βούλησή του, λαµβάνεται από το ιατρικό επιτελείο σε συνεργασία µε τους οικείους του πάσχοντος η απόφαση να δοθεί τέλος στην βασανιστική και ανέλπιδη κατάσταση του πάσχοντος. Στην περίπτωση αυτή οµιλούµε περί ακούσιας ευθανασίας (involuntary euthanasia). Εάν, βέβαια, ο ασθενής κατά το παρελθόν είχε εκφράσει την βούλησή του -είτε προφορικά είτε περιγράφοντάς την σε κάποιο κείµενοσχετικά µε αυτό που θα επιθυµούσε να του συµβεί σε περίπτωση που περιέρχετο στην κατάσταση που βρίσκεται, και εάν εξ αυτής της εξοµολόγησης προέκυπτε η επιθυµία για ευθανασία, η ευθανασία χαρακτηρίζεται µη εκούσια (non voluntary). εν είναι εκούσια πράξη, διότι ο ασθενής δεν την έχει ο ίδιος ζητήσει. εν συνιστά, όµως, ακούσια επιβολή, διότι η κατά το παρελθόν εκπεφρασµένη αντίληψη του πάσχοντος συνάδει µε την διενέργειά της. Αρκετές φορές η περίπτωση αυτή χαρακτηρίζεται ως ευθανασία «µε εικαζόµενη συναίνεση». Γιατί η ευθανασία είναι πρωτίστως ηθικό ζήτηµα; Ηθική είναι ο κλάδος της φιλοσοφίας που ασχολείται µε πρακτικά προβλήµατα της ζωής και µας προτείνει στάσεις και τρόπους δράσης, προβάλλει αυτό που θεωρείται, δηλαδή, ηθικώς ορθό ή εσφαλµένο. Η Εφαρµοσµένη Ηθική εστιάζει σε συγκεκριµένα ζητήµατα, όπως η ευθανασία. Για να επιλέξει ελεύθερα και µε πιθανότητες ορθής εκλογής ο άνθρωπος, οφείλει να ακολουθεί µια ορισµένη ηθική κατεύθυνση στην οποία και πρέπει να παραµένει σταθερός, κάποιες παραδοχές δυνάµει των οποίων θα διαµορφώνει τη δράση του. Ο άνθρωπος, παρ όλα αυτά, έχει τη δυνατότητα να ενεργεί ενάντια σε αυτό που θεωρεί ηθικώς ορθό. Και µάλιστα, πολλές φορές αυτό το πράττει συνειδητά. Η Μήδεια, πριγκίπισσα της Κολχίδος, αποφασίζει να θυσιάσει πλούτο, οικογενειακούς δεσµούς και κοινωνική θέση για να ακολουθήσει τον Ιάσονα. Όταν, µετά από χρόνια, διαπιστώνει πως αυτός δεν είναι παρά ένας αναίσχυντος αριβίστας 5

6 αποφασίζει να τον εκδικηθεί µε τον σκληρότερο τρόπο: σκοτώνοντας τα κοινά τους τέκνα. Γνωρίζει, βέβαια, πως παράλληλα σκοτώνει και τον ίδιο της τον εαυτό, αφού µια µητέρα δεν διαθέτει τίποτε πολυτιµότερο από τα παιδιά της. Την στιγµή, λοιπόν, που το µαχαίρι της είναι στραµµένο προς αυτά, εκφωνεί τους συγκλονιστικότερους ίσως στίχους που µπορούν να ανεβρεθούν σε αρχαία τραγωδία: «Γνωρίζω τι είδους εγκλήµατα πρόκειται να επιτελέσω η οργή µου, όµως, είναι ισχυρότερη από τη λογική µου.» Τι αξία έχει, λοιπόν, η Ηθική, άπαξ και ο άνθρωπος δύναται να ενεργεί ανεξάρτητα από τα κελεύσµατά της; Αξίζει τον κόπο να επενδύουµε κόπο και χρόνο για να οριοθετήσουµε ηθικά ένα ζήτηµα όπως η ευθανασία, αφού ούτως ή άλλως τελικώς θα ενεργήσουµε ανεξάρτητα από την όποια ηθική ανάλυση; Ο άνθρωπος οφείλει να γνωρίζει το ορθό, ανεξάρτητα από την ενδεχόµενη υποταγή του στο λάθος. Ακόµη και όταν σφάλλει πρέπει να έχει επίγνωση του γεγονότος αυτού και µε θάρρος να αναλαµβάνει την ευθύνη των πράξεών του και να αναµένει τις όποιες συνέπειες. Είτε διενεργήσει ο γιατρός ευθανασία είτε όχι, οφείλει να γνωρίζει εάν πρόκειται περί ηθικώς άξιας ή απαξιωµένης πράξης. εν υπάρχει αποκρουστικότερο θέαµα από αυτό του χαµερπούς και γλοιώδους εκείνου πλάσµατος, το οποίο βαφτίζει την ανάγκη του φιλοτιµία και την αδυναµία ή ανεπάρκειά του ηθική επιλογή και ιδεολογία. Αυτού του είδους ο χαµαιλέοντας ενεργεί άλλοτε µε έναν συγκεκριµένο τρόπο και άλλοτε εντελώς διαφορετικά, παρόλο που οι περιστάσεις είναι ίδιες. Και παρά το γεγονός αυτό, επιµένει να ισχυρίζεται πως και στις δυο περιπτώσεις έπραξε το ορθό. Η Ηθική οφείλει, λοιπόν, να αποφασίσει επί του ζητήµατος της ευθανασίας, ώστε τα ηθικά όντα να γνωρίζουν εάν πράττουν το ορθό διενεργώντας την ή απέχοντας από την εφαρµογή της. Της ηθικής διευθέτησης έπεται η νοµική αντιµετώπιση, η οποία δυνάµει των θεσπισµάτων της κατοχυρώνει, περιγράφει και καταγράφει την ηθική επιλογή. ιότι δεν νοείται νόµος ο οποίος δεν ακολουθεί τις κοινωνικές ηθικές επιλογές και, βέβαια, είναι θνησιγενής εκείνος που τις αντιστρατεύεται. Ηθικά ζητήµατα 1. Είναι η ευθανασία έγκληµα; 6

7 Ο Ελληνικός Ποινικός Κώδικας δεν χρησιµοποιεί τον όρο «ευθανασία». Οι διατάξεις που ρυθµίζουν το επίµαχο ζήτηµα ανήκουν στην οµάδα εκείνη των άρθρων που ασχολούνται µε την ανθρωποκτονία, κάτι που είναι δηλωτικό για την στάση του νοµοθέτη απέναντι στο θέµα. Το άρθρο 300 που ρυθµίζει τα της ευθανασίας αναφέρει πως «όποιος αποφάσισε και εκτέλεσε ανθρωποκτονία ύστερα από σπουδαία και επίµονη απαίτηση του θύµατος και από οίκτο γι αυτόν που έπασχε από ανίατη ασθένεια, τιµωρείται µε φυλάκιση» (δέκα ηµέρες έως πέντε χρόνια). Από τα παραπάνω προκύπτει πως ακόµη και αν το ίδιο το θύµα έχει ζητήσει τον θάνατό του και ο θύτης κινήθηκε µε µοναδικό κίνητρο τον οίκτο, η πράξη αντιµετωπίζεται ως αξιόποινη και τιµωρείται. Βέβαια ο νοµοθέτης δεν εξισώνει την ευθανασία µε κοινή ανθρωποκτονία από πρόθεση, και γι αυτό την τιµωρεί ελαστικότερα. Σε ότι αφορά στο ηθικό σκέλος του ερωτήµατος, παρόλα ταύτα, τα πράγµατα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Και τούτο διότι, εάν χαρακτηρίσουµε την ευθανασία πράξη εγκληµατική, είµαστε υποχρεωµένοι να θεωρήσουµε εγκληµατία εκείνον που την διενεργεί. Μπορούµε, όµως, ελαφρά τη καρδία να χαρακτηρίσουµε εγκληµατία τον γιατρό που σκύβει πάνω από τον ανθρώπινο πόνο και δωρίζει τον θάνατο στον ασθενή του που εκλιπαρεί για αυτόν; Είναι ανάλγητος φονεύς εκείνος που, ταυτιζόµενος µε τον πάσχοντα και ευαισθητοποιούµενος στην απάνθρωπη οδύνη του, συντοµεύει το τέλος ώστε να ανακουφίσει την βασανισµένη ύπαρξη από τον πόνο, αφού η επιστήµη δεν επιτρέπει την θεραπεία ή έστω την σταθεροποίηση της κατάστασής του και δεν προσφέρει ανακούφιση του άλγους; εν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής µας πως ο γιατρός που διενεργεί την ευθανασία θέτει σε κίνδυνο την επαγγελµατική του σταδιοδροµία, την προσωπική και οικογενειακή του γαλήνη καθώς και την ψυχική του ισορροπία. Και όλα αυτά χωρίς κάποιο ιδιοτελές κίνητρο, χωρίς να προσδοκά κάποια προσωπική ωφέλεια, αλλά από καθαρή και έντονα βιωµένη αγάπη προς τον πάσχοντα. Θα µπορούσε ο γιατρός που έχει διενεργήσει ευθανασία σε ασθενείς του να ταυτισθεί µε τον κατά συρροή δολοφόνο, αυτόν που η ψυχική διαστροφή ή η ικανοποίηση βάρβαρων και σκοτεινών ενστίκτων των έχει οδηγήσει στην αφαίρεση ανθρωπίνων ζωών; Θεωρώ πως όχι. Ενώ, λοιπόν, δεν είναι βέβαιο πως η ευθανασία είναι µια αποδεκτή ηθικά επιλογή, φαντάζει απολύτως προφανές πως παράλληλα δεν αποτελεί και εγκληµατική πράξη. 2. Έχει ηθική αξία η διάκριση της ενεργητικής από την παθητική ευθανασία; Η παθητική ευθανασία είναι, γενικώς, µια ευρύτερα αποδεκτή πρακτική σε σχέση, τουλάχιστον, µε την ενεργητική. Αυτό συµβαίνει 7

8 διότι στην περίπτωση της παθητικής ευθανασίας θεωρείται πως ο γιατρός δεν συνετέλεσε στη θανάτωση του ασθενούς, αντίθετα άφησε τα πράγµατα να ακολουθήσουν τη φυσική τους πορεία. Κατά την ενεργητική ευθανασία, όµως, ο γιατρός ενεργεί άµεσα και η ενέργειά του αυτή είναι που επιφέρει τον θάνατο του ασθενούς. Υπό την έννοια αυτή η παθητική ευθανασία δεν θα µπορούσε σε καµία περίπτωση να θεωρηθεί φόνος, ενώ η ενεργητική πολλές φορές αντιµετωπίζεται ως τέτοια. Εκτός αυτών, η επιλογή της παθητικής ευθανασίας σπάνια µπορεί να έχει νοµικές επιπτώσεις για τον γιατρό που τη διενεργεί, και τούτο διότι η ιατρική κρίση και η επιστηµονική επιλογή δύσκολα οδηγούνται στο εδώλιο του κατηγορουµένου. Είναι λοιπόν ο γιατρός που παραλείπει να δράσει ώστε να διατηρήσει τον ασθενή του στη ζωή ηθικότερος εκείνου που ενεργεί για να δώσει τέλος στη ζωή του; Σε ότι αφορά στην ηθική αντιµετώπιση της ευθανασίας, η παθητική µορφή της δεν δύναται να λαµβάνει διαφορετική τιµή από την ενεργητική, άπαξ και η πρόθεση και στις δύο περιπτώσεις είναι η ίδια. Και οι δύο µορφές της ευθανασίας εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό, και από την πλευρά του γιατρού η όποια προτίµηση δεν αποτελεί παρά στρατηγική επιλογή που ως στόχο της έχει τη θανάτωση του ασθενούς. εν υπάρχουν ηθικά µέσα όταν ο στόχος είναι ανήθικος. Αν η ευθανασία πρέπει να απαξιωθεί ηθικά, τότε η διάκριση της ενεργητικής από την παθητική µορφή της δεν µπορεί παρά να είναι εντελώς αδιάφορη. Για να γίνει αυτό ευκρινές ας µετέλθουµε το ακόλουθο παράδειγµα: έστω ότι ο Α επιθυµεί για ιδιοτελείς λόγους να φονεύσει τον Β. Στην πρώτη, λοιπόν, περίπτωση, τον βλέπει να περπατά στον δρόµο και, µε το αυτοκίνητό του τον κτυπά και τον σκοτώνει. Η ηθική ευθύνη της θανάτωσης τον βαρύνει ξεκάθαρα. Στη δεύτερη περίπτωση, ενώ οδηγεί αναζητώντας τον αποφασισµένος να τον κτυπήσει και να τον σκοτώσει, βλέπει τον Β να σφαδάζει αιµόφυρτος στο οδόστρωµα. Ενώ µπορεί να τον βοηθήσει και να τον σώσει, τον εγκαταλείπει σκόπιµα γνωρίζοντας πως η πράξη του αυτή θα είναι για τον Β µοιραία. Στην περίπτωση αυτή, δεν ευθύνεται ηθικώς για τον θάνατο του θύµατος εξίσου; Επιπλέον, πέρα από την αδυναµία κατ αρχήν ηθικής διαφοροποίησης της ενεργητικής από την παθητική ευθανασία, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες η επιλογή της ενεργητικής ευθανασίας κατοχυρώνει για τον γιατρό µεγαλύτερη ηθική αξία σε σχέση µε την παθητική. Ας αναλογισθούµε τους τρόπους µε τους οποίους ο ασθενής πεθαίνει κατά την ενεργητική ευθανασία. Μια θανατηφόρος ένεση δίνει σύντοµο και ανώδυνο κατά το δυνατόν τέλος στη ζωή του. Η επιθανάτια αγωνία είναι περιορισµένη και ο θάνατος όσο ανθρώπινος επιτρέπει η κατάστασή του. Η παθητική ευθανασία, όµως, δεν είναι καθόλου τέτοια. Ο ασθενής θα πεθάνει είτε από ασιτία είτε ασφυκτιώντας από την διακοπή λειτουργίας του αναπνευστήρα, ή ακόµη και µε την εναγώνια 8

9 επίγνωση πως η αδύναµη καρδιά του θα σταµατήσει από στιγµή σε στιγµή, αφού πλέον δεν υποστηρίζεται µηχανικά. Ο θάνατος επέρχεται βασανιστικά και διαρκεί πολύ, το τέλος είναι αναξιοπρεπές και ψυχοφθόρο τόσο για τον µελλοθάνατο όσο και για τους οικείους του. Εάν αναλογισθούµε όλα τα παραπάνω, θα διερωτηθούµε για ποιο λόγο θα επέλεγε κάποιος την παθητική ευθανασία. Η απάντηση είναι πως αυτό θα συνέβαινε µόνο και µόνο για να µη θιγούν τα προσωπικά του συµφέροντα, για να πραγµατοποιηθεί η πράξη εν κρυπτώ και να µην υποστεί ο γιατρός τις συνέπειές της. Με άλλα λόγια ο γιατρός επιλέγει να τερµατίσει την ζωή του ασθενούς του επώδυνα, βασανιστικά και αναξιοπρεπώς για να µην έχει ο ίδιος κυρώσεις, ενώ του είναι δυνατόν να το πράξει µε πολύ πιο ήπιο και ανθρώπινο τρόπο αναλαµβάνοντας όµως την ευθύνη της πράξης του. Πλέον, θα διερωτηθούµε, ποια από τις δύο επιλογές φαίνεται να υπερέχει ηθικά; Μα είναι προφανές πως η ενεργητική ευθανασία υπερακοντίζει την παθητική σε ότι αφορά την ηθική της αξιολόγηση, εάν ληφθούν οι ανωτέρω παράµετροι υπ όψιν. Ας µην εµπλακούµε, παρόλα αυτά, στην αδιέξοδη συζήτηση περί ηθικής υπεροχής εκάστου εκ των µορφών ευθανασίας. Ηθικά η διάκριση της ευθανασίας σε ενεργητική και παθητική είναι αδιάφορη. 3. Συνάδει η ευθανασία µε το ιατρικό καθήκον; Παρότι πάρα πολλά έχουν µεταβληθεί σε ότι αφορά στην ιατρική επιστήµη κατά το πέρασµα των χρόνων, υπάρχει κάτι που παραµένει αναλλοίωτο. Αυτό δεν είναι άλλο από την αίσθηση περί ιατρικού καθήκοντος. Αν η αίσθηση αυτή µπορεί να περιγραφεί σε κάποιο κείµενο, τότε το κείµενο αυτό θα µπορούσε να είναι µόνο ο Όρκος του Ιπποκράτους. Ποια είναι η στάση έναντι της ευθανασίας που ο Όρκος προτείνει; Η τοποθέτηση του Όρκου φαίνεται να είναι καταδικαστική και ξεκάθαρη. Αναφέρεται επί λέξει στο κείµενο: δεν θα δώσω σε κανέναν θανάσιµο σκεύασµα ακόµη και αν µου ζητηθεί, ούτε θα χορηγήσω τέτοιου είδους συµβουλή (OÙ dèsw d oùd f rmakon oùdenˆ a thqeˆj qan simon, oùd Øfhg»somai xumboul hn toi»nde). Είναι προφανές πως ο Όρκος του Ιπποκράτους καταδικάζει ξεκάθαρα την ενεργητική ευθανασία, ενώ και η ιατρικά υποβοηθούµενη ευθανασία δεν παραµένει σε καµία περίπτωση αλώβητη. Αν, λοιπόν, το κείµενο που θεωρείται επί αιώνες το ευαγγέλιο της ιατρικής επιστήµης καταδικάζει την ευθανασία, µε ποιο τρόπο θα µπορούσε αυτή να θεωρηθεί συµβατή µε το ιατρικό καθήκον; εν πρέπει να διαφύγει της προσοχής µας το γεγονός πως ο Όρκος συνετέθη και κατεγράφη σε µια εποχή κατά την οποία ο ρόλος του γιατρού ήταν εν πολλοίς διαφορετικός σε σχέση µε τις µέρες µας. Ο 9

10 γιατρός πολλές φορές χρησιµοποιούταν ως όργανο και µέσο βασιλικής διαδοχής ή εξόντωσης ανεπιθύµητων ανταγωνιστών, άπαξ και εκείνος µόνο κατείχε τα µυστικά της παρασκευής δηλητηριωδών ουσιών. Η πρόβλεψη, λοιπόν, περί της µη χορήγησης θανάσιµου φαρµάκου θα µπορούσε να θεωρηθεί και ως καθησυχαστική του φόβου που οι δυνατότητες του γιατρού προξενούσαν. Παράλληλα θα µπορούσε κάποιος να παρατηρήσει πως ο όρκος περιλαµβάνει προβλέψεις οι οποίες όχι µόνο δεν τηρούνται στις µέρες µας, αλλά εξόφθαλµα και κατάφωρα παραβιάζονται. Προβλέπεται η διδασκαλία της ιατρικής, επί παραδείγµατι, neu misqoà αλλά και χωρίς την χρήση και παραγωγή γραπτών κειµένων ( neu xuggrafáj), ενώ παράλληλα απαγορεύεται η διακοπή της κύησης αλλά και η διενέργεια εγχειρήσεων από τον γιατρό, ακόµη και σε ασθενείς που υποφέρουν από πέτρα στα νεφρά που προκαλεί εντονότατους πόνους (Ðmo wj d oùd gunaikˆ pessõn fqòrion dèsw - OÙ temšw d oùd m¾n liqiîntaj). Βεβαίως κατά την εποχή µας ουδείς διδάσκει ή εξασκεί το επάγγελµά του δωρεάν, το συγγραφικό έργο θεωρείται προϋπόθεση της ορθής διδασκαλίας, ενώ βέβαια η άµβλωση αλλά και οι κάθε είδους εγχειρήσεις αποτελούν αναπόσπαστο µέρος της ιατρικής. Εάν λοιπόν σταθούµε στο γράµµα του Όρκου, ή θα πρέπει να δεχθούµε όλες τις προβλέψεις του ή αλλιώς να τις απορρίψουµε συλλήβδην. Πάντοτε, βέβαια, διαθέτουµε την επιλογή της ερµηνείας του πνεύµατος του Όρκου. Εάν προτιµήσουµε να µείνουµε πιστοί στο πνεύµα, δεν µπορούµε παρά να το εντοπίσουµε σε µία φράση που επαναλαµβάνεται στο κείµενο: ο γιατρός πρέπει να λειτουργεί επωφελώς για τον πάσχοντα (Diait»mas te cr»somai p' çfele V kamnòntwn - seleúsomai p' çfele V kamnòntwn). Το τι ακριβώς αποτελεί ωφέλεια για τον πάσχοντα, αποτελεί αντικείµενο της ιατρικής κρίσης. Κάποιες φορές, όταν πλέον τα περιθώρια και τα µέσα έχουν εξαντληθεί, πιθανόν ακόµη και η ευθανασία θα µπορούσε να θεωρηθεί επωφελής. Ίσως πάλι και όχι. Το ζητούµενο στην ηθική εξέταση που επιχειρείται, όµως, δεν είναι τελικώς τόσο η ορθότητα της επιλογής όσο η προαίρεση. Ο γιατρός µπορεί να σφάλλει, το σφάλµα του όµως πρέπει να είναι εντεταγµένο στην προσπάθειά του να ωφελήσει τον πάσχοντα. Κανείς δεν µπορεί να είναι αλάνθαστος, ιδίως όταν καλείται να λάβει σε βραχύ χρόνο αποφάσεις κρίσιµες και άµεσες. Αυτό που στον γιατρό δεν µπορεί και δεν πρέπει να επιτρέπεται είναι η αδιαφορία για τον πάσχοντα. Συνοψίζοντας, θα λέγαµε πως για την ηθική διευθέτηση του ακανθώδους ζητήµατος της ευθανασίας υπάρχει ακόµη πολύς δρόµος να διανυθεί. Τα ηθικά προβλήµατα είναι πολλά και περίπλοκα, ενώ µια αβασάνιστη αντιµετώπιση του θέµατος δεν θα µπορούσε παρά να είναι ανεύθυνη όσο και καταστροφική. Ας µη βιαστούµε να ηθικοποιήσουµε την ευθανασία. Ο έλεγχος και η καταστολή του πόνου ενδέχεται να 10

11 αποτελούν απαντήσεις στα γενεσιουργά αίτια της ευθανασίας πολύ πιο αποτελεσµατικές και ηθικώς αποδεκτές. Άλλωστε, στον τοµέα αυτό συντελείται εντυπωσιακή πρόοδος µε λαµπρά αποτελέσµατα. Ενδεχοµένως στην κατεύθυνση αυτή θα έπρεπε η ιατρική επιστήµη να στραφεί και να επενδύσει. Ας µη σπεύσουµε, όµως, να καταδικάσουµε και τον γιατρό που διενεργεί ευθανασία στον ασθενή του, που βιώνει µε ευαισθησία την οδύνη του πάσχοντος και συντρίβεται από την ανεπάρκεια της επιστήµης του να δώσει απάντηση στον πόνο του ανθρώπου λίγο πριν το τέλος. Ας µην χαρακτηρίσουµε µε ευκολία επίορκο εκείνον που αγωνιά και πάσχει µαζί µε τον θνήσκοντα. Επίορκος ας είναι αυτός που αδιαφορεί για τον ανθρώπινο πόνο, αυτός που διενεργεί την ευθανασία για να απαλλαγεί από ένα ενοχλητικό και δυσάρεστο περιστατικό. Επίορκος ας είναι εκείνος που έχει ξεχάσει πως ένας γιατρός πρέπει να διαθέτει τον ανθρωπισµό όλων των υπόλοιπων ανθρώπων συγκεντρωµένο. Η αγάπη, ο οίκτος, ο ανθρωπισµός και η συµπάθεια δεν είναι δυνατόν σε καµία περίπτωση να θεωρηθούν σφάλµατα ή ηθικά παραπτώµατα. 11

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

"Νομικά ζητήματα από την ευθανασία" 1

Νομικά ζητήματα από την ευθανασία 1 "Νομικά ζητήματα από την ευθανασία" 1 Στέφανος Κουτσουμπίνας επίκουρος καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Θράκης, επιστημονικός συνεργάτης της Βουλής των Ελλήνων Ευχαριστώ την κα Γραμματικοπούλου -

Διαβάστε περισσότερα

Εντατικές στην... Εντατική!

Εντατικές στην... Εντατική! Author: Theodora Tsoli National nominee for Greece Media: BHMA Newspaper, 03/05/2009 Εντατικές στην... Εντατική! Λάθη κατά συρροήν γίνονται στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας όλου του κόσµου, όπως προέκυψε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ασθένεια και stress Ο φόβος της πιθανής ασθένειας και η αγωνία για την επιβίωση Ο φόβος της απώλειας του ελέγχου ζωτικών λειτουργιών Ο φόβος της καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νανοτεχνολογίες: Οφέλη και Κίνδυνοι για τις Ανεπτυγµένες και Αναπτυσσόµενες Χώρες 1 1 Ο Μεγάλος ιάλογος για τη Νανοτεχνολογία: Γίνεται µεγάλη συζήτηση για το πώς η Νανοτεχνολογία διαθέτει τεράστιο τεχνολογικόκαι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ. Ευαγγελία Ανδρουλάκη Χριστίνα Κατάκη Χρήστος Παπαδόπουλος. Επιστημονικά Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Χριστίνα Ζαραφωνίτου

ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ. Ευαγγελία Ανδρουλάκη Χριστίνα Κατάκη Χρήστος Παπαδόπουλος. Επιστημονικά Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Χριστίνα Ζαραφωνίτου ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Ευαγγελία Ανδρουλάκη Χριστίνα Κατάκη Χρήστος Παπαδόπουλος ΠΜΣ «Η σύγχρονη εγκληματικότητα και η αντιμετώπισή της» Πάντειο Πανεπιστήμιο Επιστημονικά Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Χριστίνα Ζαραφωνίτου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1)

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1 ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ (άρθρο 371 ΠΚ παρ. 1) 1.Πολύ συχνά άγονται ενώπιον των δικαστηρίων υποθέσεις, κυρίως οικογενειακής υφής, στις οποίες ένα εκ των εµπλεκοµένων µερών, παρουσιάζει σοβαρά προβλήµατα υγείας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 20 ο

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 20 ο Τεύχος 1 ο - Άρθρο 20 ο ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ, ΕΝΑ ΔΙΛΗΜΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. *Editor in Chief, reviewer, webmaster. Περίληψη: Το ζήτημα της ευθανασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 IOYNIOY 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Με µεγάλη λύπη διαπιστώνουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΚΕ ΟΝΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜ ΕΦΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙ ΠΙΓΝΙΩΝ Εξετάσεις 13 Φεβρουαρίου 2004 ιάρκεια εξέτασης: 2 ώρες (13:00-15:00) ΘΕΜ 1 ο (2.5) α) Για δύο στρατηγικές

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο για την. Κατάθλιψη. Απόδοση: Αγγελίνα Δροσίτη, κλινικός ψυχολόγος Επιμέλεια: Στάθης Παναγούλιας, ψυχίατρος-δ/ντής Ε.Σ.Υ.

Ενημερωτικό Φυλλάδιο για την. Κατάθλιψη. Απόδοση: Αγγελίνα Δροσίτη, κλινικός ψυχολόγος Επιμέλεια: Στάθης Παναγούλιας, ψυχίατρος-δ/ντής Ε.Σ.Υ. Ενημερωτικό Φυλλάδιο για την Κατάθλιψη Απόδοση: Αγγελίνα Δροσίτη, κλινικός ψυχολόγος Επιμέλεια: Στάθης Παναγούλιας, ψυχίατρος-δ/ντής Ε.Σ.Υ. ΚΕΝΤΡΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ Εκδότης:

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 ΠΕΡΙ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΑΡΑΠΟΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ Άρθρο 1801 : Γενικές διατάξεις περί υποβολής παραπόνων. 1. Κάθε στρατιωτικός του Π.Ν. έχει το δικαίωµα να υποβάλει παράπονο σύµφωνα µε τις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩ ΙΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΩ ΙΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ' ΑΡΙΘΜ. 216/25-7-2001 ΦΕΚ 167, ΤΕΥΧΟΣ Α ΠΡΟΟΙΜΙΟ Στο κείµενο περιλαµβάνονται οι σηµαντικότερες αρχές που αναφέρονται στη συµπεριφορά των νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα

«Ευθανασία - Ένα κατ' εξοχήν βιοηθικό πρόβλημα»

«Ευθανασία - Ένα κατ' εξοχήν βιοηθικό πρόβλημα» «Ευθανασία - Ένα κατ' εξοχήν βιοηθικό πρόβλημα» Διονύσιος Ραζής ιατρός παθολόγος - ογκολόγος Το πρόβλημα της ευθανασίας είναι πολύ παλιό. Υπάρχει απ' όταν ο άνθρωπος οργανώθηκε σε κοινωνίες. Σήμερα όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗ

ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΣΤΗ ΨΥΧΟΔΡΑΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΨΥΚΑΠ) Μιχαλακολούλου 173 115 27 ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 2106462797 Δικτυακός Τόπος: http://www.psychodrama.gr Ηλεκτρονική Διεύθυνση: kostas.letsios@psychodrama.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΗ ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Παράγων θεραπείας η Ιδιωτική Ασφάλιση

ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΗ ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Παράγων θεραπείας η Ιδιωτική Ασφάλιση ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΗ ΑΣΤΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Παράγων θεραπείας η Ιδιωτική Ασφάλιση Του Γιώργου Κουτίνα (*) Είναι γεγονός πως η εντατικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας και οι ευρύτερες συνέπειες της παγκοσμιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κυρίες και κύριοι Ο σύλλογος Ευ ζω με τον καρκίνο ιδρύθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, πριν δέκα χρόνια, με σκοπό τη στήριξη ασθενών και

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ. Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις»

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ. Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις» ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ - ΠΡΟΣΘΗΚΗ Στο σ/ν «Μεταρρυθµίσεις ποινικών διατάξεων, κατάργηση των καταστηµάτων κράτησης Γ τύπου και άλλες διατάξεις» Θέµα: Τροποποίηση άρθρου 200 Α Κώδικα Ποινικής ικονοµίας Α. Αιτιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 8. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΤΑΛΕΝΤΟΥ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Πολυάριθµες είναι οι περιοχές όπου ένα ταλέντο ή µία χαρακτηριστική κλίση µπορεί να εκδηλωθεί. Το ταλέντο στα µαθηµατικά έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την επιστηµονική

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΣχολικήΔιαμεσολάβηση. Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας

ΣχολικήΔιαμεσολάβηση. Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας ΣχολικήΔιαμεσολάβηση Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, προσκάλεσε σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. 1.1. Εισαγωγή και λογική

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. 1.1. Εισαγωγή και λογική ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 1.1. Εισαγωγή και λογική Η ανακούφιση από τον πόνο αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωµα ανεξάρτητα ηλικίας. Τα νεογνά αισθάνονται πόνο και µάλιστα τα πρόωρα

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Àªª à π π π Àªµ À π ø ƒ ø

Àªª à π π π Àªµ À π ø ƒ ø Àª. π π π Àªµ À π - π 02-03-07 05:26 Page 1 Àªª à π π π Àªµ À π ø ƒ ø Είναι ωφέλιµη ή όχι η συµµετοχή εκπροσώπων των εργαζοµένων στα.σ.; Ùfi Ó apple ÓÙ ÛÔ Ó ÔÈ ÈÔÈÎ ÛÂÈ ÙˆÓ ÙÚ appleâ ÒÓ Î È fi È Ó Àƒ º

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

GROOMING. help. Γραµµή Βοηθείας. www.help-line.gr. saferinternet. η «αποπλάνηση» µέσω Διαδικτύου PRIVACY

GROOMING. help. Γραµµή Βοηθείας. www.help-line.gr. saferinternet. η «αποπλάνηση» µέσω Διαδικτύου PRIVACY www.help-line.gr I need HELP I really need A FRIEND Who can I TRUST? PRIVACY GROOMING η «αποπλάνηση» µέσω Διαδικτύου Γραµµή Βοηθείας 210 6007686 (Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου Γραµµή Βοηθείας) Με

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία

Έρευνα 01. Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία Έρευνα 01 Γυναικεία Σεξουαλική Υγεία 02 Την ισοτιµία και στον έρωτα διεκδικούν οι γυναίκες Για πρώτη φορά έρευνα αποκαλύπτει τα µυστικά της γυναικείας σεξουαλικότητας και ανατρέπει όσα ίσχυαν µέχρι σήµερα

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων

Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Τι πρέπει να γνωρίζετε για τη στείρωση των ζώων Υπάρχει πρόβλημα υπερπληθυσμού αδέσποτων ζώων? Κάθε χρόνο, εκατομμύρια αδέσποτα σκυλιά και γατιά, συμπεριλαμβανομένων κουταβιών και μικρών ψιψίνων, τραυματίζονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ Α.με.Α

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ Α.με.Α ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ Α.με.Α του Δρ. Γεώργιου Β. Κανάτα Διδάκτορα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων, Μsc Universita di Roma, Διευθυντή στη, Διεύθυνση Κοινωνικής Πρόνοιας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

BREAST SCREENING The Facts

BREAST SCREENING The Facts BREAST SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση µαστού; Η εξέταση µαστού (µαστογραφία) είναι µια ακτινογραφία των µαστών. Η εξέταση µαστού µπορεί να ανιχνεύσει όγκους

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

για την προαγωγή της Δωρεάς Οργάνων

για την προαγωγή της Δωρεάς Οργάνων Το ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. αρωγός στην προσπάθεια του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων για την προαγωγή της Δωρεάς Οργάνων 1 EΥΡΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιούλιος Σεπτέμβριος 2011 2 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΥΡΥ ΚΟΙΝΟ:ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

1.ΟΡΙΣΜΟΣ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

1.ΟΡΙΣΜΟΣ, ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΩ ΙΚΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΕΦΑΜ Στις καταστατικές αρχές και τους στόχους της ΕΕΦΑΜ η οριοθέτηση των ηθικών κανόνων και πρακτικών στην άσκηση του Φαρµακευτικού Marketing, αποτελεί πρώτιστο δεδοµένο και ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ

Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Ο βασικός στόχος της ειδικής έρευνας για την Απασχόληση των Ατόµων µε Προβλήµατα υγείας είναι να συγκεντρώσει πληροφορίες για τη θέση

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. 1) της παρ.2 του άρθρου 54 του Σχεδίου Νόμου που κυρώθηκε με τον Ν. 2447/1996.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. 1) της παρ.2 του άρθρου 54 του Σχεδίου Νόμου που κυρώθηκε με τον Ν. 2447/1996. ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΥΠ`ΑΡΙΘ.250/1999 (ΦΕΚ Α`/206/7.10.1999) Τρόπος άσκησης από τους ειδικούς επιστήμονες του άρθρου 54 Ν. 2447/1996, των αρμοδιοτήτων κοινωνικής υπηρεσίας που τους ανατίθενται στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Το γενεόγραμμα MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Γενεόγραμμα είναι ένα γενεαλογικό δένδρο τουλάχιστον 3 γενεών που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα