Αλεξάνδρα Γκουλιάμα (Φιλόλογος, ΜΑ του Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών, ΔΠΘ)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αλεξάνδρα Γκουλιάμα (Φιλόλογος, ΜΑ του Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών, ΔΠΘ)"

Transcript

1 Η πολιτισμική ταυτότητα του Βυζαντινού Ακρίτα στα Παρευξείνια σύνορα της αυτοκρατορίας όπως αυτή προκύπτει μέσα από δέκα ποντιακά δημώδη άσματα του 9ου έως 13ου αιώνα Αλεξάνδρα Γκουλιάμα (Φιλόλογος, ΜΑ του Τμήματος Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών, ΔΠΘ) Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η σκιαγράφηση των χαρακτηριστικών του Βυζαντινού Ακρίτα που διαβιούσε στα παρευξείνια σύνορα για ένα διάστημα που καλύπτεται χρονικά από το υλικό που μας κληροδότησαν τα δημοτικά τραγούδια της εποχής και της περιοχής του. Η μέθοδος λοιπόν, το «εργαλείο» της έρευνας είναι η κάθε πολιτισμική αναφορά που ανιχνεύεται, όχι στη λόγια παράδοση των δημωδών βυζαντινών ασμάτων, αλλά στο δημοτικό τραγούδι, αυτό που γεννιέται διαχρονικά στα χείλη του λαού και μαρτυρεί το πολιτισμό του χωρίς διαμεσολάβηση. Κατά τον Βρεττανό ανθρωπολόγο Τάυλορ «κουλτούρα» ή «πολιτισμός» είναι η ολότητα που περιλαμβάνει τη γνώση, τις πεποιθήσεις, την τέχνη, την ηθική, το δίκαιο, τα έθιμα και τις άλλες μεταγνωστικές ικανότητες ή συνήθειες που αποκτήθηκαν από τον άνθρωπο ως μέλος της κοινωνίας του 1. Γι αυτό ενδέχεται να αποκτά άλλο περιεχόμενο 2 ανάλογα με την εποχή και τη γλώσσα. Η αφομοίωση όλων των παραπάνω χαρακτηριστικών συνθέτει την «πολιτισμική ταυτότητα» του λαού, τον «τρόπος του ζην» (modus vivendi). Για την οριοθέτηση της ταυτότητας αυτής αξιοποιούνται κάποια καθορισμένα αντικειμενικά κριτήρια όπως είναι η κοινή καταγωγή, κοινή γλώσσα, γενεαλογία, θρησκεία, ιστορικοί δεσμοί ή μ άλλα λόγια στη μελέτη των κεντρικών αντιλήψεων, στην οριοθέτηση της «εθνικής ταυτότητας». Τα υποκειμενικά κριτήρια που υπεισέρχονται έχουν να κάνουν με το πώς κοινωνικοποιείται το άτομο, με τις συμπεριφορές που του διδάσκονται ή τη νοοτροπία που ασυνείδητα αφομοιώνει 3. Μέσα σ αυτό το πλαίσιο η πολιτισμική ταυτότητα του ατόμου εδράζεται αφενός στα στοιχεία εκείνα που περικλείει η ιδιότητά του ως μέλος μιας ομάδας και, αφετέρου, στις ατομικές του ιδιαιτερότητες 4. Η κατασκευή αυτής της ταυτότητας τελικά δεν είναι παρά μία συνειδητή επιλογή που οφείλεται στην προσπάθεια νομιμοποίησης και διαφοροποίησης έναντι των άλλων 5, βάσει μιας κοινής και μακρόχρονης παράδοσης. Η πολιτισμική ταυτότητα του Βυζαντίου Είναι γνωστό ότι η Βυζαντινή αυτοκρατορία δεν ξεκίνησε την ιστορική της πορεία ως ελληνική. Ήταν η Civitas Romanorum (Ρωμαίων Πολιτεία). Οι πολίτες της ονομάζονταν «Ρωμαίοι πολίτες» 6, ενώ και ο επικεφαλής της αυτοκρατορίας έφερε τον τίτλο του Ρωμαίου αυτοκράτορα (imperator Romanorum). Ακόμη και ο όρος Βυζαντινή Αυτοκρατορία επινοήθηκε από νεώτερους ιστορικούς 7. 1 Cuche D. (2001), σ Νόβα - Καλτσούνη Χ., (1998), σ ό.π., σ Πρυνεντύ Ζ., σ Με άλλα λόγια, «το νόημα της πολιτιστικής ταυτότητας μιας κοινότητας έγκειται όχι στο τι επιβεβαιώνει αλλά στο πώς απαρνιέται και μετασχηματίζει την πολιτιστική ταυτότητα μιας άλλης, γειτονικής κοινότητας» βλ. Πασχαλίδης Γ.,(1999), στο: Κωνσταντοπούλου κ.ά., ό.π., σ Ostrogorsky G, ( ). 7 Α.Α. Βασίλιεφ, τόμος Α, σ

2 Μετά την εγκατάσταση της πρωτεύουσας σε μία περιοχή στην οποία οι ελληνόφωνοι αποτελούσαν την πλειονότητα, καθώς και με την επίδραση αυτού που ορίζεται ως ελληνοχριστιανική παράδοση, αλλοιώθηκε ο αρχικά ρωμαϊκός χαρακτήρας, και απέκτησε η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, χαρακτήρα τυπικά ελληνικό (6ος -7ος αιώνας) 8. «Μπορούμε, λοιπόν, να ορίσουμε το Βυζάντιο ως πολυεθνική αυτοκρατορία που εμφανίστηκε ως Ρωμαϊκή, σύντομα αποτέλεσε την εξελληνισμένη χριστιανική αυτοκρατορία της Ανατολής, και τελείωσε την χιλιετή ιστορία της το 1453 σαν ελληνικό ορθόδοξο κράτος» 9. Παράγοντες πολιτισμικής ταυτότητας: η θρησκεία, η γλώσσα, η εθνική κυριαρχία. Για εθνική κυριαρχία δεν μπορούμε να μιλάμε γιατί κανένα «έθνος» (με τη γαλλική σημασία του όρου κατά τα νεώτερα χρόνια) δεν υπερτερεί κυριαρχικά. Θα πρέπει πάντως να τονιστεί ότι όλα αυτά τα στοιχεία (δηλ. η ορθόδοξη πίστη, η ελληνική γλώσσα, η συλλογική αίσθηση του ομόφυλου, η αίσθηση του «ανήκειν» στην αυτοκρατορία) ενυπάρχουν στους Βυζαντινούς προφανώς σε πολύ έντονο βαθμό. Μάλιστα, για τους Βυζαντινούς πολίτες εκείνης της εποχής οι δύο συνεκτικοί δεσμοί δηλ. την ιδέα της ορθοδοξίας από τη μία και η αυτοκρατορική ιδέα από την άλλη 10 δεν μπορούν ακόμη να ξεχωριστούν. Ο αείμνηστος Ν. Σβορώνος είχε πει.: «Δεν έχουμε κανένα στοιχείο συγκεκριμένο για να παρακολουθήσουμε το πραγματικό περιεχόμενο της εθνικής συνείδησης του λαού, των λαϊκών μαζών. Μπορούμε όμως [ ] να πούμε ότι η βυζαντινή ιδέα, παρά την απομάκρυνση, διά μέσου της ορθοδοξίας συγκίνησε τη λαϊκή ψυχή» 11. Στην ουσία, δηλαδή, η ιδέα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας περιλαμβάνει και το στοιχείο της θρησκείας και, μέσω της θρησκείας, το στοιχείο της γλώσσας. Με ενοποιητικό στοιχείο τη θρησκεία (Ιουστινιανός) και τη γλώσσα (Ηράκλειος) αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα. Τα 10 υπό μελέτη ακριτικά άσματα του Πόντου Μελετώντας τα 10 ακριτικά μεσαιωνικά άσματα στην ποντιακή διάλεκτο, χρονικά θα επιχειρηθεί η μεταφορά στην ιστορική περίσταση του κούρσους των ακριτικών βυζαντινών επαρχιών από εξωτερικούς εχθρούς που ήταν και η κύρια αιτία της τοποθέτησης εποικιστών - Ακριτών στα όρια της Αυτοκρατορίας από τη ρωμαϊκή εποχή ακόμα. Η πρακτική αυτή συνεχίστηκε και μέχρι την αντεπίθεση του Βυζαντίου στους Άραβες (859 και εξής), οπότε και γεννήθηκε μέσα από τη βυζαντινή εποποιία το ακριτικό λόγιο και δημώδες άσμα. Η συγκεκριμένη εισήγηση -όπως προαναφέρθηκεαφορά το δημώδες ακριτικό άσμα. Δηλαδή, θα διερευνθεί το πώς αποτυπώνεται το κοινωνικό συγκείμενο του 9 ου έως και 13 ου αιώνα στο έμμετρο αφηγηματικό είδος των ακριτικών επών. Τα ακριτικά τραγούδια του Πόντου, ακόμη πιο συγκεκριμένα, επελέγησαν διότι παρουσιάζουν ομολογουμένως περισσότερη συγγένεια με το λόγιο έπος «Βασίλειος Διγενής Ακρίτας» από ό,τι τα άσματα άλλων περιοχών. Χαρακτηρίζονται δε από ειδική έξαρση του εθνικού συναισθήματος και είναι εύκολα 8 «Τότε οι διάδοχοί του [Ηρακλείου], που δεν ήξεραν πού και πώς να ασκήσουν την εξουσία τους, κατέτμησαν σε μικρά τμήματα τη διοίκησή τους και τα μεγάλα στρατιωτικά σώματα και εγκατέλειψαν την προγονική τος λατινική, υιοθετώντας την ελληνική γλώσσα[ ], Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, «Περί θεμάτων», εκδ. Α. Pertusi, Πόλη του Βατικανού 1952, 60 (από την «Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία», σχ. βιβ. Β Γυμν.). 9 Γλύκατζη - Αρβελέρ Ε., Maurice Aymard, (2003). 10 Σβορώνος Ν., (1989), σ ό.π, 13. 2

3 ανιχνεύσιμη,όπως θα δούμε παρακάτω, η εθνική συνείδηση των ανθρώπων που το δημιούργησαν. Ο Ν. Πολίτης γράφει: «Από των εσχατιών της Καππαδοκίας μέχρι των Ιονίων νήσων, και από της Μακεδονίας και των χωρών των δυτικών ακτών Ευξείνου και Κρήτης και της Κύπρου, άδονται μέχρι του νυν άσματα αφηγούμενα τους άθλους και τας περιπετείας του Διγενή και τους αγώνας αυτού προς τους Απελάτας και τους Σαρακηνούς, και φέρονται δια στόματος παραδόσεις αναφερόμεναι εις τόπους και αντικείμενα, μεθ ων συνδέεται το όνομα αυτού. Εις ταύτα η φαντασία του λαού εγκατέπλεξε μύθους, ων τους πλείστους παρέλαβεν ανακαινίσασα εκ της πλουσίας μυθικής κληρονομίας της αρχαιότητος, και απήρτισε τον ιδεώδη τύπον ήρωος νεαρού ως ο Αχιλλεύς, κραταιού ως ο Ηρακλής και ενδόξου ως ο Αλέξανδρος. Εν κεφαλαίω δ ειπείν εις τον Διγενή Ακρίταν αποκορυφούνται οι πόθοι και τα ιδεώδη του ελληνικού έθνους, διότι εν αυτώ συμβολίζεται η μακραίων και άληκτος πάλη του ελληνικού προς τον μουσουλμανικόν κόσμον» 12. Τα ποιήματα/άσματα που μελετήθηκαν είναι τα εξής και στα περισσότερα από τον τίτλο τους «δηλώνεται» ο πρωταγωνιστής: 1.α.«Ακρίτας όντες έλαμνεν» β.«ακρίτας κάστρον έχτιζεν» 2.«Ο αιχμάλωτον» 3.«Ο Μονόγιαννες» 4.«Ο Μάραντον» 5.«Τη Γιάννε τ όνερον» 6.«Ο Γιάννες κι ο Δράκον» 7.«Ο Ξάντινον» 8.«Πορφύρ ς» 9.«Ο θάνατος συνοδοιπόρου» 10.«Αητένς επαραπέτανεν» Οι πρωταγωνιστές είναι οι ήρωες και οι αντίπαλοί τους: Ήρωες: Ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας Ο αιχμάλωτος (γιος του Ανδρόνικου Δούκα) Ο Αμάραντος Ο Γιάννες ο Μονόγιαννες Ο Πορφύρης Ο Ξάντινος (Κωνσταντίνος) Αντίπαλοι: Ο Εμίρ Αλή Οι Σαρακηνοί κ Τούρκοι Οι στρατηγοί (Φωκάδες) Ο Χάρος Ο στρατός των Βαράγγων Ο δράκος 12 Ν. Πολίτου (1920), τ. Α, σ

4 Αν μεταφερθούμε στις χωροχρονικές συντεταγμένες των έργων αυτών θα γίνουν αντιληπτές οι συνθήκες διαμόρφωσής τους. Ως στοιχείο τοπιογραφίας και εξωτερικών σχέσεων αναφέρονται τα Ανατολικά σύνορα της Μ. Ασίας, τα «στρατιωτόπια», μέχρι το όριο του ποταμού Ευφράτη. Οι χρονικές αναφορές εγκεντρίζονται στον 9 ο - 11 ο αιώνα κατά τη βασιλεία, δηλαδή, της Μακεδονικής Δυναστείας. Η ταυτότητα του Ακρίτα Ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας είναι ο σημαντικότερος ήρωας του ακριτικού κύκλου. Το «Βασίλειος» υποδηλώνει την καταγωγή του από βασιλική γενιά, το «Διγενής» την καταγωγή του από δύο γένη (από μητέρα χριστιανή και πατέρα Σαρακηνό που εκχριστιανίστηκε) και το «Ακρίτας» την ακριτική του ιδιότητα. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι το ιστορικό πρότυπο του Διγενή ήταν ο Διογένης, ο Τουρμάρχης του Θέματος των Ανατολικών (στη Μικρά Ασία), που έπεσε το 788, αγωνιζόμενος εναντίον των Αράβων. Πολλά στοιχεία του ακριτικού έπους αναφέρονται σε γεγονότα του 10ου αιώνα οπότε τα στρατεύματα του Βυζαντίου εδραιώθηκαν στην περιοχή του Ευφράτη. Ο δε τάφος του Διγενή, κοντά στην πόλη Σαμόσατα, χρονολογείται από το 940 περίπου 13. Η λαϊκή φαντασία του απέδωσε διαστάσεις υπερφυσικές. Δύο είναι τα χαρακτηριστικά τραγούδια που μιλούν για τον Ακρίτα. Το πρώτο αναφέρεται στην παλικαριά του και τη δράση που επιδεικνύει όταν του κλέβουν τη γυναίκα που αγαπά. Το κείμενο με τίτλο «Ακρίτες κάστρον έχτιζεν» ξεκινά με την περιγραφή του τυπικού ενδιαιτήματος των φεουδαρχών του μεσαίωνα: κάστρο με πόρτες ψηλές («- Ανοίξετέ με, ναι πορτάρ, ανοίξτε κι ας εμπαίνω») και οχυρώσεις, που μαρτυρά στοιχεία για την οικονομική ζωή και στρατιωτική οργάνωση της Αυτοκρατορίας. Μαρτυρείται ακόμη ότι εκτός από εποικιστής ήταν και καλλιεργητής της γης. Την τοποθεσία τη μεταβάλλει με την παρουσία και την εργατικότητά του σε πραγματικό παράδεισο: «Όσα του κόσμου τα φυτά, κεί φέρνει και φυτεύει, κι οσά του κόσμου τ αμπελιά, κεί φέρνει κι αμπελώνει, κι οσά του κόσμου τα νερά, κεί φέρνει κι αυλακώνει, κι οσά του κόσμου τα πουλιά, κεί πάνε και φωλεύουν.» και μάλιστα κατορθώνει με υπερφυσικό τρόπο να οργώνει και να σπέρνει απίστευτα μεγάλες εκτάσεις, μόνος «επέγνεν κι έρτον κι έλαμνεν την ώραν πέντ αυλάκια,/ επέγνεν κι έρτον κι έσπερνεν εννέα κότια σπόρον». Ως ιδεότυπος αντικατοπτρίζει τον άνδρα της κοινωνίας της γεωργικής επανάστασης: καλλιεργητή, αυτόνομο και αυτάρκη. Δεν ήταν όμως η γεωργική απασχόληση, η μοναδική του ασχολία. Προφταίνει σε αποστολές με εξαιρετικά επείγοντα χαρακτήρα «αφήν και πάει Ακρίτας απάν σ ατό ελάγγεψεν, εχπάστεν εχ και πάει βουτσοκοπά τον μαύρον ατ». Σύνηθες φαινόμενο που τον κρατά απασχολημένο σε αποστολές είναι το καθεστώς λεηλασίας στην παραμεθόριο. Ως αιτία του κούρσους δεν ήταν μονάχα η πρόκληση και η ταπείνωση των θρησκευτικών συμβόλων των χριστιανών από τους μουσουλμάνους, ήταν όμως συχνή εκδήλωση των διαρκών ρήξεων στις σχέσεις τους. 13 Βασίλιεφ Α.Α., τ. Α, σ

5 Η συνηθέστερη αιτία της επιδρομής ήταν η ληστεία πολύτιμων αντικειμένων (χρυσά και αργυρά εκκλησιαστικά αντικείμενα) και η αρπαγή γυναικών «το ένοικο σ εχάλασαν και την καλή σ επαίραν». Η δραματική ζωή του Άμεση μαρτυρία για τη δραματική ζωή που ζούσαν οι Ακρίτες, για τον επείγοντα χαρακτήρα των αποστολών τους και την αυστηρή υποταγή στο καθήκον τους είναι το γεγονός ότι ακόμη και ως νιόπαντρο παλικάρι ο μοναχογιός (Μονόγιαννες) ο Ακρίτας αφήνει την ήρεμη οικογενειακή ζωή πολύ πρόωρα «Πέντ ημερών γαμπρός έτον, σον πόλεμον εχπάστεν» για να ακολουθήσει το χρέος του 14. Η απουσία του είναι ενίοτε μακρόχρονη («εποίκεν δέκα χρόνια») και κηρύσσεται σε αφάνεια με αποτέλεσμα να ξαναπαντρεύουν οι συγγενείς με άλλο άντρα τη γυναίκα του «σο σημερνόν και σ αυρισνόν την κάλην ατ αντρίζνε». Οι περιοχές που διέρχονται οι μεθοριακοί φύλακες όταν πασχίζουν να ανακτήσουν ό,τι τους άρπαξαν, κατοικούνται από εχθρικούς προς το Βυζάντιο λαούς. Γι αυτό στο ποίημα «ο Ξάντινον» ο πατέρας που ψάχνει το γιο (Βασίλη) συναντά Σαρακηνούς πράγμα διόλου σπάνιο για τις ακριτικές περιοχές της Ανατολής. Κατά τους πρώτους αιώνες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας οι Σαρακηνοί ήταν νομαδική αραβική φυλή από τη Χερσόνησο του Σινά. (ο όρος Σαρακηνοί είναι ελληνικός και προέρχεται από την αραβική λέξη sharqiyyin («ανατολίτες»), όνομα που χρησιμοποιήθηκε από τους ελληνόφωνους υπηκόους της αυτοκρατορίας για την Αραβική Αυτοκρατορία (μουσουλμανικό χαλιφάτο) υπό την κυριαρχία των δυναστειών Ουμαγιάντ και Αμπασίντ. (Μετά την εξάπλωση του Ισλάμ, και ιδιαίτερα τον καιρό των Σταυροφοριών, ο όρος επεκτάθηκε για όλους τους μουσουλμάνους, κυρίως για εκείνους που ήταν στη Σικελία και τη νότια Ιταλία. 15 ). Οι σχέσεις με τους λαούς αυτούς είναι κατά κανόνα προβληματικές. Οι απαγωγές και τα βασανιστήρια ήταν συνήθεις πρακτικές. Ενίοτε ο ήρωας περιέρχεται σε καθεστώς βάναυσης ομηρίας από αυτούς τους εχθρούς «κουβαλεί λιθάρια»,«κρούγ ν ατον μαχαιρέας». Ο πατέρας χρησιμοποιώντας την ευφυία του «με την λαλίαν ατ έλεγεν, έλα ας πολεμούμε/ και με τα ισμάρ ν ατ έλεγεν, Βασίλη μ χάιτε, ας πάμε» κατορθώνει να παραπλανήσει τον εχθρό και να δραπετεύσει μαζί με τον γιο του. Υπάρχει παραλληλισμός με τον «πολυμήτιν» Οδυσσέα, όταν αντί για τη σωματική τους δύναμη οι ήρωες χρησιμοποιούν το μυαλό τους. Στις δύσκολες αυτές στιγμές ο Ακρίτας φέρει πάντοτε επάνω του σπαθί, ρόπαλο («τοπούζι» στο: «Ο θάνατος του Διγενή») και δόρυ και βασίζεται στον πολύτιμο σύμμαχό του σε κάθε δοκιμασία, τον «μαύρο του», το άλογό του Το άλογο («ο μαύρος του») Δεν υπάρχει κείμενο αφιερωμένο στο άλογο αλλά δεν υπάρχει και κείμενο όπου να μην αναφέρεται το άλογο του μαχητή. Είναι το άλλο του μισό στην ώρα της μάχης. Έχει ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά. Υποστηρίζει, μιλά, παρηγορεί και βοηθά τον καβαλάρη του. Η σχέση των Ακριτών με τα άλογά τους είναι διαλεκτική και τρυφερή. Το ζώο είναι ο βοηθός και σύντροφος σε κάθε περιπετειώδες εγχείρημά 14 Στο: «Τ όνειρον του Γιάννε». 15 Where's Where: A Descriptive Gazetteer, (1974). 5

6 τους. Το άλογο στα ποντιακά ακριτικά έπη ονομάζεται πάντοτε «Μαύρος». Είναι η εικόνα του πολεμικού αραβικού αλόγου (φαρί), με το σκουρόχρωμο τρίχωμα και τη θρυλική ταχύτητα. «Βουτσοκοπά τον μαύρον ατ, να φτάν και κοντοφτάνει» 16. Το ζώο δεν αντιμετωπίζεται ως κατοικίδιο αλλά ως νοήμων ύπαρξη με αισθήματα και αυταπάρνηση για τον αφέντη του «κρυφοταϊσματα» στο : «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν». Συμβολικά είναι μέρος της τιμής και της δόξας του στρατηλάτη. Γι αυτό θεωρείται μεγάλη ταπείνωση για τον ήρωα η αρπαγή του μετά το θάνατό του. Έτσι, στην επιθανάτια απόγνωσή του σκοτώνει ο ίδιος τον μαύρο του «και τ άλογον σκοτώνει» για να μην τον αποκτήσει άλλος 17. Τα όπλα Τα όπλα (ξίφος, δόρυ, ρόπαλο) δεν είναι δυνατόν να τα κατέχει οποιοσδήποτε κοινός θνητός γιατί είναι όπλα υπερφυσικά σε μέγεθος και αποτελεσματικότητα, σχεδόν μυθικά. «χίλιους μπροστά τ εσκότωσεν και μύριους από πίσω/ άλλα τρακόσιους Βάραγγους ση Δέβας το γεφύρι», «Φέρε με τη σαίτα μου, ντό σύρ εξήντα πέντε και τα άλλον το μικρότερον ντο συρ πενήντα πέντε» 18. Το δόρυ χαρακτηρίζεται «ελλενικόν» 19 για να δηλωθεί το μέγεθος, το βάρος η σημασία του γιατί κάθετι ελληνικό είναι ταυτόσημο με το γιγάντιο, το σπουδαίο. Τέλος, το ρόπαλο («τοπούζ»)είναι το κύριο όπλο του, πολιτισμικό στοιχείο του εξοπλισμού της εποχής και ενδεικτικό της στρατιωτικής του ειδικότητας. Κάποιοι περιμένουν το θάνατό του για να απαλλοτριώσουν την αρματωσιά του, «Ενάς παιρνεί το μαύρο σου και την αρματωσιά σου κι ο γέρος ο σαπόγερος θα παίρνει την καλή σου» 20 να την «σκυλεύσουν», πράγμα που συνιστά περιύβριση για τον ηθικό κώδικα του Ακρίτα (μας θυμίζει τους ομηρικούς κώδικες ηθικής του πολέμου). Η δύναμή του είναι υπεράνθρωπη Αν ξεχώριζε για ένα πράγμα ο ακρίτας από τους άλλους πολίτες της Αυτοκρατορίας αυτό θα ήταν εξ ορισμού η υπερφυσική του διάπλαση και ρώμη. Η δύναμή του είναι υπεράνθρωπη και η εξεζητημένη ανδρεία του φαίνεται από τη γέννησή του: «Μονόημερος εγέντονε κι έφαγεν παξιμάτιν, διήμερος εγέντονε, εφαγ έναν φουντάριν, πεντεήμερος εγέντονε, έφαγεν την φουρνέαν» 21 και πολλαπλασιάζεται με γεωμετρική πρόοδο μέχρι αυτός να ενηλικιωθεί. Ενήλικας πια, είναι σε μέγεθος τεράστιος όσο και ο μύθος γύρω από το όνομά του. 16 Στο : «Ακρίτες όντες έλαμνεν». 17 ό.π : «Ένας παίρνει τον μαύρον σου και την αρματωσιά σου». 18 Στο «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν» - ο θάνατος του Ακρίτα. 19 Στο ποίημα «Ο αιχμάλωτον»: «επαίρεν τ ελαφρόν σπαθίν κι ελλενικόν κοντάριν». 20 Στο «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν». 21 Στο : «Ο Πόρφυρας». 6

7 Έτσι περιγράφεται ο μυθικός Πόρφυρας (Πορφύρ ς). Και αλλού είναι ο πατέρας (Ξάντινος) με την τιτάνια δύναμη, τις γιγαντιαίες διαστάσεις «ς το έναν το ρωθώνιν ατ άλογα σταμνισμένα και ς τ άλλο το ρωθώνιν ατ χερομυλίτσα κλώσκουν και απάν εις την κορφίτσαν ατ ζευγάρ βούδια αλωνίζ νε» Είναι Τραντέλληνας Ως Πορφύρης, που τον γέννησε χήρα, συγκριτικά με όλους τους άλλους ήρωες υπερέχει σε διάπλαση και σε σωματική δύναμη από όλους της γενιάς του. Δεν είναι ένας συνηθισμένος ήρωας. Είναι Τραντέλληνας, δηλαδή 30 φορές Έλληνας, από αυτούς που μία φορά γεννιούνται ανά τριάντα χρόνια. Έχει την ικανότητα, επίσης, να τα βάζει με ολόκληρο τον αυτοκρατορικό στρατό και περιώνυμους στρατηγούς «Ουδέ τον Βάρδαν φοβούμαι ουδέ τον Νικεφόρον», και να τους νικά άοπλος, εξοντώνοντας με τα σπαράγματα των δεσμών του μυριάδες εχθρούς και να τους ακρωτηριάζει παραδειγματικά. «Έσειξεν τα ποδάρ ατού, εσείγαν τα λωρία, έσειξεν τα ωμί ατού, εσείγαν τα ραχία, ελάιξεν τα χέρ ατού, εκόφταν τ αλυσίδα. Ας τ αλυσιδοκόμματα έναν σο χερ επαίρεν, χίλιους απ έμπρα σκότωσεν και μύριους απ οπίσω εννά κοφίνα φόρτωσεν ωτία και μυτία, κι άλλα εννέα φόρτωσεν και χέρα και κιφάλα και στείλ ατά τον βασιλάν, μεγάλον αρμαγάδιν». Η μαχητική του ικανότητα είναι αυτή που του εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα, όποια και αν είναι η πρόκληση (στο: Ακρίτας και Χάρος). Ταυτόχρονα ήταν μαχητής στα βουνά του Πόντου, ήταν δεινός θαλασσομάχος στη (Μαύρη) θάλασσα, ήταν παλαιστής γερός στα υψίπεδα (παρχάρια) της πατρίδας του. «ς σήν θάλασσαν κολυμπετής, ς σ ομάλεα πεχλιβάνος,» ς σο πόλεμον Τραντέλλενας, Ρωμαίικον παλληκάριν» 22. Η συλλογική συνείδηση προσδιορίζει έτσι την εθνική ταυτότητά του. Κάθε ανώτερη, υπερκόσμια και εξαίρετη αρετή που έχει ο ακρίτας, ο κάθε άγνωστος ακρίτας στρατιώτης, υφίσταται μόνο γιατί αυτός είναι «Τραντέλλενας, Ρωμαίικον παλληκάριν» Αν θελήσουμε να δώσουμε στις περιγραφές και μία πιο ρεαλιστική εξήγηση, θα λέγαμε ότι όποιος ζει μέσα σε συνθήκες πολεμικού συναγερμού, μόνος, αποκομμένος από τους ανθρώπους, να παλεύει με τα στοιχεία της φύσης και τους επιδρομείς των συνόρων αναγκάζεται να γίνει «ή θηρίο ή θεός». Ήταν το προϊόν της φυσικής επιλογής του περιβάλλοντός του και αυτό τον έκανε ανώτερο από τους συμβατικούς ανθρώπους. Θρησκεύει ως ορθόδοξος Επιπλέον, θρησκεύει («Η γυναίκα του Γιάννη», «ο θάνατος συνοδοιπόρου») και μάλιστα ως ορθόδοξος. Η θρησκευτική πίστη υπογραμμίζει με τον πιο εμφατικό τρόπο την εθνική του ταυτότητα. «Οι Τούρκ όνταν εκούρσευαν την Πόλ, τη Ρωμανίαν, Επάτνανε τα εγκλησιάς κι επαίρναν τα εικόνας» Στο: «Αητένς επαραπέτανεν». 7

8 Για το τραγούδι αυτό ο H. Gregoire υποστηρίζει ότι απηχεί ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν στο Βυζάντιο κατά τα έτη Οι Ρωμιοί είναι χριστιανοί, άρα και ο Ακρίτας -όταν πιστεύει στους Αγίους και όταν ζητά να του κάνουν ορθόδοξη ταφή είναι ένας απ αυτούς. «κι αν αμπερνά ο κύρις μου, ας βάλη το καντήλιν,κι αν αμπερνά κ η μάννα μου, ας βάλη το ελάδιν, κι αν αμπερνά κι ο άδελφο μ, ας βάλη το φαλάριν» 25. Θρησκευτικές αναφορές με θέμα την ορθοδοξία υπάρχουν ακόμη και στο ποίημα «Ο Μάραντον», όταν ο νέος δηλώνει στη γυναίκα του ότι την αφήνει σε «καλά χέρια» τώρα που φεύγει: «Αφήνω σε σον κύρη μου, τον Άεν-Κωνσταντίνον, αφήνω σε σην μάνα μου, την Άϊαν Ελένην, αφήνω σε σ αδέλφια μου, τους Δώδεκ Αποστόλους». Οι κώδικες τιμής του Ακρίτα Ο Ακρίτας διακρίνεται για το ανεπτυγμένο κτητικό αίσθημα απέναντι στα άψυχα (όπλα, περιουσία) και τα έμψυχα (άλογο, γυναίκα) που τον περιβάλλουν. Την ιδεολογία του αυτή την κωδικοποιεί με ένα πολύ αυστηρό τρόπο και όταν συνειδητοποιεί ότι στο μέλλον τα αποκτήματά του θ αλλάξουν κάτοχο, προτιμά να τα αφανίσει 26. Σε άλλο κείμενο πολιτιστικό στοιχείο που μαρτυρείται είναι ότι ο χαιρετισμός που δεν ανταποδίδεται, συνιστά πρόκληση για μονομαχία «Διαβαίν καλημερίζει ατόν καλήμεραν κι επαίρεν. Έσυραν τα σπαθία τουν, κι κρούγνε τ έναν τ άλλο» 2 7 Ο Ακρίτας διατηρεί, ακόμη, τη χαρακτηριστική συνήθεια των ομηρικών ηρώων, που, μόλις έβλεπαν αντίκρυ τους άξιο αντίπαλο, σταματούσαν τη σύγκρουση και ρωτούσαν ποιος είναι (τιμητική αναγνώριση του αξιόμαχου) 28. «Υιέ μ, κανείς κι εντώκε σε, εσέν κανείς κι κρούγει, κατά π ελέπν τ ομμάτια μου, ατός έει σε και πάγει. Για στα κι ας ορωτούμ ατόν τα γονικά τ απόθεν» 29. Επιπλέον, αποδεικνύει έμπρακτα την ευγνωμοσύνη του, όπως συμβαίνει στο ίδιο έργο, όπου ο γιος του Ανδρόνικου αποφασίζει να μη σκοτώσει τον Εμίρ Αλή επειδή τον μεγάλωσε στο σπίτι του. Τον σώζει κι ας κινδυνεύσει να θεωρηθεί δειλός. «Καλλίον κι σκοτώσω σε, κι ας λέγνε εφοβέθεν». 23 Στο: «Ο αιχμάλωτον». 24 Συγκεκριμένα δέχεται ότι ο «Ανδρόνικος του τραγουδιού ταυτίζεται με τον στρατηγό Ανδρόνικο Δούκα, που έδρασε την εποχή του Λέοντα Ζ του Σοφού ( ) και κατήγε ονομαστή νίκη κατά των Αράβων στην Κιλικία, λίγο πριν το 906. Αργότερα ο Ανδρόνικος συκοφαντήθηκε στον αυτοκράτορα και κατέφυγε στους Άραβες μαζί με το γιο του Κωνσταντίνο, ο οποίος, επιστρέφοντας στη «Ρωμανία» οργάνωσε λίγο μετά το 912, έτος θανάτου του Λέοντα - επανάσταση που τελικά απέτυχε. 25 Στο: «Ο θάνατος συνοδοιπόρου». 26 Στο:«Ακρίτες κάστρον έχτιζεν» -ο θάνατος του Διγενή. 27 Στο: «Ο αιχμάλωτον». 28 Ζ Ιλιάδας, στιχοι Το επεισόδιο αναγνώρισης του Διομήδη με τον Λύκιο Γλαύκο: «Ποιος να 'σαι τάχα, αρχοντογέννητε; σαν ποιου θνητού λογιέσαι; Δε σ έχουν δει ποτέ τα μάτια μου στη δοξανθούσα μάχη ως τώρα κι όμως τους ξεπέρασες στην αντριγιά τους άλλους, που δε φοβήθης το μακρόισκιωτο κοντάρι μου θωρώντας. 29 ό.π. 8

9 Χαρακτηριστικό του είναι και το ότι πληγώνεται το αίσθημα τιμής του μπροστά στην κοπέλα που αγαπά, όταν αυτή τον βλέπει σιδηροδέσμιο «Σ ούλα τα κάστρα φέρον με δεμένον και φλιμένον και σην Κωνσταντινούπολην λυτόν και χαρεμένον, εκεί κόρασον αγαπώ, ελέπ και περγελά με» 30. Τέλος, για λόγους τιμής, οφείλει να αναζητήσει και να σώσει την κόρη που του κλέψανε. Αλλιώς παραμένει ατιμασμένος 31. Περιφρόνηση της εξουσίας Ο Διγενής, στο άσμα «Ακρίτες όντες έλαμνεν», αψηφά τα «φουσάτα» των Δουκάδων και όταν πληροφορείται ότι του κλέψαν την αγαπημένη του στρέφεται εναντίον της αριστοκρατικής της οικογένειας που την πήραν πίσω. Το έπος από το χειρόγραφο της Τραπεζούντας αποκαλύπτει την πληροφορία (που στο άσμα παραλείπεται) για την ταυτότητα της κόρης που αγαπά ο Διγενής. Είναι η κόρη του Δούκα, του στρατηγού της Ρωμανίας. Αυτήν ερωτεύτηκε και την έκλεψε χωρίς τη συγκατάθεση των δικών της και γι αυτό τώρα ο Δούκας τον καταδιώκει. Ο στρατός που εξοντώνει στην προσπάθειά του να επανακτήσει την κόρη, είναι Βάραγγοι «άλλα τρακόσιους Βάραγγους ση Δέβας το γεφύρι». Οι Βάραγγοι ή Ρως γνωρίζουμε ότι χρησιμοποιήθηκαν συστηματικά από τους Βυζαντινούς Αυτοκράτορες ως μισθοφόροι και σωματοφύλακες της Βασιλικής Αυλής. Προήχθησαν σε επίπεδο φρουράς-σωματοφυλακής από το Βασίλειο Β. Σύμφωνα με τους χρονικογράφους «ήταν ψηλοί όπως τα φοινικόδεντρα με ξανθά μαλλιά και ροδοκόκκινα πρόσωπα. Μάχονταν με τους μεγάλους πέλεκυς σε έναν σχηματισμό που έμοιαζε με τοίχο». Η Άννα Koμνηνή αναφέρει για αυτούς ότι «θεωρούν την προστασία του προσώπου του αυτοκράτορα ως ιερό καθήκον». Ήταν πιστοί ακόμη και σε εξαιρετικά αντιδημοφιλείς αυτοκράτορες. Βοηθούσε άλλωστε το γεγονός ότι ήταν αλλοδαποί που δεν καταλάβαιναν ενδεχομένως τα ελληνικά και δεν είχαν άλλες διασυνδέσεις εκτός από τον αυτοκράτορα για να μην αναφέρει κανείς τους παχυλούς μισθούς τους 32. Ο ατίθασος Ακρίτας τα βάζει στο ίδιο κείμενο και με «Έλληνες», τους οποίους μάλιστα κατονομάζει χωριστά με το εθνικό τους όνομα ως ράτσα ανθρώπων ξεχωριστή μέσα στο συνονθύλευμα της Αυτοκρατορίας, με τη διαφορά ότι αυτούς αποφασίζει να μην τους σκοτώσει «Αν κρούω και σκοτώνω σας, θα λέγνε με φονέαν κι αν κι σκοτώνω σας εγώ, θα λέγνε, εφοβέθεν, καλλίον κι σκοτώνω σας κι ας λέγνε εφοβέθεν». Η περιφρόνηση της εξουσίας καταδεικνύεται και στον Πορφύρη όταν αυτός κραυγάζει χλευαστικά την αδιαφορία του για τους στρατηγούς Βάρδα και Νικηφόρο Φωκά, που πάνε να τον συλλάβουν: «ουδέ τον Βάρδαν φοβούμαι, μηδέ τον Νικεφόρον». Τι είναι τελικά ο Ακρίτας; Ένας κοινωνικός επαναστάτης ή ένας ατρόμητος ερωτευμένος άντρας που θα τα έβαζε με ολόκληρο στρατό για να κλέψει την αγαπημένη του; Είναι και τα δύο. Είναι μεσαιωνικός ανδρικός ιδεότυπος. 30 Στο: «ο Πορφύρης». 31 Στο: «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν». 32 Ι. Κωτούλας, (2002), Περ. «Στρατιωτική Ιστορία», τ

10 Ο θάνατος - ο Χάρος Ο Χάρος στο ακριτικό άσμα περιγράφεται ως μία φιγούρα ανάμεσα στο Χάροντα των αρχαίων Ελλήνων και τον Αρχάγγελο Μιχαήλ των χριστιανών. Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο ο θάνατος προσωποποιείται και ονομάζεται «Χάρων» ή «Χάρος», όπως αποκαλείται από τους νεότερους Έλληνες με λυρικότερο τρόπο. Στην Άλκηστη του Ευριπίδη ο θάνατος παίρνει τη μορφή μαυροντυμένου άντρα με φτερούγες, και φέρει σπαθί στο χέρι. Αυτός παραλαβαίνει το νεκρό και τον μεταφέρει στο βασίλειο του Κάτω Κόσμου. Στο δημοτικό τραγούδι του ελλαδικού χώρου ο Χάρος παρουσιάζεται κάποτε σα μαύρος ή μαυροντυμένος καβαλλάρης που φέρει δίκοπα μαχαίρια και σπαθιά 33. Στη χριστιανική παράδοση ο Αρχάγγελος Μιχαήλ είναι ο απεσταλμένος του Θεού στη γη για να παίρνει και να μεταφέρει τις ψυχές των ανθρώπων στον Παράδεισο ή στην Κόλαση ανάλογα, και κρατά πύρινη ρομφαία 34. Παρατηρείται κοινή, λοιπόν, η δοξασία του μεταφορέα των ψυχών στις τρεις ελληνικές παραδόσεις: την αρχαία ελληνική, του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού και της ελληνοχριστιανικής παράδοσης. Ο Ακρίτας τον αντιμετωπίζει με αδιαφορία, του αρνείται την υποταγή και του προτείνει να παλέψουν «στο χάλκινο τ' αλώνι». «Έλα, Χάρε, ας παλέψουμε ς το χάλκενον τ αλώνιν. Χάρε, και αν νικάς με σύ, να παίρνεις την ψυχή μου, Χάρε, και να νικώ σ' εγώ, να χαίρομαι τον κόσμο». Αν τον νικήσει θα του πάρει το άλογο κι αν νικηθεί θα χάσει την ψυχή του. Ο Χάρος, αφού δέχτηκε να παλέψουν, τελικά τον νίκησε. «Επάλεψεν επάλεψεν κι ο Χάρος δε νικήθη». Ο Ακρίτας δε συμβιβάζεται με το πάθημά του. Αναζητεί τα όπλα του και με το κυνήγι, διασκεδάζοντας την τύχη του, προσπαθεί να κρατηθεί στη ζωή. Στη μέση του δρόμου όμως καταλαμβάνεται από πονοκέφαλο, ταράζεται η καρδιά του, τρέμουν τα γόνατά του και δεν μπορεί να προχωρήσει. «επόνεσεν η κεφαλιά τ, ταράζει-ν-η καρδία τ και συντρομάζ ν τα γόνατα τ και κι επορεί να πάγει». Αναστενάζοντας επιστρέφει στο σπίτι του. Συνειδητοποιεί τον θάνατό του, οδύρεται για τη μοίρα του και αναπολεί στη μνήμη όλα τα κατορθώματά του. Αξίζει να σημειώσουμε εδώ ότι όταν θρηνεί τη μοίρα του αυτοαποκλείται «άκληρος» «Ν αϊλί εμέν τον άκλερον», δηλαδή χωρίς απογόνους. Όλα όσα έχει να παραθέσει και να αναθυμηθεί είναι αγώνες και κατορθώματα, πολεμική αρετή και τόλμη μέχρις σημείου παραλογισμού. Δεν έχει όμως τη συμβατική ζωή με οικογένεια και απογόνους. Δεν προσομοιάζει άραγε σ αυτό με κάθε άλλο θρυλικό ήρωα της ελληνικής μυθολογίας και ιστορίας όπως τον Αχιλλέα ή τον Μ. Αλέξανδρο; Δε φοβάται που πεθαίνει, φοβάται για τη προσβολή της μνήμης του όμως. Ό,τι έχει και δεν έχει σ αυτή τη ζωή (το ρόπαλο, το άτι του και την καλή του) προτιμά να τα αφανίσει ο ίδιος γλιτώνοντας την τιμή του, παρά να πέσουν στα χέρια άλλων. «το τοπούζ ν ατ έκαψεν και τ άλογον σκοτώνει». 33 «Μα να τον και κατέβαινε 'ς τους κάμπους καβελλάρης. Μαύρος ήταν, μαύρα φορεί, μαύρο και τάλογό του, σέρνει στελέττα δίκοπα, σπαθιά ξεγυμνωμένα, στελέττα τα χει για καρδιαίς, σπαθιά για τα κεφάλια.» 34 Από την Παλαιά Διαθήκη: Ιούδας 9, Δανιήλ 10: 13,

11 Επισημαίνεται ότι στο κείμενο μπορεί να ανιχνευτεί και το ρομαντικό στοιχείο των ιπποτικών μυθιστορήματων του Μεσαίωνα. Είναι ο ταυτόχρονος θάνατος του ζευγαριού που τους λυτρώνει από τον κίνδυνο ατίμωσης στην επίγεια ζωή και τους εξασφαλίζει αιώνια συντροφικότητα στη μεταθάνατον ζωή. Άλλα πολιτισμικά στοιχεία Τα κείμενα αυτά δίνουν, επίσης, μία εικόνα για τον τρόπο που ξενιτεύονταν οι νέοι στην εποχή που ανιχνεύουμε. Η ξενιτιά δεν ήταν σπάνιο φαινόμενο ποτέ. Η αναζήτηση καλύτερης ζωής, με υλικούς όρους πάντοτε, ήταν ένα θέμα που έσπρωχνε και σπρώχνει ανέκαθεν τους νέους στα μακρινά μέρη. Ξενιτεύονται παλικάρια αξιόλογα και μάλιστα όταν φεύγουν, αποχωρούν σε μεγάλες ομάδες για να εξασφαλίσουν καλύτερη αντιμετώπιση των κινδύνων. «Σεράντα δράκ, σεράντα δράκ, σεράντα παλληκάρα» 35. Οι συνθήκες όμως είναι δύσκολες και για να τις αντιμετωπίσουν με βεβαιότητα δένονται με όρκο αλληλεγγύης. «Όρκον βαρύν επέρανε να μη άφ σουν τ έναν τ άλλο». Έτσι εξασφαλίζεται ότι ο ένας μπορεί να υπολογίζει στη στήριξη των πολλών και οι πολλοί στη στήριξη του καθένα, γιατί με τις αντιξοότητες ήταν πολύ πιθανό να μπουν στον πειρασμό και να λειτουργήσουν εγωιστικά στην κρίσιμη περίσταση. Στην περιπέτειά τους άλλωστε υπήρχε μεγάλη πιθανότητα απωλειών. Αποκωδικοποιώντας τα κείμενα προκύπτει ακόμη ότι: Οι Ακρίτες διατηρούντην αρχέγονη πίστη στην προφητική δύναμη των ονείρων 36. Θεωρούσαν, επίσης, σπουδαίο απόκτημα την απόκτηση εκπαιδευμένων γερακιών. Ο πατέρας στο άσμα «Ο αιχμάλωτον», από τη χαρά του που βρήκε το δεύτερο γιο του, αναφωνεί ότι απέκτησε «ζευγάρι γερακιών». Το κυνήγι με γεράκια ήταν δημοφιλέστατο στο Βυζάντιο. Τα γεράκια («ιέραξ ο κυνηγετικός») τα ημέρωναν και τα έστελναν οι κυνηγοί να τους φέρουν κυνήγι 37. Ο γερακάρης λεγόταν στο Βυζάντιο «γερακάριος ή ιερακοτρόφος». Γνωρίζουμε σχετικά ότι, αργότερα κατά την Οθωμανική Αυτοκρατορία, οι γερακάρηδες ήταν στρατιωτικοί που εκτός από τα στρατιωτικά τους καθήκοντα, προμήθευαν με κυνηγετικά γεράκια την Αυλή του Σουλτάνου. Θεωρούνταν λοιπόν σπουδαίο απόκτημα 38. Γι αυτό ο Ανδρόνικος καμαρώνει για τη μεταφορική χρησιμοποίηση. «Παιδίν έμνε κι εγέρασα, ζευγάρ γεράκια κι είχα κι ατώρα ας τ εγέρασα, ζευγάρ γεράκια χτέθα». Θεωρούσαν, ακόμη, ευεργετική και λυτρωτική για την ψυχή, τη δύναμη της μουσικής. Όμως εδώ η μουσική παίρνει και μια άλλη αξιοπερίεργη πολιτισμική διάσταση: οι άντρες που τραγουδούν σπαρακτικά ή ωραία ανήκουν σε παρεξηγημένες κοινωνικές ομάδες κλεφτών ή εκμαυλισμένων ηθικά ανθρώπων. «-Ποίος εν π ετραγώδεσεν ώρια το μεσονύχτι; Για κλέφτες εν, για πόρνες εν, για τη φιλιάς καμένος» Στο: «Ο θάνατος συνοδοιπόρου». 36 Στο: «τη Γιάννε τ όνειρον» Στο: «τη Γιάννε τ όνειρον». 11

12 Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΑΚΡΙΤΑ Μέσα στα τα πλαίσια της ελληνικής κοινωνίας του Πόντου, με τους αυστηρούς κανόνες και αρχές του ανδροκρατικού πατριαρχικού συστήματος, πρόβαλε πάντα η ευγενική μορφή της γυναίκας-συζύγου, που εξουδετέρωνε την ανδρική αντίληψη για τη θέση της. Τα εμβλήματά της είναι η εστία του σπιτιού («Σου πεθερού μου το τζακόν») και του παιδιού της η κούνια («Και ση μωρί μ και το κουνίν»). Οι αρετές της Με τη μαχητικότητα και την αυταπάρνησή της προκαλεί δέος και σεβασμό («η γυναίκα του Μονόγιαννε») και τιμωρεί τον αλαζονικό άνθρωπο της εξουσίας που την αγνοεί. Διαψεύδει τον παλιό μύθο που υποβιβάζει τη γυναίκα στο ανίσχυρο φύλο, επειδή η γυναίκα με καταπληκτικές πράξεις και διεκδικώντας τα δικαιώματα της μπορεί να αλλοιώσει τις βάρβαρες δυνάμεις 40. Και εκεί που η βία των ανδρών παραδίδεται και δεν τελεσφορεί, αυτή κατορθώνει να επιβληθεί με τον πολιτισμό των αξιών της. Αυτή εξάλλου είναι και η πολιτιστική της αποστολή. Όταν λαφυραγωγείται και γεννά το παιδί της στην αιχμαλωσία το γαλουχεί κρυφά να καταφύγει στη χώρα των Ρωμιών. Μαρτυρείται η εθνική συνείδησή της όταν αποκαλύπτει στο παιδί της γιατί νοσταλγεί αλλά και καμαρώνει για τη Ρωμανία 41. Η γυναίκα του Ακρίτα είναι ξεχωριστή όπως αυτός. Αποδεικνύει σε κάθε δύσκολη περίσταση την αρετή της. Άξιο παρατήρησης είναι το στοιχείο του στενού συζυγικού δεσμού που χαρακτηρίζει το ζευγάρι των Ακριτών. Την έγκυο (διπλοθάλαμος) γυναίκα δεν την εξυπηρετεί άλλος παρά ο Ακρίτας της, παρά τις συντηρητικές αντιλήψεις της κοινωνίας τους 42. Το στοιχείο του στενού συζυγικού δεσμού Όταν ο Ακρίτας σχίζει τα βουνά για να βρει την καλή του, αυτή του το ανταποδίδει με συστολή και αφοσίωση «εντρέπεται να λέει ατον, φουσάτον κατηβαίνει». Όταν ο Ακρίτας γίνεται «άνεμος» για να προλάβει έναν επικείμενο γάμο της αγαπημένης του, αυτή «τινάζει στον αέρα» κάθε προσχεδιασμένη κοινωνική επιταγή για να ξαναγυρίσει σ αυτόν «Εγώ Γιάννεν εγάπεσα κι εκείνον παλ θα παίρω» 43. Όταν αυτόν το βρίσκει ο θάνατος, αυτή του φωνάζει πάνω στον τάφο: «Πάρε και εμένα μαζί σου, σύντροφέ μου» «Για σούκ, για σούκ, νε έταιρέ μ, κ έπαρ κ εμέν εντάμαν» 44. Η έγγαμη γυναίκα 40 Στο: «Η γυναίκα του Μονόγιαννε» (ή «Ο Γιάννες κι ο Δράκον»). 41 Στο: «Ο Αιχμάλωτον». 42 Στο: «Η γυναίκα του Μονόγιαννε» (ή «Ο Γιάννες κι ο Δράκον»). 43 Στο: «Τη Γιάννε τ όνειρον». 44 Στο: «Ο θάνατος συνοδοιπόρου». 12

13 Η γυναίκα είναι,ακόμη, ο καταλύτης που σώζει τη ζωή του άντρα της. Όταν ο Γιάννες (Γιάννης) ο Μονόγιαννες (ο μονογενής, όπως ο ευριπίδειος Άδμητος 45 ) ετοιμάζεται να κάνει τον γάμο του με την εκλεκτή της καρδιάς του, ο Χάρος, απεσταλμένος του Θεού, τον περιμένει έξω απ' το σπίτι του για να του πάρει την ψυχή. Ανταλλάσσει όμως το Γιάννη για έναν συγγενή του που θα δεχτεί να θυσιάσει λίγα από τα χρόνια του. Οι γονείς του Γιάννη αρνούνται και η καλή του κάνει ό,τι δεν τόλμησαν οι γονείς του γι αυτόν 46. Δείχνει γενναιότητα και αυταπάρνηση μπροστά στο ενδεχόμενο να χάσει χρόνια απ τη ζωή της, αρκεί να σώσει το ταίρι της και να αξιωθεί την τιμημένη ζωή του έγγαμου βίου. Δείχνει γενναιότητα και αυταπάρνηση μπροστά στο ενδεχόμενο του πρόωρου θανάτου, αρκεί να σώσει το ταίρι της. Αν έχανε το Γιάννη η ζωή γι αυτήν δε θα είχε νόημα. Αν του έδινε τα μισά της χρόνια η ζωή της θα νοηματοδοτούνταν, θα απολάμβανε την κοινωνική αποκατάσταση της έγγαμης και γι αυτό το λόγο θα άξιζε και να θυσιαστεί ακόμη. Η σημασία του γάμου για τη γυναίκα είναι μία ερμηνεία του έργου. Από μία άλλη οπτική μπορούμε να ανιχνεύσουμε μέσα στους στίχους αυτούς και άλλους επικοινωνιακούς κώδικες λ.χ τη στενή σχέση του ιδανικού αντρόγυνου 47, τις αρχαίες δοξασίες που θέλουν τον Χάροντα ως απεσταλμένο του Θεού (Δία), ή την αγάπη που είναι ικανή να αποτρέψει και το μοιραίο ακόμη και αναπόφευκτο του θανάτου 48. Η γυναίκα του Ακρίτα μένει με τον άντρα της στο σπίτι των πεθερικών της 49. Η φαμίλια είναι, συνήθως, πολυμελής καθώς περιλαμβάνει αδέλφια, νύφες και γαμπρούς. Με την οικογένεια αυτή -που δεν τη συνδέει τίποτα- όταν φεύγει ο άντρας της αναγκάζεται να συμβιώσει. Η μοίρα της γυναίκας,εξαρτημένη καθώς είναι από τον άντρα της, θα είναι σκληρή. Ξέρει ότι θα αντιμετωπίσει δυσκολίες και κοινωνική καταφρόνεση τώρα που αυτός θα λείπει. «την κόρ καθίζνε σο σκαμνίν κι ατέν διπλοκουράζνε.[ ] Και δίγν ατεν φελίν ψωμίν και πέντε κουφοκάρυα.[ ] -Άμε σκύλ κόρη, χάθ εσύ κι ωρία οπίσ γυρίζεις». Προανάκρουσμα της σκληρής μεταχείρισης από τα πεθερικά είναι η αφαίρεση των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων της «-Αφήνω χίλια πρόβατα και πεντακόσια αρνόπα, αφήνω σε χρυσόν σταυρόν κι άργυρον δαχτυλίδι, [ ]Δίγν ατεν πέντε πρόατα και δεκα-πέντε αρνία». Η υποταγή στον άγραφο ηθικό νόμο Άλλη αρετή της γυναίκας είναι η τιμή και η αιδημοσύνη που υπερασπίζεται με επιθετικό τρόπο όταν τη συναντά άντρας ξένος. Αν ο άντρας της απουσιάζει επί μακρόν, κηρύσσεται σε αφάνεια. Η επιλογή της τότε είναι το μοναστήρι για να διαφυλάξει την τιμή της. «Εφτά χρόνια ενέμν ατον κι άλλ εφτά θ αναμένω, αν έρται, έρται ο Μάραντον κι αν κ εν, καλογερεύω» Αρχείον Πόντου, τόμος 17, (1952). 46 Στο: «Ο Μονόγιαννες»- Ο Γιάννης κι η καλή του. 47 Στο: «Ο Μονόγιαννες». 48 ό.π. 49 Στο: «Ο Μάραντον». 50 ό.π. 13

14 Αν αυτός επιστρέψει και εφόσον η γυναίκα έχει επιδείξει τις αρετές της καρτερίας και της αντοχής, της πίστης και της αφοσίωσης στο στεφάνι της, δικαιώνεται η υπομονή της και η ζωή του ζευγαριού συνεχίζεται ευτυχισμένη. Υπάρχει όμως και το εξής ενδεχόμενο, εάν αυτός δεν επικοινωνεί για πολλά χρόνια με τους δικούς του 51. Τότε το στερεότυπο της εποχής υπαγορεύει το γάμο της κόρης με άλλο άντρα γιατί ο προορισμός της είναι να κάνει οικογένεια. «κι ουδέ λίγον κι ουδέ πολύ, εποίκεν δέκα χρόνια. Κι ατός όνερον έλεπεν σ αποψισνόν το βράδον: Σο σημερνόν και σ αυρισνόν την κάλην ατ αντρίζνε». Η υποταγή στον άγραφο ηθικό νόμο είναι ισχυρότερη από κάθε αντίσταση της καρδιάς της και ο γάμος, η πιο αξιόλογη αποστολή της νέας. Με τις αρετές που προβάλλουν στα τέσσερα παραπάνω έργα («Η γυναίκα του Γιάννη», «ο Μάραντον», «του Γιάννε τ όνειρον», «Ο Μονόγιαννες - ο Γιάννης και η καλή του») συμπληρώνεται το πορτρέτο της συντρόφου των ατρόμητων Ακριτών. Είναι γυναίκες υποτακτικές και φρόνιμες, δυνατές και μαχητικές όταν χρειαστεί, προκομμένες και αφοσιωμένες πάντα στο ταίρι τους. Είναι η ευγενική μορφή που κερδίζει με τη δύναμη του πολιτισμού το κράτος της βίας. Είναι η μάνα που κρατάει και μεταλαμπαδεύει τα εθνικά της ιδανικά στο γιο που ανασταίνει. Είναι η ήρεμη δύναμη δίπλα στον ήρωα Ακρίτα. 51 Στο: («του Γιάννε τ όνειρον). 14

15 Βιβλιογραφία Δέκα ποντιακά δημώδη ακριτικά άσματα του 9ου έως 13ου αιώνα «Ακρίτας όντες έλαμνεν» «Ακρίτας κάστρον έχτιζεν» «Ο αιχμάλωτον» «Ο Μονόγιαννες» «Ο Μάραντον» «Τη Γιάννε τ όνερον» «Ο Γιάννες κι ο Δράκον» «Ο Ξάντινον» «Πορφύρ ς» «Ο θάνατος συνοδοιπόρου» «Αητένς επαραπέτανεν» Αρχείον Πόντου, (1952), τόμος 17ος. Βασίλιεφ, Α.Α. (1971). Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, , τόμος Α. Αθήνα: ΠΑΠΥΡΟΣ. Γλύκατζη -Αρβελέρ, Ε., Maurice Aymard,(2003). Οι Ευρωπαίοι. Αθήνα: Σαββάλας. Cuche D. (2001). La notion de culture dans les sciences socials. Repères, La Découverte. Δημητρούκος, Ι., Ιωάννου, Θ. (2006). Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία, Β Γυμν. Αθήνα: ΟΕΔΒ. Κωτούλας, Ι. (2002). Βάραγγοι, Η αινιγματική αυτοκρατορική φρουρά του Βυζαντίου. Στρατιωτική Ιστορία, τ. 69. Νόβα-Καλτσούνη, Χ. (1998). Κοινωνικοποίηση: Η Γένεση του Κοινωνικού Υποκειμένου. Αθήνα: Gutenberg. Ostrogorsky, G. ( ). Ιστορία του Βυζαντινού κράτους. Αθήνα: Ιστορικές εκδόσεις Στ. Βασιλόπουλος. Παλαιά Διαθήκη. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ. Ιούδας 9 και Δανιήλ 10:13, 21. Πασχαλίδης, Γ. (2000). Η πολιτισμική ταυτότητα ως δικαίωμα και ως απειλή. Η διαλεκτική της ταυτότητας και η αμφιθυμία της κριτικής. στο: Κωνσταντοπούλου, Λ. Μαράτου-Αλιπράντη, Θ. Οικονόµου,. Γερµανός,., επιμέλεια, «Εμείς» και οι «άλλοι»: αναφορά στις τάσεις και τα σύμβολα. Αθήνα: Τυπωθήτω. Πολίτου, Ν. Γ. (1920). Περί του εθνικού έπους των νεωτέρων Ελλήνων. Λαογραφικά Σύμμεικτα, τ. Α', Αθήνα. Πρυνεντύ, Ζ. (2000). «Πολιτισµική ταυτότητα: µεταξύ µύθου και πραγµατικότητας», στο: Κωνσταντοπούλου, Λ. Μαράτου-Αλιπράντη, Θ. Οικονόµου,. Γερµανός,. επιμέλεια, «Εµείς» και οι «Άλλοι»: αναφορά σε τάσεις και σύµβολα, Αθήνα: Τυπωθήτω. Σβορώνος, Ν. (1989). Το νόημα και η τυπολογία των κρητικών επαναστάσεων του 13ου αι.. Σύμμεικτα 8. Where's Where: A Descriptive Gazetteer. London: Eyre Methuen Ltd Διαδικτυακές πηγές ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΟΙΗΣΗ ΑΚΡΙΤΙΚΑ -http://www.musicheaven.gr/html/modules.php?name=news&file=article&sid=2360 Φαίδων Αλκίνοος -http://www.imma.edu.gr/macher/hm/hm_main.php?el/d2.7.html 15

16 -http://www.triglianoi.gr/index.php?topic=466.0;wap2 16

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων 1 ΙΣΤΟΡΙΑ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι Βούλγαροι Οι Ονογούροι Βούλγαροι. Οι πρώτες Βουλγαρικές φυλές πρέπει να έφθασαν στην περιοχή ανάμεσα στον Καύκασο και την Αζοφική Θάλασσα στα

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη

Συγγραφέας. Ραφαέλα Ρουσσάκη. Εικονογράφηση. Αμαλία Βεργετάκη. Γεωργία Καμπιτάκη. Γωγώ Μουλιανάκη. Ζαίρα Γαραζανάκη. Κατερίνα Τσατσαράκη Συγγραφέας Ραφαέλα Ρουσσάκη Εικονογράφηση Αμαλία Βεργετάκη Γεωργία Καμπιτάκη Γωγώ Μουλιανάκη Ζαίρα Γαραζανάκη Κατερίνα Τσατσαράκη Μαρία Κυρικλάκη Μαριτίνα Σταματάκη Φιλία Πανδερμαράκη Χριστίνα Κλωνάρη

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΚΤΟΝΟΣ (976-1025) 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ήταν η Ελένη,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

ΟΔΥΣΣΕΙΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Â Αφηγηματική τεχνική είναι η προοικονομία. Με όσα αναφέρει ο ποιητής σε κάποιους στίχ ους, μας προϊδεάζει (μας δίνει μια ιδέα) τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, ώστε να είμαστε λίγο πολύ προετοιμασμένοι

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου.

Ε. Τοποθετήστε τους δείκτες σκορ, στη θέση 0 του μετρητή βαθμολογίας. ΣΤ. Τοποθετήστε τον δείκτη χρόνου στη θέση Ι του μετρητή χρόνου. ιαρκεια 90 λεπτα Παικτεσ 4 Ηλικια 12+ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Το Autokrator είναι ένα μεσαιωνικό στρατιωτικό παιχνίδι, για τις μάχες μεταξύ Χριστιανών και Μουσουλμάνων μεταξύ 7ου και 11ου αιώνα μ.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (σελ.84-97) Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί 1. Να αντιστοιχήσετε τις λέξεις της στήλης Α με αυτές της στήλης Β. Α Β Α. Βασιλεία α. Δικαίωμα να ψηφίζουν για ζητήματα της πόλης είχαν όλοι οι πολίτες, ακόμα και οι πιο φτωχοί Β. Αριστοκρατία β. Κριτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5

Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Α. Διαβάστε το πιο κάτω κείμενο και απαντήστε τις ερωτήσεις 1-5 Όταν γίνονταν οι αλλεπάλληλες πειρατικές επιδρομές των Σαρακηνών στην Κύπρο, οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες έστελναν ηρωικούς Έλληνες πολέμαρχους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ

Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ Ο ΓΑΜΟΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΝΝΑ ΣΕΧΟΥ- ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ : Α4 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 13 ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ογάµος Ο γάμος στη Σπάρτη ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Εχοντας εμφανιστεί στη Γη πριν από τέσσερα

Εχοντας εμφανιστεί στη Γη πριν από τέσσερα Στην αυγή της ιστορίας Μισοί άνθρωποι, μισοί ζώα, οι θεοί των Αιγυπτίων είναι χιλιάδες. Ο Θεός του Ήλιου, ο Ρα, είναι επίσης και ο πατέρας του φαραώ που κυβερνάει. Εχοντας εμφανιστεί στη Γη πριν από τέσσερα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Αρχική τους κοιτίδα φαίνεται πως ήταν η χώρα ανάμεσα στα Καρπάθια και στο Δνείπερο. Τον 6 αιώνα μ.χ. οι Σλάβοι που ήταν εγκατεστημένοι βόρεια του

Αρχική τους κοιτίδα φαίνεται πως ήταν η χώρα ανάμεσα στα Καρπάθια και στο Δνείπερο. Τον 6 αιώνα μ.χ. οι Σλάβοι που ήταν εγκατεστημένοι βόρεια του Αρχική τους κοιτίδα φαίνεται πως ήταν η χώρα ανάμεσα στα Καρπάθια και στο Δνείπερο. Τον 6 αιώνα μ.χ. οι Σλάβοι που ήταν εγκατεστημένοι βόρεια του Δούναβη, πιεζόμενοι από τους Αβάρους αναγκάστηκαν να μετακινηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Οικογενειακές Σχέσεις Κείμενα που μελετήθηκαν: «Του νεκρού αδελφού», «Η λυγερή στον Άδη» Ομάδα Γ : Δημήτρης Κουμαράς, Μανούρα Ελένη, Μαργαρίτης Νίκος, Μωραΐτου Έλλη Οι σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 12 Ενδέκατος Αιώνας (α μισό): Βασίλειος Β Βουλγαροκτόνος (976-1025) Κων/νος Η (1025-1028) - Ρωμανός Γ Αργυρός (1028-1034) - Μιχαήλ Δ Παφλαγών (1034-1041) - Μιχαήλ Ε Καλαφάτης

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #2: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σχόλια για τα γεγονότα της προηγούμενης ενότητας Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (στ. 441-581) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. ΚΡΕΩΝ: Σε σένα, σε σένα μιλώ, που σκύβεις το κεφάλι στο έδαφος,ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα έκανες αυτά εδώ;

Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (στ. 441-581) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. ΚΡΕΩΝ: Σε σένα, σε σένα μιλώ, που σκύβεις το κεφάλι στο έδαφος,ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα έκανες αυτά εδώ; «ΑΝΤΙΓΟΝΗ» ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (στ. 441-581) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΡΕΩΝ: Σε σένα, σε σένα μιλώ, που σκύβεις το κεφάλι στο έδαφος,ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα έκανες αυτά εδώ; ΑΝΤΙΓΟΝΗ: Και ομολογώ ότι τα έκανα

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides.

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Πηγή πληροφόρησης: e-selides.gr 1. Τι ανέθεσε ο Ευρυσθέας στον Ηρακλή και γιατί; 2. Πώς σκότωσε ο Ηρακλής το λιοντάρι της Νεμέας; 3. Η ακροστιχίδα του λιονταριού.

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ 28 ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΣΤΑΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΚΥΘΗΡΩΝ 1 ΚΥΘΗΡΑ, 28 η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 Σεβασμιώτατε Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί να υπάρχει ρατσισμός στου κόσμου τις πατρίδες Όμως εγώ θα αντιδρώ γιατί έχω ελπίδες

Μπορεί να υπάρχει ρατσισμός στου κόσμου τις πατρίδες Όμως εγώ θα αντιδρώ γιατί έχω ελπίδες Συμμετοχή στην εκδήλωση «Ο πλούτος της διαφορετικότητας» Στις 20-4-2013 μαθητές του γ/σίου Ν. Αλικαρνασσού πραγματοποίησαν στην πλατεία Ελευθερίας διάφορες δράσεις στα πλαίσια του προγράμματος με θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού.

Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Κυρίες και Κύριοι, Με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση διοργανώνουμε τη σημερινή εκδήλωση, για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής της Αεροπορίας Στρατού. Όταν το 1912 δειλά συγκροτείτο ο πρώτος αεροπορικός στόλος

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

ρίτη ηλικία και ο θάνατος στην αρχαία Ελλάδα

ρίτη ηλικία και ο θάνατος στην αρχαία Ελλάδα 6ο Γυµνάσιο Ν. Ιωνίας Τάξη: Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελισσάβετσάρδη άβετσάρδη Η τρίτη ρίτη ηλικία και ο θάνατος στην αρχαία Ελλάδα Εργασία των µαθητριών: Μάρθας Κωνσταντινίδου ΜαριαλέναςΜποβολέτη

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ ΜΑΘΗΜΑ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΜΗΜΑ:Γ1 ΣΧΟΛΟΚΟ ΕΤΟΣ: 2007-2008 ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ (Στίχοι που δείχνουν τα όνειρα και τον πόνο των ερωτευμένων) Όλοι οι

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28)

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ποιο είναι το πρωταγωνιστικό πρόσωπο του ποιήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΙΣΙΩΝ Διασκευή για Παιδικό Θέατρο Χαραμή Ευγενία Αύγουστος 2008 Επικοινωνία: echarami@yahoo.gr Περιεχόμενα ΕΙΚΟΝΑ 1- Ένα ορφανό στα σκαλιά της Εκκλησιάς...3 ΕΙΚΟΝΑ 2- Οι καμπάνες...7 ΕΙΚΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα του project: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΣΗ!

Θέμα του project: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΣΗ! Θέμα του project: Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΣΗ! Ασχοληθήκαμε με την θέση της γυναίκας: 1. στην εργασία 2. στην εκπαίδευση 3. στη θρησκεία 4. στην πολιτική Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ! 110 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Πορτραίτα: Johanna Lindsey

Πορτραίτα: Johanna Lindsey Ημερομηνία 10/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.bookcity.gr/ Χρύσα Βασιλείου http://www.artsandthecity.gr/bloggers/%cf%80%ce%bf%cf%81%cf%84%cf%81%ce%b1% CE%AF%CF%84%CE%B1/22032- %CF%80%CE%BF%CF%81%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%84%CE%B1-johanna-lindsey

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος της Σπάρτης

Το κράτος της Σπάρτης Το κράτος της Σπάρτης Περιζζόηερες πληροθορίες μπορείηε να Βρείηε ζηο διαδίκησο ζηις πιο κάηω ζελίδες: http://www.spartans.gr/ Αρταία Σπάρηη http://www.laconia.org/ Λακωνία http://www.culture.gr/maps/pelop/lakonia/lakonia_gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Ιερά Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ηµοτικού

Ιερά Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ηµοτικού Ιερά Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2013 Ύµνος της οµάδας της Προσευχής Όµορφη ώρα στο προσευχητάρι αηδόνια, τζιτζίκια και

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Τετάρτη, 13 Ιανουαρίου 2016 Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Η συγγραφέας Μαρία Τζιρίτα Η Μαρία Τζιρίτα μιλά για το τελευταίο της βιβλίο «Ιόλη», στο Πινάκιο, μέσω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό.

Το μαγικό βιβλίο. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Το μαγικό βιβλίο Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια νεράιδα που πετώ στον ουρανό. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και είμαι μια γοργόνα μέσα στα καταγάλανα νερά. Σαν διαβάζω ένα βιβλίο λες και γίνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ

ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ ΠΕΤΡΑΚΗ ΒΙΚΥ Β 2 ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12 Η Ανδρομάχη στη Ραψωδία Ζ παρουσιάζεται στις Σκαιές Πύλες με το γιο της να ψάχνουν για τον Έκτορα. Η Ανδρομάχη θα μπορούσε να χαρακτηριστεί καλή μητέρα μιας και αγωνιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα Θέμα : Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Ιλιάδα (με βάση τις ραψωδίες που διδαχτήκαμε). Η γυναίκα μέσα στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως μητέρα, σύντροφος, σύζυγος, ως πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα