Η «σκόνη» της μνήμης πάνω στο «ρινγκ» της Ιστορίας του Εμφυλίου: Μνήμη, Τραύμα και Ατομική Ταυτότητα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η «σκόνη» της μνήμης πάνω στο «ρινγκ» της Ιστορίας του Εμφυλίου: Μνήμη, Τραύμα και Ατομική Ταυτότητα"

Transcript

1 Η «σκόνη» της μνήμης πάνω στο «ρινγκ» της Ιστορίας του Εμφυλίου: Μνήμη, Τραύμα και Ατομική Ταυτότητα Συγκριτική εξέταση μυθιστορήματος Λευκή πετσέτα στο ρινγκ (2006), Νίκου Δαββέτα και ταινίας Τάσου Ψαρρά, Η σκόνη που πέφτει (2004).

2 Εισαγωγή Στην παρούσα μελέτη παρουσιάζεται η θεωρητική προσέγγιση και η συγκριτική ανάλυση δύο σύγχρονων νεοελληνικών έργων. Πρόκειται για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα, Λευκή πετσέτα στο ρινγκ (2006) και για την ταινία Η σκόνη που πέφτει (2004) του Τάσου Ψαρρά. Η προσέγγιση αυτή στηρίχθηκε στις πρόσφατες θεωρητικές καταθέσεις των λεγόμενων «Σπουδών Μνήμης» (Memory Studies) και ειδικότερα στο θεωρητικό πλαίσιο της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, της σύγχρονης Ιστορικής έρευνας και της Ψυχανάλυσης γύρω από την Ιστορία, την Μνήμη και το Τραύμα. Δύο πρόσφατα προϊόντα του ελληνικού εμφυλιακού αφηγηματικού λόγου, 1 το μυθιστόρημα Λευκή πετσέτα στο ρινγκ (2006) και η ταινία Η σκόνη που πέφτει (2004), θεματοποιούν την μνήμη και την ανακατασκευή του παρελθόντος, παρουσιάζοντας μια πρωτοφανή ομοιότητα στο θέμα. Δύο δημοσιογράφοι, ανικανοποίητοι από τις ζωές τους ξεκινούν μια αναδρομή στο παρελθόν τους, η οποία διέρχεται μέσα από την ιστορική πραγματικότητα και τα γεγονότα των Δεκεμβριανών (1944) και του Εμφυλίου ( ), για να καταλήξουν αντιμέτωποι με μια εντελώς απροσδόκητη αποκάλυψη: ο ένας δημοσιογράφος για τον πατέρα του, όπως παρακολουθούμε στη ταινία του Ψαρρά ο άλλος για τη μητέρα του (μυθιστόρημα Δαββέτα). Η μελέτη δομείται κατά τέτοιον τρόπο ώστε να συνδυάζεται το θεωρητικό πλαίσιο με πτυχές, πρίσματα, ερωτήματα και σιωπές που δημιουργεί το ίδιο το αφηγηματικό υλικό τόσο της ταινίας όσο και του μυθιστορήματος. Αρχικά, θα εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η μνήμη στο μυθιστόρημα του Δαββέτα και στην ταινία του Ψαρρά, οι μορφές με τις οποίες εμφανίζεται σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο, όπως και η σχέση της μνήμης, και της δυνατότητας αφήγησής της, με το τραύμα του βιώματος. Επιπλέον, θα φωτιστεί η συνδιαλλαγή της μνήμης με το παρόν, 1 Στο χώρο της σύγχρονης νεοελληνικής λογοτεχνίας για τον Εμφύλιο συμπεριλαμβάνονται Η γυναίκα που πέθανε δυο φορές του Μάνου Ελευθερίου, το 2006, ο Θολός Βυθός του Γιάννη Ατζακά, το 2008, το τελευταίο μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα, Εβραία νύφη (2009) μυθιστόρημα το οποίο δεν αναφέρεται κατεξοχήν στον Εμφύλιο, αλλά κυρίως στα κατοχικά χρόνια και το βιβλίο της Έλενας Χουζούρη, Πατρίδα από βαμβάκι (2009), για τους πολιτικούς πρόσφυγες στην Τασκένδη. Στον κινηματογραφικό χώρο παρακολουθήσαμε στις κινηματογραφικές αίθουσες το Λιβάδι που Δακρύζει (2004) του Θ. Αγγελόπουλου, και την ταινία του Παντελή Βούλγαρη, Ψυχή Βαθιά (2009), δύο ταινίες οι οποίες θεματοποιούν τον ελληνικό Εμφύλιο, τόσο σε ρεαλιστικό όσο και υπαρξιακό επίπεδο. 2

3 καθώς και οι περιπτώσεις διαχείρισης και κατασκευής του παρελθόντος, για την κάλυψη αναγκών του παρόντος. Τέλος, θα παρακολουθήσουμε την πορεία ανασυγκρότησης της ταυτότητας του αφηγηματικού υποκειμένου στο παρόν μέσα από την καταβύθιση και την αναζήτηση του ιστορικού παρελθόντος. 3

4 1. Ο αφηγηματικός λόγος της μνήμης: το μυθιστόρημα και η ταινία Το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα, Λευκή πετσέτα στο ρινγκ (2006) και η ταινία Η σκόνη που πέφτει (2004) του Τάσου Ψαρρά πραγματεύονται σχεδόν το ίδιο θέμα: την αναμόχλευση του παρελθόντος της εποχής Εμφυλίου από έναν δημοσιογράφο παράλληλα με την αναζήτηση της προσωπικής του ταυτότητας. Τα έργα αυτά θα μπορούσαμε να τα εντάξουμε στο συνεχές ενός «λόγου» για τον ελληνικό Εμφύλιο που προσπάθησε να καλλιεργηθεί από τις δυο αντιμαχόμενες παρατάξεις από τη δεκαετία του '50 και εξής με τη δεκαετία του '80 να παρουσιάζεται η κορύφωση της Αριστερής αφήγησης στην προσπάθειά των τελευταίων να διαμορφώσουν, κάθε μια από τη μεριά της, μια «μείζονα αφήγηση» που θα δικαίωνε τις επιλογές της. 2 Το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα, Λευκή πετσέτα στο ρινγκ τοποθετείται στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 1999, πενήντα πέντε χρόνια ακριβώς μετά τον Δεκέμβριο του Ένας δημοσιογράφος αναλαμβάνει να συλλέξει μαρτυρίες επιζώντων «δευτεραγωνιστών» στα πλαίσια ενός αφιερώματος του περιοδικού, στο οποίο εργάζεται, για τα Δεκεμβριανά. Καθ' υπόδειξη μιας συναδέλφισσάς του, ξεκινά την έρευνα από την δική του γειτονιά, τα Σφαγεία, «γειτονιά προσφυγική, με αριστερή παράδοση.» Έτσι, το μυθιστόρημα κινείται σε δυο χρονικούς άξονες αφήγησης: το αφηγηματικό παρελθόν ο Δεκέμβριος του 1944 και οι απαρχές της εμφυλιακής σύρραξης και το αφηγηματικό παρόν Νοέμβριος και Δεκέμβριος 1999 όπου περιγράφεται η ζωή του αφηγητή. Ο τελευταίος είναι ένα άτομο πλήρως απογοητευμένο από την επαγγελματική και την προσωπική του ζωή κατά τη διάρκεια της έρευνας του θα πάρει «συναινετικό» διαζύγιο αλλά και παρατημένος από αυτή. Φαίνεται πως μοναδική του έγνοια και άλλοθι έχει γίνει ο προστάτης, ασθένεια από την οποία υποφέρει, αυτοσαρκαζόμενος, καθημερινά. Συναντώντας πρόσωπα και καταγράφοντας προφορικές αφηγήσεις, ο αφηγητής δημοσιογράφος θα βρεθεί μπλεγμένος ανάμεσα σε δύο δολοφονίες: του Χαράλαμπου Μυστακίδη, ή Σπανομαρία, και του γιατρού Κωστένογλου. Και οι δύο, σημαντικές προσωπικότητες της συνοικίας, έχαιραν μεγάλης εκτίμησης από τους πρόσφυγες συμπατριώτες τους. Υπήρξαν όμως τροτσκιστές, γεγονός που χρησιμοποίησε η κεντρική εξουσία και τα μέλη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος (Κ.Κ.Ε.) 2 Βλ. τα: Μαρία Νικολοπούλου, «Ιαγουάρος του Αλέξανδρου Κοτζιά: ένα σχόλιο για τη λειτουργία της μνήμης του εμφυλίου στη δεκαετία του 1980» και Λάμπρος Φλιτούρης, «Ο εμφύλιος στο σέλιλοϊντ : Ιστορία και μνήμη» στον συλλογικό τόμο των Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Τασούλα Βερβενιώτη, Ευτυχία Βουτυρά, Βασίλη Δαλκαβούκη, Κωνσταντίνα Μπάδα (επιμ.), Μνήμες και Λήθη του Ελληνικού Εμφυλίου πολέμου, Δίκτυο για τη μελέτη των εμφύλιων πολέμων, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2008: και , αντίστοιχα. 4

5 για να τους «εκκαθαρίσει». Επιπλέον, ο γιατρός Κωστένογλου αποδείχτηκε ότι ήταν ομοφυλόφιλος, μεγάλο «όνειδος» για την εποχή. Πρόσφυγες με ενεργή κοινωνική δράση για την βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του συνοικισμού, ο Μυστακίδης και ο Κωστένογλου, ήρθαν σε σύγκρουση με τους εντόπιους προκατόχους και οικονομικούς παράγοντες της περιοχής, όπως τον πατέρα του ζωγράφου Βεντούρα, ηθικού αυτουργού της δολοφονίας του Μυστακίδη. Αν ο λόγος των δολοφονιών ήταν ιδεολογικός, οικονομικός, προσωπικός, ερωτικός, όλοι αυτοί μαζί, ή άλλος, εσκεμμένα δεν διευκρινίζεται στο μυθιστόρημα. Μάλιστα, ο ίδιος ο αφηγητής, όταν μαθαίνει ότι η ίδια η μητέρα του εμπλέκεται στις υποθέσεις δολοφονίας, σταματάει αμέσως την έρευνα. Παρ' όλα αυτά, η καταβύθιση στο παρελθόν κατά έναν απροσδόκητο τρόπο εξισορροπεί την προσωπική του ζωή. Έτσι, παραιτείται από τη δουλειά του η οποία δεν τον ικανοποιούσε, οι ενοχλήσεις στον προστάτη υποχωρούν σημαντικά και ξαναβρίσκει τον χαμένο παιδικό του έρωτα, «σε έναν θεατρικό διάλογο χωρίς αφήγηση», 3 ανάμεσα στη σφαίρα του ρεαλισμού ή του φανταστικού, στο τελευταίο κεφάλαιο του μυθιστορήματος. Ο πρωταγωνιστής της κινηματογραφικής ταινίας του Τάσου Ψαρρά, Η Σκόνη που πέφτει, δημοσιογράφος στο επάγγελμα και απογοητευμένος από την ζωή και την καριέρα του, όπως ο αφηγητής του μυθιστορήματος του Δαββέτα, έχει απομακρυνθεί από την σύζυγο και τα παιδιά του και το μόνο το οποίο τον απασχολεί είναι η φιλόδοξη συγγραφή ενός μυθιστορήματος για τον Εμφύλιο, η οποία δεν προχωρεί. Απρόοπτα, ένα βράδυ, εν μέσω μιας λογομαχίας με την σύζυγό του, βλέπει σε ένα ντοκιμαντέρ αφιέρωμα στον ελληνικό Εμφύλιο τον πατέρα του να πολεμά με τους αντάρτες. Ο πατέρας του ήταν αξιωματικός του Κυβερνητικού στρατού και θεωρείτο αγνοούμενος. Ο ήρωας ενθυμούμενος τα λόγια του θείου του, ότι ο πατέρας του αυτομόλησε στους αντάρτες, κινούμενος όμως κατ' ουσίαν από την προσωπική του ανάγκη αριστερός ο ίδιος να έχει, αφενός, έναν πατέρα αριστερό και, ταυτόχρονα, μια ιστορία να αφηγηθεί, ξεκινά μια έρευνα για τον χαμένο μέχρι πρότινος, «αριστερό» πατέρα του. Επισκέπτεται την Εθνική Ταινιοθήκη ψάχνοντας να βρει ολόκληρη την κόπια του ντοκιμαντέρ. Εκεί μαθαίνει ότι είναι δύσκολο να μάθει σε ποια μάχη αναφέρεται, αφού οι αριστεροί γύριζαν τις σκηνές στην «ανάπαυλα» και, ελλείψει υλικού, χρησιμοποιούσαν τα ίδια πλάνα για τελείως διαφορετικές μάχες. Ο ήρωας θα ξεκινήσει ένα οδοιπορικό στην Ελλάδα και σε χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ ψάχνοντας να βρει επιζώντες που συν - εμφανίζονται στο φιλμ, για να μάθει τελικά αν ο πατέρας του όντως πολέμησε με τους αντάρτες, και αν ακόμη ζει. Παράλληλα, συνάπτει ερωτική σχέση με μια συναδέλφισσά του, με την οποία μοιράζεται έστω και φαινομενικά το ίδιο ενδιαφέρον για το παρελθόν και την ιστορία του Εμφυλίου. Ο σκηνοθέτης βάζει τον ήρωα να επισκέπτεται τον στρατηγό Γούση στη Φλώρινα, τον Ερμή Δαμιανίδη στην Κόνιτσα, και τον 3 Μπάμπης Δερμιτζάκης, «Νίκος Δαββέτας, Λευκή πετσέτα στο ρινγκ» στο Λέξημα [www. Lexima.gr/lxm/read- 190.html]:

6 πολιτικό πρόσφυγα Χρηστίδη στη Βουλγαρία, παρουσιάζοντας παράλληλα στοιχεία της κοινωνικής ζωής των κατοίκων στο παρόν, ιδιαίτερα τις μετεμφυλιακές συνέπειες στη ζωή τους: φτώχεια, κοινωνική εγκατάλειψη, πορνεία. Στον τελευταίο του σταθμό, την Τσεχία, ένας κινηματογραφιστής φωτογράφος, ο Μίλαν, θα αποκαλύψει στον Χρόνη όλη την «αλήθεια». Δείχνοντας του τις αυθεντικές κόπιες, τη μία, από το ελληνικό μέτωπο των Δημοκρατικών με μακρινά πλάνα από τις μάχες και, την άλλη, από μια ταινία Τσέχων παρτιζάνων με κοντινά πλάνα που έλλειπαν από τις αυθεντικές σκηνές των προηγούμενων ελληνικών μαχών, αποκαλύπτεται η αλήθεια περί «σκηνοθεσίας της ιστορίας». Ο ήρωας, απροετοίμαστος, καταρρέει, διακόπτει την έρευνα και αποφασίζει να γυρίσει πίσω. Επιστρέφοντας στην Αθήνα ξεκαθαρίζει μια και καλή με τις οφειλές του στο παρελθόν: χωρίζει με την συναδέλφισσά του, και, σβήνοντας τις τελευταίες λέξεις στο βιβλίο που είχε ξεκινήσει να γράφει, αφιερώνεται αποκλειστικά σε αυτό που τόσο καιρό είχε παραμελήσει: τον εαυτό του και, κυρίως, την οικογένειά του. Η ταινία τελειώνει με την αγορά του εξοχικού στην Τήνο απόφαση που εκκρεμούσε από την πρώτη σκηνή και τη συνέχιση της αριστερής πορείας του πατέρα από την κόρη: οι διαδηλώσεις της επόμενης γενιάς. Στο φόντο της προσωπικής ιστορίας ενός δημοσιογράφου, το μυθιστόρημα και η ταινία καταφέρνουν να μιλήσουν για την εποχή που τους ενδιαφέρει, τον ελληνικό Εμφύλιο, έμμεσα, θυμίζοντας τον τρόπο του Alain Resnais στην ταινία Hiroshima mon amour: «Για να μείνεις πιστός στην ιστορία χρειάζεται να να χρησιμοποιήσεις όχι έναν έναν σαφή και αναφορικό λόγο αλλά έναν πλάγιο.» 4 Με τον τρόπο αυτό, συγγραφέας και σκηνοθέτης καταφέρνουν να σκιαγραφήσουν πιο άμεσα και αποτελεσματικά την ιδιαιτερότητα της εποχής και τα ερωτήματα που εγείρει η εποχή αυτή για το παρόν και το μέλλον. 4 Cathy Caruth, Literature and the enactment of memory (Duras, Resnais, Hiroshima mon amour) στο Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, History, The Johns Hopkins University Press, Baltimore, Maryland, 1996: 27. 6

7 2. Οι μορφές και η «σκόνη» της Μνήμης Η μνήμη αποτελεί πράξη ανάμνησης: κάποιος/α θυμάται το παρελθόν του/της, το παρελθόν της γειτονιάς ή του χωριού του/της. Θυμούνται τα άτομα, θυμούνται τα υποκείμενα, θυμούνται οι κοινωνίες. «Η μνήμη υποβοηθά την ταξινόμηση της εμπειρίας», ατομικής και συλλογικής, «και διασφαλίζει τη συνέχεια των παραδόσεων των συλλογικοτήτων.» 5 Ξεκινά από την εγγραφή των αρχικών εμπειριών και συνεχίζεται με την τροποποίηση, την επανατροφοδότηση ή την διαγραφή τους κατά τη διαδικασία ενσωμάτωσης νέων εμπειριών και προσπάθειας ερμηνείας τους υπό το πρίσμα του παρόντος. Η μνήμη μπορεί να διακριθεί σε θεσμική/κυρίαρχη και ατομική ανάλογα με τον φορέα διαμόρφωσης της και σε συλλογική, κοινωνική ή/και λαϊκή με έμφαση στην αντίστοιχη ομάδα που τη διατηρεί. Η θεσμική ή κυρίαρχη μνήμη είναι η επίσημη μνήμη, η οποία δημιουργείται από τους κρατικούς φορείς και θεσμούς, διατηρείται μέσα από επίσημα έγγραφα, αρχεία και «επιτελεστικές μνημονικές πρακτικές» 6 (μνημεία, επετείους) και διοχετεύεται στον λαό. Η αντίστροφη πορεία ακολουθείται στην ατομική μνήμη: το άτομο διαμορφώνει την μνήμη του μέσα από κοινές βιωμένες εμπειρίες με άλλα μέλη της κοινότητας, ή της ομάδας στην οποία ανήκει ή/και μοιράζεται ένα κοινό παρελθόν. Όμως, η κυρίαρχη δημόσια μνήμη, «έτσι όπως αναπαρίσταται στα μέσα επικοινωνίας επηρεάζει ποικιλοτρόπως το πως οι άνθρωποι θυμούνται το παρελθόν τους, αφού μορφοποιεί την προσωπική τους μνήμη.» 7 Έτσι, ανάμεσα στις δύο παραπάνω μορφές της μνήμης δεν υπάρχουν στεγανά: η μια επηρεάζει την άλλη και συντελεί στη διαμόρφωσή της. Ανάμεσα στο δίπολο θεσμική και ατομική μνήμη, στην πραγματικότητα λειτουργούν και κινούνται και άλλοι φορείς μνήμης, ως ανεπίσημοι φορείς εξουσίας. Οι κομματικοί μηχανισμοί, η λογοτεχνία και οι επιστήμονες, ιστορικοί και ανθρωπολόγοι, βρίσκονται στην ενδιάμεση αυτή κατηγορία διαμόρφωσης της μνήμης, εν μέσω κράτους και λαού. Το Κ.Κ.Ε., ιδιαίτερα για την περίοδο που εξετάζουμε, Κατοχή, Αντίσταση και Εμφύλιο, έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της μνήμης των μελών και αγωνιστών του. 5 Paloma Aguilar Fernández, «Περί μνήμης, μάθησης και λήθης» στο Μνήμη και λήθη του Ισπανικού Εμφυλίου: Δημοκρατία δικτατορία και διαχείριση του παρελθόντος, απόδ. Σπύρος Κακουριώτης, Χάρης Παπαγεωργίου, επιμ. Στάθης Ν. Καλύβας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2005: Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Τασούλα Βερβενιώτη, Ευτυχία Βουτυρά, Βασίλης Δαλκαβούκης, Κωνσταντίνα Μπάδα (επιμ.), Μνήμες και Λήθη του Ελληνικού Εμφυλίου πολέμου, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2008: Paloma Aguilar Fernández, ό. π: 17. 7

8 Αποτέλεσε, θα λέγαμε, την επίσημη γραμμή της ανεπίσημης μνήμης ενός σημαντικού μέρους του ελληνικού λαού. Από την άλλη πλευρά, στο πλαίσιο της Αριστεράς λειτούργησαν και άλλοι λόγοι όπως ο λόγος των Διεθνιστών (Τροτσκιστών), με πολύ μικρότερη αναντίρρητα εμβέλεια. Συλλογική είναι η μνήμη μιας κοινότητας, η μνήμη δηλαδή των μελών μιας ομάδας που συντηρούν τους δεσμούς τους μέσα από κοινές βιωμένες εμπειρίες και «μοιράζονται μια ιστορία για την οποία υπάρχει συναίνεση.» 8 Κάποιοι/ες μελετητές/τριες προχωρούν στη διάκριση της συλλογικής μνήμης από την κοινωνική, 9 όρος ο οποίος χρησιμοποιείται, σύμφωνα με την Ολλανδή κοινωνική ανθρωπολόγο Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, «όταν δίνουμε έμφαση στους κοινωνικούς φορείς, πομπούς και αποδέκτες μηνυμάτων σχετικά με το παρελθόν, δηλαδή την κοινωνία σαν σύνολο.» 10 Στην περίπτωση όμως αυτή, η διαδικασία συγκρότησης της μνήμης είναι «παθητική, γιατί συνίσταται στην ενσωμάτωση μηνυμάτων που έρχονται απ' έξω.» 11 Υπάρχει τέλος και ο διαχωρισμός της μνήμης σε λαϊκή, όταν η μνήμη του λαού και οι επίσημες αναπαραστάσεις του παρελθόντος έρχονται σε ρήξη, συνιστώντας «ένα είδος πολιτικής πράξης». 12 Στο μυθιστόρημα Λευκή πετσέτα στο ρινγκ θεματοποιούνται δύο μορφές μνήμης: η συλλογική και η κοινωνική αν μπορούν πάντα αυτές να διαχωρίζονται με βεβαιότητα. Συλλογική είναι η μνήμη των κατοίκων του προσφυγικού συνοικισμού Σφαγεία, γενέτειρας του αφηγητή, ενώ κοινωνική θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε την επίσημη μνήμη του Κ.Κ.Ε, καθώς και εκείνη των Διεθνιστών, όπως αναδύεται μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες των προσώπων, με αφορμή τη δολοφονία του Μυστακίδη. Από την άλλη, στην ταινία του Ψαρρά ακούγεται η επίσημη/κυρίαρχη μνήμη της μετεμφυλιακής Ελλάδας μέσα από ηχητικά ή μαγνητοσκοπημένα ντοκουμέντα ή προσωπικές αφηγήσεις, η κοινωνική μνήμη των μελών του Κόμματος και των πολιτικών προσφύγων, και η συλλογική μνήμη των απλών αγωνιστών της ελληνικής υπαίθρου. Συλλογική είναι, παραδείγματος χάριν, η μνήμη του στρατηγού Γούση από τη Φλώρινα στην ταινία Η Σκόνη που πέφτει, η οποία αποτελεί και την πιο χαρακτηριστική περίπτωση διατήρησης συλλογικών βιωμάτων σε ατομικό λόγο στην ταινία του Ψαρρά. Μέσα από την αφήγηση των προσωπικών του εμπειριών, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου και αργότερα, αναδύεται η μνήμη της συλλογικότητας του χωριού, της κοινότητα στην οποία αισθάνεται περισσότερο ότι ανήκει: 8 Anna Collard, «Διερευνώντας την κοινωνική μνήμη στον ελλαδικό χώρο» στο Ε. Παπαταξιάρχης Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ανθρωπολογία και Παρελθόν: Συμβολές στην Κοινωνική Ιστορία της νεότερης Ελλάδας, Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1993: Για παράδειγμα, ο Θεόδωρος Παραδέλλης, αντιπροσωπεύοντας το χώρο της Ανθρωπολογίας, δεν διακρίνει εννοιολογικά τους όρους κοινωνική και συλλογική μνήμη, αποφεύγει όμως τον όρο συλλογική γιατί παραπέμπει στη ντυκερμική συλλογική συνείδηση (ολιστική θεώρησης της κοινωνίας) και προτιμά τον όρο κοινωνική. Από την άλλη, η Ισπανίδα ερευνήτρια Paloma Aguilar Fernández επίσης δεν κάνει διάκριση στις έννοιες, αλλά χρησιμοποιεί τον όρο συλλογική μνήμη. 10 Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, ό. π. 11 Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, ό. π. 12 Βλ. Βασίλης Δαλκαβούκης, ό. π.:

9 Που λες, κανείς από μας δεν ήθελε τον πόλεμο. Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας, τρόμος και φόβος επικρατούσε. Εδώ γύρω στα χωριά συμμορίες σκότωναν, λήστευαν, ατίμαζαν. [...] Κράτος δεν υπήρχε κι έτσι ο κόσμος πήρε το δρόμο για να προστατευτεί. Τραβήξαμε πολλά κι ακόμα τραβάμε.[...]. Όταν με απέλυσαν από τη Μακρόνησο γύρισα σακατεμένος. Εμείς εδώ είχαμε πρόβατα, μας ρήμαξαν [...]. Ο Γούσης, παρ' ότι αγωνιστής του Δημοκρατικού στρατού «στρατηγό» τον φώναζαν, δεν υιοθετεί τον λόγο της επίσημης κομματικής γραμμής. Ίσως, επειδή υπέγραψε στη Μακρόνησο και τα επόμενα χρόνια τα πέρασε στο χωριό, κι όχι στην εξορία όπως άλλοι συναγωνιστές. Έτσι ο μείζων λόγος της αριστεράς ατονεί στην αφήγησή του, ενώ παρατηρείται και μια διάθεση για επαναθεώρηση και αναστοχασμό των πεπραγμένων του «υπαρκτού σοσιαλισμού»: Το πιο μεγάλο λάθος που 'κανε η Σοβιετική Ένωση ήταν που απαγόρευσε το Θεό και τη θρησκεία. Σήμερα θα 'χε όλο τον κόσμο μαζί της: πολλά μεγάλο κράτος... Παρόμοια διάθεση παρατηρείται και σε άλλον αγωνιστή του Δημοκρατικού στρατού, τον καπετάνιο Ερμή Δαμιανίδη από την Κόνιτσα, ο οποίος προχωρεί σε μια κριτική της γραμμής του Κόμματος: Έκανε λάθος τότε το Κόμμα. Δεν είχαμε προετοιμαστεί για πόλεμο. Ήταν μεγάλο βάρος στις πλάτες μας. Χαλάσαμε τις ζωές μας, το βιος μας... Σε αντίθεση με την ταινία, στις προφορικές μαρτυρίες του μυθιστορήματος δεν σημειώνεται κριτική απέναντι στο σύνολο της αριστεράς ή των πράξεων του Κόμματος. Απεναντίας, οι περισσότεροι κομμουνιστές φαίνεται ότι εμμένουν στις θέσεις τους και υποστηρίζουν την πολιτική ορθότητα των αποφάσεων του Κόμματος και την άμεμπτη εφαρμογή τους από τα μέλη του. Εδώ, στη διαμόρφωση της προσωπικής μνήμης είναι έντονο το στοιχείο της κομματικοποίησης, της πιστής αναπαραγωγής της ξύλινης γλώσσας της επίσημης γραμμής του Κόμματος, καθώς και ο λόγος της θυματοποίησης «που προϋποθέτει την αποσιώπηση αρνητικών ενεργειών» και προβάλλει την «ηθική ανωτερότητα τους έναντι των αντιπάλων»: 13 [Πιερής] Πόλεμο είχαμε, αλίμονο αν στον πόλεμο κάθεσαι και κοσκινίζεις τις διαταγές που σου έρχονται Μαρία Νικολοπούλου, «Ιαγουάρος του Αλέξανδρου Κοτζιά: ένα σχόλιο για τη λειτουργία της μνήμης του εμφυλίου στη δεκαετία του 1980», στο Μνήμες και Λήθη του ελληνικού εμφύλιου πολέμου, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2008: Νίκος Δαββέτας, Λευκή πετσέτα στο ρινγκ, Κέδρος, Αθήνα, 2006: 41. Εφεξής, η σελίδα της παραπομπής θα δίνεται στο τέλος του παραθέματος. 9

10 [Τσάκας] Όχι δεν ήμασταν συμμορία, ούτε τεφτέρι με τα ονόματα των προγραμμένων, αυτά είναι παραμύθια. Εμείς τιμωρούσαμε μόνο τους συνεργάτες των Γερμανών. Ερχόταν ο καθοδηγητής, μας ανακοίνωνε ένα όνομα και αυτό ήταν. (50) Πέραν της επίσημης κομματικής γραμμής, στη Λευκή πετσέτα στο ρινγκ θεματοποιείται και η κοινωνική μνήμη των τροτσκιστών. Οι τελευταίοι ήρθαν σε ρήξη με τις κομμουνιστικές σταλινικές θέσεις κατά την Γ' Διεθνή και έκτοτε ακολούθησαν ξεχωριστή πορεία. Σύμφωνα με τις προφορικές μαρτυρίες του μυθιστορήματος, αρκετοί τροτσκιστές εκτελέστηκαν κατά την διάρκεια των Δεκεμβριανών και του Εμφυλίου από την Ο.Π.Λ.Α., την Οργάνωση Προστασίας του Λαϊκού Αγώνα. Κατά αυτόν τον τρόπο, η μνήμη των τροτσκιστών του μυθιστορήματος διαφοροποιείται πλήρως από εκείνη των σταλινικών: [μαρτυρία γιου Μυστακίδη] Τους πήγαν μπροστά στο καρβουνιάρικο του Νικιτίδη, και τους διαβάσανε την απόφαση: «Εχθροί του λαού, πράκτορες, προδότες του κινήματος», ξέρεις, δεν είχαν πολύ φαντασία στις κατηγορίες. (141) Ο κυρίαρχος όμως λόγος της εποχής, ο λόγος που διαμόρφωσε τις περισσότερες συνειδήσεις, χτίζοντας τις αναπαραστάσεις ενός παρελθόντος για την εδραίωση της εξουσίας του δεν είναι άλλος από τον μείζονα λόγο της Δεξιάς. Ο λόγος αυτός, ενώ απουσιάζει από το μυθιστόρημα, κάνει την εμφάνισή του σε αρκετά σημεία στην Σκόνη που πέφτει του Ψαρρά. Η στόχευση του σκηνοθέτη δεν είναι σε καμία περίπτωση η θεματοποίηση του λόγου της Δεξιάς. Ο σκηνοθέτης, ο οποίος διαθέτει αναμφισβήτητα μια βαθιά πολιτική ματιά, ενδιαφέρεται να σκιαγραφήσει την συγκρότηση μιας ατομικής μνήμης συγκεκριμένα, ενός θανάτου αγαπημένου προσώπου την εποχή του Εμφυλίου μέσα από μία επίσημη εκδοχή της παρουσίασης του παρελθόντος. Η μητέρα του δημοσιογράφου στην ταινία του Ψαρρά έχει χάσει τον άντρα της στον πόλεμο και έχει ενσωματώσει στην προσωπική της μνήμη τον επίσημο λόγο της Δεξιάς για να μπορέσει να δικαιολογήσει την απώλεια και κατά συνέπεια κάποτε να τη δεχτεί. - Γιατί ο θείος Διονύσης έλεγε ότι ο πατέρας είχε πολεμήσει με τους αντάρτες; Τι ήξερε; - Τίποτα. Μυαλό δεν είχε. Ο πατέρας σου ήταν λεβέντης. Τον σκοτώσανε στη μάχη. Έπεσε για την πατρίδα. Καμαρώνει και αισθάνεται περήφανη που ο άντρας της δεν σκοτώθηκε μάταια, αλλά έπεσε υπερασπίζοντας την πατρίδα, και μάλιστα ως αξιωματικός. Το βάρος της προσωπικής απώλειας 10

11 λειένεται κάτω από τον μανδύα μιας ηρωϊκής αφήγησης. Η τιμητική διάσταση του θανάτου του συζύγου της υπογραμμίζεται και εμπράκτως μέσω δύο κρατικών μνημονικών πρακτικών, στις οποίες εδραιώνεται η θεσμοθετημένη μνήμη της Δεξιάς ως η επίσημη/κυρίαρχη μνήμη στην μετεμφυλιακή Ελλάδα: την παροχή χρηματικού βοηθήματος στους συγγενείς του απολεσθέντα και την κατασκευή μνημείου αφιερωμένου σε όσους έπεσαν υπέρ πατρίδος. Η χρηματική παροχή αποτελεί ένα ισχυρό μέσο το οποίο δεν αφήνει κανένα περιθώριο αποποίησης της μείζονος αφήγησης της Δεξιάς: Με κάτι τέτοια λίγο ακόμα και δεν θα μας βγάζανε τη σύνταξη. Πώς να τα φέρω βόλ- τα με δύο μικρά; Ένα άλλο μέλος της οικογένειας, η αδελφή του Χρόνη, στερήθηκε την προσωπική της ζωή οχυρώνοντας την μνήμη και όλη την ταυτότητά της πίσω από έναν δεξιό λόγο. Στο διάλογό της με την μητέρα της σχετικά με την έρευνα του Χρόνη ξεσπά: Γιατί να ζει θα πει πως πήγε με τους αντάρτες, με τους κομμουνιστές. Άρα είναι προδότης, άρα θα μας κόψουνε τη σύνταξη. Μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψουμε κι όσα πήραμε ως τώρα. Θα μείνουμε στο δρόμο. Εγώ, για να να κρατήσω αυτή τη σύνταξη, δεν παντρεύτηκα, δεν έκανα παιδιά. Κι εσύ, λίγα παίρνεις; Κι η δόξα; Χήρα αξιωματικού, θύμα πολέμου. Μας καλούνε στις γιορτές, τ' όνομά του στο ηρώο [...]. Εκτός από τον προσωπικό λόγο, στην ταινία ενσωματώνονται ηχητικά ή μαγνητοσκοπημένα ντοκουμέντα της εποχής που αντιπροσωπεύουν τον κυρίαρχο λόγο της μετεμφυλιακής Ελλάδας: «Με το οχηματαγωγό [...] επαναπατρίσθησαν από στρατόπεδα συγκεντρώσεως της Αλβανίας υπέρ επτακόσιοι στρατιωτικοί αιχμάλωτοι από την εποχή του Συμμοριτοπολέμου. Ισχνοί, ρακένδυτοι από τα πολυετή μαρτύρια που υπέστησαν κατά την αιχμαλωσία των, οι επαναπατρισθέντες σκύβουν και φιλούν το χώμα της Ελλάδος». 11

12 Στην άλλη όψη της μνήμης, της ανάγκης των υποκειμένων να θυμούνται, βρίσκεται η λήθη, η παραίτηση από την κυριαρχία της μνήμης, η ανάγκη για σιωπή. Η λήθη, όπως και η μνήμη, αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την συγκρότηση της ατομικής ή/και της συλλογικής ταυτότητας, ιδιαίτερα όταν οι αναμνήσεις σχετίζονται με συγκρουσιακού χαρακτήρα γεγονότα. Τόσο στο μυθιστόρημα όσο και στην ταινία η έκκληση για λήθη καθίσταται έντονη. Στην Σκόνη που πέφτει, η μητέρα του δημοσιογράφου αναρωτιέται για τον σκοπό της αναμόχλευσης του παρελθόντος και προτείνει τον σιωπηλό δρόμο της λήθης: «Τι θες και τα ψάχνεις τώρα; Τα χρόνια δε γυρίζουν πίσω. Άσε τη σκόνη να τα σκεπάσει.» Επιπλέον, η αδελφή του ήρωα, ενοχλημένη από την αναστάτωση που θα επιφέρει στη ζωή της η αποκάλυψη του αριστερού παρελθόντος του πατέρα της, απαιτεί τη διακοπή κάθε έρευνας προς αυτή την κατεύθυνση: «Όπως και να το δεις αυτός συμφέρον έχει. Εμείς είμαστε χαμένες. [...] Ωραία στερνά θα ζήσουμε!» Τέλος, η σύζυγος του δημοσιογράφου μεταφέροντας το αίτημα μάνας και κόρης για διακοπή της έρευνας, εκφράζει και η ίδια την αυτή ανάγκη: - Ωραία! Κι εσύ γιατί δεν σταματάς; Τον είδες στην ταινία αντάρτη, αυτό δε σου αρκεί; Δε σου καλύπτει το κενό που είχες; [...] - Μα γιατί συντηρείς μια ιστορία τόσων χρόνων; Γιατί ξύνεις πληγές; Στις παραπάνω περιπτώσεις, τόσο η μάνα και η κόρη όσο και η σύζυγος επιζητούν την λήθη για προσωπικούς λόγους, στην προσπάθειά τους να μην διασαλευτεί το παρόν και η ατομική τους ταυτότητα. Υπάρχει όμως η περίπτωση η καταφυγή στην λήθη να κρύβει κάτι τελείως διαφορετικό. Η ισπανίδα πολιτική επιστήμων Paloma Aguilar Fernández υιοθετώντας την άποψη του Trevor Lummis «ο,τι δεν θυμάται κανείς συνιστά σοβαρότερο πρόβλημα από ο,τι θυμάται» παρατηρεί ότι «οι σιωπές εκφράζουν κατά τρόπο λανθάνοντα μια συλλογική αυτολογοκρισία, την ύπαρξη ανοιχτών πολιτικών πληγών, προβλημάτων που υποβόσκουν στη ζωή της χώρας.» 15 Την παραπάνω μορφή λήθης συναντάμε ιδιαιτέρως στο μυθιστόρημα Λευκή πετσέτα στο Ρινγκ, όπου η αναζήτηση στοιχείων σχετικών με την δολοφονία του Μυστακίδη, φέρνει στο φως γεγονότα στα οποία εμπλέκονται αρκετά πρόσωπα. Οι περισσότεροι αυτόπτες μάρτυρες προσπαθούν να αποφύγουν τον σκόπελο της εξομολόγησης προβάλλοντας ο καθένας μια άλλη δικαιολογία: [Βεντούρας] Θέλεις να μάθεις, μου λες, απαιτείς να μάθεις... Ποιος είσαι εσύ επιτέλους που απαιτείς; Και τι να μάθεις επιτέλους; (75) [μητέρα αφηγητή] Έχεις μαθαίνω ανακατέψει όλη τη γειτονιά. Όλο μισές 15 Paloma Aguilar Fernández, ό. π:

13 κουβέντες ακούω, τι φτιάχνεις; Χώρισες κι έχασες τον μπούσουλα; (107) [πεθερός αφηγητή] Και δε μου λες, για να 'χουμε καλό ρώτημα, ποιος σε δασκάλεψε ν ' αρχίσεις αυτή την έρευνα στη γειτονιά μας; Γιατί δεν μπορεί, κάποιος σε καθοδήγησε [...]. (184) Η εξέταση της ατομικής, της κοινωνικής, της συλλογικής, της επίσημης ή ανεπίσημης μνήμης και της καταφυγής στη λήθη ατόμων, ή κοινωνιών ολόκληρων, δεν αποτελεί μια τόσο εύκολη διαδικασία. Μια άλλη επίσης βασική έννοια εμπλέκεται κατά την συγκρότηση, ή μη, της μνήμης, την οποία θα αναλύσουμε στη συνέχεια: η έννοια του τραύματος. 13

14 3. Τραύμα και Αφήγηση Αθώος ή ένοχος ένα διαζευκτικό χωρίζει την ποινή του θανάτου/ απ' την ποινή της ζωής ποια είναι η πιο δυσβάστακτη ειλικρινά δεν ξέρω. Ν. Δαββέτας, Έξι μικρά ποιήματα. Δανειζόμαστε την έννοια του τραύματος από τον χώρο της ψυχανάλυσης και την θεωρία που αναπτύσσει πρώτος ο Freud στα έργα του Beyond the Pleasure Principle και Moses and Monotheism. Η θεωρία του τραύματος χρησιμοποιείται και στις σπουδές γύρω από το Ολοκαύτωμα (Ηolocaust studies) τοποθετημένη όχι πια σε ατομικό, αλλά σε συλλογικό επίπεδο, καταδεικνύοντας πως ένα ιστορικό παρελθόν μπορεί να αποβεί τραυματικό για ολόκληρη την κοινωνία. 16 Το τραύμα σε μια προσπάθεια ορισμού του αποτελεί την βίωση μιας συγκλονιστικής εμπειρίας, ενός ξαφνικού ή καταστροφικού γεγονότος, το οποίο το άτομο δεν αντιλαμβάνεται όταν συμβαίνει, αλλά συνειδητοποιεί από την καθυστερημένη επανάληψή του, κυρίως μέσα από όνειρα. 17 Ο επαναληπτικός χαρακτήρας του τραύματος αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του. Μια τραυματική εμπειρία επαναλαμβάνει τον εαυτό της μέσα από τις ασυνείδητες πράξεις του ατόμου παρά την θέλησή του. Το σύμπτωμα αυτό περιγράφεται από τον Freud ως «τραυματική νεύρωση», από την οποία το άτομο είναι αρκετά δύσκολο να απαλλαχθεί. 18 Στην περίπτωση αυτή αναφερόμαστε στο ψυχικό τραύμα, δηλαδή στο ίχνος που αφήνει στον υποσυνείδητο συναισθηματικό κόσμο του ατόμου μια αρχικά απωθημένη τραυματική εμπειρία. Τραύμα αποτελεί όμως και μια σωματική πληγή, η οποία διαφέρει από το ψυχικό τραύμα, αφού, σύμφωνα με τον Freud, μπορεί εύκολα να κλείσει και να επουλωθεί Βλ. Katherine Hodgin, Susannah Radstone, Introduction: Contested Pasts, στο Contested Pasts: The politics of memory, Routledge, London and New York, 2003: Βλ. Cathy Caruth, Unclaimed experience: trauma and the possibility of history στο Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, History, The Johns Hopkins University Press, Baltimore, Maryland, 1996: Βλ. Cathy Caruth, Introduction: The Wound and the Voice, ό. π: Βλ. Cathy Caruth, ό. π:

15 Παρ' όλα αυτά, υπάρχει η δυνατότητα μέσω της αφήγησης της τραυματικής εμπειρίας, το άτομο να θεραπευτεί, δεδομένου ότι η αφήγηση συνήθως λειτουργεί θεραπευτικά. 20 Η μορφή όμως της αφήγησης ενός τραυματικού γεγονότος δεν είναι ευθύγραμμη. Στις πλείστες των περιπτώσεων, έχουμε να κάνουμε με μια αφήγηση που χαρακτηρίζεται από έλλειψη λογικής συνοχής, αδυναμία αναφορικότητας (referentiality) του αφηγούμενου περιστατικού σε σχέση με την πραγματικότητα επομένως, αδυναμία αναπαραστατικότητας (unrepresentability) 21 και την κυριαρχία συμβολικών και μεταφορικών αναπαραστάσεων. 22 Το τραύμα δεν αποτελεί, όπως ίσως κανείς θα περίμενε, την κρίση που βιώνει το άτομο, ή η κοινότητα, μπροστά στο θάνατο, όσο την κρίση μπροστά στη ζωή: το άτομο/η κοινότητα βιώνει συνήθως ως τραυματικό το γεγονός της επιβίωσής του/της από μια καταστροφική θανατερή για άλλους εμπειρία. Κατά συνέπεια, το τραύμα αποτελεί μια διπλή αφήγηση ταλάντευση ανάμεσα στο θάνατο που δεν συνέβη και την ζωή που συνεχίζεται. 23 Στην ταινία του Τάσου Ψαρρά Η Σκόνη που πέφτει συναντάμε συχνά την λέξη τραύμα ή την συνώνυμη της πληγή. Στην τρίτη σκηνή του έργου, εν μέσω μιας συζήτησης για την δυσκολία του Χρόνη να συνεχίσει το μυθιστόρημα για τον Εμφύλιο, αποκαλύπτεται απρόσμενα το δεξιό παρελθόν του πατέρα του, και ο ήρωας αισθάνεται ενοχλημένος. - Δεν ξέρεις ότι ο πατέρας του ήταν «ήρωας» του Εθνικού στρατού; [...] Όσο να 'ναι ένα ψυχικό τραύμα θα το κουβαλάς μέχρι τώρα, έτσι δεν είναι; - Ένα ουίσκι στον κύριο Freud! Αλλού, σε διάλογο του Χρόνη με την σύζυγό του σχετικά με την συνέχιση της έρευνας, προβάλλονται οι ανοιχτές τους πληγές, από, και για διαφορετικούς τελείως λόγους: - Μα γιατί συντηρείς μια ιστορία τόσων χρόνων; Γιατί ξύνεις πληγές; - Για να επουλώσω τις δικές μου. - Έχω κι εγώ ανοιχτές πληγές... Νιώθω να μας διαλύει το παρελθόν. - Να χαρείς, σε παρακαλώ, να χαρείς, μη συνεχίζεις. Έχω ηθικό χρέος». Το δεξιό παρελθόν του πατέρα του Χρόνη αποτελεί ένα τραυματικό γεγονός για τον ίδιο. Δεν μπορεί να το αποδεχτεί και βασανίζεται, έως τη στιγμή που αυτό έρχεται για λίγο να ανατραπεί: 20 Βλ. James W. Pennebaker, Becky L. Banasik, On the creation and maintenance of collective memories: History as Social Phychology στο James W. Pennebaker, Dario Paez, Bernad Rimé (edit.), Collective Memory of Political Events: Social Phychological Perspectives, Lawrence Erlbaum Associates, Mahwah, New Jersey, 1997: Βλ. Katherine Hodgin, Susannah Radstone, ό. π: 6 και Cathy Caruth, ό. π: 4-7, Βλ. Katherine Hodgin, Susannah Radstone, ό. π: Cathy Caruth, ό. π.: 7. 15

16 Τόσα χρόνια με κυνηγούσε το φάντασμα του αξιωματικού πατέρα να πολεμά τους αντάρτες στα βουνά... Τώρα αλλάζουν όλα. [Πληκτρολογώντας στον υπολογιστή] «Έβλεπε τη σκόνη να πέφτει στη σκιά των πραγμάτων και ένιωθε το χρόνο απειλητικά να σφίγγει. Ήθελε να φυσήξει δυνατά, να καθαρίσει η ατμόσφαιρα, να λευτερωθεί...» Αργότερα, στην Πράγα, όταν βλέπει ότι απουσιάζει η σκηνή που εμφανιζόταν ο πατέρας του ως αντάρτης από τις αυθεντικές σκηνές του ελληνικού ντοκιμαντέρ για τον Εμφύλιο, και, στη συνέχεια, όταν συνειδητοποιεί ότι στην θέση του πατέρα του εμφανίζεται ένας ξένος ηθοποιός στα πλαίσια μιας τσέχικης ταινίας, από όπου αντλήθηκαν τα κοντινά των μαχών του Εμφυλίου που έλειπαν από το αντίστοιχο ελληνικό ντοκιμαντέρ δεν μπορεί να το πιστέψει και «σπάει»: Τώρα θα δεις τον πατέρα μου! Να! [...] Τώρα, τώρα! Λείπουν σκηνές! Τα υπόλοιπα πού είναι; Τ' άλλα δεν υπάρχουν; [στον Μίλαν] Δεν θέλω να σε κουράσω, αλλά καταλαβαίνεις... Τόσα χρόνια τον είχαμε νεκρό... Δεν με νοιάζει αν ξαναπαντρεύτηκε, αν έκανε οικογένεια... Να βεβαιωθώ μόνο ότι πολέμησε με τους αντάρτες. Είναι πολύ σημαντικό για μένα... [...] Δεν το πιστεύω! Δεν είναι δυνατόν! Ακόμη πιο έντονο, αν και σε δεύτερο πλάνο, είναι το τραύμα της αδελφής του ήρωα, έτσι όπως μας αποκαλύπτεται μέσα από έναν χειμαρρώδη μονόλογο, ακατάληπτο σε αρκετά σημεία, ενώπιον της μητέρας της: Έχετε χαζέψει, ε; Έχετε χαζέψει όλοι; Κι εσύ; Ω, Θεέ μου! Δεν έμεινε κανένας γνωστικός σ' αυτό το σπίτι; [...] Και σαν βρήκε άκρη τι μας νοιάζει εμάς; Πόσα χρόνια έχεις να τον δεις αυτόν τον άνθρωπο; [...] Τα πιο πολλά χρόνια της ζωής μας είναι ένας χαμένος, ένας ξένος. Έδειξε ποτέ κανένα ενδιαφέρον; Αν βρεθεί που δεν θα βρεθεί μόνο συμφορές θα μας φέρει.[...]ξέρεις πόσοι πατεράδες μου εμπιστεύονται τα παιδιά τους που είμαι θύμα πολέμου; Όλοι οι στρατιωτικοί και οι δημόσιοι υπάλληλοι. Το 'χω βάλλει και στην κάρτα που τύπωσα: θύμα πολέμου. Στους στρατιωτικούς λέω καμιά φορά «θύμα συμμοριτοπολέμου», ακούγεται καλύτερα. Θα κοπούνε όλα! [...] Άμα σου φέρει έναν ξένο πώς θα τον ξεχωρίσεις; Μήπως κρατάς τη μυρωδιά του; Σώνει και καλά να τον αναστήσει ο προκομμένος ο αδελφός μου για να γράψει ένα βιβλίο! [...] Έννοια σου και έμαθα εγώ που το πάει. Αλλά αυτόν τι τον κόφτει; 16

17 Μπορεί και να του τα χώνει το Κόμμα. [...] Όποιο κόμμα, ξέρω 'γω! [...] Κι άμα παντρεύτηκε μια ξένη, τη ντροπή δεν τη λογαριάζεις; Είχαν ιερό και όσιο αυτοί; Κι, ένα στα τόσα, να κουβαληθούν τίποτα μπάσταρδα κι αρχίζουνε να ψάχνουν δικαιώματα για κτήματα και χωράφια; Τόσα χρόνια περιμένουμε να φτάσει ο τουρισμός στην Ποταμιά να πάρουνε αξία τα πέντε δέκα στρέμματα που μας άφησε και να τα χάσουμε μέσα από τα χέρια μας; Ωραία στερνά θα ζήσουμε! Στο άσυλο, σαν τον αχαΐρευτο το θείο Διονύση! [κοιτώντας την καινούργια φωτογραφία του πατέρα ως αντάρτη στον τοίχο] Κατέβασ' τα αυτά! [Κατεβάζει τη φωτογραφία και τη σπάει στο πάτωμα]. Οι τραυματικές αυτές αφηγήσεις δεν αποκαλύπτουν μια βιωμένη τραυματική εμπειρία, έτσι όπως περιγράφηκε παραπάνω, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία. Παρ' όλα αυτά, έχουν στοιχεία από την θεωρία του τραύματος, όπως η απώθηση και τα επαναλαμβανόμενα «φαντάσματα»: το δεξιό παρελθόν του πατέρα, το οποίο ο Χρόνης δεν μπορεί να δεχτεί και το ακατάληπτο, συνειδητό ή ασυνείδητο, ξέσπασμα της αδελφής. Γίνεται επίσης αντιληπτός ο συσχετισμός του τραύματος των ηρώων με μια αδυναμία έκφρασης μιας πλήρους και λογικής αφήγησης της βιωμένης εμπειρίας, μια αδυναμία δηλαδή αναφορικότητας και αναπαράστασης του βιωμένου γεγονότος. Πιο κοντά στην ψυχαναλυτική θεωρία περί τραύματος βρίσκονται οι κατεξοχήν τραυματικές περιπτώσεις που παρουσιάζονται στη Λευκή πετσέτα στο ρινγκ μέσα από τις προφορικές αφηγήσεις των προσώπων. Οι περισσότερο χαρακτηριστικές είναι η τραυματική νεύρωση της κόρης του Κωστένογλου και η αποκαλυπτική αφήγηση του πατέρα του αφηγητή λίγο πριν πεθάνει. Οι συγγενείς με συμβούλευαν «μη μιλάς, ξέχνα το.» [...] Το πιο βασανιστικό όμως ήταν οι σκηνές που περνούσαν από το μυαλό μου. Καθόμουν, λέει δεμένη εκεί στην μπυραρία που σκότωσαν τον πατέρα μου και κάθε τόσο ερχόταν ένα γκαρσόνι και μου έκοβε κι από ένα δάκτυλο ποδιών. Εγώ πονούσα αφόρητα αλλά οι θαμώνες μου φώναζαν «μην κλαις, γιατί θα πάθεις χειρότερα κι εσύ και όλο σου το σόι.» [...] Σήμερα ευτυχώς, μπορώ και διαχωρίζω τις φαντασίες μου από την πραγματικότητα, τους εφιάλτες μου από την καθημερινότητα. (151-3) Όλα τα χαρακτηριστικά του τραύματος εμφανίζονται στην αφήγηση - εξομολόγηση της Κωστένογλου: η βίωση της τραυματικής εμπειρίας και η μη άμεση συνειδητοποίηση της, η απώθηση της αφήγησης του γεγονότος, οι επαναλαμβανόμενοι βασανιστικοί εφιάλτες και τα 17

18 οράματα. Τραγική κατάληξη της κατάστασής της αποτέλεσε ο εγκλεισμός της σε ψυχιατρική κλινική για θεραπεία. Στην συνέχεια, παρατηρούμε τον θεραπευτικό - λυτρωτικό χαρακτήρα της αφήγησης του τραυματικού παρελθόντος, αν λάβουμε υπόψη μας και το γεγονός ότι η Κωστένογλου ζήτησε η ίδια να καταθέσει στο δημοσιογράφο για την δολοφονία του πατέρα της: Να, χτες, πριν σας πάρω τηλέφωνο γι 'αυτή τη συνάντηση, είδα ένα φοβερό όνειρο: Είχε κυκλώσει αίφνης η θάλασσα το πατρικό μου. Μόλις που πρόλαβα να κλείσω τα τζάμια.[...] Από την πίεση του νερού τα τζάμια φούσκωναν σαν πανιά, τεντώνονταν, αλλά δεν έσπαγαν. [...] Ήμουνα στο βυθό, μα δεν κινδύνευα όσο το σπίτι άντεχε. Σημαδιακό δεν είναι; Να γιατί δεν έφυγα ποτέ από δω. Αυτοί οι χοντροί τοίχοι με προστάτευαν. (153-4) Το τραύμα του πατέρα του αφηγητή αποτελεί επίσης μια απωθημένη εμπειρία η οποία δεν βρήκε την θεραπευτική διέξοδο της αφήγησης όταν έπρεπε και παρέμεινε ακόμα πιο έντονο στη μνήμη: «[...] Είχα ανάγκη να μιλήσω μετά από τόσα χρόνια.» (118). Περνώντας όλα αυτά τα χρόνια στην σιωπή, ο πατέρας θα αφηγηθεί την ιστορία του στον γιο του τις τελευταίες στιγμές της ζωής του, σε μια αφήγηση από την οποία λείπει η λογική και κυριαρχεί περισσότερο η συμβολική και μεταφορική αναπαράσταση του τραυματικού βιώματος: Η πρώτη και τελευταία φορά που μου μίλησε ήταν όταν νοσηλευόταν στο Σισμανόγλειο. [...] Σκυθρώπιασε απότομα, καθώς του φάνηκε πως διέκρινε πάνω στο ολόλευκο παρτέρι ίχνη από οπλές αλόγων. «Με βρήκαν, μου είπε, ίδια και τότε τα πατήματά τους». «Παραλογίζεσαι πατέρα.» [...] Μα αυτός απτόητος συνέχισε: «Μάρτιο του '49 υπηρετούσα στην Έδεσσα. Ήμουν στο λόχο με τους Ανανήψαντες [...] Κάποιος ανέφερε στο λοχαγό πως είδε ίχνη από άλογα στο χιόνι. Φρέσκα είναι. Συμμορίτες... συμμορίτες πάν' να περάσουν τα σύνορα. Κάτι μέσα μου φτερούγισε άγρια. Θεέ μου, λέω, όχι αυτό σε 'μένα. [...] Πιάσαμε τρεις. Ανάμεσά τους κι ο συμμαθητής μου ο Αχιλλέας [...] Η ανάμνηση αυτής της συνάντησης δε μου ήρθε παρά αρκετό καιρό αργότερα, τα Χριστούγεννα του '65. [...] Ε, λοιπόν, κάποιον μου θύμισε ο Αϊ Βασίλης [...] Γιατί, ρε, δε με σκότωσες εκεί, μες στη χαράδρα και μ' άφησες τώρα να παριστάνω το καραγκιοζάκι; Εκείνη την ώρα κάτι μέσα μου ράγισε. Το άκουσα καθαρά το κρακ, σαν τον πάγο κάτω απ' τ' άρβυλα.[...] Μετά 18

19 το τραπέζι επέστρεψα στην πλατεία. Παντού έβλεπα Αϊ Βασίληδες. Ήταν τουλάχιστον πέντε. Άρχισα να τους τραβώ τα γένια. Εσύ ποιος είσαι; Κι εσύ; Εσένα, ναι εσένα, πώς σε λένε; [...] Τον αναζητούσα απεγνωσμένα [...] Βλέπω το χιόνι που πέφτει πυκνό απ' έξω και καταλαβαίνω πολύ καλά το μήνυμα. Ώρα να ξανανέβω στο Καϊμακτσαλάν. Έχω ραντεβού στη χαράδρα της Κερασιάς και δεν πρέπει να αργήσω...» (116-8) Η αμφιταλάντευση τόσων χρόνων ανάμεσα στον θάνατο που δεν επήλθε και την επιβίωση έρχεται να πάρει την τελική της θέση, κλείνοντας οριστικά προς την μία πλευρά: την αφήγηση και το αμετάκλητο του θανάτου. Ιδιαίτερη περίπτωση στο μυθιστόρημα του Δαββέτα αποτελεί το τραύμα του διάσημου ζωγράφου Βεντούρα, σημαντικού στελέχους του Κ.Κ.Ε. την εποχή των Δεκεμβριανών και ηθικού αυτουργού της δολοφονίας του Μυστακίδη. Παρατηρείται μια διάσταση ανάμεσα στην πρώτη και δεύτερη αφήγηση του επιφανούς αυτού προσώπου σχετικά με τα γεγονότα των Δεκεμβριανών στην συνοικία τα Σφαγεία. Στην πρώτη του αφήγηση ο Βεντούρας κατασκευάζει την εικόνα ενός δημοσίου προσώπου που συμμετείχε μεν στα γεγονότα, βγήκε όμως από αυτά «δημιουργικά» αλώβητος. Η αρχική του μαρτυρία αποτελεί το αποτέλεσμα μιας λογικά οργανωμένης σε ενιαία μορφή αφήγησης που αποσιωπά τις αρνητικές και τραυματικές του εμπειρίες: «[...] Αν δεν έχετε ζήσει στην Κατοχή, δεν μπορείτε να το αντιληφθείτε. Ήταν μια εποχή έξαρσης, ανάτασης ελπίδας. Τα ανθρωπάκια έγιναν ξανά άνθρωποι [...] Το αίμα, ο ιδρώτας, η πείνα μ' ερέθιζαν δημιουργικά. Γύριζα στους δρόμους και κατέγραφα εικόνες από την Κόλαση του Δάντη [...]ξέρε τε, νοσταλγώ πάντα τη σιγουριά εκείνων των χρόνων. Ήξερες με ποιους να πας και ποιους ν' αφήσεις. Ήξερες πως αγωνιζόσουν για κάτι που ξεπερνούσε τον μικρόκοσμό σου και ήταν ορατό, μπροστά σου, αν άπλωνες το χέρι σου θα το άγγιζες [...] Τελικά είμαστε αυτό που θυμόμαστε.» (67-9) Εξαιτίας της επιμονής του δημοσιογράφου, η παραπάνω ασύλητη μάσκα, το αρραγές προστατευτικό κέλυφος του Βεντούρα σπάει, για να διαφανεί το αληθινό πρόσωπο του τραύματος: πρόκειται για έναν άνθρωπο ο οποίος για τις ανάγκες της επιβίωσης προέβη σε διάφορες ενέργειες ακόμη και στη δολοφονία οι οποίες αμαυρώνουν το προηγουμένως άσπιλο προφίλ: 19

20 «Όταν ζούσα έξω, καιγόμουνα να μιλήσω γι' αυτά που τράβηξα, αλλά κανείς δε μ' άκουγε. Τώρα βρίσκω πρόθυμα αυτιά, φιλόδοξους και φιλύποπτους νεαρούς σαν κι εσένα, που χτίζουν καριέρες πάνω σε πτώματα κι όλο ρωτούν ποιος ευθύνεται κατά τη γνώμη σας; ποιος έχασε ποιος κέρδισε; λες και μιλάμε για ποδόσφαιρο, μα οι λέξεις δεν έρχονται πια τόσο εύκολα στην άκρη της γλώσσας... Δεν έχω το κουράγιο, τη διάθεση, όπως θέλεις πες το, να θυμηθώ κάτι [...] Βγήκα στον κόσμο πεινασμένος για τα πάντα. [...] Ήθελες να φας; έπρεπε να βγεις το πρωί από το σπίτι σου να κλέψεις. Ήθελες να ντυθείς; έπρεπε να προλάβεις να πάρεις το παλτό ενός ετοιμοθάνατου γέρου και να τον στείλεις μια ώρα αρχύτερα στον άλλο κόσμο. [...] Θες λοιπόν να μάθεις τι έκανα τότε; Επιβίωσα. Ούτε ζωγραφική ούτε ιδεολογικοί αγώνες και τρίχες κατσαρές. Αυτά ήρθαν αργότερα. Επιβίωσα με νύχια και με δόντια κι όταν βρήκα επιτέλους αποκούμπι στην οργάνωση, δεν ημέρεψα, δεν είπα καλά είμαι εδώ. [...] Εγώ, όταν χρειάστηκε, σκότωσα για να επιβιώσω, να επιβιώσει η παρέα μου, η γειτονιά μου, η οργάνωση [...] Ορίστε, σήμερα μ' έβγαλες από τα ρούχα μου, μ 'έκανες να χάσω το χιούμορ μου [...].» (75-9) Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Βεντούρας λίγες μέρες πριν πεθάνει καλεί επειγόντως τον δημοσιογράφο, ο οποίος τελικά δεν τον προλαβαίνει, χωρίς να μάθουμε τελικά ποτέ τι ήθελε να του εκμυστηρευτεί. Η ανάγκη της λήθης οδηγεί στην κατασκευή μιας προσωπικής αφήγησης που διασφαλίζει την ακεραιότητα της ταυτότητας του ατόμου στο παρόν, όπως ακριβώς στην περίπτωση του Βεντούρα του μυθιστορήματος. Όμως ο νόμος της omertá δεν σπάει τόσο εύκολα, βρίσκοντας πάντα διέξοδο στον λόγο της αφήγησης. Έτσι, προς το τέλος του μυθιστορήματος Λευκή πετσέτα στο ρινγκ, μια συγκλονιστική αποκάλυψη έρχεται στο φως: ο πεθερός του αφηγητή, θέλοντας να εκδικηθεί τον αφηγητή για το κατεστραμμένο γάμο του με την κόρη του, του επιφέρει ένα «χτύπημα κάτω από τη μέση». Εμμέσως αλλά σαφώς αποκαλύπτει την συμμετοχή της ίδιας της μητέρας του αφηγητή στα γεγονότα των Δεκεμβριανών, συμπεριλαμβανομένων των δολοφονιών: το παιδί που είχε δολοφονηθεί στην πόρτα του Κωστένογλου δεν ήταν άλλος παρά ο αδελφός της μητέρας του αφηγητή, ο θείος του. Ο αφηγητής μένει εμβρόντητος, καθώς δεν θέλει σε καμία περίπτωση να σκεφτεί ότι η γυναίκα με τα άσπρα που είδαν να δολοφονεί τον Κωστένογλου μπορεί να ήταν η μητέρα του. Κατ' αυτόν τον τρόπο, «πετάει τη λευκή πετσέτα στο ρινγκ», πατάει το STOP στο μαγνητόφωνο, και διακόπτει απότομα την έρευνα. 20

21 4. Διαχείριση της μνήμης και ανακατασκευή του παρελθόντος: ο λόγος της ιδεολογίας και ο λόγος των ΜΜΕ Τόσο στο μυθιστόρημα όσο και στην ταινία θεματοποιείται η αμφισβήτηση περί αντικειμενοποίησης της ιστορίας του παρελθόντος. «Αυτό που αμφισβητείται είναι η πορεία των γεγονότων, το τι συνέβη πραγματικά», προβάλλοντας «νέες απαντήσεις ιδιαίτερα από ομάδες των οποίων η γνώση είχε προηγουμένως περιφρονηθεί οι οποίες μπορούν να αμφισβητήσουν επικρατούσες ή προνομιακές αφηγήσεις». Δεν πρόκειται για την ύπαρξη ενός ενιαίου παρελθόντος πρόκειται για την εμφάνιση παρελθόντων τα οποία είναι «αντιμαχόμενα», 24 με την έννοια ότι η ύπαρξη του ενός προϋποθέτει την ακύρωση του άλλου. Όμως, οι μάχες για την σημασία του παρελθόντος αποτελούν ταυτόχρονα μάχες για την σημασία του παρόντος και την εύρεση τρόπων εισαγωγής του παρελθόντος στο παρόν. Η προσπάθεια διάσωσης του παρελθόντος έχει ως μοναδικό και απώτερο σκοπό την εξυπηρέτηση του παρόντος και του μέλλοντος. 25 Κατά συνέπεια, «το παρελθόν αποτελεί [...] μια συνεχής επανερμηνεία» 26 και, επομένως, μια κατασκευή. Σύμφωνα με τον Λε Γκοφ «η άποψη ότι η ιστορία κυριαρχείται από το παρόν εδράζεται κατά ένα μεγάλο ποσοστό σε μια περίφημη φράση του Μπενεντέτο Κρότσε ο οποίος αποφάνθηκε πως κάθε ιστορία είναι μια σύγχρονη ιστορία. Ο Κρότσε εννοεί με αυτό ότι όσο απομακρυσμένα κι αν δείχνουν τα γεγονότα που αφηγείται, η ιστορία αναφέρεται στην πραγματικότητα, στις παρούσες ανάγκες και στις παρούσες καταστάσεις στο πλαίσιο των οποίων έχουν αντίκτυπο εκείνα τα γεγονότα.» 27 Έτσι, κατά τη διαδικασία συγκρότησης της επίσημης μνήμης μιας κοινωνίας παρουσιάζεται μια «πάλη για την κυριαρχία της ανάμνησης και της παράδοσης», 28 μια ολοφάνερη «διαχείριση της μνήμης». 29 Η μνήμη λοιπόν «δεν είναι μονάχα μια κατάκτηση, είναι και ένα όργανο και αντικείμενο ισχύος», 30 πράγμα που 24 Katherine Hodgin, Susannah Radstone, Introduction: Contested Pasts, στο Contested Pasts: The politics of memory, Routledge, London and New York, 2003: Katherine Hodgin, Susannah Radstone, ό. π. 26 Ζακ Λε Γκοφ, Ιστορία και Μνήμη, μετ. Γιάννης Κουμπουρλής, Νεφέλη, Αθήνα, 1998: Ζακ Λε Γκοφ, ό. π : 154. Περί της παραπάνω άποψης συνηγορεί και ο Lowenthal: «το παρελθόν είναι ως ένα βαθμό δημιούργημά μας», βλ. Paloma Aguilar Fernández, «Περί μνήμης, μάθησης και λήθης» στο Μνήμη και λήθη του Ισπανικού Εμφυλίου:Δημοκρατία δικτατορία και διαχείριση του παρελθόντος, απόδ. Σπύρος Κακουριώτης, Χάρης Παπαγεωργίου, επιμ. Στάθης Ν.Καλύβας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2005: Ζακ Λε Γκοφ, ό. π: Ζακ Λε Γκοφ, ό. π. 30 Ζακ Λε Γκοφ, ό. π. 21

22 σημαίνει ότι «η ανάμνηση που τρέφει η συλλογική κοινότητα για το παρελθόν επηρεάζεται και τροποποιείται συχνά από τους θεσμούς της οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας του παρόντος». 31 Οι θεσμοί αυτοί δεν είναι παρά το κράτος, ως φορέας της επίσημης εξουσίας, τα πολιτικά κόμματα, οι ιδεολογικοί φορείς, και τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας φορείς, στις περισσότερες των περιπτώσεων, οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων. Περίπτωση διαχείρισης του παρελθόντος από την πλευρά της επίσημης κρατικής εξουσίας, της Δεξιάς, βρίσκουμε στην Λευκή πετσέτα στο ρινγκ όταν γίνεται αναφορά στην υιοθέτηση πλαστών στοιχείων για την στήριξη της επίσημης μνήμης στο παρόν: «[...] ιδού τι ανακάλυψα για τα Δεκεμβριανά στο Υπουργείο Τύπου. Μια έκδοση του 1969, από την τότε δικτατορική κυβέρνηση[...].στο τέλος, ως παράρτημα υπάρχουν τα ονόματα εθνικοφρόνων Αθηναίων που εκτελέστηκαν από τους κομμουνιστάς. Στο γράμμα Μ φιγουράρει και το όνομα του Χαράλαμπου Μυστακίδη. Σ' αυτή την αναμέτρηση η ιδεολογία παίζει τον τελευταίο ρόλο». (83) Αλλά και παρακάτω: «Φωτογραφία τρίτη: Στη μεγάλη αλάνα του Περιστερίου, εκεί που σμίγουν αριστεροί και δεξιοί. [...] Αργότερα, κάποιοι φασίστες ομολόγησαν ότι τους κουβαλούσαν νυχτιάτικα οι χωροφύλακες στην αλάνα για να κακοποιήσουν τα πτώματα, να πάρουν τυχόν τιμαλφή, ακόμα και δόντια χρυσά να ξεριζώσουν. Φυσικά, όλα αυτά τα χρέωσαν εκ των υστέρων στους κομμουνιστές». (129) Σημαντικό ρόλο στην διαχείριση της μνήμης και στην ανακατασκευή του παρελθόντος διαδραματίζουν τα Μ.Μ.Ε., σημαντικοί διαμορφωτές της κοινής γνώμης: «Τα πανίσχυρα μέσα επικοινωνίας αναλαμβάνουν το ρόλο του ιμάντα μέσω του οποίου [...] εκλαϊκεύουν κάποιες εικόνες του παρελθόντος και όχι άλλες.» 32 Χαρακτηριστικό παράδειγμα στο μυθιστόρημα αποτελεί το μαύρο ημερολόγιο «περί αφοδεύσεων» του ζωγράφου Βεντούρα, το οποίο παρουσιάζεται δημόσια στο αφιέρωμα του περιοδικού για τα 55 χρόνια από τα Δεκεμβριανά του 1944 ως ιστορικό ημερολόγιο - μαρτυρία των γεγονότων, από την σκοπιά ενός σημαντικού προσώπου και στελέχους του Κόμματος της εποχής: Στην τσέπη της καπαρντίνας μου έχω ακόμη φυλαγμένο το τελευταίο τεύχος 31 Paloma Aguilar Fernandez, ό. π.: Paloma Aguilar Fernandez, ό. π. 22

23 του περιοδικού που μέχρι πρότινος δούλευα. Στο εξώφυλλό του μέσα σε κίτρινο φόντο φιγουράρει η εικόνα ενός πανόδετου ημερολογίου, που μόλις πριν λίγες μέρες κρατούσα στα χέρια μου, κι από κάτω ο τίτλος: Βεντούρας: Οι άγνωστες σημειώσεις του από τα Δεκεμβριανά Στο φως 55χρόνια μετά.» (195) Η πιο χαρακτηριστική όμως αποκάλυψη έρχεται από την πλευρά της Αριστεράς. Στην ταινία του Ψαρρά, δίνεται εξαρχής μια προσήμανση σχετικά με το γεγονός της κατασκευής της ιστορίας και την επιρροή της πλαστής αναπαράστασης στην διαμόρφωση της ατομικής και συλλογικής μνήμης. Όταν ο Χρόνης επισκέπτεται την ΕΤ 1, βρίσκει το ντοκιμαντέρ με τον πατέρα του και βγάζουν φωτογραφίες για να τις συγκρίνουν με τις πραγματικές, ακολουθεί η παρεμβολή ενός σουρεαλιστικού πλάνου: η μορφή του πατέρα του Χρόνη μέσω υπολογιστή τοποθετείται στο πρόσωπο όλων των ανταρτών της σκηνής, σαν να ήταν πραγματική. Ο δημοσιογράφος από την αρχική του αμφιβολία, αν πρόκειται πραγματικά για τον πατέρα του, μέσω της δύναμης της εικόνας έρχεται να πειστεί πλήρως γι' αυτό, αγνοώντας τις διαβεβαιώσεις της οικογένειάς του και τα λογικά επιχειρήματά τους προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αργότερα, στην Εθνική Ταινιοθήκη, ο υπεύθυνος ενημερώνει τον Χρόνη ότι «κάποιες από τις μάχες είναι αναπαραστάσεις» και ότι τις γύριζαν στην ανάπαυλα. Ο ήρωας αντιλαμβάνεται περί τίνος πρόκειται: «σκηνοθετούν την ιστορία!», αναφωνεί. Όμως δεν είναι ακόμη έτοιμος να πιστέψει ότι το γεγονός αυτό σχετίζεται και με την περίπτωση του πατέρα του. Θα χρειαστεί να φτάσει στην Τσεχία για να συνειδητοποιήσει αυτό που ο στρατηγός Γούλας τον είχε προειδοποιήσει: «Κι αν πονέσεις; Καμιά φορά όταν μαθαίνεις πονάς [...] Ήταν σκληρά τα χρόνια εκείνα κι η αλήθεια σκληρή.» Οι μαγνητοσκοπημένες σκηνές με τα κοντινά πλάνα από τις μάχες του Δημοκρατικού στρατού ενάντια στους Κυβερνητικούς οι οποίες παρουσιάζονται στο ευρωπαϊκό κοινό της εποχής αποδεικνύονται πλαστές, γυρισμένες εκ των υστέρων από Ρώσους ηθοποιούς σε χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ: Ο Μίλαν λέει ότι περισσότερα από αυτά τα υλικά πέρασαν απ' τα χέρια του. Γύριζαν οι Έλληνες σύντροφοι σκηνές από τις μάχες και τις έστελναν σε μας να τις εμφανίζουμε και να τις μοντάρουμε, να παιχθούν σαν journal στην Ευρώπη. Αυτό το κομμάτι μας το έστειλαν έτσι. Δεν πρόλαβαν να τραβήξουν κοντινά πλάνα, γιατί άρχισαν να γαζώνουν τα αεροπλάνα. Γυρίζαμε τότε εδώ μια ταινία για τους δικούς μας παρτιζάνους. Οι στολές έμοιαζαν. Ίσως κάποια κοντινά που περίσσευαν να τα μόνταραν στο journal που είδες. Μπορεί να 'ναι ο πατέρας σου, μπορεί και κάποιος που του έμοιαζε... 23

24 Στα πλαίσια της δημιουργίας μιας «μείζονος» αφήγησης της Αριστεράς στην Ελλάδα, ιδιαίτερα σε εποχή που το Κόμμα βρίσκονταν ακόμη στην παρανομία, χρησιμοποιείται κάθε μέσο ακόμη και πλαστό στην προσπάθεια στήριξης αυτού του λόγου με την ύπαρξη ηχητικών και μαγνητοσκοπημένων ντοκουμέντων. Το παρελθόν λοιπόν ανακατασκευάζεται για τις ανάγκες του παρόντος, αφού «μια από τις ύψιστες φροντίδες των τάξεων, των ομάδων, των ατόμων που κυριάρχησαν και κυριαρχούν στις ιστορικές κοινωνίες είναι να καταστούν κύριοι της μνήμης και της λήθης.» Ζακ Λε Γκοφ, ό. π:

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΝΗ ΚΛΩΝΑΡΗ, Γ1, Ιανουάριος 2014 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ

ΑΓΝΗ ΚΛΩΝΑΡΗ, Γ1, Ιανουάριος 2014 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ Ο Γεώργιος Χαριτωνίδης πρόσφυγας από τη Λάπηθο Κερύνειας, μετά την απελευθέρωσή του από τις τουρκικές φυλακές, εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ασχολείται παράλληλα με τη γλυπτική, ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο

ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο ΜΟΥΡΜΟΥΡΙΖΟΝΤΑΣ...... στο όνειρο Κατά παραγγελία γράψιμο και κατά παραγγελία ψυχές... γίνεται; Κι όμως γίνεται... Οι πιο πολλοί είναι τους είδους, αλλά της ψυχής, δεν είναι κανείς... Εγώ με της πένας μου

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Κύκλος Συστηµικών Λύσεων

Εκπαιδευτικός Κύκλος Συστηµικών Λύσεων Εκπαιδευτικός Κύκλος Συστηµικών Λύσεων Εκπαιδεύτρια: Χαριτίνη Παπακυρίλλου Εργασία Τίτλος: «Έτοιµος για Αίτηµα» Ηµεροµηνία: 29 06 2013 Είχα ακούσει για µια µαγική ψυχοθεραπευτική µέθοδο όπου στήνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης.

Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης. Διάβαστε αναλυτικά την συνέντευξη που έδωσε στην Stadio, ο Χαράλαμπος Λυκογιάννης. Στην αρχή της σεζόν ήσουν μεταξύ ομάδας νέων και πρώτης ομάδας. Τι σκεφτόσουν τότε για την εξέλιξη της χρονιάς; Στην αρχή

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Β Δεύτερη διδακτική πρόταση Ημερολόγια Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα παιδιά ή ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεόραση και διαφήμιση

Τηλεόραση και διαφήμιση Τηλεόραση και διαφήμιση Δείτε τι έγραψαν μερικά παιδιά για τις διαφημίσεις:... Σε κάθε σπίτι σήμερα έχει μπει η τηλεόραση και, όπως γνωρίζουμε, κάθε μέρα βομβαρδιζόμαστε από τις διάφορες διαφημίσεις που

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

Μαρτυρία Χαράλαμπου Μπαταριά

Μαρτυρία Χαράλαμπου Μπαταριά 180 ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΓΙΩΡΚΑΤΖΗΣ (1955-1959) Μαρτυρία Χαράλαμπου Μπαταριά ΟΝΟΜΑ: Χαράλαµπος Μπαταριάς (Χριστοδούλου) ΗΜΕΡΟΜ. ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 25 Φεβρουαρίου 1933 ΗΜΕΡΟΜ. ΕΝΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΟΚΑ: 1955 ΨΕΥ ΩΝΥΜΟ: Μπαταριάς

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια»

«Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 «Το δαμαλάκι με τα χρυσά πόδια» (Ρόδος Δωδεκάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #39 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λέει ο Σοτός στη μαμά του: - Μαμά, έμαθα να προβλέπω το μέλλον! - Μπα; Κάνε μου μια πρόβλεψη! - Όπου να είναι θα έρθει ο γείτονας να μας πει να πληρώσουμε το τζάμι που του έσπασα!!! Ενώ ο πατέρας διαβάζει

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΤΑΜΑΧΗΤΟ ΔΙΚΤΥΑΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΑΚΑΤΑΜΑΧΗΤΟ ΔΙΚΤΥΑΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΑΚΑΤΑΜΑΧΗΤΟ ΔΙΚΤΥΑΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΛΑΝΟ ΔΡΑΣΗΣ ΧΩΡΙΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ Κάντε μεγάλα όνειρα, και αυτό που ονειρεύεστε, αυτό θα γίνετε. James Allen As A Man Thinketh Γιατί Το Κάνεις Αυτό;?... 5 Δουλέψτε Πιο Σκληρά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες

Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης ενάντια στους παραχαράκτες Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις και έχουν ζήσει συναρπαστικές περιπέτειες. Είναι αδύνατον

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον οποίο μεγάλωσαν αρκετές γενιές.

Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον οποίο μεγάλωσαν αρκετές γενιές. Συνέντευξη - Ο ηθοποιός Λευτέρης Μελέτης από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας μίλησε στο περ Ένας σπουδαίος ηθοποιός κατάγεται από την περιοχή μας και συγκεκριμένα από την Μεγάλη Κερασιά Καλαμπάκας, με τον

Διαβάστε περισσότερα