ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ"

Transcript

1 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HEPS (Healthy Eating and Physical Activity in Schools) Ελληνική Γλώσσα

2 Τίτλος Κατευθυντήριες οδηγίες για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης στα σχολεία Ελληνική γλώσσα Τίτλος Πρωτοτύπου HEPS Guidelines Συγγραφείς Aniek Boonen, M.Sc. Nanne de Vries, Ph.D. Silvia de Ruiter, M.Sc. Sue Bowker, M.Sc. Goof Buijs, M.Sc. Επιµέλεια-Μετάφραση Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού, Ηλέκτρα Μπάδα, Αδαµαντία Ξεκαλάκη, Παναγιώτα Μαυρίκα. Η µετάφραση δεν έχει µεταφραστεί πίσω στην Αγγλική γλώσσα έτσι ώστε να εξασφαλίσει ακρίβεια. Συνεπώς, το NIGZ και οι εταίροι του HEPS δε φέρουν ευθύνη για τυχόν ανακρίβειες. Ευχαριστίες E. Bada (Institute of Child Health, Greece), K. Dadaczynski (Leuphana University Lüneburg, Germany), Z. Dafesh ( Netherlands Institute for Health Promotion, the Netherlands), Wolfgang Dür (Ludwig Boltzmann Institute Health Promotion Research, Austria), E. Flashberger (Ludwig Boltzmann Institute Health Promotion Research, Austria), S. Nic Gabhinn (National University of Ireland, Galway, Ireland), Lisa Gugglberger (Ludwig Boltzmann Institute Health Promotion Research, Austria), A. Jociute (State Environmental Health Centre, Ministry of Health, Lithuania), C. Kelly ( National University of Ireland, Galway, Ireland), A.Lee (NHS Health Scotland), P.Paulus (Leuphana University Lüneburg, Germany), D. Piette (Universite Libre de Bruxelles, Belgium), V. Simovska (Danish School of Education, Aarhus University, Copenhagen, Denmark), K. Sokou (Institute of Child Health, Greece), N.G. Viig (University of Bergen, Norway), B. Woynarowska (Warsaw Uneversity, Poland). Ηµεροµηνία πρωτότυπης έκδοσης Απρίλιος 2009 NIGZ- code: OJ ISBN: ιεύθυνση: Customer service NIGZ, P.O. Box 500, 3440 AM Woerden, The Netherlands Ο οδηγός είναι διαθέσιµος στην ιστοσελίδα του HEPS: Χρηµατοδότηση Η έκδοση του πρωτοτύπου χρηµατοδοτείται από το πρόγραµµα HEPS, το οποίο υποστηρίζεται οικονοµικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια του Προγράµµατος ηµόσιας Υγείας. NIGZ, εν επιτρέπεται η αναπαραγωγή της παρούσας έκδοσης (τµήµατος ή όλου), χωρίς ειδική άδεια. Αιτήσεις σχετικές µε την αναπαραγωγή εικόνων ή κειµένου, θα πρέπει να απευθύνονται στην εξής διεύθυνση:uitgeverij NIGZ-P.O. Box AM Woerden- The

3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HEPS (Healthy Eating and Physical Activity in Schools) Aniek Boonen, M.Sc. 1) Nanne de Vries, Ph.D. 2) Silvia de Ruiter, M.Sc. 3) Sue Bowker, M.Sc. 4) Goof Buijs, M.Sc. 3) 1) 2) 3) 4) Department of Health Promotion, School for Public Health and Primary Care (CAPHRI), Maastricht University Department of Health Promotion, School for Nutrition, Toxicology and Metabolism (NUTRIM), Maastricht University Netherlands Institute for Health Promotion NIGZ Welsh Assembly Government 3

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1: Παιδική παχυσαρκία και σχολεία προαγωγής της υγείας... 7 υγείας 1.1 Παχυσαρκία και υπέρβαρα παιδιά Σχολεία προαγωγής της υγείας... 9 Κεφάλαιο 2: Η κατάσταση στην Ευρώπη σχετικά µε την προαγωγή της φυσικής άσκησης και της υγιεινής διατροφής στα σχολεία Η κατάσταση στην Ευρώπη σήµερα Παραδείγµατα καλής πρακτικής Ουαλία Ολλανδία Βέλγιο Σκοτία Κεφάλαιο 3: HEPS οδηγίες για διαµόρφωση πολιτικής και κανονισµών (policy) Πώς χρησιµοποιούµε τις οδηγίες; Οδηγίες Αρχές προαγωγής της υγείας Αγωγή υγείας Φυσική Άσκηση Κανονισµοί για τα Τρόφιµα Υγεία και ασφαλές περιβάλλον Συµµετοχή γονέων και κοινότητας Ψυχολογικοί και κοινωνικο-συναισθηµατική καθοδήγηση και συµβουλευτική Παροχή φροντίδας Προαγωγή υγείας στο χώρο εργασίας Περισσότερες πληροφορίες Βιβλιογραφία

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλοι νοιαζόµαστε για τα παιδιά µας. Είναι το µέλλον της Ευρώπης. Σήµερα, ένα στα τέσσερα περίπου παιδιά είναι υπέρβαρα. Για να βοηθήσουµε στην αντιµετώπιση αυτού του θέµατος, διαµορφώσαµε το πρόγραµµα HEPS «Υγιεινή ιατροφή και Σωµατική Άσκηση στα Σχολεία» (Healthy Eating and Physical Activity in Schools) το οποίο στηρίζει Ευρωπαϊκές χώρες να προωθήσουν την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση στα σχολεία µε ένα θετικό και βιώσιµο τρόπο. Το HEPS χρησιµοποιεί την µεθοδολογία και την προσέγγιση της προαγωγής της υγείας στα σχολεία µε ένα αποτελεσµατικό τρόπο για τη διαµόρφωση πολιτικής υγείας στα σχολεία. 1 Το HEPS είναι ένα πρόγραµµα του δίκτυου SHE- Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη 2 (Schools for Ηealth in Europe). Ανά τα κράτη-µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης παίρνονται πολλές πρωτοβουλίες για να µειωθούν οι αριθµοί των παιδιών που είναι υπέρβαρα µε πρακτική κατεύθυνση προς τη διαµόρφωση δραστηριοτήτων, προγραµµάτων και εκπαιδευτικών µεθόδων. Παρ όλα αυτά κανένα από τα κράτη-µέλη της Ευρωπαϊκής ένωσης δεν έχει ένα αποτελεσµατικό εθνικό σχέδιο διαχείρισης των σχολείων σε εφαρµογή. Το HEPS στοχεύει να γεφυρώσει αυτό το κενό µε το να αποτελεί ένα πρόγραµµα ανάπτυξης σχεδίου διαχείρισης και αποφάσεων σε εθνικό και τοπικό επίπεδο ανά την Ευρώπη. Το HEPS θα βοηθήσει να εφαρµοστούν αυτά τα προγράµµατα µε ένα βιώσιµο τρόπο σε σχολικό επίπεδο. 1. Κατευθυντήριες οδηγίες HEPS: αποτελείται από ένα σύνολο κατευθυντήριων αρχών για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης στα σχολεία που απευθύνεται σε φορείς οι οποίοι δραστηριοποιούνται σε εθνικό επίπεδο στην Ευρώπη. 2. Οδηγός συνηγορίας HEPS: ένα εργαλείο που βοηθά αυτούς που δραστηριοποιούνται υπέρ της διαµόρφωσης και εφαρµογής εθνικής σχολικής πολιτικής µε στόχο την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης. 3. Κατάλογος για ποιοτική εκτίµηση HEPS: ένα σύνολο ποιοτικών κριτηρίων για σχολικά προγράµµατα για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης. 4. Εργαλείο για σχολεία HEPS: ένα εγχειρίδιο το οποίο θα βοηθήσει τα σχολεία στα κράτη-µέλη να εισάγουν και να εφαρµόσουν ένα σχολικό πρόγραµµα για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης. 5. Εργαλείο για την εκπαίδευση εκπαιδευτικών HEPS: πρόκειται για ένα πρόγραµµα το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί στην εκπαίδευση εκπαιδευτικών για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης στα σχολεία. 6. Εργαλείο αξιολόγησης HEPS: χρησιµοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσµατικής εφαρµογής του πακέτου HEPS σε κάθε ένα από τα κράτη-µέλη. Πακέτο Σχολικών Εργαλείων HEPS 1 Το πρόγραµµα HEPS περιλαµβάνει το Πακέτο των Σχολικών Εργαλείων HEPS. Το πακέτο HEPS στηρίζει τα κράτη-µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διαµορφώσουν εθνική πολιτική για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης στα σχολεία, η οποία βασίζεται στην προσέγγιση των «Σχολείων Προαγωγής Υγείας». Το πακέτο αποτελείται από τα παρακάτω 6 εργαλεία: Πολιτική µε την ευρεία έννοια της διαµόρφωσης κανονισµών και της λήψης αποφάσεων, είτε σε εθνικό, τοπικό ή σχολικό επίπεδο. 2 Τo δίκτυο ΣΥΕ, «Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη» (SHE), είναι η µετονοµασία του Ευρωπαϊκού ικτύου Σχολείων Προαγωγής της υγείας (ENHPS) και αποτελεί τη συνέχειά του. ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ HEPS Οι «Κατευθυντήριες Οδηγίες» είναι ένα στοιχείο του πακέτου HEPS. Ως «κατευθυντήρια οδηγία» ορίζεται «ένα λεπτοµερές σχέδιο ή ερµηνεία µε στόχο τη διαµόρφωση αρχών ή τον καθορισµό τρόπου δράσης». Οι κατευθυντήριες οδηγίες που περιγράφονται στο Κεφάλαιο 3 µπορούν να υποστηρίξουν τα κράτη-µέλη της Ε.Ε. στην εφαρµογή της προσέγγισης των σχολείων προαγωγής της υγείας, να αυξήσουν τα επίπεδα φυσικής άσκησης και υγιεινής διατροφής των παιδιών και των νέων σε ένα σχολικό περιβάλλον. Κάθε κράτος-µέλος δοµεί πάνω στην εµπειρία που έχει αποκοµίσει από τις προ-υπάρχουσες κατευθυντήριες οδηγίες της ίδιας της χώρας ή άλλων χωρών. Τα κράτη-µέλη µπορούν επίσης να 5

6 χρησιµοποιήσουν τις κατευθυντήριες οδηγίες που περιγράφονται σε αυτό το εγχειρίδιο στη χώρα τους, στην Ευρώπη ή εκτός Ευρώπης. Η συνεργασία µε άλλα κράτη-µέλη µπορεί να προάγει και να ενισχύσει τη χρηστικότητα των κατευθυντήριων οδηγιών που είναι χρήσιµες για την προαγωγή της υγείας των παιδιών. Εκτός από τις κατευθυντήριες οδηγίες υπάρχουν άλλα πέντε εργαλεία στο πακέτο HEPS τα οποία υποστηρίζουν την εφαρµογή της προαγωγής της υγείας στα σχολεία σε διάφορα επίπεδα. Το πακέτο περιλαµβάνει τον οδηγό συνηγορίας για την υιοθέτηση πολιτικών προάσπισης της υγείας σε υψηλό επίπεδο, τον οδηγό εκπαίδευσης εκπαιδευτικών, τον κατάλογο ποιοτικών οδηγιών και ένα εργαλείο για την πρακτική εφαρµογή στα σχολεία. Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες του HEPS και o Οδηγός Συνηγορίας του HEPS, έχουν σχεδιαστεί για να αλληλοσυµπληρώνονται. Ο οδηγός συνηγορίας HEPS υποστηρίζει τα κράτη- µέλη στη διαµόρφωση επιχειρηµατολογίας και δράσης, ώστε να προαχθεί η υγιεινή διατροφή και η φυσική άσκηση στα σχολεία, µε βάση την προσέγγιση των «σχολείων προαγωγής της υγείας». Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες HEPS δίνουν σαφείς και πρακτικές προτάσεις και κατευθύνσεις για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης στα σχολεία. ΣΕ ΤΙ ΥΠΕΡΕΧΟΥΝ ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ HEPS; Ο στόχος της δηµιουργίας των κατευθυντήριων οδηγιών για τους συντονιστές SHE και για όσους παίρνουν πολιτικές αποφάσεις είναι η υποστήριξή τους στη διαµόρφωση πολιτικής προαγωγής της υγείας στα σχολεία στο θέµα της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης. Τέτοιου είδους πολιτικές κατευθύνσεις έχουν στόχο τη δηµιουργία ενός ικανού πλαισίου δράσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η προαγωγή της υγείας στα σχολεία µπορεί να δώσει τη δυνατότητα στα παιδιά και τους νέους ανθρώπους να κάνουν υγιεινές επιλογές. ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ HEPS; Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες HEPS προορίζονται για τους συντονιστές του δικτύου SHE-Schools for Health in Europe (Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη) και για όσους λαµβάνουν αποφάσεις εθνικής πολιτικής σε κράτη-µέλη της Ε.Ε. Οι συντονιστές SHE, οι οποίοι είναι τα κύρια µέλη του δικτύου SHE, ενθαρρύνονται να παρέχουν πληροφορίες, να αναλαµβάνουν έρευνα, να συνηγορούν για την προαγωγή της υγείας στα σχολεία, όπως επίσης και να ανταλλάσουν εµπειρίες καλής πρακτικής και δεξιότητες. Οι εθνικοί, περιφερειακοί και τοπικοί φορείς, συντονιστές και άλλοι άµεσα συσχετιζόµενοι επαγγελµατίες-κλειδιά ενθαρρύνονται να συνεργάζονται µε τους συντονιστές SHE για την εφαρµογή των κατευθυντήριων οδηγιών στην πράξη. 6

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Αυτό το κεφάλαιο δίνει πληροφορίες σχετικές µε τα παιδιά και τους νέους ανθρώπους στην Ευρώπη που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Κατ αρχήν, δίνονται γενικές πληροφορίες σε σχεση µε τους καθοριστικούς παράγοντες και τις συνέπειες του προβλήµατος. Έπειτα, περιγράφεται η έννοια των Σχολείων Προαγωγής της Υγείας και ακολουθεί µια συζήτηση για το πως αυτή η προσέγγιση µπορεί να φανεί χρήσιµη στην προαγωγή της υγείας των παιδιών σχολικής ηλικίας. γλυκόζης, η υπερινσουλιναιµία, ο διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση και το άσθµα συγκρινόµενοι µε νέους ανθρώπους που δεν είναι παχύσαρκοι (9) ΥΠΕΡΒΑΡΑ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΑ ΠΑΙ ΙΑ Η υπερβαρία ή παχυσαρκία είναι ένα ολοένα αυξανόµενο πρόβληµα δηµόσιας υγείας. Η επίπτωση της παχυσαρκίας ή της υπερβαρίας αυξάνεται παγκόσµια στην τρέχουσα γενιά παιδιών και ενηλίκων (1,2,3). Στις µέρες µας, ένα στα τέσσερα παιδιά στην Ευρώπη (4) είναι υπέρβαρα µε την υψηλότερη επίπτωση παιδικής παχυσαρκίας να παρατηρείται στις Μεσογειακές χώρες και την χαµηλότερη επίπτωση στις Σκανδιναβικές χώρες (5). Σκοπός αυτής της έκθεσης είναι να αποτρέψει τα παιδιά και τους νέους από το να γίνουν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε τη βελτίωση των υγιεινών συνηθειών διατροφής και του βαθµού φυσικής άσκησης. Η υπερβαρία ή η παχυσαρκία είναι το αποτέλεσµα µιας ασυµµετρίας µεταξύ της πρόσληψης και της κατανάλωσης ενέργειας (1), αλλά δεν υπάρχει ένας συγκεκριµένος παράγοντας που να λειτουργεί ως παγκόσµιο αίτιο για την πρόσληψη βάρους (6). Ποικίλοι παράγοντες που εµφανίζονται να έχουν αιτιολογική συσχέτιση µε την υπερβαρία ή παχυσαρκία, είναι η έλλειψη φυσικής άσκησης, η αυξηµένη πρόσληψη τροφής µε υψηλό ενεργειακό φορτίο, η χαµηλή πρόσληψη τροφής πλούσιας σε φυτικές ίνες, η χαµηλή πρόσληψη φρούτων και λαχανικών, ένα περιβάλλον που καλλιεργεί την εξέλιξη της παχυσαρκίας και µια αλληλεπίδραση µεταξύ γενετικών παραγόντων και φυσικού περιβάλλοντος. Η υπερβαρία έχει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων. Τα υπέρβαρα παιδιά είναι περισσότερο πιθανό να εξελιχθούν σε υπέρβαρους ενήλικες µε ένα µεγαλύτερο ρίσκο καρδιαγγειακών παθήσεων, διαβήτη ή άλλων παθήσεων (8). Επιπρόσθετα, οι παχύσαρκοι νέοι άνθρωποι έχουν µεγαλύτερη πιθανότητα να έχουν προβλήµατα υγείας όπως είναι η φτωχή ανοχή Σχ. 1. Πίνακας υπέρβαρων παιδιών ηλικίας 7-11 σε 22 Ευρωπαϊκές χώρες (Πηγή: International Obesity Taske Force (IOTF), IOTF if a taskforce of IASO) Σχ. 2. Πίνακας υπέρβαρων αγοριών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών (Π.Ο.Υ. 2008, WHO/HBSC forum 2007 final report: Social cohesion for mental wellbeing among adolescents) 7

8 Σχ. 3. Πίνακας υπέρβαρων κοριτσιών ηλικίας 11, 13 και 15 ετών (Π.Ο.Υ. 2008, WHO/HBSC forum 2007 final report: Social cohesion for mental wellbeing among adolescents) Άλλες συνέπειες της παχυσαρκίας στα παιδιά και τους νέους, είναι η χαµηλή αυτοπεποίθηση, µειωµένη ψυχολογική ευεξία, αυξηµένα ψυχοσωµατικά συµπτώµατα και χαµηλή ποιότητα ζωής. Για παράδειγµα, ψυχολογικές διαταραχές όπως η κατάθλιψη, συµβαίνουν µε αυξηµένη συχνότητα σε παχύσαρκα παιδιά (5). Επίσης, τα παχύσαρκα και τα υπέρβαρα παιδιά σχολικής ηλικίας έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν θύµατα εκφοβισµού σε σχέση µε άλλα παιδιά και νέους φυσιολογικού βάρους (10). Υπάρχουν εκτεταµένα αποδεικτικά στοιχεία ότι τα παχύσαρκα παιδιά στιγµατίζονται από τους συνοµήλικούς τους, από εκπαιδευτικούς, ακόµα και από τους γονείς τους (11), µε συνέπεια τα παχύσαρκα παιδιά να έχουν ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις αλλά και προβλήµατα υγείας. Τα τέσσερα σχέδια δράσης για µακρόχρονη επιτυχία στη µείωση του βάρους στα παιδιά και τους νέους είναι: 1) η ενασχόληση µε υψηλής ενέργειας φυσική άσκηση, 2) διατροφή χαµηλή σε θερµίδες και λίπη, 3) η κατανάλωση πρωινού, 4) η διατήρηση ενός σταθερού διατροφικού προγράµµατος (12). Αυτά τα σχέδια δράσης παρουσιάζονται στο ιάγραµµα 1. Στο διάγραµµα αυτό δίνονται εξηγήσεις και πρακτικά παραδείγµατα. Στρατηγική Εξήγηση Πώς; Καθηµερινή ενασχόληση µε φυσική άσκηση Κατανάλωση τροφής χαµηλής σε ενέργεια και λιπαρά Κατανάλωση πρωινού ιατήρηση ενός σταθερού διατροφικού προγράµµατος Τα παιδιά και οι νέοι θα πρέπει να είναι σωµατικά ενεργοί για τουλάχιστον µια ώρα την ηµέρα, ενώ έντονη φυσική άσκηση απαιτείται τουλάχιστον 2 φορές την εβδοµάδα Η υγιεινή διατροφή βελτιώνει τόσο τη σωµατική όσο και τη ψυχολογική υγεία Το πρωινό είναι το πιο σηµαντικό γεύµα της ηµέρας. Αποτρέπει τους ανθρώπους από το να «τσιµπάνε» σνακ χαµηλής διατροφικής αξίας. Έχει αποδειχθεί ότι βοηθά τα παιδιά στη µάθηση Η διατήρηση ενός σταθερού διατροφικού προγράµµατος προάγει µια καλύτερη υγεία και προλαµβάνει τη κατανάλωση σνακ υψηλών σε λιπαρά Με π.χ. περπάτηµα, ποδήλατο, ενεργητικό παιχνίδι, δυνατότητα επιλογής φυσικής άσκησης στο σχολείο όπως τα οµαδικά και ατοµικά αθλήµατα ο χορός ή το κολύµπι Με κατανάλωση περισσότερων τροφών πλούσιων σε φυτικές ίνες, όπως φρούτα και λαχανικά, και λιγότερων τροφών µε υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, π.χ. κέικ και γαριδάκια Με καθηµερινή κατανάλωση υγιεινού πρωινού, π.χ. φρέσκος φυσικός χυµός, ψωµί ολικής αλέσεως, γιαούρτι µε φρέσκα φρούτα ή δηµητριακά «µούσλι» µε φυτικές ίνες Με την κατανάλωση τριών ισορροπηµένων γευµάτων την ηµέρα ιάγραµµα 1. Παραδείγµατα από στρατηγικές για την προώθηση µιας υγιεινής ισορροπίας της ενέργειας σε παιδιά και νέους 8

9 1.2. ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Σηµαντική συµβολή στην υγεία και την ευεξία των παιδιών, αποτελεί η δηµιουργία Σχολείων Προαγωγής της Υγείας. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Ένωση για την Προαγωγή της Υγείας και της Αγωγής Υγείας, «το Σχολείο Προαγωγής της Υγείας είναι αυτό στο οποίο όλα τα µέλη της σχολικής κοινότητας εργάζονται µαζί για να προσφέρουν στους µαθητές θετικές εµπειρίες και δοµές ενταγµένες στο σχολικό πρόγραµµα, οι οποίες προάγουν και προστατεύουν την υγεία» (13). Ένα Σχολείο Προαγωγής της Υγείας εστιάζει στην πρόληψη των ασθενειών, στην αύξηση της γνώσης των µαθητών σε θέµατα υγείας, στη βελτίωση της δυνατότητας των νέων να παίρνουν υγιείς αποφάσεις και να φροντίζουν τον εαυτό τους και τους άλλους. Αυτά όλα ενισχύουν τη δυνατότητα για κοινωνική δικαιοσύνη και βιώσιµη ανάπτυξη. Ένα Σχολείο Προαγωγής της Υγείας κάνει χρήση όλων των δοµών της ζωής στο σχολείο για όσους ζουν και εκπαιδεύονται εκεί. Επίσης, λαµβάνεται υπ όψη το σχολικό περιβάλλον, ενώ παράλληλα προάγεται η φυσική, κοινωνική, πνευµατική, νοητική, συναισθηµατική ευεξία των µαθητών και του διδακτικού προσωπικού (14). Το δίκτυο Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE network - Schools for Health in Europe) αποτελεί την Ευρωπαϊκή πλατφόρµα για την προαγωγή της υγείας στα σχολεία (15). Το δίκτυο Σχολείων για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) έχει στόχο να στηρίξει οργανισµούς και επαγγελµατίες προκειµένου να διαµορφώσουν περαιτέρω και να στηρίξουν την προαγωγή της υγείας στα σχολεία σε κάθε χώρα. Το δίκτυο Σχολείων για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE), χρησιµοποιεί µια θετική έννοια της υγείας και της ευεξίας και λαµβάνει υπ όψη την Σύµβαση των Ηνωµένων Εθνών για τα ικαιώµατα του παιδιού. Η προσέγγιση του, για την προαγωγή της υγείας στα σχολεία βασίζεται σε πέντε βασικές αξίες και πέντε πυλώνες. Οι βασικές αξίες και οι πυλώνες του SHE αποτελούν πηγή έµπνευσης και προσφέρουν µια βάση για την εξέλιξη των Σχολείων Προαγωγής της Υγείας. Οι πέντε βασικές αξίες του δίκτυου Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) είναι οι εξής: 1. Ισότητα. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας εξασφαλίζουν να παρέχουν σε όλους ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε όλο το φάσµα δυνατοτήτων που προσφέρονται για εκπαίδευση και υγεία. Με αυτόν τον τρόπο έχουν τη δυνατότητα να µειώσουν τις ανισότητες στην υγεία. 2. Βιωσιµότητα. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας αναγνωρίζουν ότι η υγεία, η εκπαίδευση και η εξέλιξη είναι στενά συνδεδεµένα. Τα σχολεία λειτουργούν ως κέντρα ακαδηµαϊκής γνώσης και στηρίζουν τη διαµόρφωση ενεργής και θετικής εικόνας όσον αφορά στους µελλοντικούς ρόλους των µαθητών στην κοινωνία. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας εξελίσσονται καλύτερα όταν οι προσπάθειες και τα επιτεύγµατα εφαρµόζονται µε συστηµατικό τρόπο για µια εκτεταµένη σχολική χρονική περίοδο, για τουλάχιστον πέντε µε επτά χρόνια. Τα αποτελέσµατα, τόσο στην υγεία όσο και στην παιδεία γίνονται περισσότερο ορατά σε βάθος χρόνου. 3. Ένταξη. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας γιορτάζουν τη διαφορετικότητα και εξασφαλίζουν ώστε όλα τα µέλη της σχολικής κοινότητας να νιώθουν ότι είναι άξια εµπιστοσύνης και σεβασµού. Τα σχολεία είναι κοινότητες µάθησης όπου οι καλές σχέσεις ανάµεσα σε µαθητές, ανάµεσα σε µαθητές και εκπαιδευτικούς καθώς και ανάµεσα σε σχολείο, γονείς και κοινότητα είναι σηµαντικές. 4. Ενδυνάµωση και ικανότητα για ορθή δράση 3. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας ενθαρρύνουν τα παιδιά, τους νέους και όλα τα µέλη της σχολικής κοινότητας να συµµετέχουν ενεργά στον προσδιορισµό των στόχων που σχετίζονται µε την υγεία και να αναλαµβάνουν δράσεις σε επίπεδο σχολείου και κοινότητας για να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί. 5. ηµοκρατία. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας βασίζονται σε δηµοκρατικές αξίες και εξασκούνται στην εφαρµογή των δικαιωµάτων και της ανάληψης ευθύνης. Οι πέντε πυλώνες του δίκτυου Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) που υπογραµµίζουν αυτή την προσέγγιση των Σχολείων Προαγωγής της Υγείας είναι οι εξής: 1. Συνολική προσέγγιση του σχολείου για την υγεία. Υπάρχει µια συνάφεια µεταξύ του σχεδιασµού σχολικής πολιτικής που διέπει τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου και στις πρακτικές δράσεις που πραγµατοποιούνται και 3 Η ικανότητα για ορθή δράση (action competence) ορίζεται ως η στοιχειοθετηµένη δυνατότητα του ατόµου να δρα και να φέρνει αλλαγές σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο, έχοντας κατά νου ως στόχο τη βελτίωση της υγείας και των συνθηκών για την υγεία (Jensen, 1997). 9

10 αναγνωρίζονται από ολόκληρη τη σχολική κοινότητα. Αυτή η προσέγγιση περιλαµβάνει: Μια προσέγγιση της αγωγής υγείας που να εντάσσεται στο ωρολόγιο πρόγραµµα και η οποία να είναι συµµετοχική και προσανατολισµένη σε συγκεκριµένες δράσεις Την αντίληψη των ίδιων των µαθητών για την υγεία Τη διαµόρφωση σχολικής πολιτικής η οποία διέπει τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου Τη διαµόρφωση του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος του σχολείου Τη διαµόρφωση δεξιοτήτων ζωής Την αποτελεσµατική διασύνδεση µε το σπίτι και την κοινότητα Την αποτελεσµατική χρήση των υπηρεσιών υγείας. 2. Συµµετοχικότητα. Η αίσθηση του «ανήκειν» γαλουχείται στους µαθητές, στο διδακτικό προσωπικό και στους γονείς µέσα από τη συµµετοχή και την ουσιαστική δέσµευση, η οποία είναι µια προϋπόθεση για την αποτελεσµατικότητα των δράσεων προαγωγής της υγείας στα σχολεία. 3. Ποιότητα του σχολείου. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας δηµιουργούν καλύτερες διδακτικές και µαθησιακές διαδικασίες. Οι υγιείς µαθητές µαθαίνουν καλύτερα. Το υγιές διδακτικό και µη διδακτικό προσωπικό, εργάζεται αποτελεσµατικότερα µε υψηλότερο αίσθηµα εργασιακής ικανοποίησης. Το κύριο µέληµα του σχολείου είναι να µεγιστοποιήσει τα σχολικά αποτελέσµατα.η πολιτική της προαγωγής της υγείας στα σχολεία, στηρίζει την επίτευξη των εκπαιδευτικών και κοινωνικών στόχων των σχολείων. 4. ράση βάση ενδείξεων. Το δίκτυο Σχολείων για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) ενηµερώνεται από τα ισχύοντα ερευνητικά δεδοµένα τα οποία εστιάζονται στις αποτελεσµατικές προσεγγίσεις και πρακτικές στην προαγωγή της υγείας στα σχολεία, τόσο σε θέµατα υγείας (π.χ. νοητική υγεία, υγιεινή διατροφή, πρόληψη χρήσης ουσιών κλπ) όσο και στην ολιστική σχολική προσέγγιση του σχολείου. 5. Σχολεία και οι κοινότητες. Τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας είναι µέρος της ευρύτερης κοινότητας που τα περιβάλλει. Ενστερνίζονται την ενεργή συνεργασία µεταξύ σχολείου και κοινότητας και είναι ενεργοί φορείς στην ενδυνάµωση του κοινωνικού κεφαλαίου και της δυνατότητας κατανόησης των πληροφοριών που έχουν σχέση µε την υγεία. Το δίκτυο Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) στοχεύει να κάνει τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας αναπόσπαστο κοµµάτι του σχεδιασµού πολιτικής στον τοµέα της 10 εκπαίδευσης και της υγείας στην Ευρώπη. Το δίκτυο Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) παρέχει εύκολη πρόσβαση σε ενηµέρωση, καλές πρακτικές, επαφές και ανταλλαγή πληροφοριών. Η διεθνής συνεργασία µεταξύ επαγγελµατιών βοηθά στην παροχή ενός πλαισίου που ενισχύει και διατηρεί την καινοτοµία, την εξέλιξη και την εφαρµογή του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας. Κάθε Ευρωπαϊκή χώρα παροτρύνεται να αναπτύξει το Σχολείο Προαγωγής της Υγείας µε έναν τρόπο που να ταιριάζει στις δικές της ανάγκες και πλαίσιο (16). Το Σχολείο Προαγωγής της Υγείας δε στοχεύει µόνο συγκεκριµένα στην προαγωγή της φυσικής άσκησης και της υγιεινής διατροφής στα παιδιά και στους νέους, αλλά στοχεύει στη διαρκή ενδυνάµωση και στήριξη της δυνατότητας του σχολείου ως ένα υγιές πλαίσιο για να ζουν. Να µαθαίνουν και να εργάζονται οι µαθητές και το προσωπικό του σχολείου (17). Αυτή είναι µια σηµαντική προσέγγιση για την αύξηση των επιπέδων υγείας των παιδιών για διάφορους λόγους: Το σχολείο είναι ένα µέρος όπου τα παιδιά περνούν ένα µεγάλο µέρος του χρόνου τους, οπότε υπάρχει άφθονος χρόνος για να προαχθεί η θετική συµπεριφορά ως προς την υγεία τους (13). Φαίνεται ότι οι υγιεινές διατροφικές συνήθειες ακολουθούν το άτοµο και στην ενήλικη ζωή (18) οπότε είναι σηµαντικό να εξασφαλίσουµε ότι αυτό ξεκινά από το σχολείο. Η διατροφή και η φυσική άσκηση έχουν αντίκτυπο στα επίπεδα ενέργειας των παιδιών και των νέων και συνεπώς επηρεάζουν την σχολική-ακαδηµαϊκή επιτυχία. Η βελτίωση της διατροφής και των επιπέδων άσκησης µπορούν εποµένως να εξυπηρετήσουν τον βασικό σκοπό της εκπαίδευσης. Τα υπέρβαρα παιδιά µπορεί να στιγµατιστούν στο σχολείο. Η ένταξη είναι µια κεντρική αρχή στην προσέγγιση των Σχολείων Προαγωγής της Υγείας και αυτό σηµαίνει ότι όλα τα παιδιά θα έπρεπε να νιώθουν ότι εισπράττουν εµπιστοσύνη και σεβασµό. Μέσα από την προσέγγιση του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας ο αριθµός των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών µπορεί να µειωθεί και συνεπώς να περιορισθεί ο αριθµός των παιδιών και των νέων που στιγµατίζονται. Με τη µείωση του στίγµατος ενθαρρύνεται η κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη του παιδιού. Αυτό σηµαίνει ότι τα παιδιά και οι νέοι θα έχουν µεγαλύτερη αυτοεκτίµηση, θα νιώθουν καλύτερα και θα βελτιώσουν τις µαθησιακές τους ικανότητες. Η προαγωγή της υγείας στα σχολεία µπορεί να έχει ως αποτέλεσµα τη βελτίωση στην

11 κοινωνική ανοχή και ανάπτυξη δεξιοτήτων. Αυτό είναι σηµαντικό για τις µαθησιακές ικανότητες του παιδιού και συνεπώς για τις µελλοντικές του προοπτικές (13). Σήµερα στην Ευρώπη δεν υπάρχει ένα συγκεκριµένο Ευρωπαϊκό µοντέλο για την εφαρµογή του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας στα σχολεία. Υπάρχουν όµως διαφορετικά µοντέλα ώστε να περιγράψει κανείς την προσέγγιση του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας (20). Προκειµένου να δοµηθούν οι κατευθυντήριες οδηγίες του HEPS, οι οποίες κατευθύνουν τα σχολεία στην εφαρµογή δραστηριοτήτων για να βελτιωθούν οι υγιεινές διατροφικές συνήθειες και τα επίπεδα φυσικής άσκησης των παιδιών και των εφήβων, χρησιµοποιήθηκε το Ολλανδικό µοντέλο του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας. Αυτό το µοντέλο χρησιµοποιείται, επειδή ακολουθεί τον ορισµό του IUHPE για τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας, βασίζεται στο Χάρτη της Οττάβα και είναι αποδεδειγµένα αποτελεσµατικό µοντέλο, βασισµένο στο Αµερικάνικο µοντέλο για τον συντονισµό προγραµµάτων για τη σχολική υγεία (26). Συµπερασµατικά, η υιοθέτηση ενός Σχολείου Προαγωγής της Υγείας εξελίσσει τους ανθρώπους στο σχολικό και την τοπική κοινότητα. Επίσης, υποστηρίζει την ενδυνάµωση και τη δράση µε στόχο το φυσικό και ψυχολογικό περιβάλλον του σχολείου (π.χ. µέσω υποστηρικτικών πολιτικών και εφαρµογών). Τα σχολεία µπορούν να προάγουν την υγεία των παιδιών και των νέων, µέσω των προσπαθειών αυτών και λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών ενός Σχολείου Προαγωγής της Υγείας, όπως αυτό προωθείται µέσα από το δίκτυο Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE) (21). Εξαιτίας αυτών των προσπαθειών και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των Σχολείων Προαγωγής της Υγείας, όπως προάγονται από το δίκτυο Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE), το σχολείο έχει τη δυνατότητα να προάγει την υγεία των παιδιών και των νέων. 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Η υγιεινή διατροφή και η φυσική άσκηση αποτελούν σηµαντικούς παράγοντες για την προαγωγή της υγείας παιδιών και νέων ανθρώπων. Για να υπάρχει µια καλύτερη εικόνα των πολιτικών και στρατηγικών σχετικών µε την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση, που ήδη εφαρµόζονται στα κράτη- µέλη της Ε.Ε., ζητήθηκε από τους εθνικούς συντονιστές του δικτύου δίκτυο Σχολεία για την Υγεία στην Ευρώπη (SHE), να συµπληρώσουν ένα ειδικό ερωτηµατολόγιο. Το ερωτηµατολόγιο αυτό αφορούσε στην ύπαρξη εθνικής ή περιφερειακής πολιτικής, σχετικής µε τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, αλλά και την αντιµετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας. Ζητήθηκαν επίσης ερευνητικά δεδοµένα σχετικά µε τον την εφαρµογή και αποτελεσµατικότητα αυτών των πολιτικών όπως επίσης και για τον τρόπο µε τον οποίο σχεδιάστηκαν αυτές οι πολιτικές. Ακολουθούν τα αποτελέσµατα του ερωτηµατολογίου που απεικονίζουν την τρέχουσα κατάσταση, καθώς και τέσσερα παραδείγµατα καλής πρακτικής. Στα παραδείγµατα αυτά, έχουν αναπτυχθεί και εφαρµοστεί πολιτικές και δραστηριότητες για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και/ ή φυσικής δραστηριότητας στα παιδιά και τους νέους. Οι κατευθυντήριες γραµµές µαζί µε αυτά τα παραδείγµατα, µπορούν να βοηθήσουν άλλες χώρες ώστε να προάγουν την υγιεινή διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα βασιζόµενοι στην προσέγγιση του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας. 2.1 Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΣΗΜΕΡΑ Στην Ευρώπη υπάρχει µεγάλη διαφοροποίηση στις πολιτικές και στις δοµές που ακολουθούνται για τα δύο αυτά θέµατα υγείας. Σε κάποιες χώρες όπως στη Γερµανία, στη Γαλλία και στην Ισπανία, αναπτύσσονται πολιτικές σε εθνικό επίπεδο που σταδιακά, περνάνε σε τοπικό επίπεδο. Τα υπουργεία σε αυτές τις χώρες λειτουργούν προστατευτικά ως προς την πρόσβαση φορέων στα σχολεία και ελέγχουν θεσµικά τις δραστηριότητες στα σχολεία 12 (gatekeepers). Αυτή αποτελεί µια ιεραρχική από την κορυφή προς τη βάση (top-down) προσέγγιση. Άλλες χώρες όπως η Ουαλία και η Ολλανδία χρησιµοποιούν µια περισσότερο ευέλικτη από τη βάση προς την κορυφή (bottom-up) προσέγγιση, όπου εθνικές και περιφερειακές πολιτικές συνδυάζονται και στις οποίες, ανεξάρτητες δραστηριότητες υγείας υποστηρίζονται σε τοπικό επίπεδο. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα του ερωτηµατολογίου, σε καµία ευρωπαϊκή χώρα δεν υπάρχει µια εννιαία εθνική πολιτική σχετικά µε την πρόληψη της παχυσαρκίας στα σχολεία. Βέβαια, οι περισσότερες χώρες έχουν πολιτικές σχετικά µε τη φυσική άσκηση και την υγιεινή διατροφή, που αποτελούν τους δύο προδιαθεσικούς παράγοντες για την παχυσαρκία και οι οποίες στοχεύουν στη µείωση των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών. Σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες η πολιτική για την πρόληψη της παχυσαρκίας αναπτύσσεται από το κράτος και εφαρµόζεται σε εθνικό επίπεδο. Σε άλλες χώρες οι πρωτοβουλίες λαµβάνονται σε περιφερειακό ή/και σε επίπεδο σχολείου, ενώ αρκετές χώρες υιοθετούν ένα συνδυασµό στρατηγικών. Όπως αναφέρθηκε, ένας συνδυασµός εθνικών και περιφερειακών πολιτικών υπάρχουν σε χώρες όπως η Γερµανία. Σε ορισµένες περιοχές (π.χ. στο Länder) εφαρµόζονται ειδικά προγράµµατα σε όσα σχολεία της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης επιλέγουν να προάγουν την υγιεινή διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα µεταξύ των παιδιών. Τα σχολεία της πρωτοβάθµιας προσφέρουν περισσότερο χρόνο για φυσική άσκηση και τα παιδιά λαµβάνουν µέρος σε µαθήµατα µαγειρικής. Ένα άλλο παράδειγµα είναι αυτό της Ιρλανδίας, όπου πολλά σχολεία παίρνουν τις δικές τους πρωτοβουλίες όσον αφορά στη διατροφή και οι οποίες υποστηρίζονται από εθνικά προγράµµατα. Ωστόσο, στη Νορβηγία και την Πορτογαλία η τοπική πολιτική αποτελεί µια εφαρµογή σε τοπικό επίπεδο της εθνικής πολιτικής χωρίς να αναπτύξει ανεξάρτητες πολιτικές τοπικά. Στις περισσότερες χώρες, οι πολιτικές αναπτύσσονται και χρηµατοδοτούνται από την κυβέρνηση. Στην Αγγλία εφαρµόζεται το

13 πρόγραµµα Food in Schools. Στη Σλοβενία η κυβέρνηση έχει αναπτύξει και εφαρµόσει ένα εθνικό πρόγραµµα για την προαγωγή της φυσικής δραστηριότητας, το National Health Enhancing Physical Activity Programme Στη Γερµανία, το εθνικό πρόγραµµα InForm εστιάζει στην υγιεινή διατροφή όλου του πληθυσµού και χρηµατοδοτείται από το κράτος. Τέλος, στη Μάλτα, υιοθετήθηκε από το 2007 το Σχέδιο για έναν Υγιεινό Τρόπο Ζωής (Healthy Eating Lifestyle Plan), ως εθνική πολιτική για τη διατροφή στα σχολεία. Παρόλα αυτά στη χώρα αυτή δεν υπάρχει εθνική πολιτική που να εστιάζει στην προαγωγή της φυσικής δραστηριότητας στα σχολεία. Μέχρι τώρα δεν υπάρχει αρκετή έρευνα για την αξιολόγηση της εφαρµογής και της αποτελεσµατικότητας εθνικών ή/και περιφερειακών ή /και τοπικών πολιτικών. Ωστόσο στις περισσότερες χώρες- µέλη της Ε.Ε. διεξήχθη η έρευνα µε τίτλο Health Behavior in School- Aged Children (HBSC) και περιελάµβανε την αξιολόγηση πολιτικών σχετικά µε την υγιεινή διατροφή και τη φυσική δραστηριότητα. Στη Νορβηγία, ως θετικό καταγράφεται το αποτέλεσµα της αύξησης του αριθµού των σχολείων που ακολούθούσαν τις εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες για υγιεινά σχολικά γεύµατα, αφού πρώτα εφάρµοσαν την πολιτική τη υγιεινής διατροφής. Επίσης, αυξήθηκε ο αριθµός των µαθητών που έτρωγαν φρούτα και ήταν σωµατικά δραστήριοι στη διάρκεια του σχολείου. Στην Ελλάδα, δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδοµένα αλλά, ειδικές επιτροπές επιτηρούν τα σχολικά κυλικεία και τις υπηρεσίες τροφοδοσίας των σχολικών κυλικείων, ώστε να ελέγχουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες δουλεύουν και προετοιµάζουν το φαγητό. Εκτός από τις διαφορές στο επίπεδο λήψης πολιτικής ανάµεσα στα κράτη- µέλη (π.χ. εθνικών ή περιφερειακών επιπέδων), διαφέρει επίσης η δοµή των πολιτικών αυτών. Στη Γερµανία κάθε αυτόνοµη περιφέρεια έχει τη δική της εκπαιδευτική πολιτική, που σηµαίνει ότι και η αγωγή υγείας διαφέρει ανάλογα µε την περιφέρεια. Στην Ιρλανδία υπάρχει συνεργασία µεταξύ του τµήµατος Εκπαίδευσης και του τµήµατος Υγείας και Παιδιών. Στην Ισπανία υπάρχουν συµφωνίες συνεργασίας ανάµεσα σε διάφορα υπουργεία και αρκετά προγράµµατα αγωγής υγείας έχουν αναπτυχθεί και εφαρµοστεί, αλλά και οι περιφέρειες έχουν αυτονοµία να αναπτύξουν τις δικές τους τοπικές πολιτικές. Αντίθετα, στην Ουαλία υπάρχει ένα εθνικό δίκτυο προγραµµάτων για την υγεία στα σχολεία, το οποίο συντονίζει η Ουαλική κυβέρνηση. Αυτό χρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Υγείας και παράλληλα υπάρχει συνεργασία και συνδέσεις µε το Υπουργείο Παιδείας το οποίο έχει θεσπίσει την πολιτική για τα σχολικά γεύµατα και την τροφοδοσία στα σχολεία. Επίσης υπάρχουν τοπικοί συντονιστές των προγραµµάτων αυτών οι οποίοι προσφέρουν στήριξη στην εφαρµογή της προαγωγής της υγείας στα σχολεία σε τοπικό επίπεδο. Σε ορισµένες χώρες, όπως για παράδειγµα στη Λιθουανία, στην Ισπανία και στην Πολωνία, η αγωγή υγείας αποτελεί ένα υποχρεωτικό θέµα ενταγµένο στο ωρολόγιο σχολικό πρόγραµµα. Ορισµένα από τα θέµατα που συζητούνται µέσα στην τάξη στη διάρκεια των µαθηµάτων αγωγής υγείας είναι η προσωπική υγιεινή και υπευθυνότητα, οι πρώτες βοήθειες, η φυσική άσκηση και η διατροφή, η ψυχολογική υγεία, όπως επίσης και θέµατα που σχετίζονται µε το φυσικό, το κοινωνικό και το πολιτιστικό περιβάλλον. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα του ερωτηµατολογίου, γίνεται αντιληπτό ότι δεν υφίσταται µια αποτελεσµατική εθνική πολιτική για την υγεία στα σχολεία στην Ευρώπη. Προτείνεται λοιπόν, κάθε χώρα-µέλος της Ε.Ε., να αναπτύξει και να διατηρήσει µια εθνική πολιτική για την προαγωγή της υγείας στα σχολεία, ώστε να προαχθεί η υγεία των παιδιών και των νέων. Το πρόγραµµα HEPS στοχεύει στο να βοηθήσει τις χώρες για το σκοπό αυτό. 2.2 ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΑΛΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ Έως αυτό το σηµείο παρουσιάστηκε η κατάσταση που επικρατεί γενικά στην Ευρώπη. Ορισµένες χώρες ακολουθούν προγράµµατα που µπορούν να αποτελέσουν παραδείγµατα καλής πρακτικής σχετικά µε τις πολιτικές και τις δοµές που ακολουθούν στο θέµα της παιδικής και νεανικής παχυσαρκίας, των ανθυγιεινών συνηθειών διατροφής και της έλλειψης φυσικής δραστηριότητας. Στο επόµενο τµήµα περιγράφονται τέσσερα παραδείγµατα καλής πρακτικής Ουαλία Το πρώτο παράδειγµα καλής πρακτικής αποτελεί αυτό της Ουαλίας. Στην Ουαλία υπάρχει µεγάλο ενδιαφέρον για τη βελτίωση της γενικής υγείας του πληθυσµού και την ανάγκη για δράση προς αυτή την κατεύθυνση. Η δηµιουργία µιας συνολικής προσέγγισης προαγωγής της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης στα σχολεία, θεωρήθηκε σαν ο καλύτερος τρόπος για τη λύση του προβλήµατος. 13

14 Στη χώρα αυτή, από το 1999 λειτουργεί ένα δίκτυο υγιών σχολείων, το Welsh Network of Healthy School Schemes, και στο οποίο συµµετέχουν ενεργά το 90% των σχολείων. Αρχικά δόθηκε σηµασία στο είδος των τροφίµων που διατίθενται στα σχολεία και διανεµήθηκαν οδηγίες για την πώληση φρούτων και την πρόσβαση σε πόσιµο νερό. Το 2006 η κυβέρνηση ξεκίνησε ένα 5ετές πρόγραµµα µε τίτλο Food and Fitness Implementation Plan όπως επίσης και τη δράση Appetite for Life, που αφορά το φαγητό κατά τη διάρκεια της σχολικής ηµέρας. Το σχέδιο αυτό, περιγράφει τις κατευθυντήριες οδηγίες και τις δράσεις που απαιτούνται για τη βελτίωση της ποιότητας του νερού και των τροφίµων που διατίθενται στα σχολεία της χώρας. Προτείνονται δράσεις που µπορούν να βοηθήσουν τα σχολεία, το προσωπικό των κυλικείων, αλλά και την ίδια την κυβέρνηση προκειµένου να βελτιωθεί η υγεία των παιδιών και των νέων. Ένα τέτοιο παράδειγµα είναι το εξής: Τα µικρογεύµατα (σνακς) που παρέχονται στα σχολεία οφείλουν να έχουν ένα ξεκάθαρο διατροφικό όφελος. Θα πρέπει δηλαδή να προσφέρουν απαραίτητα διατροφικά συστατικά και όχι µόνο θερµίδες. Ειδικά στην πρωτοβάθµια εκπαίδευση, θα πρέπει αποκλειστικά να προσφέρεται φρούτο στο διάλειµµα. Επιπλέον, αρκετές από τις 22 περιφέρειες έχουν αναπτύξει τις δικές τους στρατηγικές σχετικά µε την παχυσαρκία στα παιδιά και τους νέους (22). Στην Ουαλία, διατίθενται κατευθυντήριες οδηγίες που βασίζονται στην καλή πρακτική ώστε να βοηθηθούν τα σχολεία να αναπτύξουν δικές τους καλές πρακτικές καλής διατροφής και φυσικής άσκησης. Αυτό γίνεται σε πολλά βήµατα που µπορούν να χρησιµεύσουν ως παραδειγµατικό µοντέλο (23) : 1. ηµιουργία οµάδας εργασίας. Η οµάδα µπορεί να αποτελείται από µαθητές, γονείς, εκπροσώπους του σχολείου, έναν υπεύθυνο τροφοδοσίας κυλικείων, έναν υπεύθυνο χώρων πολιτιστικών,ψυχαγωγικών και αθλητικών δραστηριοτήτων και επαγγελµατίες υγείας. 2. Επίβλεψη της φυσικής άσκησης και των τροφίµων που προσφέρονται στα σχολεία. Αυτό περιλαµβάνει την επίβλεψη του σχολικού περιβάλλοντος, του νερού και των τροφίµων,καθώς και της φυσικής δραστηριότητας. Περιλαµβάνει επίσης την επιθεώρηση του υγιεινού τρόπου ζωής, τους κανονισµούς, το προσωπικό του σχολείου καθώς και το ωρολόγιο πρόγραµµα για θέµατα σχετικά µε το φαγητό και τη φυσική άσκηση. Η διαδικασία αυτή παρέχει τη 14 δυνατότητα µιας κριτικής αξιολόγησης της υπάρχουσας κατάστασης και επιτρέπει στην οµάδα εργασίας να διακρίνει ανάµεσα σε καλές και κακές πρακτικές. 3. Σχεδιασµός σχολικής πολιτικής. Αυτή η πολιτική περιλαµβάνει τους σκοπούς, τους στόχους, τα καθήκοντα και το χρονοδιάγραµµα. 4. Επανεξέταση του σχεδίου σχολικής πολιτικής και τροποποίησή του. 5. ιάδοση και εφαρµογή της πολιτικής 6. Παρακολούθηση / αξιολόγηση / ανασκόπηση / επανεξέταση της πολιτικής Ολλανδία Το δεύτερο παράδειγµα καλής πρακτικής είναι αυτό της Ολλανδίας, όπου χρησιµοποιείται µια ιεραρχική προσέγγιση «βάσης-κορυφής» (bottomup), βασισµένη στη µεθοδολογία της Ολλανδίας για το Σχολείο Προαγωγής της Υγείας. Η παχυσαρκία αποτελεί σηµαντικό θέµα δηµόσιας υγείας στη χώρα αυτή. Το Υπουργείο Υγείας έχει αναγνωρίσει την παχυσαρκία ως θέµα προτεραιότητας για τη δηµόσια υγεία και το έχει συµπεριλάβει στην εθνική πολιτική δηµόσιας υγείας. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει κεντρικός σχεδιασµός που να διέπει τη λειτουργία των σχολείων. Σύµφωνα µε την ολλανδική προσέγγιση για τα Σχολεία Προαγωγής της Υγείας, τα σχολεία µπορούν να ορίσουν τις προτεραιότητές τους και να αναπτύξουν τη δική τους πολιτική σχολικής υγείας. Η προσέγγιση αυτή παρουσιάστηκε το 2005 (24) και προτείνει τον τρόπο µε τον οποίο τα σχολεία µπορούν να υποστηριχθούν σε τοπικό επίπεδο ώστε να γίνουν Σχολεία Προαγωγής της Υγείας. Η προσέγγιση αυτή βασίστηκε σε µια τοπικού επιπέδου προσέγγιση µε τίτλο SchoolBeat, η οποία δηλώνει ότι 1) οι δραστηριότητες της προαγωγής της υγείας θα πρέπει να ενταχθούν στα σχολεία, 2) οι δραστηριότητες όλων των εµπλεκόµενων φορέων πρέπει να συντονίζονται, 3) να χρησιµοποιείται µια ολιστική προσέγγιση του σχολείου και 4) να είναι δυνατό το όφελος τόσο από την πλευρά της εκπαίδευσης όσο και από την πλευρά της προαγωγής της υγείας (25). Η διαδικασία ένταξης και εφαρµογής της προαγωγής της υγείας στα σχολεία, περιγράφεται στα έξι βήµατα του SchoolBeat, ως εξής: 1. Καθορισµός των αναγκών υγείας του σχολείου 2. Καθορισµός των προτεραιοτήτων στην προαγωγή υγείας

15 3. Καθορισµός της στρατηγικής και των δραστηριοτήτων 4. Καταγραφή του σχεδίου υγείας του σχολείου 5. Εφαρµογή του σχεδίου 6. Αξιολόγηση Κεντρικό σηµείο της ολλανδικής προσέγγισης αποτελεί το γεγονός ότι όλος ο πληθυσµός του σχολείου θα πρέπει να συµµετέχει ενεργητικά στο θεσµό του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας και ότι η δουλειά για αυτό µοιράζεται ανάµεσα σε σχετικούς φορείς. Τα σχολεία µπορούν να χρηµατοδοτήσουν προγράµµατα και δραστηριότητες σχεδιασµένα ώστε να ανταποκρίνονται στις συγκεκριµένες ανάγκες τους. Εναλλακτικά, υπάρχουν οργανισµοί προαγωγής υγείας και υπηρεσίες δηµόσιας υγείας που αναπτύσσουν προγράµµατα ή δραστηριότητες για τα σχολεία. Έτσι τα σχολεία µπορούν να αναγνωρίσουν τα πιο σηµαντικά θέµατα για το καθένα, και κατόπιν να επιλέξουν προγράµµατα ή υλικό για την αντιµετώπισή τους. Το αποτέλεσµα αυτής της διαδικασίας είναι ότι υπάρχουν αυτή τη στιγµή αρκετά προγράµµατα που στοχεύουν στη λύση του προβλήµατος της παχυσαρκίας των παιδιών και των νέων, τα οποία εστιάζουν στην υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση. Η ολλανδική προσέγγιση όµως στοχεύει όχι µόνο στη βελτίωση της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης των µαθητών, αλλά στη δηµιουργία ενός υγιούς και ασφαλούς περιβάλλοντος για όλα τα µέλη της σχολικής κοινότητας, µαθητές και προσωπικό (25). Το ολλανδικό µοντέλο για το Σχολείο Προαγωγής της Υγείας, το οποίο βασίζεται στο αµερικάνικο µοντέλο συντονισµού προγραµµάτων για τη σχολική υγεία (American Coordinated School Health Program Model) (26), έχει κεντρικό ρόλο στην προσέγγιση του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας. Στην Ολλανδία τόσο η πρωτοβάθµια όσο και η δευτεροβάθµια εκπαίδευση δουλεύουν µε αυτό το µοντέλο (25). Το µοντέλο αυτό περιγράφεται σαν µια µίξη διαφορετικών στρατηγικών και προσεγγίσεων που οδηγούν σε µια ενσωµατωµένη σχολική πολιτική υγείας και το οποίο χρησιµοποιείται όταν ιεραρχούνται προγράµµατα και δραστηριότητες. Το µοντέλο του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας αποτελείται από οχτώ συστατικά στοιχεία και όταν τρία ή περισσότερα χρησιµοποιούνται, αυξάνει την αποτελεσµατικότητα του µοντέλου. Τα οχτώ στοιχεία είναι: αγωγή υγείας, φυσική δραστηριότητα, πολιτική για τα τρόφιµα στα σχολεία, υγιές και ασφαλές σχολικό περιβάλλον, συµµετοχή γονέων και κοινότητας, ψυχολογική και κοινωνικο-συναισθηµατική καθοδήγηση και συµβουλευτική, παροχή φροντίδας και προαγωγή της υγείας στον εργασιακό χώρο. συµµετοχή γονέων και κοινότητας προαγωγή της υγείας στον εργασιακό χώρο αγωγή υγείας Σχεδιάγραµµα 1: Το ολλανδικό µοντέλο για το Σχολείο Προαγωγής της Υγείας, το οποίο βασίζεται στο αµερικάνικο µοντέλο συντονισµού προγραµµάτων για τη σχολική υγεία (27). Σχετικά µε την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας, τα σχολεία µπορούν να επιλέξουν περισσότερα από ένα συστατικά στοιχεία για να επιτύχουν το επιθυµητό αποτέλεσµα. Τα σχολεία µπορούν για παράδειγµα να βελτιώσουν την επιλογή φαγητού στα κυλικεία (πολιτική για τα τρόφιµα στα σχολεία) και να αυξήσουν την άσκηση στη διάρκεια του µαθήµατος φυσικής αγωγής (αθλητισµός και άσκηση), όπως και να ενηµερώσουν τους γονείς για τη σηµασία της υγιεινής διατροφής και της φυσικής άσκησης (συµµετοχή γονέων), ώστε να µειωθεί ο αριθµός των υπέρβαρων παιδιών και νέων. Το µοντέλο αυτό χρησιµοποιήθηκε για τη δοµή των κατευθυντήριων οδηγιών του HEPS που περιγράφονται στο κεφάλαιο Βέλγιο υγιές και ασφαλές σχολικό περιβάλλον φυσική δραστηριότητα ψυχολογική και κοινωνικοσυναισθηµατική καθοδήγηση και συµβουλευτική παροχή φροντίδας πολιτική για τα τρόφιµα στα σχολεία Τρίτο παράδειγµα καλής πρακτικής αποτελεί το φλαµανδικό τµήµα του Βελγίου, µε εστίαση στο κοµµάτι της υγιεινής διατροφής στα σχολεία. Σε αυτό το τµήµα του Βελγίου, σχολεία της πρωτοβάθµιας και 800 της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης, προσφέρουν καθηµερινά µαγειρεµένο φαγητό στους µαθητές τους. Τα παιδιά µπορούν να εκπαιδευτούν στην υγιεινή διατροφή όχι µόνο µέσω της αγωγής υγείας, αλλά και µέσω του φαγητού που τους προσφέρεται καθηµερινά, όπως επίσης µε το παράδειγµα της συµπεριφοράς υγείας των ίδιων των εκπαιδευτικών. Το φθινόπωρο του 2006, ξεκίνησε το σχέδιο Υγιεινή διατροφή στα σχολεία ( Healthy Eating at School ), ως σύνθεση 28 υψηλής ποιότητας 15

16 φλαµανδικών πρωτοβουλιών και προγραµµάτων, µε στόχο την παροχή υγιεινών µενού στα σχολεία (27). ηµιουργήθηκε ένα δίκτυο που περιελάµβανε διευθυντές σχολείων, προσωπικό από το δίκτυο του Κέντρου Υποστήριξης Μαθητών (Student Support Centre), επαγγελµατίες υγείας, µάγειρες σχολείων, και άλλους εµπλεκόµενους. Το δίκτυο αυτό οργάνωσε επισκέψεις σε εταιρείες τροφοδοσίας (catering) και σε σχολεία. Όλοι οι συµµετέχοντες προσπάθησαν να συµπεριλάβουν περισσότερα υγιεινά προϊόντα στη διανοµή (σχολικά γεύµατα και προϊόντα άρτου), και αναπτύχθηκαν προγράµµατα όπως το πρόγραµµα για φρούτα στα σχολεία. Χάρη σε αυτό το σχέδιο, τα σχολεία κάνουν χρήση του The Active Food Triangle ( Ενεργό ιατροφικό Τρίγωνο ), για να εφαρµόσουν µια καθηµερινή ισορροπηµένη διατροφή και επαρκή φυσική άσκηση. Το Τρίγωνο αυτό περιλαµβάνει θρεπτικά και υγιεινά προϊόντα στη διάρκεια της µέρας, όπως νερό, πατάτες, φυτικές ίνες, φρούτα και δηµητριακά, κρέας, ψάρι, αυγά και γαλακτοκοµικά προϊόντα. Η έκθεση Υγιεινή διατροφή στο σχολείο: Οδηγός καλής πρακτικής για ισορροπηµένη διατροφή στο σχολείο, προτείνει ποια προϊόντα είναι κατάλληλα για ένα δεκαήµερο πρόγραµµα σχολικών γευµάτωνπου επαναλαµβάνεται. Επίσης δίνονται συστάσεις και πρακτικές προτάσεις για ισορροπηµένη λήψη υγρών και µικρογευµάτων (σνακς) (27) Σκοτία Τέταρτο παράδειγµα καλής πρακτικής αποτελεί αυτό της Σκοτίας. Η κυβέρνηση της χώρας, επιθυµεί να βελτιώσει τον τρόπο διατροφής παιδιών και νέων γενικότερα, γιατί έχει αποδειχθεί ότι ο τρόπος διατροφής δεν συνάδει µε τις διατροφικές οδηγίες της χώρας. Η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών κρίνεται ανεπαρκής, ενώ υπάρχει υπερκατανάλωση τροφίµων πλούσιων σε λίπη, κορεσµένα λιπαρά, αλάτι και ζάχαρη (28). Το πρόγραµµα eatwell plate που έχει δηµιουργηθεί για την παιδική ηλικία, παρουσιάζει τους τύπους και τις αναλογίες των τροφών που απαιτούνται για µια ισορροπηµένη, υγιεινή δίαιτα. Εξαιτίας της πρωτοβουλίας Hungry for Success, συνέβη µια αλλαγή στα σχολικά γεύµατα. Ο Νόµος Schools Act-( Προαγωγή της υγείας και ιατροφή), βασίστηκε στο πρόγραµµα Hungry for Success και απαιτεί από τους διευθυντές των επιχορηγούµενων σχολείων και τις τοπικές αρχές να εξασφαλήσουν 16 ότι το φαγητό, τα ροφήµατα και το νερό που παρέχονται στα σχολεία να συµµορφώνονται µε τις διατροφικές απαιτήσεις που καθορίζονται από τα αντίστοιχα υπουργεία. Ο νόµος αυτός κάνει την προαγωγή της υγείας, έναν κεντρικό στόχο της σχολικής εκπαίδευσης. Στη Σκοτία δηµιουργήθηκε ένας οδηγός για την εφαρµογή των προϋποθέσεων σε θρεπτικά συστατικά στο φαγητό και στα ροφήµατα στα σχολεία. Οι οδηγίες περιγράφουν µοντέλα σχολικών γευµάτων, όπως επίσης και πρότυπα τροφίµων και ροφηµάτων που σερβίρονται εκτός του δοµηµένου σχολικού γεύµατος (28). Εκτός από τον οδηγό για την υγιεινή διατροφή, δηµιουργήθηκε αντίστοιχος για τη φυσική δραστηριότητα στα παιδιά, τους νέους αλλά και τους ενήλικες (29). Ο Νόµος Towards a Healthier Scotland, είχε ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία του οργανισµού Physical Activity Task Force η οποία παρέχει πληροφορίες για τις συνέπειες της έλλειψης φυσικής άσκησης, αλλά και γίνονται συστάσεις για την υποστήριξη της φυσικής δραστηριότητας στα παιδιά και τους ενήλικες. Ο οργανισµός αυτός στοχεύει να δηµιουργήσει έναν υγιέστερο πληθυσµό ενθαρρύνοντάς τον να γίνει περισσότερο σωµατικά δραστήριος. Επιτυχηµένες προσεγγίσεις στη χώρα, είναι αυτές που εφαρµόζονται για µεγάλα χρονικά διαστήµατα, εµπλέκουν διάφορους φορείς και οργανισµούς και στοχεύουν στην πρόληψη της σωµατικής αδράνειας. Στη Σκοτία, πρόκληση αποτελεί η παροχή µιας συνδυασµένης προσπάθειας διαφόρων φορέων και πολιτικών: εκπαίδευση, µέσα µαζικής µεταφοράς, κοινωνική δικαιοσύνη, υγεία, επίλυση των οικονοµικών προβληµάτων και θεµάτων στέγασης. Για το συντονισµό όλων αυτών των πολιτικών, έχει ήδη οριστεί ένας εθνικός συντονιστής για την προαγωγή της φυσικής δραστηριότητας, ο οποίος έχει αναπτύξει δύο δράσεις. Η πρώτη αφορά τα σχολεία της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης ( Active Primary Schools) και η δεύτερη τον καθορισµό υπευθύνων για την ανάπτυξη του αθλητισµού στα σχολεία (School Sport Development Officers). Η οµάδα Physical Activity Task Force, έχει επίσης ορίσει στόχους για το 2022 (29). Τα τέσσερα παραδείγµατα καλής πρακτικής (Ουαλία, Ολλανδία, Βέλγιο και Σκοτία), περιλαµβάνουν ικανό αριθµό πρωτοβουλιών, σχεδίων και προγραµµάτων τα οποία αναπτύχθηκαν για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και /ή της φυσικής άσκησης στα παιδιά και τους νέους. Τα παραδείγµατα καταδεικνύουν την ανάγκη και τη σηµασία για µια περιεκτική εθνική πολιτική για την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση, η οποία να βασίζεται στην προσέγγιση του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας.

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ HEPS ΓΙΑ ΤΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΕ ΙΟΥ ΡΑΣΗΣ Σε αυτό το κεφάλαιο περιγράφονται οι κατευθυντήριες οδηγίες HEPS. Βασισµένες στη µεθοδολογία του Σχολείου Προαγωγής της Υγείας, αυτές οι κατευθυντήριες οδηγίες είναι σχεδιασµένες ώστε να βοηθήσουν τα κράτη-µέλη της Ε.Ε. να σχεδιάσουν πολιτικές για την προαγωγή της υγιεινής διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας στα παιδιά και τους νέους. Οι κατευθυντήριες οδηγίες σκοπεύουν να προάγουν µια ενιαία θετική και δοµηµένη προσέγγιση της Προαγωγής της Υγείας στα Σχολεία, συµπεριλαµβανόµένων και της διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ Οι κατευθυντήριες Οδηγίες είναι ένα εργαλείο που χρησιµοποιείται από τα κράτη-µέλη για την προαγωγή της υγείας των παιδιών και νέων. Στοχεύουν να υποστηρίξουν τα κράτη ώστε να διαµορφώσουν κατάλληλη πρακτική προαγωγής της υγείας αντί να περιγράψουν µε ένα ενιαίο τρόπο τι θα έπρεπε να γίνει. Οι κατευθυντήριες οδηγίες λαµβάνουν υπ όψη ότι δεν είναι µόνο τα σχολεία που έχουν την ευθύνη για την υγεία και την ευεξία των παιδιών. Άλλοι, όπως οι γονείς, το κοινωνικό περιβάλλον και τη ευρύτερη κοινότητα επίσης έχουν ένα σηµαντικό ρόλο να παίξουν. Οπωσδήποτε όµως τα παιδιά και οι νέοι περνούν το ένα τρίτο του χρόνου τους στο σχολείο, εποµένως τα σχολεία µπορούν να έχουν µια σηµαντική συµβολή. Υπάρχουν σηµαντικές διαφορές του τρόπου µε τον οποίο ξεχωριστές χώρες, περιφέρειες και σχολεία ήδη προάγουν την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση. Κάθε χώρα διαθέτει το δικό της ξεχωριστό εκπαιδευτικό σύστηµα που δίνει διαφορετικά επίπεδα αυτονοµίας στα σχολεία για να δουλέψουν µέσα στο ωρολόγιο πρόγραµµα. Εποµένως είναι σηµαντικό να λάβει κανείς υπόψη, όταν εφαρµόζει αυτές τις κατευθυντήριες οδηγίες, τη µοναδικότητα των χωρών και των σχολείων και να τις εφαρµόσει µε ένα κατάλληλο και λογικό τρόπο. Επιπρόσθετα είναι σηµαντικό να ληφθεί υπόψη το πολιτισµικό και θρησκευτικό υπόβαθρο πριν χρησιµοποιηθούν οι κατευθυντήριες οδηγίες του HEPS επειδή µπορεί να έχει επίπτωση στο είδος των τροφών και ροφηµάτων που προσφέρονται στα σχολεία, ή να διαφοροποιήσει τον τρόπο µε τον οποίο γίνεται η φυσική άσκηση. Οφείλει σε κάθε χώρα να υπάρχει εκ των προτέρων ορθή κρίση σχετικά µε ποιες χρησιµοποιηθούν ή όχι ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ HEPS Σε αυτή την ενότητα θα υπογραµµιστούν και θα συζητηθούν οι κατευθυντήριες αρχές (5,23,25,28,29,30,31,32,33). Κατ αρχήν θα υπογραµµιστούν οι βασικές αρχές της προαγωγής της υγείας συµπεριλαµβανόµενων της συµµετοχής του πληθυσµού στόχου, της ενδυνάµωσης και της ικανότητας για δράση. Στη συνέχεια, χρησιµοποιείται το Ολλανδικό µοντέλο Προαγωγής της Υγείας στα Σχολεία ώστε να διαµορφωθεί η δοµή των κατευθυντήριων οδηγιών. Θα περιγραφεί το σύνολο των οχτώ σκελών του µοντέλου και θα δοθούν παραδείγµατα µοντέλων εργασίας προς την κατεύθυνση της πρόληψης της παχυσαρκίας των παιδιών και των νέων ανθρώπων. Στα πλαίσια του µοντέλου αυτού, οι κατευθυντήριες οδηγίες διαχωρίζονται στο εθνικό και περιφερειακό/τοπικό επίπεδο των χωρών. Στη Ολλανδία, τα σχολεία εργάζονται µε αυτό το µοντέλο ώστε συστηµατικά και µε δοµηµένο τρόπο, η υγεία να εµπεριέχεται στις πολιτικές τους Αρχές της προαγωγή της υγείας Αυτό το κεφάλαιο δίνει κατευθυντήριες οδηγίες για πρακτικές προαγωγής της υγείας στα σχολεία. - Τα παιδιά και οι νέοι παροτρύνονται να συµµετέχουν ενεργά στην εκπαίδευση για την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση. Τα παιδιά και οι νέοι είναι καλό να ενθαρρύνονται να συζητούν στην τάξη τις δικές τους απόψεις για την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση. 17

18 - Τα παιδιά και οι νέοι παροτρύνονται να συµµετέχουν ενεργά στα µαθήµατα και σε δραστηριότητες φυσικής αγωγής. Τα παιδιά και οι νέοι µπορούν να βοηθηθούν ώστε να συµµετέχουν πλήρως στη φυσική αγωγή µέσα από µια ποικιλία δραστηριοτήτων που προσφέρονται από τους εκπαιδευτικούς. - Οι εκπαιδευτικοί να ενθαρρύνουν τα παιδιά και τους έφηβους να ασχολούνται µε τη φυσική άσκηση. Τα παιδιά και οι νέοι µπορούν να παρακινηθούν από τους εκπαιδευτικούς να αυξήσουν το χρόνο που διαθέτουν για τη φυσική άσκηση. - Οι εκπαιδευτικοί ενθαρρύνονται ώστε να βελτιώσουν την ικανότητα για δράση των παιδιών και των νέων ανθρώπων. Οι εκπαιδευτικοί µπορούν για παράδειγµα, να δώσουν πληροφορίες για την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση στους µαθητές. Μετά τη γνωριµία των µαθητών µε αυτά τα θέµατα, µπορούν να τα εφαρµόσουν στην πράξη, συµµετέχοντας π.χ. σε ένα µάθηµα µαγειρικής όπου µπορούν να προετοιµάσουν ένα υγιεινό γεύµα, ή µπορούν να συµµετέχουν σε φυσική άσκηση. - Οι εκπαιδευτικοί παροτρύνονται να βελτιώνουν τη συµµετοχή των παιδιών και των νέων σε δραστηριότητες. Οι δάσκαλοι για παράδειγµα µπορούν να δώσουν πληροφορίες για την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση στους µαθητές. Αφού µάθουν για τα θέµατα αυτά, τα παιδιά και οι νέοι µπορούν να τα εφαρµόσουν στην πράξη, συµµετέχοντας για παράδειγµα σε µάθηµα για την προετοιµασία ενός υγιεινού γεύµατος ή να ασχοληθούν µε µια σωµατική άσκηση. Στη συνέχεια θα ακολουθήσει µια περιγραφή για κάθε ένα από τα οχτώ σκέλη των κατευθυντήριων οδηγιών για την προαγωγή της υγείας στα σχολεία Αγωγή Υγείας Αυτό το σκέλος στοχεύει στην παρότρυνση και την υποστήριξη των παιδιών και των νέων ατόµων να παραµένουν υγιείς, να προλαµβάνουν ασθένειες και να µειώσουν επικίνδυνες συµπεριφορές. 18 Σε εθνικό επίπεδο, οι παρακάτω - Η κυβέρνηση παροτρύνεται να εισάγει ένα συγκεκριµένο αριθµό ωρών για την αγωγή υγείας (συµπεριλαµβάνοντας την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση) ανά εβδοµάδα στο σχολικό ωρολόγιο πρόγραµµα ως µέρος της εθνικής πολιτικής. Για να εξασφαλίσει τη συµµετοχή ολόκληρου του σχολείου, η κυβέρνηση µπορεί να θελήσει να εντάξει αυτή την κατευθυντήρια οδηγία ως θεσµοθετηµένη προϋπόθεση. - Η κυβέρνηση παροτρύνεται να εντάξει ως εθνική πολιτική τουλάχιστον δύο ώρες φυσικής άσκησης στο ωρολόγιο πρόγραµµα. Έχει αποδειχτεί ότι η αύξηση του αριθµού µαθηµάτων φυσικής άσκησης έχει µια θετική επίδραση στη συµπεριφορά των παιδιών. Για να εξασφαλίσει τη συµµετοχή ολόκληρου του σχολείου, η κυβέρνηση µπορεί να θελήσει να εντάξει αυτή την κατευθυντήρια οδηγία ως θεσµοθετηµένη προϋπόθεση. Σε περιφερειακό /τοπικό επίπεδο, οι παρακάτω - Τα σχολεία (εκπαιδευτικοί, διευθυντές σχολείων, σύλλογοι γονέων και κηδεµόνων) µπορούν να χρησιµοποιήσουν ήδη υπάρχοντα εργαλεία και εκπαιδευτικό υλικό για να προωθήσουν την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση. Για παράδειγµα, µπορούν να χρησιµοποιήσουν τον υπολογιστή και τον προτζέκτορα του σχολείου για να παρουσιάσουν ένα εκπαιδευτικό βίντεο για την υγιεινή διατροφή ή την φυσική άσκηση για παιδιά (στο διαδίκτυο για παράδειγµα, υπάρχουν πολύ καλά εκπαιδευτικά βίντεο τα οποία µπορούν να χρησιµοποιηθούν). Αν τα σχολεία δεν έχουν τέτοια υλικοτεχνική υποδοµή, µπορούν να χρησιµοποιήσουν εργαλεία που χρησιµοποιούνται από άλλα σχολεία ή άλλες χώρες (εφόσον βέβαια τα εργαλεία αυτά έχουν µεταφραστεί). - Τα σχολεία µπορούν να ενθαρρύνουν τα παιδιά να δουλέψουν µε εναλλακτικούς τρόπους. Για παράδειγµα, είναι καλό να ενθαρρύνουν τα παιδιά να κάνουν τη δική τους έρευνα για το σχετικό θέµα, να παρουσιάσουν µια εργασία ή έργα ζωγραφικής µε θέµα την υγιεινή διατροφή και τη φυσική άσκηση.

19 Μπορούν να συµµετέχουν σε µαθήµατα µαγειρικής ή να συζητήσουν µε κάποιον ειδικό εκτός σχολείου, π.χ. διαιτολόγο. Μπορούν επίσης να ενθαρρυνθούν ώστε να συµµετέχουν σε µαθήµατα αγωγής υγείας, όπου οι ίδιοι θα µπορέσουν να ιεραρχήσουν τις προτεραιότητές τους. Με όλους τους παραπάνω τρόπους η γνώση προάγεται µέσω της εµπειρίας Φυσική Άσκηση Αυτό το σκέλος στοχεύει α) στην ανάπτυξη των βασικών κινητικών δεξιοτήτων, αθλητικής δυνατότητας και ευεξίας, β) στην εξοικείωση µε την κίνηση ως απόλαυση και γ) στην ενδυνάµωση της νοητικής, κοινωνικής και συναισθηµατικής ατµόσφαιρας στο σχολείο. Σε εθνικό επίπεδο, οι παρακάτω - Η κυβέρνηση παροτρύνεται να ελέγχει τους κανονισµούς για την εκπαίδευση φυσικής αγωγής και τη φυσική άσκηση. Ένας σχολικός επιθεωρητής ή κάποιο κεντρικό σώµα επιθεωρητών µπορούν να εξετάζουν εάν τα σχολεία ανταποκρίνονται στις ποιοτικές προϋποθέσεις για το µάθηµα της φυσικής αγωγής. Ο σχολικός επιθεωρητής µπορεί για παράδειγµα να ελέγχει εάν οι εγκαταστάσεις όπου παίζουν τα παιδιά µέσα και έξω από το σχολικό κτίριο ανταποκρίνονται στους κανονισµούς ασφάλειας. Σε περιφερειακό/τοπικό επίπεδο, οι παρακάτω - Τα σχολεία καλούνται να δηµιουργήσουν ένα ελκυστικό προαύλιο για να παίζουν τα παιδιά. Μπορούν για παράδειγµα να βάψουν µε χρώµατα το προαύλιο και να µαρκάρουν το δάπεδο του προαυλίου έτσι ώστε να το χρησιµοποιούν τα παιδιά για παιχνίδια (όπως για παράδειγµα ποδόσφαιρο και «κουτσό»). Επίσης τα σχολεία πρέπει να µπορούν να προµηθεύουν τα παιδιά µε µπάλες και σχοινάκια. - Τα σχολεία παροτρύνονται να παρέχουν πρόσβαση στο προαύλιο και στις αθλητικές τους εγκαταστάσεις στα παιδιά και στους νέους τα Σαββατοκύριακα, τις διακοπές και τις αργίες. Με το να είναι οι εγκαταστάσεις αυτές ανοιχτές σε πρόσβαση στα παιδιά, δίνεται η δυνατότητα σε περισσότερα παιδιά να αθλούνται και να παίζουν. Θα µπορούσαν να παρευρίσκονται ενήλικες εθελοντές - γονείς ή εκπαιδευτικοί - οι οποίοι να είναι παρόντες για την ασφάλεια των παιδιών. Οι δραστηριότητες θα µπορούσαν να εποπτεύονται από εκπαιδευµένο προσωπικό. - Τα σχολεία παροτρύνονται να εξασφαλίσουν ότι ο χώρος και οι εγκαταστάσεις που χρησιµοποιούνται για φυσική άσκηση να πληρούν τις προδιαγραφές ασφαλείας (στον σχεδιασµό, την εγκατάσταση και τη συντήρησή τους). Στο προαύλιο όπου παίζουν τα παιδιά, για παράδειγµα, θα πρέπει να υπάρχει χώρος µε σκιά που να προστατεύει από τον ήλιο καθώς και χώρους µε σκέπαστρα όπου τα παιδιά να µπορούν να παίξουν εάν ο καιρός είναι κακός. - Τα σχολεία παροτρύνονται να παρέχουν δυνατότητες στα παιδιά να είναι σωµατικά ενεργά καθηµερινά κατά τα διαλείµµατα. Ευκαιρίες για φυσική άσκηση µπορούν να δηµιουργηθούν καθ όλη τη διάρκεια της ηµέρας σε προ-σχολικές εγκαταστάσεις, στη διάρκεια του παιχνιδιού, καθώς και στη διάρκεια των διαλειµµάτων για φαγητό. Η φυσική άσκηση µπορεί να είναι µέρος της ζωής εκτός του σχολικού ωρολογίου προγράµµατος, µέρος του ολοήµερου σχολείου, αλλά µπορεί να συµβαίνει και κατά τη διάρκεια του χρόνου αναψυχής (συµπεριλαµβάνοντας τα σαββατοκύριακα, τις αργίες και τις διακοπές). Οι δραστηριότητες µπορούν να ποικίλουν ανταγωνιστικά αθλήµατα, µέχρι σύντοµες αεροβικές ασκήσεις. Είναι πάντα σηµαντικό να δίνεται κίνητρο και ενθουσιασµός στα παιδιά και τους νέους µε το να τους προτείνονται νέες ενδιαφέρουσες δραστηριότητες φυσικής άσκησης. - Τα σχολεία παροτρύνονται να προσαρµόζουν τις δραστηριότητες φυσικής άσκησης στην ηλικία και στο στάδιο ανάπτυξης του παιδιού και σύµφωνα µε τις δυνατότητές του. Οι δραστηριότητες συµβάλλουν στη βελτίωση των κινητικών δεξιοτήτων των παιδιών σε διάφορα στάδια. Από το µπουσούλισµα, στο τρέξιµο, στο σκαρφάλωµα, στο χοροπήδηµα, στο να πιάνουν και να κλοτσούν µπάλες. Τα παιδιά και οι νέοι µπορούν επίσης να έχουν εµπειρία από πιο προχωρηµένες δραστηριότητες όπως το κολύµπι, το ποδήλατο, το ποδόσφαιρο και ο χορός. Οι 19

20 δραστηριότητες αυτές, µπορούν να εισαχθούν στα µαθήµατα φυσικής άσκησης. - Τα σχολεία παροτρύνονται να κινητοποιήσουν τα υπέρβαρα παιδιά να συµµετέχουν σε µακροχρόνια προγράµµατα απώλειας βάρους. Είναι σηµαντικό να ενισχυθούν τα υπέρβαρα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι µε στόχο να αυξήσουν την αυτοεκτίµησή και το αίσθηµα ευεξίας τους. - Τα σχολεία ενθαρρύνονται ώστε να εµπνεύσουν τα παιδιά να γραφτούν σε αθλητικά σωµατεία. Μπορούν να συνεργαστούν µε τοπικούς αθλητικούς οργανισµούς, οι οποίοι θα µπορούσαν να προσφέρουν ανιδιοτελώς κάποια εισαγωγικά µαθήµατα στα παιδιά, ανεξάρτητα από το µάθηµα φυσικής αγωγής του σχολείου. Έτσι τα παιδιά γνωρίζουν ποιες δραστηριότητες και αθλήµατα τους αρέσουν. - Τα σχολεία παροτρύνονται να ενισχύσουν τη φυσική άσκηση στα παιδιά και τους νέους µε ειδικές ανάγκες. Τα σχολεία µπορούν να δηµιουργήσουν ευκαιρίες στο φυσικό περιβάλλον και να προσαρµόσουν µαθήµατα φυσικής αγωγής και άθλησης για παιδιά και νέους µε ειδικές ανάγκες. Για παράδειγµα, τα σχολεία µπορούν να οργανώσουν αθλητικές δραστηριότητες για παιδιά και νέους που δεν µπορούν να συµµετέχουν σε κάποια κανονική αθλητική δραστηριότητα, π.χ. τέννις σε αναπηρικές καρέκλες ή προσαρµοσµένες αεροβικές δραστηριότητες. - Τα σχολεία ενθαρρύνονται να σχεδιάσουν, να εφαρµόσουν και να προάγουν ένα οδικό σχέδιο πρόσβασης στο σχολείο. Τα σχολεία µπορούν να φτιάξουν έναν ασφαλή οδικό χάρτη για το σχολείο. Μια ασφαλής διαδροµή για το σχολείο, είναι ένας δρόµος που δεν έχει µεγάλη κυκλοφοριακή κίνηση ή που έχει αρκετά φανάρια πεζών. Τα σχολεία µπορούν να οργανώσουν µέρες περιπάτου ή ποδηλασίας προς το σχολείο, καθώς και µια δράση µε το όνοµα «τα λεωφορεία που περπατούν» ( walking buses ), στην οποία τα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι οργανώνονται ώστε να κάνουν ποδήλατο ή να περπατήσουν όλοι µαζί προς το σχολείο συνοδευόµενοι από έναν ενήλικα για την ασφάλειά τους. Επιπρόσθετα τα σχολεία µπορούν να οργανώσουν εκπαιδευτικά µαθήµατα για την ασφάλεια στο δρόµο και την ασφαλή ποδηλασία, όπου τα 20 παιδιά µαθαίνουν να είναι προσεκτικά στο δρόµο. - Τα σχολεία παροτρύνονται να ενθαρρύνουν τη συµµετοχή των παιδιών, των νέων, των γονέων και κηδεµόνων τους, της τοπικής κοινότητας και των εξωτερικών φορέων στην εφαρµογή του οδικού σχεδίου πρόσβασης στο σχολείο. Μπορεί να χρησιµοποιηθεί ένας συνδιασµός µέτρων για να προωθηθεί το παραπάνω σχέδιο. Τα σχολεία µπορούν να συνεργαστούν µε έναν τοπικό υπεύθυνο για τον οδικό σχεδιασµό και τις µεταφορές (ή µε την τροχαία) και να κληθούν εθελοντές για συνεργασία µακράς διαρκείας ώστε να µπορέσει να εφαρµοστεί το σχέδιο Κανονισµοί για τα τρόφιµα Το σκέλος «κανονισµοί για τη διατροφή» στις κατευθυντήριες οδηγίες στοχεύει στη δηµιουργία ενός σχολικού περιβάλλοντος το οποίο προωθεί την υγιεινή διατροφή και διαµορφώνει σχετική γνώση και δεξιότητες. Σε εθνικό επίπεδο, οι παρακάτω - Η κυβέρνηση παροτρύνεται να υιοθετήσει κανονισµούς και σχέδια δράσης που είναι υποστηρικτικά για την υγιεινή διατροφή στα σχολεία και που µειώνουν τη διαθεσιµότητα προϊόντων υψηλών σε περιεκτικότητα αλατιού, ζάχαρης και λιπαρών. Όταν µια κυβέρνηση διαµορφώνει πολιτική η οποία προωθεί τη διαθεσιµότητα υγιεινών προϊόντων και περιορίζει τη διαθεσιµότητα ανθυγιεινών προϊόντων, τα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να καταναλώνουν πιο υγιεινά προϊόντα κατά τη διάρκεια των σχολικών ηµερών. Η κυβέρνηση µπορεί να αναθεωρήσει τις ήδη υπάρχουσες πολιτικές και τους κανονισµούς σχετικά µε την υγιεινή διατροφή και µπορεί να συνδυάσει ή να επεκτείνει τους κανονισµούς αυτούς. - Η κυβέρνηση παροτρύνεται να εισάγει ένα µικρό φόρο για τα τρόφιµα που είναι υψηλής θερµιδικής, αλλά χαµηλής θρεπτικής αξίας, όπως κάποια αναψυκτικά και σνακ. Εάν η κυβέρνηση αποφασίσει να αυξήσει το φόρο σε εντοπισµένα ανθυγιεινά τρόφιµα και ποτά, τότε η αγορά αυτών των προϊόντων γίνεται λιγότερο ελκυστική για τα σχολεία ή τα παιδιά και τους νέους.

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HEPS (Healthy Eating and Physical Activity in Schools) Τίτλος Κατευθυντήριες οδηγίες για την προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

HEPS Εργαλείo για Σχολεία. Ένας οδηγός για την ανάπτυξη πολιτικής στο σχολείο για την υγιεινή διατροφή και την φυσική άσκηση

HEPS Εργαλείo για Σχολεία. Ένας οδηγός για την ανάπτυξη πολιτικής στο σχολείο για την υγιεινή διατροφή και την φυσική άσκηση HEPS Εργαλείo για Σχολεία Ένας οδηγός για την ανάπτυξη πολιτικής στο σχολείο για την υγιεινή διατροφή και την φυσική άσκηση Τίτλος HEPS Εργαλείo για Σχολεία Ένας οδηγός για την ανάπτυξη πολιτικής στο σχολείο

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : «ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ» ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Κα ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ

Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ Γενικές πληροφορίες για το Πρόγραµµα ιανοµής Γάλακτος στα Σχολεία της ΕΕ Στις 17 Οκτωβρίου 2008, οι µαθητές του δηµοτικού σχολείου Παναγίας Τριχερούσας στη Λεµεσό θα φιλοξενήσουν την έναρξη της νέας εκστρατείας

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning)

http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning) http://eyzin.minedu.gov.gr/pages/e-learning.aspx Πρόγραμμα Διαδικτυακής Τηλεκπαίδευσης (e-learning), Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα τόσο του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού Οι καλοκαιρινοί μήνες αποτελούν ιδανική περίοδο για την υιοθέτηση της αποκαλούμενης «μεσογειακής διατροφής». Η μεσογειακή διατροφή, η οποία πήρε το όνομά της από τον τρόπο διατροφής των λαών της Μεσογείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η αφορμή για την επιλογή του θέματος δόθηκε από δημοσίευση των αποτελεσμάτων έρευνας με θέμα «Η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία». Έρευνα που έγινε σε όλη την Ε.Ε. κατέδειξε την Ελλάδα πρώτη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Γενικό Λύκειο Ναυπάκτου Υπεύθυνος Καθηγητής: Σπυρίδων Σφήκας - ΠΕ12 (05)

2 ο Γενικό Λύκειο Ναυπάκτου Υπεύθυνος Καθηγητής: Σπυρίδων Σφήκας - ΠΕ12 (05) 2 ο Γενικό Λύκειο Ναυπάκτου 2014-2015 Υπεύθυνος Καθηγητής: Σπυρίδων Σφήκας - ΠΕ12 (05) Επιπτώσεις στην Υγεία Κοινωνική διάσταση Τεχνολογική διάσταση Έρευνα με Ερωτηματολόγιο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ Θεοδωροπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΠΡΟΑΓΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ; Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα συζητηθούν: Ποια είναι τα ερευνητικά δεδοµένα που δείχνουν ότι η προαγωγή της φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια μιας ισορροπημένης διατροφής, η συχνότητα και η ποιότητα των γευμάτων ασκεί ουσιαστικό ρόλο για τη διασφάλιση της καλής υγείας.

Στα πλαίσια μιας ισορροπημένης διατροφής, η συχνότητα και η ποιότητα των γευμάτων ασκεί ουσιαστικό ρόλο για τη διασφάλιση της καλής υγείας. Πρωινό Γεύμα: είναι απαραίτητο; Διαιτολόγοι Ηράκλειο - Eat for Life - Συμβουλευτικό Κέντρο Κλινι Στα πλαίσια μιας ισορροπημένης διατροφής, η συχνότητα και η ποιότητα των γευμάτων ασκεί ουσιαστικό ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν: Οι αιτίες που κάνουν ένα πρόγραµµα αγωγής υγείας µε θέµα τη διατροφή αναγκαίο Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρικές Δράσεις Προαγωγής Υγείας & Ευεξίας

Εταιρικές Δράσεις Προαγωγής Υγείας & Ευεξίας Εταιρικές Δράσεις Προαγωγής Υγείας & Ευεξίας www.primus-seminaria.gr Προαγωγή Υγείας Στον Εργασιακό Χώρο Μέσω Αθλητικής Κινητικής Αναψυχής Το πρόγραμμα έχει σκοπό να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορά από τη συνάντηση της οµάδας εργασίας της Συµβουλευτικής προς τον ΟΟΣΑ Επιτροπής των Συνδικάτων (TUAC)

Αναφορά από τη συνάντηση της οµάδας εργασίας της Συµβουλευτικής προς τον ΟΟΣΑ Επιτροπής των Συνδικάτων (TUAC) Αναφορά από τη συνάντηση της οµάδας εργασίας της Συµβουλευτικής προς τον ΟΟΣΑ Επιτροπής των Συνδικάτων (TUAC) Πραγµατοποιήθηκε στο Παρίσι, από 13 14/11/08, η συνάντηση της Οµάδας Εργασίας για την εκπαίδευση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Is είναι βιώσιμη η επιχείρηση

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Is είναι βιώσιμη η επιχείρηση ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Is είναι βιώσιμη η επιχείρηση Ent-teach κεφαλαιο 3 - Ανάλυση Αγοράς Περιγραφή της εκπαιδευτικής δραστηριότητας Αυτή η εκπαιδευτική δραστηριότητα απευθύνεται σε μαθητές από όλους

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή Μαθήµατος. Άσκηση και Αγωγή Υγείας. Σκοπός Μαθήµατος Οι φοιτητές: Τι είναι Υγεία; Προαγωγή της Υγείας & Αγωγή Υγείας

Περιγραφή Μαθήµατος. Άσκηση και Αγωγή Υγείας. Σκοπός Μαθήµατος Οι φοιτητές: Τι είναι Υγεία; Προαγωγή της Υγείας & Αγωγή Υγείας Άσκηση και Αγωγή Υγείας Κατεύθυνση Παιδαγωγικών και Ειδικής Αγωγής Ζ Εξάµηνο Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Περιγραφή Μαθήµατος 1) Μελέτη του ρόλου της Φυσικής Αγωγής στην κατεύθυνση: Της βιωµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 6 Ιουνίου 2005 (13.06) (OR. en) 9803/05 SAN 99

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες, 6 Ιουνίου 2005 (13.06) (OR. en) 9803/05 SAN 99 ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες, 6 Ιουνίου 2005 (13.06) (OR. en) 9803/05 SAN 99 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ της : Γενικής Γραμματείας προς : τις αντιπροσωπίες αριθ. προηγ. εγγρ. : 9181/05 SAN 67 Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2017

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2017 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2017 ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΔΙΑΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΓΙΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΤΟΥ Π.Ο.Υ. Το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων του Π.Ο.Υ., από

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία»

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» «Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» H έρευνα του Ο.Ο.Σ.Α. «PISA» (Programme for International Student Assesment, Πρόγραµµα ιεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Παρουσίαση έκδοσης Yearbook 2014-2015 The Power of Collaboration Τρίτη 7 Ιουλίου Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Αθηνά Λινού, MD, MPH, PhD Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ, ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ, ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ, ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Βικτωρία Κονά Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, MSc Συνεργάτης

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί Δείκτες για την Αξιολόγηση στη Συνεκπαίδευση

Γενικοί Δείκτες για την Αξιολόγηση στη Συνεκπαίδευση Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ EL Γενικοί Δείκτες για την Αξιολόγηση στη Συνεκπαίδευση Εισαγωγή Η αξιολόγηση στη συνεκπαίδευση αποτελεί μια προσέγγιση της αξιολόγησης στο πλαίσιο της γενικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

PORGROW NE S T INSI GH T

PORGROW NE S T INSI GH T PORGROW NE S T INSI GH T Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & Ιατροφής Τµήµα Ιατρικής Πανεπιστήµιο Κρήτης Ελλάδα PorGrow Ένα NEST insight Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα ιερεύνηση Στρατηγικών για την Πρόληψη και Αντιµετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Η κατάσταση στον Κόσµο σήµερα

Η κατάσταση στον Κόσµο σήµερα Ανθρώπινα δικαιώµατα Η κατάσταση στον Κόσµο σήµερα Περισσότερο από 100 εκατοµµύρια παιδιά, τα περισσότερα κορίτσια, δεν πηγαίνουν καν στο σχολείο. 44 εκατοµµύρια από αυτά ζουν στην Αφρική, 32 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση 3 Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum Συνοπτική Έκθεση Συνοπτική Έκθεση Η παρούσα έκθεση αναλύει και αξιολογεί τις τρέχουσες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ. ΕΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΦΥΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ. Επιμέλεια: Αναστασιάδης Περικλής, ΠΕ 11

ΣΧ. ΕΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΦΥΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ. Επιμέλεια: Αναστασιάδης Περικλής, ΠΕ 11 ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-15 ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΦΥΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Επιμέλεια: Αναστασιάδης Περικλής, ΠΕ 11 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΙΛΙΠΠΙΑΔΑΣ ΘΕΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΣΚΗΣΗ Επιμέλεια παρουσίασης: Αναστασιάδης Περικλής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τις τελευταίες

Διαβάστε περισσότερα

τη βελτίωση της οργάνωσης της εργασίας και του περιβάλλοντος την προώθηση της ενεργού συμμετοχής την ενθάρρυνση της εξέλιξης του εργαζόμενου

τη βελτίωση της οργάνωσης της εργασίας και του περιβάλλοντος την προώθηση της ενεργού συμμετοχής την ενθάρρυνση της εξέλιξης του εργαζόμενου Εισαγωγή Το δίκτυο και οι πρωτοβουλίες του Διακήρυξη Λουξεμβούργου 1997: Η Προαγωγή της Υγείας στο χώρο Εργασίας (ΠΥΕ) είναι μια συντονισμένη προσπάθεια των εργοδοτών, των εργαζομένων και της κοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα της Παιδικής Παχυσαρκίας Καινοτόμες Εργασίες μέσα από το μάθημα της Οικογενειακής Αγωγής

Το πρόβλημα της Παιδικής Παχυσαρκίας Καινοτόμες Εργασίες μέσα από το μάθημα της Οικογενειακής Αγωγής Το πρόβλημα της Παιδικής Παχυσαρκίας Καινοτόμες Εργασίες μέσα από το μάθημα της Οικογενειακής Αγωγής Λύκειο Παλουριώτισσας Καθηγήτρια: Αικατερίνη Λαμπή 1 Η εργασία περιλάμβανε τρείς δραστηριότητες: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Αγωγή Υγείας

Άσκηση και Αγωγή Υγείας Άσκηση και Αγωγή Υγείας Κατεύθυνση Παιδαγωγικών και Ειδικής Αγωγής Ζ Εξάµηνο Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Περιγραφή Μαθήµατος 1) Μελέτη του ρόλου της Φυσικής Αγωγής στην κατεύθυνση: Της βιωµατικής

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Η πρόσβαση στην πληροφορία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα κάθε μαθητή, με ή χωρίς αναπηρίες και/ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Σε μία κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που επηρεάζουν την παχυσαρκία στην προσχολική ηλικία»

«Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που επηρεάζουν την παχυσαρκία στην προσχολική ηλικία» ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ «Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που επηρεάζουν την παχυσαρκία στην προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

τη βελτίωση της οργάνωσης της εργασίας και του περιβάλλοντος την προώθηση της ενεργού συμμετοχής την ενθάρρυνση της εξέλιξης του εργαζόμενου

τη βελτίωση της οργάνωσης της εργασίας και του περιβάλλοντος την προώθηση της ενεργού συμμετοχής την ενθάρρυνση της εξέλιξης του εργαζόμενου Εισαγωγή Το δίκτυο και οι πρωτοβουλίες του (Διακήρυξη Λουξεμβούργου 1997) Η Προαγωγή της Υγείας στο χώρο Εργασίας (ΠΥΕ) είναι μια συντονισμένη προσπάθεια των εργοδοτών, των εργαζομένων και της κοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου

Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου Εργαστήρια Επιµόρφωσης του Προσωπικού του Σχολείου 2 3 Εισαγωγή για τον εκπαιδευτή του προσωπικού Εάν διαβάζετε το παρόν έγγραφο, υποθέτουµε ότι θα θέλατε να επιµορφώσετε τα µέλη του προσωπικού ενός σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά

Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά Εργασιακό περιβάλλον Διατροφική Συμπεριφορά Άννα Παπαγεωργίου PhD, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος,Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Πρόεδρος της Κοινωνικής Συνεταιριστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των εφήβων

Η διατροφή των εφήβων ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Σχολικό έτος 2014-15 Ερευνητική εργασία Η διατροφή των εφήβων Α τάξη Α Τρίμηνο Συμμετέχοντες Μαθητές: ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΚΑΜΙΝΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ, ΠΕΤΚΟΒ ΜΑΡΙΑΝ, ΠΡΑΣΑΤΖΗ ΕΛΕΝΗ, ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο ράσης της ETUCE. Σχετικά µε την Πρόληψη και την Αντιµετώπιση της Βίας στα. Σχολεία

Σχέδιο ράσης της ETUCE. Σχετικά µε την Πρόληψη και την Αντιµετώπιση της Βίας στα. Σχολεία Σχέδιο ράσης της ETUCE Σχετικά µε την Πρόληψη και την Αντιµετώπιση της Βίας στα Σχολεία 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα σχολεία, που είναι το εργασιακό περιβάλλον για τους εκπαιδευτικούς και το υπόλοιπο προσωπικό του σχολείου,

Διαβάστε περισσότερα

Ματακιά Θεοδώρα Ιωνίδειος Σχολή Πειραιά Υγιεινή ιατροφή ξέρουµε τι τρώµε; Ματακιά Θεοδώρα Α3 Yπεύθυνη Kαθηγήτρια Ελένη Τοπογλίδη

Ματακιά Θεοδώρα Ιωνίδειος Σχολή Πειραιά Υγιεινή ιατροφή ξέρουµε τι τρώµε; Ματακιά Θεοδώρα Α3 Yπεύθυνη Kαθηγήτρια Ελένη Τοπογλίδη Ιωνίδειος Σχολή Πειραιά Υγιεινή ιατροφή ξέρουµε τι τρώµε; Ματακιά Θεοδώρα Α 3 Yπεύθυνη Kαθηγήτρια Ελένη Τοπογλίδη Πρόλογος-Περίληψη Η εργασία αυτή πραγματοποιήθηκε με την επίβλεψη της καθηγήτριας φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα»

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Πως υπολογίζουµε εάν ένα παιδί έχει φυσιολογικό βάρος ; ΒΜΙ = Βάρος/Ύψος² (σε kg/m²) Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας

Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας Παιδική παχυσαρκία στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς, Αγίου Σπυρίδωνα και ίου - Προτάσεις για αντιµετώπιση της επιδηµίας Πρόσφατα υλοποιήθηκε µία σειρά ενηµερωτικών εκδηλώσεων στα ηµοτικά Σχολεία Βροντούς,

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές κατευθύνσεις. Επιδιώξεις Προοπτικές Οργάνωση-Σχεδιασµός Βασικά χαρακτηριστικά

Βασικές κατευθύνσεις. Επιδιώξεις Προοπτικές Οργάνωση-Σχεδιασµός Βασικά χαρακτηριστικά Βασικές κατευθύνσεις Επιδιώξεις Προοπτικές Οργάνωση-Σχεδιασµός Βασικά χαρακτηριστικά Επιδιώξεις στην εκπαιδευτική διαδικασία Να µεταδοθούν γνώσεις, οι οποίες θα ευαισθητοποιήσουν, θα επηρεάσουν τις στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος περιλαμβάνει μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζονται από ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό μη υγιών κυττάρων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΜΕ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΥΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ CREATIVE PRIMARY SCHOOL PARTNERSHIPS WITH VISUAL ARTISTS (CREARTE) ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Απρίλιος 2016

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια εκπαίδευση για αλλαγή, πέρα από το Ευρωπαϊκό Έτος Ανάπτυξης 2015:

Παγκόσμια εκπαίδευση για αλλαγή, πέρα από το Ευρωπαϊκό Έτος Ανάπτυξης 2015: Παγκόσμια εκπαίδευση για αλλαγή, πέρα από το Ευρωπαϊκό Έτος Ανάπτυξης 2015: Εμπλοκή των νέων της Ευρώπης από σχολικούς κήπους σε βιώσιμα συστήματα παραγωγής και διανομής τροφίμων Συγχρηματοδοτείται από

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο)

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Βασικές επισημάνσεις Το μάθημα σε Γυμνάσιο και Λύκειο ονομάζεται Οικιακή Οικονομία Το περιεχόμενο του μαθήματος και των Δεικτών Επιτυχίας/Επάρκειας, βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ

ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονήθηκε στα πλαίσια των σπουδών για την απόκτηση του Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης στην ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ που απονέμει η Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2013/2181(INI) 26.11.2013

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2013/2181(INI) 26.11.2013 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Πολιτισμού και Παιδείας 26.11.2013 2013/2181(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την ευρωπαϊκή γαστρονομική κληρονομιά: πολιτιστικές και εκπαιδευτικές πτυχές (2013/2181(INI))

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Top Τροφές για απώλεια βάρους!», από την Μαργαρίτα Μυρισκλάβου Τελειοφ. Διαιτολόγο Διατροφολόγο και το logodiatrofis.gr!

«Οι Top Τροφές για απώλεια βάρους!», από την Μαργαρίτα Μυρισκλάβου Τελειοφ. Διαιτολόγο Διατροφολόγο και το logodiatrofis.gr! «Οι Top Τροφές για απώλεια βάρους!», από την Μαργαρίτα Μυρισκλάβου Τελειοφ. Διαιτολόγο Διατροφολόγο και το logodiatrofis.gr! Γνωρίζεις ποιες είναι οι τροφές που θα σε βοηθήσουν στην απώλεια βάρους; Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Φραγκοκλησιάς 7, Μαρούσι 15125 210 6255700, info@prolepsis.gr, www.prolepsis.gr http://diatrofi.prolepsis.gr σελ. 1 Το Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ από το 2012 στηρίζει μαθητές δημοσίων σχολείων Πρωτοβάθμιας και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Εβδοµάδα Επιχειρηµατικότητας Η Παγκόσµια Εβδοµάδα Επιχειρηµατικότητας, είναι ο συνδυασµός και η επέκταση δύο επιτυχηµένων πρωτοβουλιών της έ

Παγκόσµια Εβδοµάδα Επιχειρηµατικότητας Η Παγκόσµια Εβδοµάδα Επιχειρηµατικότητας, είναι ο συνδυασµός και η επέκταση δύο επιτυχηµένων πρωτοβουλιών της έ ΩΣΤΕ ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΕΜΠΛΑΚΕΙΤΕ ΩΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ 1 η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 17 23 Νοεµβρίου, 2008 Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Ανάπτυξης Παγκόσµια Εβδοµάδα Επιχειρηµατικότητας Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιάνα Χρηστάκη, Παιδίατρος

Ηλιάνα Χρηστάκη, Παιδίατρος ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑςΗς ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟςΙΑ ΥΓΕΙΑ: ΑΠΟΤΥΠΩςΗ, ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙςΗ ΤΗς ΠΑΙΔΙΚΗς ΠΑΧΥςΑΡΚΙΑς ΔΡΑςΕΙς ΓΙΑ ΤΗΝ ΑςΚΗςΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ Θεματική Ενότητα ΚΑΘΙςΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΘΙςΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα