Ρίζες και σκιαγραφία της κοινωνικοοικονοµικής κρίσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ρίζες και σκιαγραφία της κοινωνικοοικονοµικής κρίσης"

Transcript

1 Ρίζες και σκιαγραφία της κοινωνικοοικονοµικής κρίσης Θ. Ξανθόπουλος, Οµότιµος Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περίληψη Η σχετικά πρόσφατη µετάλλαξη του εµποροβιοµηχανικού καπιταλισµού, λόγω της επικυριαρχίας από το 1980 και µετά ενός ισχυρού υποσυνόλου του, των αµιγώς κερδοσκοπικών κεφαλαίων που δεν παράγουν αγαθά και θέσεις εργασίας, οδήγησε στη σηµερινή µετα-καπιταλιστική ανθρωπότητα. Οι ρίζες είναι όµως βαθειές και η όποια τοποθέτηση θα ήταν ατελής χωρίς τη σκιαγραφία ορισµένων θεµελιωδών χαρακτηριστικών της ατοµικής και κοινωνικής συµπεριφοράς µας και µια σύντοµη κριτική θεώρηση της µακράς προϊστορικής και ιστορικής πορείας, από τη γένεση του homo sapiens µέχρι σήµερα. Συνακόλουθα, µείζον στόχος αυτής της εισήγησης είναι η προσέγγιση της αναγκαίας για τη διέξοδο από το σηµερινό τέλµα γνωσιολογικής προϋπόθεσης: από πού ξεκινήσαµε, πως προχωρήσαµε και γιατί φτάσαµε ως εδώ. Μια απλή ανάγνωση των δεδοµένων της παγκόσµιας κοινωνικοοικονοµικής διαστρωµάτωσης αρκεί για να καταρρεύσουν όλες οι αστικές µας ψευδαισθήσεις περί βηµάτων προόδου των µη αναπτυγµένων κοινωνιών, το διαφηµιζόµενο δικό µας δυτικό πρότυπο, µε τους δηµοκρατικούς θεσµούς και τους ουσιαστικά ελεύθερους πολίτες. Τον «πλούτο των εθνών» κρατούν και νέµονται σήµερα οι «ευδαίµονες», το 5% της παγκόσµιας κοινότητας. Το 75 µε 80% των συνανθρώπων µας είναι «απόκληροι» και διαθέτουν µόλις το 5% του παγκόσµιου πλούτου. ιακρίνονται σε «φτωχούς», ένα 35 µε 40% που διαθέτει το 4% του παγκόσµιου πλούτου και φυτοζωεί µε 2,50 έως 10 δολάρια την ηµέρα και σε «εξαθλιωµένους» που αντιπροσωπεύουν τον µισό πληθυσµό της γης, διαθέτουν µόλις το 1% του παγκόσµιου πλούτου και λιµοκτονούν µε (πολύ) λιγότερα από 2,50 δολάρια την ηµέρα. Η παγκόσµια οικονοµική ολιγαρχία ενισχύεται εποµένως σε βάρος των τεσσάρων στους πέντε συνανθρώπους του πλανήτη µας, το παγιδευµένο -και για χώρες όπως η Ελλάδα χρεωκοπηµένο και σκοτεινό- µέλλον της νέας µας γενιάς είναι απλώς µια αναµενόµενη παρενέργεια που µας πνίγει άµεσα. ιαπιστώνουµε εκ του αποτελέσµατος ότι η ιστορία της ανάλγητης άρχουσας µειοψηφίας των έντονα διαστρωµατωµένων κοινωνιών επαναλαµβάνεται και στις µέρες µας, µε την ανοχή ή και τη συνενοχή των κοσµικών ηγεσιών µας, αλλά και της ψήφου µας. Οι δυνάµεις της πολλαπλασιάζονται, λόγω της χρήσης των προσφερόµενων από τη σύγχρονη τεχνολογία απείρως ισχυρότερων εργαλείων διαχείρισης και ελέγχου. Υπάρχει άλλο ένα 15 µε 20% του παγκόσµιου πληθυσµού, οι «µικροµεσαίοι» που κατέχει το 20% του παγκόσµιου πλούτου, στο οποίο ανήκουν και οι περισσότεροι από εµάς τους -άνω των 50 ετών- συνέδρους. Καλύπτουµε για το ορατό µέλλον την αξιοπρεπή µας διαβίωση, είναι όµως αβέβαιο το µέλλον των παιδιών µας. Οι εξ ηµών συντηρητικοί έχουµε κλονιστεί ιδεολογικά από τη σηµερινή εφιαλτική πραγµατικότητα, τροµάζουµε από την κατάρρευση της κοινωνικής συνοχής λίγοι όµως τολµούµε να υποστηρίξουµε την προώθηση δοµικών και λειτουργικών αλλαγών στο κοινωνικοοικονοµικό και πολιτικό σύστηµα. Συνωστιζόµαστε λοιπόν και εµείς οι µικροµεσαίοι γύρω από τα τείχη που προστατεύουν τους ευδαίµονες, ελπίζοντας µάταια ότι η νόσος της απληστίας και αλαζονείας θα τους εξοντώσει. Η ιστορία όµως διδάσκει ότι ακόµα και η οριακή εξασφάλισή µας είναι προσωρινή, η µελλοντική οικονοµική συρρίκνωσή µας βέβαιη, το µέλλον της νέας γενιάς ζοφερό και το σηµαντικότερο: δεν υπάρχει ελπίδα ανακοπής του συλλογικού και ατοµικού κατήφορου που µας επιβάλουν οι ευδαίµονες, όσο όλοι εµείς οι εκτός των τειχών, προσωρινά εξασφαλισµένοι, ή απόκληροι, παραµένουµε αδρανείς Προσκεκληµένη εισήγηση στο 7 ο Συνέδριο του Ε.Μ.Π και του ΜΕ.Κ..Ε του Ε.Μ.Π " Η Ολοκληρωµένη Ανάπτυξη της Ελλάδας στα Χρόνια της Πολυδιάστατης Κρίσης" που έγινε στο ΜΕ.Κ..Ε του Ε.Μ.Π στο Μέτσοβο από 12 έως 15 Σεπτεµβρίου

2 Ως προς την απελπιστική σηµερινή ελληνική πραγµατικότητα το προφανές είναι ότι προέχει η διάσωση της νέας γενιάς. Η ενίσχυση των θεµελίων του εκπαιδευτικού συστήµατος και η ριζική ανασυγκρότηση της διαλυµένης παραγωγικής µας υποδοµής προς την κατεύθυνση της ενδογενούς, ολοκληρωµένης και αξιοβίωτης ανάπτυξης (καθηγητής. Ρόκος) συνοψίζουν τις δύο πρώτες αναγκαίες αρχικές συνθήκες. Το ενθαρρυντικό είναι ότι προς τις κατευθύνσεις αυτές κινούνται συστηµατικά ορισµένες δυναµικές οµάδες επιστηµόνων µε σηµαντικότατη συµβολή εντός και εκτός Ελλάδας. ιακεκριµένη είναι η παρουσία του ΜΕ.Κ..Ε. Ε.Μ.Π. Ένα ελάχιστο τελευταίο δείγµα του παραγόµενου έργου του προβάλλεται από το διεπιστηµονικό αυτό συνέδριο. Αντί προλόγου: προέλευση, θεµελιώδη ατοµικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά και τα τρία πρώτα διαχρονικά διδάγµατα Εικάζεται ότι η κυρίαρχη παρουσία του ανθρώπου στον πλανήτη γη οφείλεται στους νέους βιολογικούς δρόµους που άνοιξαν πριν από 65 εκατοµµύρια χρόνια, µετά τη βίαιη εξόντωση της κατεστηµένης πανίδας και χλωρίδας της εποχής εκείνης λόγω της πρόσκρουσης γιγάντιου µετεωρίτη στη Βόρεια Αµερική. Το «κενό εξουσίας» από την εξολόθρευση της άρχουσας τάξης κάλυψαν σταδιακά ορισµένοι επιζήσαντες από τους µέχρι τότε «απόκληρους» της γήινης πανίδας. Ένα αρχικά µικρό µερίδιο αυτής της εξουσίας περιήλθε στην τάξη των πρωτευόντων θηλαστικών, που περιλαµβάνουν τουλάχιστον 400 ποικιλίες γενών και χωρίζονται κατά εξελικτική σειρά σε τέσσερα είδη: τους προπιθήκους, τους πιθήκους, τους ανθρωποειδείς πιθήκους και τελευταίο το δικό µας είδος, τους ανθρωπίδες (hominidae), που φαίνεται ότι πρωτοεµφανίστηκε στην Αφρική πριν από έξη µε οκτώ εκατοµµύρια χρόνια. Εποµένως, µακρινοί µας πρόγονοι είναι κάποιοι από τους υποταγµένους, φτωχούς έως εξαθλιωµένους «πληβείους» της τελευταίας εποχής των δεινοσαύρων, ένα από τα µικρά θερµόαιµα θηλαστικά που κατάφεραν να επιβιώσουν του ολοκαυτώµατος διότι το ανηλεές κυνήγι τους από τους κυρίαρχους γίγαντες τα είχε αναγκάσει να προσαρµοστούν στη λιτή διατροφή και να εξασφαλίσουν την προστασία τους σε υπεδάφια καταφύγια. Οι ανθρωπίδες συγγενείς µας κατέκτησαν εδώ και τέσσερα εκατοµµύρια χρόνια τη σταθερή όρθια στάση και διαχωρίστηκαν σε νέους τύπους, όπως ο αφρικανικός αυστραλοπίθηκος και ο αυστραλοπίθηκος «έκπληξη» (gahri). Από την εξέλιξη κάποιου ή κάποιων εξ αυτών πρωτοεµφανίστηκε στην Αφρική πριν από 2.5 εκατοµµύρια χρόνια το δικό µας γένος «homo», µε δύο τουλάχιστον παράλληλους τύπους και πρώτο θεµελιώδες τεχνολογικό επίτευγµα τη συστηµατική χρήση λίθινων εργαλείων. Τη θέση του προγόνου µας διεκδικεί µε τα µέχρι σήµερα δεδοµένα ο homo habilis, που διασπάστηκε στη συνέχεια σε άλλους κλάδους ένας εκ των οποίων γέννησε τον δικό µας κλάδο, τον homo sapiens. Συνυπήρξαµε κατά ορισµένα διαστήµατα µε τους συγγενικούς αυτούς κλάδους, οι οποίοι δεν τα κατάφεραν όµως στον µακρύ δρόµο της προϊστορικής µας περιπέτειας και σε κάποια δύσκολα σηµεία του εξαφανίστηκαν. Κατά τη µακρά περίοδο της γένεσης νέων κλάδων από τον homo habilis επιτεύχθηκε µια δεύτερη τεχνολογική επανάσταση, οι πολλαπλές χρήσεις της φωτιάς 1. Εποµένως, πρέπει να απαλλαγούµε από την εγωιστική άποψη περί συνεχούς γραµµικής βιολογικής εξέλιξης και καταληκτικής µοναδικότητας του ανθρώπινου γένους. Επί εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια επιβιώσαµε στην Αφρική ως ταπεινοί τροφοσυλλέκτες της χλωρίδας και των υπολειµµάτων της σκοτωµένης από άλλους δυνατούς θηρευτές πανίδας, µε συµπληρώµατα των αναγκών µας από το κυνήγι µικρών θηλαστικών. Υπήρξαµε κυρίως διωκόµενοι και ελάχιστα διώκτες, ένας αδύνατος κρίκος προς το τέλος της τροφικής αλυσίδας. Ανήκουµε στα γένη που ζουν κατά οµάδες και τα κίνητρα της µάχης µας για την επιβίωση και την αναπαραγωγή διακρίνονται σε εγωκεντρικά (ατοµική επικράτηση, πόλεµος 1 Μια από τις χρήσεις αυτές, το µαγείρεµα, εξοικονόµησε ενέργεια για την αφοµοίωση των τροφών και µείωσε τον όγκο του πεπτικού µας συστήµατος εις όφελος της ανάπτυξης του εγκεφάλου. Εικάζεται ότι στο µαγείρεµα της τροφής οφείλεται η εµφάνιση του κλάδου µας, αλλά και του neanderthalensis. 2

3 όλων εναντίων όλων) και αλτρουιστικά (συλλογική επιβίωση µε συνεργασία, συντονισµένη δράση και περιορισµό των προσωπικών φιλοδοξιών). Υπενθυµίζεται λοιπόν εδώ ότι η συλλογικότητα, χωρίς ταξικές διαφοροποιήσεις και άπληστες ατοµικές συµπεριφορές, στήριξε καθόλη τη µακρά προϊστορία την επιβίωσή µας την αναρρίχηση στην πρώτη θέση της τροφικής αλυσίδας και την κατάκτηση του πλανήτη. Η δε ιστορική περίοδος µας διδάσκει ότι και µετά τη διαστρωµάτωση της κοινωνίας σε τάξεις, διακρίθηκαν και µακροηµέρευσαν οι κοσµικές εξουσίες µε θεσµικά και αξιακά θεµελιωµένη την προτεραιότητα της εξυπηρέτησης του συλλογικού συµφέροντος. Υπερίσχυσαν δηλαδή οι κοινωνίες που διαθέτουν σε πλειοψηφία τα εµποτισµένα µε την αλτρουιστική επιλογή άτοµα, τα οποία και επιβάλλουν, θεσµικά ή εθιµικά µε τη συµπεριφορά τους, τον περιορισµό της ατοµικής απληστίας και αλαζονείας. Εποµένως, από την αέναη εξελικτική µας πορεία τεκµηριώνεται ένα πρώτο διαχρονικό δίδαγµα: οι εµποτισµένες µε τη συλλογικότητα ανθρώπινες κοινωνίες υπερέχουν των εγωκεντρικών, τόσο στο γενικότερο επίπεδο της προόδου σε ένα ανταγωνιστικό τοπικό και διεθνές περιβάλλον όσο και στην ποιότητα ζωής των µελών τους. Οι συνεχείς συγκρούσεις για τη διασφάλιση του ζωτικού χώρου διέπονται από ένα γενετικό κώδικα συµπεριφοράς για τα γένη και τους κλάδους των πρωτευόντων θηλαστικών: οι αντιµαχόµενες οµάδες αποφεύγουν τη συστηµατική εξόντωση των αντιπάλων. Ο δικός µας κλάδος (homo sapiens) λειτουργεί ως µια ακραία εξαίρεση στον παραπάνω κώδικα, διότι αναδειχθήκαµε οι φονικότεροι των ανθρωπίδων. Στην ίδια εξαίρεση αλλά µε µικρότερες επιδόσεις υπάγονται οι χιµπατζήδες και εικάζεται ότι το ειδικό αυτό πολεµικό ένστικτο της φυσικής αλληλοεξόντωσης µεταξύ γειτονικών οµάδων του ίδιου κλάδου, ή των συγγενικών κλάδων του ίδιου γένους, για τη διεκδίκηση ζωτικού χώρου - αντί της εκδίωξης των ηττηµένων - κληρονοµήθηκε από έναν κοινό µας πρόγονο µε τους χιµπατζήδες εδώ και έξη µε οκτώ εκατοµµύρια χρόνια. Βέβαια, αυτή η πιθανή µακρινή γενετική µας προδιάθεση επ ουδενί λόγω δικαιολογεί τις ειδεχθείς µαζικές δολοφονίες που διαπράττονται αδιάλειπτα και αποδεδειγµένα µετά το ξεκίνηµα της ιστορικής µας περιόδου, µέχρι και τις µέρες µας. Με δεδοµένο λοιπόν και τον άµεσο κίνδυνο ολοκαυτώµατος από τη χρήση των διαδεδοµένων ήδη πυρηνικών όπλων µε διάφορα προσχήµατα (π.χ. προληπτικό -αποτρεπτικό κτύπηµα), καταλήγουµε σε ένα προφανές δεύτερο δίδαγµα: η βιολογική µας διάσωση στο ορατό µέλλον έχει ως προϋποθέσεις την άµεση καταστροφή όλων των πυρηνικών όπλων και την απαγόρευση, σε παγκόσµια κλίµακα, της επίλυσης οποιασδήποτε διαφοράς µέσω της φυσικής ή κοινωνικοοικονοµικής εξόντωσης των αντιπάλων. Οι στόχοι αυτοί θα ήταν εύκολα εφικτοί, τόσο στο θεσµικό όσο και στο επιχειρησιακό επίπεδο, αν υπήρχε η σαφής και απροσχηµάτιστη βούληση των σηµερινών µεγάλων δυνάµεων για την επιβολή τους. Το έχουν συστηµατικά αποδείξει οι κυβερνώντες τις κοινωνίες µας µε την κατ επανάληψη εκτόνωση πολλών άλλων ενστικτωδών αντιδράσεων της πλειοψηφίας, συνήθως υπό την επήρεια του φόβου. Άλλωστε, η σύγχρονη βιολογία έχει τεκµηριώσει ότι µπορούµε να δηµιουργήσουµε στο ανθρωπογενές περιβάλλον τις κατάλληλες συνθήκες για την πλήρη απενεργοποίηση τέτοιας φύσεως κληρονοµηµένων συµπεριφορών. Το ζήτηµα της ατοµικής ιδιοκτησίας ήταν και παραµένει µείζονος σηµασίας για τη δόµηση των κανόνων συνύπαρξης και εξέλιξης των µελών κάθε συνεκτικής οµάδας του είδους µας. Η γενική βιολογική ανάγκη κατοχής και ελέγχου των ελάχιστων αναγκαίων χώρων και µέσων για την ατοµική επιβίωση λειτουργεί επιτακτικά σε όλα τα πρωτεύοντα θηλαστικά. Στο γενετικό αυτό πλαίσιο κινήθηκε το γένος µας homo και οι κλάδοι του. Ο δικός µας κλάδος (homo sapiens) και ο εξαφανισθείς εξάδελφος κλάδος του (neander) πιθανότατα µε τη φονική συνδροµή µας, έχοντας ήδη εφεύρει την επεξεργασία του λίθου και τη φωτιά, απέκτησαν αφενός την ιδιοκτησία των αντίστοιχων προσωπικών αντικειµένων, όπως όπλα, εργαλεία, δερµάτινα ενδύµατα και διαµορφωµένους καταφύγιους χώρους, συνήθως µέσα στο ενδιαίτηµα της οµάδας, και αφετέρου το δικαίωµα σε ένα πλήρες µερίδιο από τις παραγωγικές δραστηριότητες της οµάδας. Εποµένως, η στοιχειώδης αυτή ατοµική ιδιοκτησία πηγάζει από την αρχέγονη ανάγκη εµπέδωσης ενός αισθήµατος ασφάλειας για την επιβίωση σε ατοµικό επίπεδο. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει το βιολογικό λάθος των ιδεολογιών που υποστηρίζουν ακόµα την κατάργηση κάθε είδους και µορφής ατοµικής 3

4 ιδιοκτησίας - παρά τα καταστροφικά για τον απλό άνθρωπο αποτελέσµατα των εξουσιών που τις εφάρµοσαν - και τεκµηριώνει ένα πρώτο σκέλος του τρίτου διαχρονικού διδάγµατος. Πρέπει όµως να αναγνωρίσουµε ως βιολογικά περιττή, κοινωνικά απαράδεκτη αλλά και πηγή των καταστροφικότερων συγκρούσεων στην ανθρώπινη ιστορία, την καταχρηστική µετεξέλιξη της λιτής ατοµικής ιδιοκτησίας στη µεγαλοϊδιοκτησία επί του συσσωρευµένου πλούτου και των µέσων παραγωγής µιας ασήµαντης σε ποσοστό επί του πληθυσµού αλλά πανίσχυρης οικονοµικής ολιγαρχίας. Είναι το βαρύ και αδικαιολόγητο τίµηµα των διαστρωµατωµένων κοινωνιών, τη γένεση των οποίων θα συνοψίσουµε στην επόµενη ενότητα, στην αρχέγονη ανασφάλεια των αγελαίων πρωτευόντων θηλαστικών και του δικού µας είδους, των ανθρωπίδων, ως προς τους µεγάλους θηρευτές, που εκδηλώνεται µε τη συσπείρωση των µελών της οµάδας γύρω από τον ισχυρότερο και ικανότερο. Η αρχηγία αυτή, που ήταν άµεσα ανακλητή διότι ετίθετο συνεχώς υπό αµφισβήτηση, κατέληξε στο σύνηθες µόρφωµα της µόνιµης κατοχής των πηγών της εξουσίας από µειοψηφίες και στην υποβάθµιση της πλειοψηφίας στην τάξη των υποτελών στους άρχοντες. Στο πλαίσιο αυτής της εξέλιξης, οι διαστρωµατωµένες ανθρώπινες κοινωνίες που διαδέχθηκαν τις πρώτες αταξικές φυλές δοµήθηκαν ως αλληλοεµπλεκόµενα δίκτυα εξουσιών, σύνθετα, ακατάστατα και απρόβλεπτα κατά τη στοχαστική έννοια του όρου. Οι πηγές της κοινωνικής εξουσίας διακρίνονται 2 σε ιδεολογικές, οικονοµικές, στρατιωτικές και πολιτικές, ασκούνται δε υπό τέσσερις συνήθεις µορφές: τη συλλογική, η οποία εκφράζεται µε την κατανοµή των εξουσιών στα µέλη της άρχουσας οµάδας, την επιµεριστική, που έπεται της συλλογικής και δηµιουργεί «αφέντες» και «υποτελείς», τη συγκεντρωτική ή αποκεντρωµένη, µε ένα κεντρικό ή πολλά διεσπαρµένα κέντρα αποφάσεων, και την επιτακτικήεξαναγκαστική. Η τελευταία κυριάρχησε στο µέγιστο διάστηµα της ιστορικής πορείας µας και στηρίζεται στο «αποφασίζουµε και διατάσσουµε» µιας ηγεσίας που υποτάσσεται συνήθως στα συµφέροντα της οικονοµικής ολιγαρχίας ή ταυτίζεται µε αυτήν και ασκεί τις εξουσίες µε ανύπαρκτη ή πολύ περιορισµένη (και σε κάθε περίπτωση εξαναγκασµένη) κοινωνική συναίνεση. Τα τελικά αποτελέσµατα αυτής της άπληστης και αλαζονικής απολυταρχίας υπήρξαν χωρίς εξαιρέσεις καταστροφικά όχι µόνο για τις καταπιεζόµενες κοινωνικές πλειοψηφίες αλλά και για τις βολεµένες µειοψηφίες που αδιαφόρησαν ή συνήργησαν. Αυτό είναι και το δεύτερο σκέλος του τρίτου διαχρονικού διδάγµατος. α) Από τη µεγάλη έξοδο στη γεωργοκτηνοτροφική επανάσταση, τη διολίσθηση στο κοινωνικό «προπατορικό αµάρτηµα» της διαστρωµάτωσης, την αστικοποίηση και τη γραφή ( χρόνια πριν έως και 4 η π.χ. χιλιετία) Ξεκινήσαµε τη µεγάλη έξοδο από τον παράδεισο της Αφρικής εδώ και χρόνια περίπου. Πιθανολογείται ότι εγκαινιάσαµε τότε και την ακραία επιθετική συµπεριφορά µας απέναντι στους τότε εξαδέλφους κλάδους του γένους µας (homo) και παρουσιάσαµε τα πρώτα δείγµατα της συνεχιζόµενης µέχρι σήµερα αλόγιστης χρήσης της πανίδας και της χλωρίδας. Η διεκδίκηση των στόχων και η αντιµετώπιση των αυξηµένων κινδύνων της κατακτητικής εκδίπλωσής µας στο σύνολο του πλανήτη επέβαλαν τη συγκρότησή µας σε µεγαλύτερες οµάδες των 20 έως 70 ατόµων, από συγγενικές µεταξύ τους αγέλες ή οικογένειες. Κατά το µέγιστο διάστηµα αυτής της µακράς πορείας ζήσαµε ως ελεύθεροι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, δηλαδή δεν εγκλωβιστήκαµε χωρικά ή κοινωνικά. Η επαναστατική ανακάλυψη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας, µε την πρώτη εστία εδώ και χρόνια στη Μεσοποταµία και τις καταιγιστικές εµφανίσεις άλλων αυτοφυών ή εκ µεταφοράς εστιών σε πολλές περιοχές του πλανήτη κατά τις επόµενες τρεις µε τέσσερις χιλιετίες, βελτίωσε θεαµατικά τις αναπτυξιακές µας δυνατότητες και ανέτρεψε τα µέχρι τότε στάσιµα κοινωνικοοικονοµικά δεδοµένα. Στις εύφορες παραποτάµιες περιοχές µε φιλόξενο κλίµα, δηµιουργήθηκε µια πολλαπλάσιας ισχύος παραγωγική βάση για τις θεµελιώδεις 2 Κατά τον Michael Mann (1942- ). 4

5 ανάγκες της διατροφής και της ένδυσής µας. Οι παραπάνω ενισχυµένες οµάδες των προγόνων µας διαπίστωσαν την ανάγκη της µεταξύ τους συνεργασίας για τη στοιχειώδη τιθάσευση της ακανόνιστης δίαιτας των νερών και την επωφελέστερη για όλους διανοµή του. Πλησίασαν τότε η µία την άλλη, διότι µπορούσαν να συµπτύξουν τον ζωτικό για την επιβίωσή τους χώρο, οργάνωσαν την αναγκαία ευρύτερη εργασιακή βάση και ενώθηκαν σε «φυλές», των 150 έως 500 ατόµων, γύρω από την πολύτιµη γεωργική γη. Η συντριπτική πλειοψηφία των περιοχών της εξάπλωσής µας στον πλανήτη δεν διέθετε βέβαια τις ιδιότητες για εύκολες και µεγάλες γεωργικές αποδόσεις, αλλά οι πρόγονοί µας προσαρµόστηκαν διότι στηρίχθηκαν στο δεύτερο σκέλος της γεωργοκτηνοτροφικής επανάστασης: συγκρότησαν µικρότερου µεγέθους νοµαδικές φυλές και αναπτύχθηκαν µε βραδύτερους µεν ρυθµούς αλλά υπό υγιέστερες φυσικές και κοινωνικές συνθήκες, µε κύρια παραγωγική βάση την κτηνοτροφία και επικουρικές εποχιακές καλλιέργειες, συνήθως ξηρικές. Στις πλούσιες γεωργικές περιοχές γεννήθηκαν και οι πρώτοι εγωκεντρικοί πειρασµοί. Η έµφυτη ανθρώπινη απληστία και αλαζονεία άρχισε να σχηµατοποιεί το «µήλο» του προπατορικού κοινωνικού µας αµαρτήµατος. Οι εξουσιοδοτηµένες από τη φυλή µειοψηφίες των υψηλά ιστάµενων στη διαβάθµιση των ρόλων για την παραγωγή, τη διαχείριση και τη φύλαξη των αγαθών, προσπάθησαν να µετατρέψουν τις ανατεθείσες εξειδικευµένες θέσεις ευθύνης σε µόνιµες θέσεις εξουσίας επί παραγωγικών πόρων και συνανθρώπων. Στοχοποίησαν τον σφετερισµό του κοινοτικού κεφαλαίου σε γόνιµη γη και γεωργοκτηνοτροφικά προϊόντα, αλλά και το εργασιακό δυναµικό της φυλής. Οι συλλογικές αντιστάσεις και αντιδράσεις προς τους επιρρεπείς στο αµάρτηµα αυτό φαίνεται ότι υπήρξαν σθεναρές: τα πρώτα προϊστορικά χρόνια της γεωργοκτηνοτροφίας, κατ ελάχιστο µέχρι το π.χ. για τη Μεσοποταµία και την Κίνα, οι φυλές διατήρησαν τις αταξικές τους δοµές, οι µικρές κοινωνίες τους δεν χωρίστηκαν σε κατέχοντες και κατεχόµενους. Η διάθεση της παραγωγής στον καθένα ανάλογα µε τις λιτές του ανάγκες και η φύλαξη των πλεονασµάτων, ως κοινόχρηστων αγαθών για τις δύσκολες µέρες, ενίσχυε το συλλογικό αίσθηµα ασφάλειας των µελών της φυλής, τον αγώνα για ένα κοινό µέλλον και απέτρεπε τη δηµιουργία κοινωνικών διαστρωµατώσεων, δηλαδή µόνιµων ιδιοκτησιακών και εξουσιαστικών προνοµίων σε µειοψηφίες. Τα πρώτα ίχνη της διολίσθησης προς το κοινωνικό προπατορικό αµάρτηµα εντοπίζονται από την αρχαιολογική σκαπάνη προς το τέλος της µακράς προϊστορίας µας, περί το π.χ., στη Μεσοποταµία. Σε ορισµένες πρώτες µεγάλες οικιστικές συγκεντρώσεις τα ευρήµατα δείχνουν ότι µια µικρή µειοψηφία αρχίζει να απολαµβάνει σαφείς διακρίσεις εν ζωή (κτιριακές υποδοµές) και µετά θάνατο (τάφους). Η αύξηση των αγαθών και των πληθυσµών ώθησε στη µετάβαση από την εξειδίκευση και τη διαβάθµιση των ρόλων στη φυλή στον διαχωρισµό της σε τάξεις, στην κοινωνική διαστρωµάτωση. Ορισµένες πλούσιες γεωργικές κοινωνίες επέτρεψαν τη µόνιµη κατοχή των αρχηγικών θέσεων µέσω της εκχώρησης των παραγωγικών θεµελίων τους, δηλαδή της γης, του ζωικού και του ανθρώπινου δυναµικού. Κυριάρχησε δηλαδή η κατεξοχήν εγωκεντρική και καταχρηστική για το σύνολο της κοινωνίας συµπεριφορά µιας άρχουσας οµάδας που αξιοποίησε την ανασφάλεια της φυλής για τα ανθρώπινα αυτού του κόσµου (ρόλος του υπεύθυνου της παραγωγής, του φύλακα και του πολεµιστή) και για τα υπεράνω των δυνάµεών µας φαινόµενα (ρόλος του µάγου ή του ιερέα) και µονιµοποίησε τις «διευθυντικές» θέσεις της µε την οικειοποίηση της ακίνητης περιουσίας (γης) και του γεωργοκτηνοτροφικού κεφαλαίου της φυλής. Επικράτησε τότε ένας εκρηκτικός συνδυασµός απληστίας περί την ιδιοκτησία και αλαζονείας κατά την άσκηση της εξουσίας. ηµιουργήθηκαν οι «έχοντες και κατέχοντες» τα µέσα παραγωγής που επέβαλαν την ταξική υποβάθµιση των πολλών, δηλαδή συρρίκνωσαν τις υλικές απολαβές και τα κοινωνικά κεκτηµένα της µεγάλης πλειοψηφίας της φυλής, µε δύο κύρια χαρακτηριστικά: τη µείωση του κοινοτικού µεριδίου στη διατροφή, ένδυση και εγκατάσταση και την αφαίρεση του δικαιώµατος συµµετοχής στη λήψη αποφάσεων για το πλεόνασµα της παραγωγής, για το µέλλον του κοινωνικού συνόλου ή και για την καθηµερινή, ατοµική ζωή. Οι αρχέγονοι µεγαλοϊδιοκτήτες χρησιµοποίησαν τις πηγές της οικονοµικής τους 5

6 εξουσίας για τη συµµετοχή στις άλλες τρεις πηγές των κοινωνικών εξουσιών (ιδεολογικών, στρατιωτικών και πολιτικών) και κατά κανόνα επέβαλαν τον άµεσο ή έµµεσο έλεγχό τους. Οι άρχοντες των κοινωνικών εξουσιών άρχισαν τότε να δηµιουργούν και την υπερδοµή που κατοχύρωνε και επιδείκνυε τη δύναµή τους, όπως περίκλειστα µεγαλοπρεπή ανάκτορα ή και οχυρωµένα αστικά κέντρα µε υπηρετικό προσωπικό και διακοσµητικά πολύτιµα µέταλλα. Εποµένως, η µόνιµη κοινωνική διαστρωµάτωση συνέβαλε κατά το δεύτερο µισό της 4 ης π.χ. χιλιετίας στη δηµιουργία και την εν συνεχεία επιτάχυνση της αστικοποίησης: οι κατέχοντες την παραγωγική γη και τα πλεονάσµατά της, οι στρατιωτικοί και πολιτικοί ηγέτες και οι αρχιερείς έπρεπε όχι µόνο να στεγαστούν πολυτελέστερα, αλλά και να προστατευτούν από την αλλότρια απληστία, µαζί µε το υπηρετικό προσωπικό τους, µέσα σε µια οχυρωµένη «πόλη». Η αταξική, άµεσα συµµετοχική στη χάραξή της, πορεία της ανθρωπότητας άρχισε να γυρίζει αργά αλλά σταθερά την κοινωνική της σελίδα. Οξύµωρο, είναι βέβαια, το γεγονός ότι το κοινωνικό προπατορικό µας αµάρτηµα φαίνεται ότι οδήγησε στην ευεργετική για την ανθρωπότητα ανακάλυψη συστήµατος γραφής, µε την οποία ξεκίνησε και η ιστορική µας περίοδος. Αναγκάστηκαν να την εφεύρουν περί το π.χ. οι «υπάλληλοι» ορισµένων πρώτων αστικοποιηµένων ολιγαρχών για τη φερέγγυα λογιστική αποτύπωση της διαχείρισης και εξέλιξης του συσσωρευµένου πλούτου. Συγκρίνοντας τις χωρικά εγκλωβισµένες γύρω από τις εύφορες γαίες γεωργοκτηνοτροφικές κοινωνίες µε τις ελεύθερες αταξικές οµάδες των κυνηγώντροφοσυλλεκτών και των µετεξελίξεών τους, των νοµαδικών φυλών που στηρίχθηκαν κυρίως στην κτηνοτροφία, διαπιστώνουµε ότι οι µεν πρώτες υπερείχαν θεαµατικά ως προς την πληθυσµιακή αύξηση και τη συσσώρευση υλικής δύναµης, ενώ οι δεύτερες πλεονεκτούσαν ως προς τη συλλογική και χωρίς διακρίσεις δοµή και λειτουργία τους αλλά και στο καθαρά βιολογικό επίπεδο των µελών τους. Τα αρχαιολογικά ευρήµατα αναδεικνύουν τις µεγάλες διαφορές µεταξύ των αστικών ή ηµιαστικών υποδοµών στις πλούσιες περιοχές και των λιτών καταλυµάτων των νοµάδων, αποκαλύπτουν όµως ότι οι τελευταίοι είχαν πολύ καλύτερη υγεία και ευρωστία (εντυπωσιακά µεγαλύτερο ύψος) από τους ευρασιάτες γεωργούς των τελευταίων προϊστορικών χρόνων και των πρώτων ιστορικών χιλιετιών. Ήταν το τίµηµα που πλήρωσαν οι παραγωγικά προνοµιούχες κοινωνίες της τότε εποχής για την ασφαλέστερη, αφθονότερη αλλά µειωµένης ποιότητας σίτισή τους, για τον συνωστισµό τους στις εύφορες αλλά ανθυγιεινές παραποτάµιες περιοχές και για τον εν συνεχεία υποβιβασµό της πλειοψηφίας τους στην τάξη των υπόχρεων εργασίας, χωρίς ουσιαστικά κοινωνικά δικαιώµατα. Η πολύ πιο ισορροπηµένη διατροφή, η υγιεινή ζωή και η αρµονική συµβίωση των νοµάδων στο πλαίσιο της φυλής τους και µε το φυσικό περιβάλλον 3, οι πολλοί βαθµοί ελευθερίας µε αβεβαιότητες, ανταµείφθηκαν βιολογικά. β) Η εποχή του γεωργοκτηνοτροφικού καπιταλισµού µε την αγορά, την απροκάλυπτη δουλεία και την ανάδυση της ελεύθερης µικροµεσαίας τάξης (3.500 π.χ. έως 1500 µ.χ.) Το κοινωνικό προπατορικό µας αµάρτηµα γέννησε, εδώ και χρόνια στην εύφορη Μεσοποταµία, τον «γεωργοκτηνοτροφικό καπιταλισµό», υπό την απλή έννοια της πρώιµης δοµής µιας ολιγαρχίας µεγαλοϊδιοκτητών που κατείχαν ως ιδιώτες 4 το κεφάλαιο σε γη, τα µέσα παραγωγής, τον εξοπλισµό, τη ζωική δύναµη και το ανθρώπινο δυναµικό για την καλλιέργεια-εκτροφή, εκµετάλλευση και πώληση φυτικών και ζωικών προϊόντων. Η περίοδος του γεωργοκτηνοτροφικού καπιταλισµού κράτησε πέντε ολόκληρες χιλιετίες και οδηγούσε, κατά κανόνα, στη διαστρωµάτωση των ανθρώπων σε τρεις κύριες τάξεις: τους ποσοστιαία 3 Παρά τη σχετικά πρόσφατη βιολογική εξίσωση των πληθυσµών των αναπτυγµένων χωρών µε τους προγόνους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες (τουλάχιστον ως προς το µέσο ύψος (1,75) για τους άνδρες), διατηρείται η αρχέγονη νοσταλγία µας για τον ουτοπικό ίσως κοινωνικό παράδεισο της ζωής σε αραιοκατοικηµένες περιοχές, στα πλαίσια µιας αταξικής, άµεσα δηµοκρατικής µικρής κοινωνίας. Σπάνιες είναι βέβαια οι περιπτώσεις κοινωνικοοικονοµικά επιτυχηµένων συνανθρώπων µας που αυτοεξορίζονται αναζητώντας την ηρεµία ενός αποµακρυσµένου από τον «πολιτισµό» φυσικού περιβάλλοντος. 4 Η κατοχή ήταν άµεση ή κατ εξουσιοδότηση όταν ο µεγαλοϊδιοκτήτης είχε τη νοµή ελέω ανώτατου άρχοντα, ιδιοκτήτη όλης της επικράτειας, των αγαθών και των ανθρώπων της. 6

7 ελάχιστους πλούσιους «άρχοντες» της γης, τους φτωχούς µικροϊδιοκτήτες µέσων παραγωγής, γεωργούς ή βιοτέχνες, που αντιπροσώπευαν ένα µικρό έως και σηµαντικό αλλά µε ευρύτατες διακυµάνσεις ποσοστό του πληθυσµού, αλλά και πολλούς κοινωνικά ανύπαρκτους ανθρώπους, τους ακτήµονες και τους δούλους, συνήθως λάφυρα πολέµου ή χρεωκοπηµένους αγρότες. Η «αγορά» ήταν - και παραµένει, υπό την ευρεία έννοια του όρου, µέχρι σήµερα - χώρος ανταλλαγής προϊόντων αλλά και υπηρεσιών και εµπειριών. Λειτουργούσε υποτυπωδώς και στις προϊστορικές αταξικές κοινωνίες ως πολύτιµο αναδιανεµητικό, ανταποδοτικό αλλά και συνεκτικό δρώµενο, αναγκαίο για την καλύτερη επιβίωση, τη συµβίωση και την εξέλιξή τους µέσω της ανταλλαγής προϊόντων και της διάδοσης τεχνικών και πολιτιστικών επιτευγµάτων. Στις µετέπειτα διαστρωµατωµένες γεωργοκτηνοτροφικές κοινωνίες τα µεγέθη της παραγωγής, φύλαξης και διαχείρισης προϊόντων πολλαπλασιάστηκαν. Η συνακόλουθη αναβάθµιση των χώρων και λειτουργιών της αγοράς ανέδειξε και την κοινωνική της επιρροή εντός αλλά και εκτός των ορίων της φυλής. Συνέβαλε έµµεσα στη λειτουργική συνένωση των φυλών, στην ενίσχυση των αστικών συγκεντρώσεων, των οχυρώσεών τους και στην οικονοµική και πολιτική δύναµη, εν µέρει των απλών παραγωγών και κυρίως της εκάστοτε άρχουσας τάξης που συγκροτούσε και τον φορέα του γεωργοκτηνοτροφικού καπιταλισµού. Εποµένως, µια αρχέγονη µορφή αγοράς προϋπήρξε του γεωργοκτηνοτροφικού καπιταλισµού και η εν συνεχεία εξέλιξή της επέδρασε θετικά, κατά το µέγιστο διάστηµα της προϊστορίας και της ιστορίας µας, στην κοινωνικοοικονοµική ανάπτυξη. Αλλά και ο καπιταλισµός διαθέτει βαθιές ρίζες, υπό την πρώιµη έστω γεωργοκτηνοτροφική µορφή του. ιαπιστώσαµε ότι επεκράτησε και κυριάρχησε στον κόσµο κατά το συντριπτικά µεγαλύτερο διάστηµα της ιστορίας µας και αναγνωρίζουµε, τόσο τις θετικές, έως και θεαµατικές, αναπτυξιακές συµβολές του στα πολιτιστικά, επιστηµονικά και τεχνολογικά µας επιτεύγµατα, όσο και τις αρνητικές έως και εξοντωτικές δράσεις του στον άνθρωπο, τις κοινωνίες και το φυσικό µας περιβάλλον. Ο καπιταλισµός πρέπει να κρίνεται συνεχώς σύµφωνα µε τις αρχές της διαλεκτικής και της ισηγορίας, χωρίς δογµατικές ευλογίες ή στείρες καταδίκες. Επισηµαίνεται, δηλαδή, ότι απορρίπτεται κατηγορηµατικά, τόσο η a priori αρνητική αντιµετώπιση των εκπροσώπων του, όσο και το άλλοθι της «ηθικής ουδετερότητας» για τα πεπραγµένα τους. Τις πρώτες δύο και πλέον ιστορικές χιλιετίες (3.300 έως π.χ.), µέχρι και το τέλος της εποχής του χαλκού, στις εύφορες παραποτάµιες περιοχές µε ήπια κλιµατικά χαρακτηριστικά επικράτησαν τα συγκεντρωτικά και επιτακτικά-εξαναγκαστικά µορφώµατα εξουσίας. Την πρώτη ασιατική αυτοκρατορία ίδρυσαν οι Σουµέριοι, τους διαδέχθηκαν κατά τη 2 η π.χ. χιλιετία οι Χετταίοι και στη συνέχεια κυριάρχησαν οι Ασσύριοι. Οι κατακτητές διέθεταν τα αρχικά πλεονεκτήµατα της προέλευσης από σκληρό και άγονο περιβάλλον και της συλλογικότητας µε την πειθαρχηµένη αξιοποίηση της ευρείας λαϊκής βάσης των φυλών τους. Ανάλογες εξελίξεις έζησαν η ινδική υποήπειρος και η Κίνα. Κατά τη διανοµή και τη νοµή της εξουσίας τα ήθη των νικητών αλλοιώνονταν. Κυριαρχούσε ο εγκλωβισµός και η εκµετάλλευση της συντριπτικής πλειοψηφίας των κατακτηµένων από µια άπληστη και αλαζονική νέα ολιγαρχία. Χαρακτηριστική είναι η ουσιαστική απουσία αυτής της πλειοψηφίας από τα κοινωνικά, πολιτιστικά και κυβερνητικά δρώµενα, η αντιµετώπιση των µελών της ως άβουλων και αναλώσιµων υπηρετών για την εξυπηρέτηση των αρχόντων. Αναδείχθηκε µάλιστα και µια πρώιµη τάση «παγκοσµιοποίησης» της αγοράς από τους τότε µεγάλους του γεωργοκτηνοτροφικού καπιταλισµού, µέσω της επιβολής οικονοµικών εξαρτήσεων στις γειτονικές περιοχές, δηµιουργίας αποµακρυσµένων αποικιών, σύναψης εµπορικών συµφωνιών ή και οργάνωσης πολεµικών εκστρατειών για τη διασφάλιση της µεγαλύτερης δυνατής εµβέλειας στον έλεγχο των πολύτιµων πρώτων υλών. Ακολούθησε η επανάσταση της εποχής του σιδήρου κατά τους τελευταίους αιώνες της 2 ης π.χ. χιλιετίας που ανέτρεψε τις τότε κοσµικές εξουσίες και ενίσχυσε σταδιακά στην Ευρασία - και όχι µόνο - τη µικροµεσαία τάξη των οικονοµικά ανεξάρτητων µικροϊδιοκτητών γης, βιοτεχνών και εµπόρων. Το δυναµικό αυτό κοινωνικό υποσύνολο δηµιούργησε και τις αρχαιοελληνικές, ρωµαϊκές και ορισµένες ασιατικές πολιτικές εξαιρέσεις των ελευθέρων 7

8 «πολιτών-οπλιτών», που συγκροτούσαν την πολιτική και στρατιωτική δύναµη των κοινωνιών τους και επέβαλαν, σε λίγες βέβαια περιπτώσεις, την άµεση δηµοκρατία της ισονοµίας, της ισοτιµίας και της ισηγορίας. Το πλειοψηφικό πάντως µερίδιο στον χώρο και τον χρόνο όλης της γεωργοκτηνοτροφικής περιόδου κατείχαν τα απολυταρχικά καθεστώτα, αλλά και στις ελάχιστες δηµοκρατικές νησίδες οι κάτοικοι χωρίς πολιτικά δικαιώµατα και οι δούλοι συνέχισαν να υπάρχουν σε σηµαντικούς απόλυτους και σχετικούς αριθµούς. Τέλος, είναι αξιοσηµείωτο το γεγονός ότι από το ξεκίνηµα της εποχής του σιδήρου µέχρι σήµερα, η άνοδος και η πτώση των κοσµικών εξουσιών συσχετίζονται εντυπωσιακά µε την αύξηση-ενίσχυση και τη συρρίκνωση-υποβάθµιση αυτής της ελεύθερης µικροµεσαίας τάξης. Χαρακτηριστικότερα είναι τα παραδείγµατα συσχετισµού της διάλυσης της µικροµεσαίας τάξης µε την παρακµή και πτώση της δυτικής (476 µ.χ.) και στη συνέχεια την υποβάθµιση της ανατολικής (1025 µ.χ.) ρωµαϊκής αυτοκρατορίας 5. Αντίστοιχες είναι και οι ανατροπές δυναστειών στην αυτοκρατορία της Κίνας και οι πολλές, σχετικά πρόσφατες, καταρρεύσεις καθεστώτων σε µεγάλες ευρασιατικές δυνάµεις, µε εντυπωσιακότερη τη ρωσική επανάσταση του Η δε δυτική Ευρώπη έζησε επί χίλια χρόνια την τεχνολογικά, πνευµατικά και πολιτιστικά αγκυλωµένη µεσαιωνική εποχή λόγω της δεσποτικής τριαρχίας, τοπικών ισχυρών φεουδαρχών, αδύναµων βασιλέων και της επικυρίαρχης εκκλησίας, που είχαν µετατρέψει τη συντριπτική πλειοψηφία της µικροµεσαίας τάξης σε δουλοπάροικους χωρίς την παραµικρή κοινωνική και πολιτική παρουσία. γ) Ευρωπαϊκή αναγέννηση και εµποροκρατία, βιοµηχανική επανάσταση και δυτική αποικιοκρατία, γαλλική επανάσταση και αστική κυριαρχία (16 ος, 17 ος, 18 ος και 19 ος αιώνας) Η επί χρόνια κυριαρχία του γεωργοκτηνοτροφικού καπιταλισµού κλονίστηκε στην Ευρώπη περί το 1500 µ.χ. ως προς το οικονοµικό της σκέλος, λόγω κεντροβαρούς σύγκλισης των κοσµικών εξουσιών, παρακµής της κραταιάς µεσαιωνικής ιδεολογίας και ισχυροποίησης της εµποροκρατίας, δηλαδή του εµπορικού καπιταλισµού. Προηγήθηκαν οι µεγάλες συστηµικές αλλαγές όλων των κοσµικών εξουσιών και της ιδεολογικής επικυριαρχίας από τον 13 ο µέχρι τον 15 ο αιώνα, µε την εξασθένηση της κοινωνικοπολιτικής βάσης της φεουδαρχίας και τη συρρίκνωση της εµβέλειας της παπικής κηδεµονίας, εις όφελος των κεντροβαρών εθνικών κρατών και εκκλησιών. Τις ανατρεπτικές αλλαγές επιτάχυνε και η ύφεση της αγροτικής οικονοµίας στον ύστερο ευρωπαϊκό µεσαίωνα που ανάγκασε το πλεονάζον εργατικό δυναµικό να αναζητήσει απασχόληση στις πόλεις, κερδίζοντας έτσι και την απεξάρτηση από την υποτέλεια στον φεουδάρχη. Η κραταιά αριστοκρατία της γης έχασε την οικονοµική πρωτοκαθεδρία από την ανερχόµενη τάξη των εµπόρων (16 ος, 17 ος αιώνας). Οι αστικοί ιστοί ισχυροποιήθηκαν, έγιναν πόλοι της σταδιακής απελευθέρωσης της ελεύθερης και αδογµάτιστης σκέψης κατά τα παλαιότερα ελληνορωµαϊκά πρότυπα, της ανακάλυψης και αξιοποίησης νέων τεχνολογικών επιτευγµάτων αλλά και της πολιτιστικής αναγέννησης που σφράγισε µε τα αριστουργήµατά της το ξεκίνηµα µιας νέας εποχής. Η αναγεννηµένη Ευρώπη κατέκτησε δια θαλάσσης τις πέραν του Ατλαντικού και Ινδικού ωκεανού χώρες και εγκαθίδρυσε, µε πρόσχηµα τη διάδοση της χριστιανικής πίστης, µια νέα κοσµική και ιδεολογική αποικιοκρατία, σκληρότερη ως προς την κοινωνικοοικονοµική αντιµετώπιση των νέων χωρών από όλες τις προγενέστερες των µεγάλων κατακτητών της γεωργοκτηνοτροφικής εποχής. Η αποµύζηση του πλούτου των αποικιών και το απροκάλυπτο εµπόριο δούλων ανέδειξαν, όµως, την αχίλλειο πτέρνα του εµπορικού καπιταλισµού. Ο πραγµατικός «πλούτος των εθνών» 6 συρρικνώθηκε, µε επώδυνες κοινωνικοοικονοµικές επιπτώσεις. Ο πληθωρισµός έπληξε ανελέητα την εργατική τάξη, η ενδογενής παραγωγή 5 Η πτώση της Κωνσταντινούπολης, το 1453 µ.χ. δεν αναιρεί το γεγονός της προκληθείσας ουσιαστικής κατάρρευσης της ανατολικής ρωµαϊκής αυτοκρατορίας το 1025 µ.χ., µέσω της συρρίκνωσής της στην περιορισµένη βυζαντινή επικράτεια, όπως δείξαµε στο δεύτερο κεφάλαιο. 6 Όπως τον όρισε επιστηµονικά ο Άνταµ Σµιθ. 8

9 κατέρρευσε και οι φιλόδοξες άρχουσες δυναστείες δεν µπόρεσαν να αποφύγουν τις αλλεπάλληλες οικονοµικές πτωχεύσεις των κρατικών τους ταµείων. Ακολούθησε το πρώτο βήµα της ανατρεπτικής βιοµηχανικής επανάστασης, στο δεύτερο µισό του 18 ου αιώνα. Με τη µαζική αξιοποίηση των νέων επιστηµονικών και τεχνολογικών επιτευγµάτων, οι ταχύτητες και οι ποσότητες παραγωγής προϊόντων και µετακινήσεων ανθρώπων, αγαθών και κεφαλαίων πολλαπλασιάστηκαν. Οι µεγάλες ευρωπαϊκές δυνάµεις επιτάχυναν την πορεία τους για την πολιτικοστρατιωτική κυριαρχία του κόσµου και επιτεύχθηκε η πρώτη οικονοµική παγκοσµιοποίηση. Το 1720 η Ευρώπη ήλεγχε πλήρως τα δύο τρίτα του παγκόσµιου εµπορίου και µέχρι το 1780 είχε καλύψει τα τρία τέταρτα. Η απεξάρτηση από την ευρωπαϊκή (βρετανική) κυριαρχία ενός αποικιακού κολοσσού, µετά την επαναστατική επικράτηση των βορειοαµερικανικών αποίκων, το 1776, δηµιούργησε τις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής (Η.Π.Α.), που διέθεταν τους φυσικούς πόρους και το ανθρώπινο δυναµικό για την επικυριαρχία σε όλη την αµερικανική ήπειρο και τη σταδιακή ανέλιξη σε υπερδύναµη του δυτικού κόσµου. Με τη γαλλική επανάσταση, στο τέλος του 18 ου αιώνα, κατακτήθηκε για πρώτη φορά σε µεγάλη χώρα της ηπειρωτικής Ευρώπης η πολιτική και στρατιωτική εξουσία από την κατέχουσα ήδη τα νέα µέσα παραγωγής αστική τάξη, που φρόντισε να πνίξει στο αίµα, όχι µόνο µέρος της παλαιάς αριστοκρατίας αλλά και τα ζωηρά στελέχη των εργατικών-λαϊκών κινηµάτων. Παρά την παλιννόστηση ορισµένων κληρονοµικών µοναρχιών και παλαιών δοµών διακυβέρνησης, µετά το «Βατερλώ» της ναπολεόντειας εποχής, η κυριαρχία της αστικής µας τάξης επεκτάθηκε και σταθεροποιήθηκε κατά τον 19 ο αιώνα στον δυτικό κόσµο. Κύριο όπλο της υπήρξε ο πολλαπλασιασµός της οικονοµικής και στρατιωτικής δύναµης µέσω των τεχνολογικών επιτευγµάτων της συνεχιζόµενης µε αλµατώδεις ρυθµούς βιοµηχανικής επανάστασης. Το θετικό κοινωνικοπολιτικό αποτέλεσµα είναι ότι επιβλήθηκε σταδιακά στις αναπτυγµένες χώρες ένα αντιπροσωπευτικότερο σύστηµα διακυβέρνησης, οι αστικές δηµοκρατίες. Μεταβιβάστηκαν, δηλαδή, οι κοσµικές εξουσίες από τους ελέω θεού µονάρχες και το φεουδαρχικό τους περιβάλλον στους πολιτικούς ηγέτες και τα στελέχη που εκπροσωπούν µια ευρύτατη κοινωνική βάση, διότι οι πολίτες απέκτησαν (στη συντριπτική τους πλειοψηφία κατά τον 20 ο αιώνα) το δικαίωµα ψήφου. Εποµένως, τα κράτη άρχισαν να κυβερνώνται µέσω αντιπροσώπων των πολιτών, που εκφράζουν τη βούληση της κοινωνίας και συγκροτούν τη βουλή. Τα µέλη της βουλής εκλέγονται για χρονικά προσδιορισµένη, ολιγόχρονη θητεία, εντάσσονται σε πολιτικά κόµµατα και επιλέγουν κατά πλειοψηφία την εκτελεστική εξουσία, υπό την ηγεσία ενός αιρετού πρωθυπουργού ή προέδρου της δηµοκρατίας. Παράλληλα, η αστική τάξη του δυτικού µας κόσµου ανέδειξε µια νέα κυρίαρχη εµποροβιοµηχανική ολιγαρχία παγκόσµιας εµβέλειας που περιφρόνησε τον κοινωνικό ορθολογισµό της αστικής δηµοκρατίας, διέπραξε και συνεχίζει να διαπράττει µέχρι σήµερα το µοιραίο για τις εκάστοτε ηγέτιδες τάξεις, κοινωνικό προπατορικό αµάρτηµα: καταφέρνει να επηρεάζει αποφασιστικά τα κοσµικά καθεστώτα, απολυταρχικά ή και κοινοβουλευτικά, προς την κατεύθυνση της διεύρυνσης των οικονοµικών ανισοτήτων, κτίζει και προβάλλει την απληστία και αλαζονεία της, δηµιουργώντας µια νέα «αγοραία» έκδοση των ταξικών αγκυλώσεων και καταχρήσεων της φεουδαρχικής εποχής. Ο 19 ος αιώνας χαρακτηρίζεται από την εξάπλωση της δυτικής αποικιοκρατίας στο µέγιστο τµήµα των µη ανεπτυγµένων αλλά οικονοµικά αξιόλογων περιοχών του πλανήτη. Οι ηγεσίες των µεγάλων δυνάµεων της εποχής εκµεταλλεύονται την απαλλαγή από τις υποκριτικές ηθικές δεσµεύσεις της παραδοσιακής θρησκείας, παραβλέπουν προκλητικά τις περί λιτότητας και εγκράτειας αρχές της φιλελεύθερης προτεσταντικής µεταρρύθµισης και δεν αισθάνονται την υποχρέωση της στοιχειώδους φροντίδας για τους, παραδοµένους στο έλεος της διεθνούς κερδοσκοπίας, µη κεφαλαιούχους εργαζοµένους όλων των κατηγοριών. 9

10 δ) Παγκόσµιοι πόλεµοι και ο σοσιαλιστικός κοµµουνιστικός αντίλογος της Σοβιετικής Ένωσης ( ) Ο 20 ος αιώνας ξεκίνησε ως εποχή κορύφωσης µιας κυνικής συνύπαρξης: η κοινωνική αναλγησία 7 του βιοµηχανικού καπιταλισµού στήριξε την απογείωση των «δυτικών» τεχνολογικών και πολιτιστικών επιτευγµάτων του, ευρωπαϊκών και βορειοαµερικανικών. Η συνεχώς διευρυνόµενη παγκοσµιοποίηση των κατακτήσεων και συγκρούσεων των συµφερόντων, η απληστία και η αλαζονεία της κυριαρχικής τους έκρηξης, στιγµάτισαν ανεξίτηλα το πρώτο µισό του αιώνα µε δύο παγκοσµίους πολέµους και το θλιβερό ρεκόρ των µεγαλύτερων αιµατοχυσιών και καταστροφών στην ανθρώπινη ιστορία. Τα θύµατα των άγριων πολεµικών αλληλοεξοντώσεων ξεπέρασαν τα 120 εκατοµµύρια, κυρίως νέων ανθρώπων. Στην «Εισαγωγή» του τετάρτου κεφαλαίου συνοψίζονται τα αποκαλυπτικά της απληστίας και αλαζονείας των µεγάλων δυνάµεων της εποχής αίτια και αποτελέσµατα του Α παγκόσµιου πολέµου ( ), τα λάθη των νικητών και οι φασιστικές εκτροπές του µεσοπολέµου ( ) που οδήγησαν στον φονικότερο και εγκληµατικότερο πόλεµο στην ανθρώπινη ιστορία, τον Β παγκόσµιο πόλεµο ( ). Από κοινωνικοοικονοµική και πολιτική άποψη, µετουσιώνεται κατά τον 20 ο αιώνα σε κυβερνητική πρακτική µια διαφορετική ιδεολογική πορεία, µε υπόβαθρο την αρχέγονη νοσταλγία µας για την προγονική, αταξική κοινωνία. Την ξεκίνησαν µετά τον µεσαίωνα οι διανοούµενοι οραµατιστές της «ιδανικής κοινωνίας», αναδείχθηκε ως µαχητική συνιστώσα της Γαλλικής επανάστασης αλλά πνίγηκε και αυτή στο αίµα. εν έσβησε όµως και κατά τον 19 ο αιώνα µετεξελίχθηκε στις πολλές και ενδιαφέρουσες «σοσιαλιστικές» θεωρίες, ειρηνικές αλλά και επαναστατικές, υποσύνολο των οποίων είναι και οι αναρχικοί, οπαδοί της άµεσης κατάργησης κάθε µορφής εξουσίας. Κυρίαρχη αναδείχθηκε η µαρξιστική θεωρία, λόγω της διαλεκτικής της πληρότητας στην ανάλυση της κοινωνικοοικονοµικής ιστορίας και της επιστηµονικής θεµελίωσης των θέσεων και προτάσεων για την αντικατάσταση του καπιταλισµού από τον κοµµουνισµό. Στις αρχές του 20 ου αιώνα (1917), η κρατούσα τότε στη Ρωσία µαχητική µετεξέλιξη του µαρξισµού επεκράτησε επαναστατικά στην αχανή και καθυστερηµένη ευρασιατική επικράτεια των Τσάρων και για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία εγκαθιδρύθηκε ένα νέου τύπου καθεστώς σε µείζονα γεωπολιτική κλίµακα. Είχε προηγηθεί µεθοδική προετοιµασία που στηρίχθηκε στη λαϊκή αγανάκτηση εναντίον ενός παρηκµασµένου απολυταρχικού καθεστώτος, υπεύθυνου για την εξαθλίωση του ρωσικού λαού και τις τραγικές απώλειες της νεολαίας του στα µέτωπα του Α παγκοσµίου πολέµου. Οι νικητές επαναστάτες δηµιούργησαν ένα αντίπαλο κοινωνικοπολιτικό σύστηµα, µια υπαρκτή πλέον «σοσιαλιστική» σύνθεση αντικαπιταλιστικής θεωρίας και πρακτικής (υπό απολυταρχική, όµως, µονοκοµµατική «κοµµουνιστική» κυριαρχία) και εφάρµοσαν δηµοκρατικά αδιανόητες ακρότητες για την εξόντωση εσωτερικών αντιπάλων. Τα αναπτυξιακά αποτελέσµατα του νέου καθεστώτος της Ένωσης των Σοβιετικών Σοσιαλιστικών ηµοκρατιών (Ε.Σ.Σ..), υπήρξαν πάντως εντυπωσιακά κατά την πρώτη τουλάχιστον τριακονταετία του και δηµιούργησαν µια νέα σύγχρονη υπερδύναµη που κατάφερε να επιφέρει και το αποφασιστικό πλήγµα στον ναζισµό, κατά τον Β παγκόσµιο πόλεµο. Η ευρύτερη µικροµεσαία τάξη του καπιταλιστικού κόσµου, δηλαδή οι παρέχοντες τις υπηρεσίες τους εργάτες, διοικητικοί υπάλληλοι και ελεύθεροι επαγγελµατίες, επιστήµονες και µη, άρχισαν ήδη από τον 19 ο αιώνα να οργανώνουν τις πρώτες αντιστάσεις τους στην εξοντωτική εκµετάλλευση των κατόχων του παραγωγικού κεφαλαίου. Μετά την επικράτηση της σοβιετικής επανάστασης και τις τεράστιες καταστροφές του Α παγκοσµίου πολέµου δηµιουργήθηκαν και στις αστικές δηµοκρατίες µαζικά αγωνιστικά κινήµατα κοµµουνιστικής ιδεολογίας, διότι οι απλοί εργαζόµενοι συνειδητοποίησαν ότι µε τον πολλαπλασιασµό της οικονοµικής δύναµης της «αγοράς» υποπολλαπλασιάζεται η δική τους κοινωνική και οικονοµική θέση. ιαπίστωσαν, δηλαδή, ότι την υποταγή του εγκλωβισµένου δουλοπάροικου 7 Για παράδειγµα, το 1908 στην πολιτισµένη Αυστρία, το ένα τρίτο του εργατικού δυναµικού της ήταν ανήλικα παιδιά και στα καθ ηµάς Βαλκάνια η κατάσταση ήταν πολύ χειρότερη. 10

11 στον φεουδάρχη της γεωργοκτηνοτροφικής εποχής, στο πλαίσιο µιας προσωπικής σχέσης εξάρτησης, αντικατέστησε η σχεδόν άνευ όρων κοινωνικοοικονοµική παράδοσή του στην απρόσωπη εµπορική ή βιοµηχανική εταιρεία στο έλεος και την αβεβαιότητα της προσφοράς και της ζήτησης. Αντιµετωπίστηκαν, όµως, σκληρά και κατασταλτικά. Η ιστορική διαδροµή στα αποτελέσµατα των διεκδικήσεων των εργαζοµένων µέχρι και τον Β παγκόσµιο πόλεµο δείχνει άλλωστε ότι η κυρίαρχη εµποροβιοµηχανική αστική τάξη δε δίστασε να προχωρήσει και στις πιο ανίερες συµµαχίες, προκειµένου να περιορίσει τα εργατικά κινήµατα στο ελάχιστο δυνατό και κυρίως να απαλλαγεί από τον «κοµµουνιστικό κίνδυνο» 8. ε) ιπολικός µεταπολεµικός κόσµος και κεϋνσιανή καπιταλιστική όαση, κατάρρευση της Ε.Σ.Σ.. και παλιννόστηση υπό νεοφιλελεύθερο µανδύα της ασύδοτης αγοράς, µεταλλαγµένης σε παγκόσµιο µετα-καπιταλιστικό επικυρίαρχο Μετά τον Β παγκόσµιο πόλεµο ο κόσµος χωρίστηκε από τους νικητές σε δύο κοινωνικοοικονοµικά εκ διαµέτρου αντίθετα και πολιτικοστρατιωτικά αντίπαλα στρατόπεδα, το καπιταλιστικό, µε επικεφαλής τις Η.Π.Α. και τις αναπτυγµένες αστικές δηµοκρατίες, και το σοβιετικό του «υπαρκτού σοσιαλισµού», µε κυρίαρχη την Ε.Σ.Σ.. και σηµαντικότερα µέλη τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Στο κοµµουνιστικό στρατόπεδο προσχώρησε επαναστατικά και ο ασιατικός γίγαντας, η Κίνα, που διαφοροποιήθηκε όµως σταδιακά στο ιδεολογικό και πρακτικό κυβερνητικό επίπεδο µετά τον θάνατο του Στάλιν (1953). Το καπιταλιστικό στρατόπεδο, υπό την πίεση και του αντίπαλου δέους, έζησε τη «χρυσή Κεϋνσιανή τριακονταετία» ( ), µια κοινωνική όαση για τον απλό πολίτη λόγω της ουσιαστικής ενίσχυσης του κράτους-πρόνοιας σε όλες του τις συνιστώσες. Τα µεταπολεµικά κράτη του σοβιετικού συνασπισµού ξεκίνησαν από µειονεκτική οικονοµική θέση και δεν κατάφεραν να πετύχουν ένα σηµαντικό κοινωνικό στόχο, την κάλυψη ή έστω τη µεγάλη µείωση της διαφοράς στο µέσο επίπεδο ζωής των πολιτών τους µε το αντίστοιχο των γειτόνων τους της δυτικής Ευρώπης. Η κυρίαρχη οικονοµική ολιγαρχία των µεγάλων δυνάµεων του δυτικού κόσµου δεν άφησε αναξιοποίητη τη γενικότερη οικονοµική και πολιτική υστέρηση του µέσου σοβιετικού πολίτη. Με αφορµή τα πληθωριστικά φαινόµενα, συνέπεια κυρίως των πετρελαϊκών κρίσεων του 1973 και του 1979, η ανάλγητη για τις λαϊκές µάζες - και υπεύθυνη σε µεγάλο βαθµό για τη δηµιουργία των φασιστικών καθεστώτων που οδήγησαν στον Β παγκόσµιο πόλεµο - κλασική οικονοµική παράδοση του laissez-faire της αγοράς επανήλθε δριµύτερη ως νεοφιλελεύθερη ιδεολογία της σχολής του Σικάγου. Φυσικός πατέρας της θεωρείται ο Φρίντµαν, πνευµατικός ο Χάγιεκ, πρώτοι ενθουσιώδεις εραστές της υπήρξαν (παραλείπεται αιδηµόνως η Χιλή του Πινοσέτ και ορισµένα άλλα δικτατορικά καθεστώτα της Λατινικής Αµερικής) η Μάργκαρετ Θάτσερ από το 1979 και ο Ρόναλντ Ρέιγκαν από το 1981 και στόχοιθύµατα τα δηµόσια αγαθά και οι εργασιακές κατακτήσεις. Το ξήλωµα των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας και η µετατροπή τους σε εµπορεύµατα αρχίζει να γενικεύεται στις αρχές της δεκαετίας του 80 και καλπάζει κατά την τελευταία φάση της κατάρρευσης του «αντίπαλου δέους» της Σοβιετικής Ένωσης, προς στο τέλος της δεκαετίας. Η παλιννόστηση των κλασικών του µονεταρισµού υπό τον νεοφιλελεύθερο µανδύα οδήγησε στην τρίτη κατά σειρά ιστορική µετάλλαξη του καπιταλισµού. οµήθηκε, δηλαδή, ένας παγκόσµιος µετα-καπιταλισµός της µη παραγωγικής σε αγαθά και θέσεις εργασίας και χωρίς κανόνες ή ουσιαστικούς περιορισµούς, άυλης χρηµατοπιστωτικής εκµετάλλευσης, όχι µόνο εµποροβιοµηχανικών προϊόντων αλλά και πάσης φύσεως υπηρεσιών, πρώτων υλών και ενεργειακών πόρων. Η εξέλιξη αυτή κωδικοποιείται ως σύντηξη µιας θεσµικής και µιας τεχνικής δυναµικής. Οι πολιτικές εξουσίες απεµπόλησαν το θεσµικό οικονοµικό καθήκον τους προς τον πολίτη διά της κατάργησης των κανόνων προστασίας των κρατών και των κοινωνιών τους από την απληστία των αγορών. Οι τελευταίες δρουν ανεµπόδιστα 8 Ας θυµηθούµε την ανοχή ή και την έµµεση στήριξή της στο φασισµό και τον ναζισµό. 11

12 αξιοποιώντας την εκρηκτική ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών στην πληροφορική και τις επικοινωνίες. ηµιουργήθηκαν και ενεργοποιήθηκαν νέες δοµές χρηµατιστηριακών προϊόντων, ισοδύναµων σε ισχύ και πλανητική εµβέλεια µε τα υπερόπλα των υπερδυνάµεων για τον «πόλεµο των άστρων». Οι αστικές µας δηµοκρατίες κατάφεραν να αυτοχειριασθούν και να µετασχηµατίσουν τις αγορές σε παγκόσµια, επικυρίαρχη υπερδύναµη. Οι δογµατικές ιδεοληψίες είναι πάντα χρήσιµες στις άρχουσες τάξεις. Υπενθυµίζεται ότι η παγκόσµια οικονοµική ολιγαρχία, µε τη στήριξη της αστικής µας τάξης και των καθεστώτων της, προσπαθεί απεγνωσµένα να επιβάλλει εδώ και τέσσερις αιώνες ως κυρίαρχη ιδεοληπτική συνιστώσα της κοσµικής µας ιδεολογίας τον οικονοµικό φιλελευθερισµό. Παρά τις αλλεπάλληλες οικονοµικές και πολιτικές αποτυχίες αυτής της ιδεοληψίας 9 οι ιερείς του διεθνούς καπιταλισµού επιχείρησαν να επενδύσουν ιδεολογικά και στον νέο-φιλελευθερισµό, µε το κοινωνικοπολιτικό επιχείρηµα ότι το οικονοµικό αυτό σύστηµα συγκροτεί το οικονοµικό υπόβαθρο της κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας. Το φαιδρό είναι ότι συνεχίζεται µέχρι σήµερα αυτή η προπαγάνδα παρά το γεγονός ότι οι νεοφιλελεύθερες οικονοµικές πολιτικές ταιριάζουν το ίδιο, αλλά αποδίδουν περισσότερο στα απολυταρχικά ή στα οιονεί δηµοκρατικά καθεστώτα. Εποµένως, έχουµε απαλλαγεί προ πολλού από τον δογµατικό µύθο ότι η οικονοµία της αγοράς και ο καπιταλισµός γέννησαν και στηρίζουν την αστική δηµοκρατία. Ο πρώιµος καπιταλισµός των µεγαλοϊδιοκτητών γης έζησε κατά προτίµηση σε απολυταρχικά καθεστώτα επί χρόνια. Ο εµπορικός καπιταλισµός κυριάρχησε από το τέλος του 15 ου αιώνα, προηγήθηκε δηλαδή κατά εκατοντάδες χρόνια της αστικής δηµοκρατίας στην Ευρώπη και ο βιοµηχανικός καπιταλισµός ενίσχυσε αποφασιστικά τις κοσµικές εξουσίες των επιτιθέµενων για την κατάλυση και υποδούλωση των µεγάλων αστικών δηµοκρατιών, κατά τους δύο παγκόσµιους πολέµους. Τα τελευταία τριάντα και πλέον χρόνια, το παράδειγµα της Κίνας αποδεικνύει ότι η οικονοµία της αγοράς όχι µόνο λειτουργεί, αλλά µπορεί να θριαµβεύει και εκτός κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας. Αλλά και εντός της κοινοβουλευτικής δηµοκρατίας, υπό την επικυριαρχία της αγοράς, είναι αφελές να πιστεύει κανείς ότι το µόνο που χρειαζόµαστε για να λειτουργήσουµε δηµοκρατικά είναι σύνταγµα και εκλογές, όπως άλλωστε διαπιστώνουµε καθηµερινά και εµείς οι ίδιοι 10. Η κατάρρευση του παραπάνω νεοφιλελεύθερου µύθου εκτρέπει τώρα την ιδεολογία στην θεοποίηση της έννοιας και της δύναµης του ιδιωτικού οικονοµικού συµφέροντος. Η ατοµική οικονοµική επιτυχία προβάλλεται ως ο κυρίαρχος ιδεολογικός στόχος, η µεγιστοποίηση του οποίου µε κάθε νόµιµο - ή και στα όρια του νόµου - µέσο µας απαλλάσσει από την ανασφάλεια και ικανοποιεί όλες τις υλικές και άυλες ανθρώπινες ανάγκες και επιθυµίες µας. Υπό την παραλυτική επήρεια του φόβου της φτώχειας, σε ένα περιβάλλον µε συρρικνωµένη την κοινωνική πρόνοια και αλληλεγγύη, ο homo sapiens απογυµνώνεται από τους ανοικτούς ορίζοντες του κόσµου των ιδεών και συρρικνώνεται στον µονοδιάστατο homo-economicus. εν υπάρχει άλλωστε και το άλλοθι της πειθαναγκαστικής υπακοής µας σε θρησκευτικά δόγµατα ή του αντίπαλου δέους των επαναστατικών κοσµικών δογµάτων. Πράγµατι, οι αστικές µας δηµοκρατίες κατάφεραν µε την ιδρυτική τους πράξη να απαλλαγούν από τη συγκυριαρχία των ιδεολογικών πηγών εξουσίας θρησκευτικού τύπου, τις έθεσαν εκτός των συνόρων της κοσµικής επικράτειας και περιόρισαν τη δύναµή τους. Η δε κατάρρευση και τελική ήττα του σοβιετικού κοινωνικοοικονοµικού µοντέλου δόξασε τις αντίπαλες καπιταλιστικές κοινωνίες και στιγµάτισε όχι µόνο τη σύντοµη ζωή αλλά και τον απόηχο του υπαρκτού σοσιαλισµού, βάσει και της διαχρονικής κυνικής πρακτικής «ουαί τοις ηττηµένοις». Οι νικήτριες αστικές δηµοκρατίες εξουδετέρωσαν εδώ και 60 χρόνια από τον 9 Κρίσεις παραγωγής, συνακόλουθη ανεργία και εξαθλίωση των εργαζοµένων, εκτροπή των αστικών δηµοκρατιών προς απολυταρχικά καθεστώτα. 10 Στο εισαγωγικό µέρος αυτού του δοκιµίου αναφέρθηκε αυτή η επισήµανση από τον οικονοµολόγο του Harvard, Bruce Scott. Ο δε νοµπελίστας οικονοµολόγος Joseph Stiglitz επισηµαίνει ότι µια από τις µεγαλύτερες αλλαγές που έχουν συµβεί από την αρχή της δεκαετίας του 1990 είναι το πόσο θολό έχει γίνει το νόηµα της δηµοκρατίας και πόσο εύκολη είναι η χειραγώγηση των εκλογών. 12

13 παγκόσµιο πολιτικό χάρτη την ανατρεπτική συνιστώσα του σοσιαλισµού 11, δηλαδή αφαίρεσαν όχι µόνο τη δυνατότητα της επανάστασης αλλά και τη διακηρυγµένη πρόθεση της επαναστατικής αλλαγής από τα κόµµατα που υποστηρίζουν µέχρι σήµερα αυτή τη σηµαντικότερη, µέχρι πρόσφατα, αντίπαλη ιδεολογική πηγή εξουσίας κοσµικού τύπου. Είναι βέβαια πολύ νωρίς για µια αξιόπιστη ολιστική κοινωνική σύγκριση µεταξύ του εκπνεύσαντος κοινωνικοοικονοµικού συστήµατος στα πρώην σοβιετικά καθεστώτα και της ακµάζουσας σήµερα παγκόσµιας αυτοκρατορίας της µετα-καπιταλιστικής αγοράς. Κατά µείζονα λόγο θα ήταν επιπόλαια, αν όχι και ύποπτη, η απαξίωση της µαρξιστικής θεωρίας που ενέπνευσε τη σοβιετική επανάσταση και όχι µόνο. Η υβριδική αλλά εξαιρετικά επιτυχηµένη, µε τα καπιταλιστικά µας µέτρα, πορεία της κοµµουνιστικής Κίνας είναι σε πλήρη εξέλιξη, ενώ άλλαξαν ριζικά τα δεδοµένα και οι προοπτικές των αρχών της δεκαετίας του 90, λόγω της νέας µετα-καπιταλιστικής δοµής. Το µέλλον των υπερεξουσιών χωρίς ευρύ κοινωνικό έρεισµα υπήρξε ιστορικά δυσοίωνο και αξίζει τον κόπο να επικαιροποιηθούν, χωρίς δογµατισµούς, ορισµένες κριτικές αναλύσεις τόσο των επιτυχηµένων όσο και των αποτυχηµένων πρακτικών της µαρξιστικής θεωρίας. στ) Παρακµή των αστικών δηµοκρατιών, οι δραµατικές επιπτώσεις στη νέα γενιά και οι άµεσες ευθύνες µας ιαπιστώσαµε ότι η αστική µας τάξη επέβαλε τη δική της δηµοκρατία, κυριάρχησε οικονοµικά αλλά και πολιτικά στον κόσµο επί δύο και πλέον αιώνες και βρίσκεται σήµερα υπό καθεστώς παρακµιακής υποτέλειας στη µετα-καπιταλιστική αγορά. Αναγνωρίζουµε απερίφραστα, µε τα υπάρχοντα ιστορικά δεδοµένα, τα µεγάλα συγκριτικά πλεονεκτήµατα των κοινοβουλευτικών δηµοκρατιών σε σχέση µε τις περισσότερες µορφές πολιτευµάτων των διαστρωµατωµένων κοινωνιών, από το π.χ. µέχρι τα τέλη του 18 ου αιώνα, και δεν καταδικάζουµε a priori το κυρίαρχο µέχρι σήµερα καπιταλιστικό σύστηµα. Απορρίπτουµε, όµως, κατηγορηµατικά και τη συνήθη προσποίηση ότι δεν γνωρίζουµε τις κατά καιρούς ακραίες «ταξικές» καταχρήσεις και ανισότητες σε βάρος της κοινωνικής πλειοψηφίας των µη κεφαλαιούχων εργαζοµένων και, κυρίως, τη σχετικά πρόσφατη εκχώρηση ζωτικού µέρους των κοσµικών εξουσιών µας στην παγκόσµια οικονοµική ολιγαρχία. Υπενθυµίζουµε λοιπόν ότι το 75% του «πλούτου των εθνών» κρατούν και νέµονται σήµερα οι «ευδαίµονες», το 5% της παγκόσµιας κοινότητας. Ελέγχουν οικονοµικά την ανθρωπότητα 12 και λειτουργούν ως επικυρίαρχοι των πολιτικών εξουσιών της. Το 75% των συνανθρώπων µας είναι «απόκληροι» και διαθέτουν µόλις το 5% του παγκόσµιου πλούτου. ιακρίνονται σε «φτωχούς», ένα 25% που διαθέτει το 4% του παγκόσµιου πλούτου και φυτοζωεί µε 2,50 έως 10 δολάρια την ηµέρα, και σε «εξαθλιωµένους» που αντιπροσωπεύουν τον µισό πληθυσµό της γης, διαθέτουν µόλις το 1% του παγκόσµιου πλούτου και λιµοκτονούν µε (πολύ) λιγότερα από 2,50 δολάρια την ηµέρα. Υπάρχει άλλο ένα 20% του παγκόσµιου πληθυσµού, οι «µικροµεσαίοι» 13 που κατέχουν το υπόλοιπο 25% του παγκόσµιου πλούτου. Χωρίζονται σε δύο ισοµεγέθη υποσύνολα, τους κοινωνικοοικονοµικά αυτοδύναµους που κατέχουν το 15% του παγκόσµιου πλούτου και τους οικονοµικά οριακούς και κοινωνικά εξαρτηµένους που κατέχουν το 5% του παγκόσµιου πλούτου. Στο πρώτο υποσύνολο ανήκουν και όσοι υπηρετούν ή υπηρέτησαν ως στελέχη στον δηµόσιο και ιδιωτικό τοµέα, όπως εγώ. Καλύπτουµε για το ορατό µέλλον την αξιοπρεπή µας διαβίωση, βιώνουµε όµως το αβέβαιο µέλλον των παιδιών µας. Οι εξ ηµών συντηρητικοί έχουµε κλονιστεί ιδεολογικά από τη σηµερινή εφιαλτική πραγµατικότητα, τροµάζουµε από την κατάρρευση της κοινωνικής συνοχής, διστάζουµε όµως να υποστηρίξουµε ανοικτά την 11 Η τελευταία µεγάλη σοσιαλιστική επανάσταση έγινε και επικράτησε όπως είδαµε το 1949 στην Κίνα. 12 Με αποκορύφωµα τις µη αναπτυγµένες χώρες, που συνεχίζει να τις κατέχει άµεσα ή έµµεσα (προπολεµική αποικιοκρατία και µεταπολεµική επικυριαρχία µε ελεγχόµενες τοπικές κυβερνήσεις) και να εκµεταλλεύεται εξαντλητικά τους φυσικούς τους πόρους και τους πληθυσµούς τους. 13 Η µικροµεσαία τάξη αντιπροσωπεύει στις αναπτυγµένες χώρες το 60 έως 30% του πληθυσµού, έναντι µόνον 15 έως 5% στις αναπτυσσόµενες. 13

14 προώθηση δοµικών και λειτουργικών αλλαγών στο κοινωνικοοικονοµικό και πολιτικό σύστηµα. Εποµένως, αναδεικνύεται η ανεύθυνη αδιαφορία ή η συνευθύνη των προγόνων µας και κυρίως όλων ηµών των τυχερών µικροµεσαίων που ζούµε στις αστικές δηµοκρατίες των δυτικών κοινωνιών, για τη ζοφερή πραγµατικότητα των τεσσάρων στους πέντε συνανθρώπους µας. ιαπιστώνουµε ότι η διαχρονική πρακτική της κατά καιρούς εξαθλίωσης της µεγάλης πλειοψηφίας του παγκόσµιου πληθυσµού από τις οικονοµικές ολιγαρχίες - που οδηγούσε νοµοτελειακά στην κατάρρευση όσων κρατικών οντοτήτων τις ανέχτηκαν - αναβιώνει εφιαλτικά τα τελευταία τριάντα χρόνια µε την ανοχή ή και τη συνενοχή των κοσµικών ηγεσιών µας, αλλά και της ψήφου µας. Οι δυνάµεις αυτής της νέας παγκόσµιας αυτοκρατορίας πολλαπλασιάζονται διότι, λόγω της χρήσης των προσφερόµενων από τη σύγχρονη τεχνολογία απείρως ισχυρότερων εργαλείων διαχείρισης και ελέγχου, διαθέτει πρωτόγνωρες για την ανθρωπότητα δυνάµεις πειθαναγκασµού τόσο στις αναπτυσσόµενες όσο και στις δικές µας αναπτυγµένες χώρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι ορισµένα ανθιστάµενα κράτη τεµαχίζονται, δηλαδή γκρεµίζονται τα ενιαία εθνικά σύνορα αιώνων µέσω της καλλιέργειας και της ισχυρής υποστήριξης αποσχιστικών τάσεων για τη δηµιουργία νέων, υποταγµένων υποσυνόλων. Αρκετοί από εµάς τους πολίτες της µικροµεσαίας οικονοµικής τάξης χρεώνουµε αποκλειστικά τις παραπάνω αρχικές και τελικές ευθύνες στην κυρίαρχη σε παγκόσµια κλίµακα εµποροβιοµηχανική και χρηµατοπιστωτική ολιγαρχία, αποσιωπώντας το γεγονός ότι σε σηµαντικό βαθµό εµείς την αναδείξαµε, είναι σαρξ εκ της σαρκός της αστικής τάξης και των «δηµοκρατικών» πολιτικοκοινωνικών επιλογών µας. Είναι δηλαδή προφανές ότι δεν µπορούµε να καλυφθούµε πίσω από ορισµένες θεωρίες διεθνούς συνωµοσίας. Οι ευθύνες πηγάζουν και τα τελικά δρώµενα βαραίνουν το σύνολο της αστικής µας τάξης, που ελέγχει από τον 19 ο αιώνα µέχρι σήµερα σε παγκόσµια κλίµακα και τις τρεις πηγές των κοσµικών εξουσιών, την οικονοµική, την πολιτική και τη στρατιωτική. Ασκούµε δε τις εξουσίες αυτές µέσω των εκπροσώπων µας χρησιµοποιώντας όλες τις µορφές τους, τη συλλογική, την επιµεριστική, τη συγκεντρωτική ή αποκεντρωτική αλλά και την επιτακτική-εξαναγκαστική 14 και παράλληλα έχουµε περιορίσει στο ελάχιστο τις κοσµικές παρεµβάσεις των θρησκευτικών εξουσιών. Το συµπέρασµα είναι ότι, εµµέσως πλην σαφώς, διαθέτουµε τη δυνατότητα να αντιµετωπίσουµε τη δύναµη κρούσης των µη παραγωγικών κεφαλαίων της αγοράς και να ανατρέψουµε τη µετα-καπιταλιστική επικυριαρχία της. Η µη άσκηση αυτής της υποχρέωσης προς το πληττόµενο σήµερα µεγάλο υποσύνολο του αναπτυγµένου κόσµου µας, αλλά και η εγκατάλειψη των καθυστερηµένων χωρών σε πρωτόγνωρες κερδοσκοπικές ακρότητες 15, αποδεικνύει την ανεπάρκεια - τουλάχιστον - των εκάστοτε κυβερνώντων και την παθητική συνενοχή ηµών των ψηφοφόρων τους. Η αστική µας τάξη διαπιστώνει ότι απογυµνώνεται ο κυρίαρχος σηµερινός νεοφιλελευθερισµός από κάθε ιδεολογικό περίβληµα. Αισθανόµαστε καθηµερινά, ως λιγότερο ή περισσότερο ενεργά µέλη της, τον ιστορικό κόλαφο από τη µετατροπή µας σε νευρωτικούς και µύωπες homo economicus. Βιώνουµε φοβισµένοι τις καθηµερινές συνέπειες της εκχώρησης των εξουσιών µας στον παγκόσµιο µετα-καπιταλισµό. Υφιστάµεθα ανήµποροι και σε ατοµικό επίπεδο τον οικονοµικό και ηθικό διασυρµό από την κοινωνικά ανάλγητη και περιβαλλοντικά καταστροφική στρατηγική που χαράσσουν πίσω από το «χρυσούν παραπέτασµα» οι ευδαίµονες και βλέπουµε ξεκάθαρα την κυνική πρακτική του laissez faire των «ιερέων» τους στην αγορά. Ακούµε τον απόηχο της µετά βδελυγµίας απόρριψης αυτής της πρακτικής από το 75% των συνανθρώπων µας και τις δυνατές κραυγές από την πάσχουσα εξ αιτίας µας µεγάλη πλειοψηφία της νέας γενιάς σε όλες τις χώρες, αναπτυγµένες και µη. 14 Βλέπε τους ορισµούς στο δεύτερο κεφάλαιο. 15 Όπως οι µαζικές αγορές τεραστίων εδαφικών εκτάσεων στη λιµοκτονούσα Αφρική για εντατικές καλλιέργειες προϊόντων που εξάγονται αµέσως στις αναπτυγµένες χώρες. 14

15 Τα νέα παιδιά βιώνουν σήµερα οδυνηρά την παρακµή της αστικής µας δηµοκρατίας αλλά και τον µονοδιάστατο εγκλωβισµό του µυαλού τους. Η ανεργία καλπάζει ακόµα και για τους αποφοίτους των δύσκολων, πολυδάπανων, «περιζήτητων» πανεπιστηµιακών σχολών. Υφίστανται και πάλι τα δεσµά του φόβου που το κοινωνικό κράτος της γενιάς µας είχε υποσχεθεί να ξεριζώσει. Στην καλύτερη περίπτωση, δηλαδή όταν δεν είναι άνεργα, συνθλίβονται µεταξύ της ηµιαπασχόλησης µε εξευτελιστικούς όρους και µισθούς, της υπερεκµετάλλευσης της δουλειάς τους και του αχαλίνωτου καταναλωτισµού. Συνακόλουθα, σβήνει η µόνη ελπίδα που πρέπει να παρέχει η αστική δηµοκρατία στους µη προνοµιούχους από καταγωγή νέους: η συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας ελαχιστοποιεί τη δυνατότητά τους να αγωνιστούν για να φοιτήσουν σε καλό σχολείο, να καλυφθούν αξιοπρεπώς από γιατρούς, φάρµακα, στέγη και τροφή, να µπορούν µε τις ικανότητες και τη δουλειά τους να αλλάξουν ουσιαστικά τη ζωή τους προς το καλύτερο. Στοχεύοντας στην αποκατάσταση της στοιχειώδους ισότητας των ευκαιριών στην ανθρώπινη κοινωνία, η νέα αυτή γενιά φέρεται εχθρικά προς την εκάστοτε εξουσία, για τον απλό και δίκαιο λόγο ότι την ενοχοποιεί ως κύριο φορέα επιβολής της υποθήκευσης του µέλλοντός της, της ανασφάλειάς της, του εξευτελισµού της, της κυνικής καταδίκης της σε χρονικό βάθος που ξεπερνάει την ενεργό ζωή της. Ας οµολογήσουµε λοιπόν απλά την κοινωνικοοικονοµική και ηθική αποτυχία της αστικής µας τάξης. ηµιουργήσαµε τις αστικές δηµοκρατίες αλλά δεν τηρήσαµε τις ιδρυτικές τους αρχές. Μόνον κατά τον 20 ο αιώνα οδηγήσαµε την ανθρωπότητα στις δύο φονικότερες αλληλοσφαγές της ιστορίας της µε κύριο θύµα τις τότε νέες γενιές. Ανατρέψαµε στη συνέχεια το αντιδηµοκρατικό πράγµατι, αλλά οικονοµικά φιλικότερο για τους φτωχούς και εξαθλιωµένους, αντίπαλο δέος του υπαρκτού σοσιαλισµού και εγκαταλειφθήκαµε µακάρια στους διαδόχους των οικονοµολόγων του µεσοπολέµου, συνεχιστές της καταστροφικής για την κοινωνική δικαιοσύνη και συνοχή πολιτικής, υπό τον νεοφιλελεύθερο µανδύα. Σήµερα πληρώνουµε το βαρύ τίµηµα αυτής της πολιτικής, µέσω της υποταγής όλων των ουσιαστικών κοσµικών εξουσιών µας στη δογµατικά ανάλγητη για τον συνάνθρωπο, µετα-καπιταλιστική αυτοκρατορία της αγοράς και διαπιστώνουµε τα εγκληµατικά αποτελέσµατα των πράξεων και παραλείψεων του νέου επικυρίαρχου. Η άµεση ή έµµεση συνέργειά µας στο εξελισσόµενο µαζικό ανθρωπιστικό και περιβαλλοντικό έγκληµα, είναι, εποµένως προφανής: θεµελιώσαµε µόνοι µας ή µε τους εκπροσώπους µας τη µεγαλύτερη παγκόσµια ύβρι στην ιστορία του ανθρώπου, έναν τεραστίων διαστάσεων ρατσισµό που έχει οδηγήσει µέχρι σήµερα στην υλική και ηθική εξαθλίωση τρεισήµισι δισεκατοµµύρια συνανθρώπους µας και έσβησε το µέλλον της πρώτης, τουλάχιστον, γενιάς του 21 ου αιώνα. Σπεύδοντας ασυλλόγιστα µε συνεχώς αυξανόµενες κερδοσκοπικές ταχύτητες, φαίνεται ότι οδηγηθήκαµε κατά τις τελευταίες δεκαετίες στην πραγµάτωση του απόλυτα εφιαλτικού ονείρου: οι κοινωνίες µας εγκλωβίστηκαν στην οικονοµική υποτέλεια και την περιβαλλοντική αφροσύνη, διότι εκχωρήθηκαν στην παγκόσµια µετα-καπιταλιστική εµποροβιοµηχανική και χρηµατοπιστωτική αυτοκρατορία της αγοράς οι πλουτοπαραγωγικές πηγές, η πανίδα και η χλωρίδα, όλο το επενδεδυµένο κεφάλαιο µε την υπεραξία της µέχρι σήµερα ανθρώπινης εργασίας και το κληρονοµηµένο σε όλους τους ανθρώπους φυσικό περιβάλλον. Οι αστικές µας δηµοκρατίες δεν καθορίζουν πλέον τις τύχες µας διότι µετεξελίσσονται, θεσµικά και εθιµικά, σε υποτελείς εντολοδόχους οικονοµικών ολιγαρχιών, συρρικνώνουν την ουσία του κοινωνικού συµβολαίου (καλή παιδεία και υγεία µόνο για τους έχοντες, συντάξεις πείνας για τους πολλούς κ.λπ.) και αποδέχονται την ασυδοσία των ναών της αγοράς, του χρηµατιστηριακού τζόγου, µε τις συνακόλουθες ακρότητες σε βάρος της κοινωνικής πλειοψηφίας. ιαπιστώνουµε, σε τελευταία ανάλυση, ότι γεννήθηκε µε τη συναίνεσή µας ένας πανίσχυρος επικυρίαρχος Μεγάλος Αδελφός, µε τα διαφορετικά προσωπεία των εντολοδόχων του 5% των ευδαιµόνων προσαρµοσµένα κάθε φορά στον παραπλανητικό και κατακτητικό στόχο τους για τον καθένα µας: Καλλιέργεια της έµφυτης, δυστυχώς, απληστίας και αλαζονείας µας. 15

16 Πλύση εγκεφάλου, παραπλάνηση και υποδούλωση του εγώ µας στις σειρήνες του καταναλωτισµού, των προσφορών φανταχτερών και άχρηστων στολιδιών και ανθυγιεινών συνηθειών. Εθισµός από τη βρεφική ηλικία στην ηλεκτρονική εξάρτηση και τα παιγνίδια της, µε δύο καταστροφικά τιµήµατα: την αποµόνωση από τις άµεσες επικοινωνίες και επαφές µε τον πραγµατικό κόσµο και την υποκλοπή όλων των πολύτιµων για την ατοµική ελευθερία, προσωπικών µας δεδοµένων. Μετατροπή της ατοµικής και συλλογικής µας συνείδησης σε αγχώδες και άναρχο τρέξιµο: των µικροµεσαίων πίσω από τη διάσωση των κεκτηµένων και τα καταναλωτικά τερατουργήµατα, των απόκληρων µέσα από το φάσµα της πλήρους υλικής και ηθικής εξαθλίωσης και όλων µαζί κάτω από το µαστίγιο των ιερέων του παγκόσµιου τζόγου. Συνωστιζόµαστε λοιπόν γύρω από τα τείχη που προστατεύουν τους ευδαίµονες, ελπίζοντας µάταια ότι η αγανάκτησή µας θα τους συνετίσει. Η ιστορία όµως διδάσκει δύο απλές αλήθειες: όποτε η κοινωνικοοικονοµική φάση των κύκλων της παίρνει την κατιούσα, η συρρίκνωση της µικροµεσαίας κοινωνικής τάξης επιταχύνεται και καταστρέφεται το µέλλον του συνόλου (πλην ευδαιµόνων) της νέας γενιάς. ηµιουργούνται, παράλληλα, οι ακραίες κοινωνικοοικονοµικές ανισορροπίες που προετοιµάζουν ένα ανατρεπτικό και συνήθως βίαιο συµβάν. Άλλωστε και η κοινή λογική µας δεν επιτρέπει να θεωρήσουµε ως αναγκαία και νοµοτελειακή κατάληξη το σηµερινό δίδυµο υποτελούς αστικής δηµοκρατίας και επικυρίαρχης παγκόσµιας αγοράς. Ακόµα και ο φοβισµένος, συντηρητικός άνθρωπος δεν πιστεύει ότι η σηµερινή εξέλιξη της αστικής µας δηµοκρατίας αποτελεί και το αίσιο τέλος της πολιτικής µας ιστορίας. Γνωρίζει ότι µπορέσαµε καλύτερα στο παρελθόν, αντιλαµβάνεται ότι δεν αρκεί η έκφραση της δυσαρέσκειάς του και παραδέχεται ότι οφείλει να συστρατευθεί µε τη βούληση της συντριπτικής πλειοψηφίας των συνανθρώπων µας για ένα καλύτερο µέλλον. Το αρχέγονο ένστικτο της συλλογικής µας επιβίωσης και η υποβόσκουσα κοινή λογική µας αποκοιµίζονται, όµως, κατά µεγάλα διαστήµατα από τις σειρήνες της εκάστοτε οικονοµικής ολιγαρχίας των ευδαιµόνων και την ψευδαίσθηση των κοινωνικοοικονοµικά αυτοδύναµων, δηλαδή του ισχυρού υποσυνόλου της πολυάριθµης µικροµεσαίας κοινωνικής τάξης ότι δεν είναι ορατή η εξέγερση, «η φωτιά και το τσεκούρι», της µεγάλης πλειοψηφίας των απόκληρων συνανθρώπων µας. υστυχώς, ο µακρύς ύπνος της λογικής γεννά τέρατα, όπως προφητικά µας προειδοποίησε ο Γκόγια. Μεταµορφώνει π.χ. και µερικούς από εµάς, αργά αλλά σταθερά, στο «απεχθές ζωύφιο» που περιέγραψε ο Κάφκα. Γιατί λοιπόν οι φτωχοί και εξαθλιωµένοι της στενής ή ευρύτερης γειτονιάς µας να µην επιθυµούν και κατά την τρέχουσα ιστορική περίοδο την «πολτοποίηση», όχι µόνο των ευδαιµόνων ολιγαρχών αλλά και των εξ ηµών µεταλλαγµένων; Υπάρχει βέβαια και η πιθανότητα να παραβιαστεί για άλλη µια φορά το δεύτερο διαχρονικό δίδαγµα και να προκληθεί από τους αλαζονικούς και άπληστους άρχοντες ένα ολοκαύτωµα επί δικαίων και αδίκων, ανάλογο της πρόσκρουσης του µεγάλου µετεωρίτη που εξαφάνισε, εδώ και 65 εκατοµµύρια χρόνια τα τέρατα της τότε εποχής. Η συνενοχή µας είναι και πάλι προφανής: θα έχουµε επιτρέψει να σκηνοθετηθεί η τελευταία µη αναστρέψιµη εγκληµατική πράξη µιας παγκόσµιας τραγωδίας στην εξέλιξη της οποίας συµµετείχαµε αλλά αρνηθήκαµε να αναλάβουµε τον αποτρεπτικό ρόλο µας. Τίθεται µάλιστα και ένα τελευταίο σκωπτικό ερώτηµα: θα επιβιώσουν µόνο κάποιοι από τους ταπεινούς σηµερινούς συνανθρώπους µας ή µήπως οι ευδαίµονες έχουν ήδη φροντίσει για την αποτελεσµατική προστασία τους; ζ) Ακροτελεύτια ερωτήµατα και ενθαρρυντικές διαπιστώσεις Εστιάζοντας στην ελληνική πραγµατικότητα, τίθεται ένα κρίσιµο τελικό ερώτηµα: πέραν της γενικής ύφεσης της οικονοµίας µας, ποια δοµικά λάθη ή αδυναµίες εθνικής κλίµακας οδήγησαν τη νέα γενιά επιστηµόνων και ειδικότερα τους µηχανικούς στα εξοντωτικά σηµερινά επίπεδα ανεργίας; Μια ρεαλιστική προσέγγιση της απάντησης στο παραπάνω 16

17 ερώτηµα συνοψίζεται στην επείγουσα αναβάθµιση των δύο πρώτων αναγκαίων αρχικών συνθηκών για τη µεσο-µακροπρόθεσµη ανάκαµψη της απασχόλησης και των επαγγελµατικών διεξόδων: Ενίσχυση των θεµελίων του εκπαιδευτικού σκέλους: ιεύρυνση του γνωσιολογικού υποβάθρου και των δεξιοτήτων που προσφέρονται κατά τη διάρκεια των σπουδών. Ανάγκη ριζικής ανασυγκρότησης της δήθεν αναπτυξιακής πολιτικής των τελευταίων δεκαετιών: άµεση χάραξη συγκεκριµένης παραγωγικής ανασυγκρότησης στο πλαίσιο µιας ολοκληρωµένης αναπτυξιακής στρατηγικής και επιχειρησιακών προγραµµάτων (καθηγητής ηµήτρης Ρόκος) µε κύριους στόχους, την απαλλαγή µας από τις εξωγενείς, αναπτυξιακές φούσκες ή σκουπίδια και τον επαναπροσανατολισµό µας στην αποκεντρωµένη και αξιοβίωτη ενδογενή ανάπτυξη. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, οµάδα εθελοντών στο Τ.Ε.Ε., µε συντονιστή τον πρώην πρόεδρο Γιάννη Αλαβάνο, αναζητεί λύσεις διεξόδου από το τέλµα, «από την απόγνωση στη γνώση, από τη γνώση στη δηµιουργία και στην ανατροπή». Ας συνοψίσουµε ως δείγµα την ενίσχυση οµάδων νέων µηχανικών για τη δηµιουργία των δικών τους κοινωνικών επιχειρήσεων παραγωγικού σκοπού. Η γενική ιδέα της συλλογικής διαχείρισης των παραγωγικών πόρων σε όλες τις κλίµακες (εργοστασίων, βιοτεχνιών, τεχνικών υπηρεσιών, γεωργικής γης) στους ανθρώπους της δουλειάς (µηχανικούς, εργάτες, αγρότες) έχει θετική απήχηση στο θυµικό της µεγάλης πλειοψηφίας των συνανθρώπων µας. Τίθενται όµως δύο κρίσιµα ερωτήµατα: γιατί κατέρρευσε το αρχέγονο συλλογικό παραγωγικό σύστηµα όπως και οι µεταγενέστερες µετεξελίξεις του; Πόσο εφικτό και ωφέλιµο είναι σήµερα για τον παγκοσµιοποιηµένο άνθρωπο, το εγχείρηµα της επαναφοράς του; Από ιστορική άποψη οι κοινωνικές επιχειρήσεις παραγωγικού σκοπού έχουν ήδη αποδείξει τα συγκριτικά τους πλεονεκτήµατα, τις αντοχές τους και τη σχετική ασφάλεια που παρέχουν, ιδίως όταν ο κύκλος του κάθε µορφής του καπιταλισµού εισέρχεται στην τελική φάση της κατάρρευσης των εγωκεντρικών κινήτρων του (ο καθένας για τον εαυτό του αλλά η Αγορά όχι µόνο δεν φροντίζει για όλους αλλά θυσιάζει αδίστακτα τις πλειοψηφίες στον βωµό των ολιγαρχικών συµφερόντων της). Παράλληλα, η παραγωγική παρακµή του µετακαπιταλισµού και η οργή της µικροµεσαίας τάξης συναντώνται την επόµενη εικοσαετία µε τη ραγδαία εξελισσόµενη τρίτη βιοµηχανική επανάσταση, που συνοψίζεται στην αποκέντρωση και εκλαΐκευση των ενεργειακών, πληροφοριακών και τηλεπικοινωνιακών εξουσιών. Οι ανατροπές των κατεστηµένων συγκεντρωτικών επιτακτικών εξουσιών από την επανάσταση αυτή προβλέπονται ανάλογες εκείνων της πρώτης εποχής του σιδήρου (τελευταίοι αιώνες της 2 ης π.χ. χιλιετίας) και οι νέες δυνάµεις δοµούνται µέσα από τη δηµιουργία και διασύνδεση πολλών παραγωγικών µονάδων µικρής κλίµακας αποκεντρωµένων αλλά τεράστιας συλλογικής ισχύος. Η ιστορία της επανάστασης του σιδήρου επαναλαµβάνεται και στα κύρια συγκριτικά πλεονεκτήµατα αυτών των δυναµικών µικρών µονάδων: εν έχουν ανάγκη των επενδύσεων εντάσεως κεφαλαίου, άρα και των άκαµπτων συγκεντρωτικών επιτακτικών εξουσιών και διαθέτουν πολλαπλάσιες δυνατότητες βιωσιµότητας, ανταγωνιστικότητας, ευελιξίας και ευστάθειας. εν υπάρχουν βέβαια οι άγγελοι που θα εγκαθιδρύσουν αφ υψηλού το ιδανικό νέο κοινωνικό περιβάλλον, π.χ. στους κρίσιµους τοµείς της εκπαίδευσης και της ανάπτυξης. Οι µετα-καπιταλιστικές κοινωνίες των αναπτυγµένων αστικών δηµοκρατιών, τυφλωµένες από την υπερδιαφήµιση των σκουπιδιών της εξωγενούς ανάπτυξης και το ρευστό φόβο της ανέχειας, επιτρέπουν στις κυβερνήσεις τους να συρρικνώνουν τα εκπαιδευτικά θεµέλια και να επιβάλλουν το παγκόσµιο εξωγενές «αναπτυξιακό σύνδροµο», καταστροφικό για τις εξασθενηµένες πολιτικοοικονοµικά κοινωνίες. Οφείλουµε λοιπόν να αναθεωρήσουµε τουλάχιστον τα κοινωνικά και αναπτυξιακά πιστεύω µας. Οµολογώντας απερίφραστα ορισµένα δοµικά και λειτουργικά λάθη της πορείας µας πρέπει να καταθέσουµε τις αλήθειες που γνωρίζουµε γι αυτά, να συµβάλλουµε στη ριζική έως και ανατρεπτική αλλαγή τους. Στο στόχο αυτό εργάζεται συστηµατικά και δηµιουργικά εδώ και πολλές δεκαετίες, ο καθηγητής ηµήτρης Ρόκος µε τους συνεργάτες του. Η συµβολή τους στον ελληνικό, και όχι 17

18 µόνο, χώρο είναι σηµαντικότατη. Ένα ελάχιστο τελευταίο δείγµα του παραγόµενου έργου προβάλλεται από το διεπιστηµονικό αυτό συνέδριο. Περί της παραλειπόµενης Βιβλιογραφίας Η παρούσα εισήγηση προέκυψε ως περίληψη των πέντε κεφαλαίων ενός δοκιµίου συνολικής έκτασης λέξεων περίπου, µε περισσότερες από 1200 βιβλιογραφικές παραποµπές. Παρακαλώ να µου συγχωρεθεί η αδυναµία επιλογής ενός µικρού αριθµού από αυτές και παραµένω στη διάθεση των συνέδρων για την αποστολή τεκµηρίωσης στα θέµατα που θα επιλέξουν. 18

Ρίζες και σκιαγραφία της κοινωνικοοικονοµικής κρίσης

Ρίζες και σκιαγραφία της κοινωνικοοικονοµικής κρίσης Ρίζες και σκιαγραφία της κοινωνικοοικονοµικής κρίσης Θ. Ξανθόπουλος, Οµότιµος Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περίληψη Η σχετικά πρόσφατη µετάλλαξη του εµποροβιοµηχανικού καπιταλισµού, λόγω της επικυριαρχίας από το 1980

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Κατάθεση οκιµίου εισηγητικού κειµένου στο γενικό θέµα: ηµοκρατία και Αστική ηµοκρατία. Θερµές ευχές για δηµιουργική παρουσία κατά το πολύ δύσκολο 2012

Κατάθεση οκιµίου εισηγητικού κειµένου στο γενικό θέµα: ηµοκρατία και Αστική ηµοκρατία. Θερµές ευχές για δηµιουργική παρουσία κατά το πολύ δύσκολο 2012 Θ. Ξανθόπουλος 5 Ιανουαρίου 2012 Κατάθεση οκιµίου εισηγητικού κειµένου στο γενικό θέµα: ηµοκρατία και Αστική ηµοκρατία Θερµές ευχές για δηµιουργική παρουσία κατά το πολύ δύσκολο 2012 ηµοκρατία και Αστική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 Πίνακας περιεχοµένων Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 1. Ανθρωπογεωγραφία 19 2. Οι εξελίξεις στην οικονοµία 37 2.1. Ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας 37 Tεχνογνωσία, συνέχειες, τοµές 55 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό θέμα της πρώτης εκδήλωσης του δεύτερου κύκλου: Κοινωνικές επιχειρήσεις και μηχανικοί επιστήμονες. Θ. Ξανθόπουλος

Γενικό θέμα της πρώτης εκδήλωσης του δεύτερου κύκλου: Κοινωνικές επιχειρήσεις και μηχανικοί επιστήμονες. Θ. Ξανθόπουλος Ι Ε Κ Ε Μ Τ Ε Ε Γενικό θέμα της πρώτης εκδήλωσης του δεύτερου κύκλου: Κοινωνικές επιχειρήσεις και μηχανικοί επιστήμονες Θ. Ξανθόπουλος thxanth@central.ntua.gr Οι κοινωνικές επιχειρήσεις πριν και μετά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία της καπιταλιστικής πατριαρχίας & η επιλογή της δυστοπίας

Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία της καπιταλιστικής πατριαρχίας & η επιλογή της δυστοπίας 3ο Συνέδριο Επιστηµονικής Εταιρείας Πολιτικής Οικονοµίας «Η Ελληνική οικονοµία &ι ι η πολιτική των Μνηµονίων: κατάσταση & προοπτικές» Πάτρα, 14-15 15 Ιανουαρίου 2014 Η ελληνική οικονοµία ως µια αποτυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012

ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012 ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΕΝΑΡΞΗΣ ΤΩΝ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΗΜΕΡΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ 2012», Βρυξέλλες 16 Οκτωβρίου 2012 Κύριοι Πρόεδροι, Κύριε Πρόεδρε της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Ιδρυτική διακήρυξη Η Ελλάδα βιώνει για άλλη μια φορά μια εθνική τραγωδία που απειλεί την κοινωνία με διάλυση και υπονομεύει την ίδια την υπόσταση του έθνους. Η χώρα παγιδευμένη στη μέγγενη παράνομων διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.1 Το δουλοκτητικό σύστημα 2.1 ΤΟ ΔΟΥΛΟΚΤΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης.

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Ευρωπαϊκή Οικονομία Νίκος Κουτσιαράς σε συνεργασία με την Ειρήνη Τσακνάκη Πηγές- Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Αθήνα, 09/03/2011 ΑΡΘΡΟ της Αικ. Ζαφείρη Καμπίτση Επιτ. Γεν. Διευθυντού ΟΑΕΕ Τ. Προέδρου Δ.Σ ΤΑΠΟΤΕ ΘΕΜΑ : Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Ι. Είναι γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ............................................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρίες περιφερειακών ανισοτήτων Μια σύντομη παρουσίαση...................... 21 1.1 Εισαγωγή...........................................

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK ISBN: 978-960-8386-63-1 Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK Σχεδιασμός: Σοφία Κανελλοπούλου Διόρθωση: Κατερίνα Μοσχανδρέου Παραγωγή - κεντρική διάθεση: Βλαχάβα 6-8,

Διαβάστε περισσότερα

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Ευκλείδης Τσακαλώτος Ειδική Έκδοση Οικονοµία και Κρίση ΑΥΓΗ 28/2/10 Αν, όπως λένε, µια εικόνα ισοδυναµεί µε χίλιες ιστορίες, σκεφτείτε πόσες ιστορίες εµπεριέχονται σε τρία

Διαβάστε περισσότερα

Η δυνατότητα που παρέχει το άρθρο 110 προφανώς δεν αποτελεί επαρκή απάντηση.

Η δυνατότητα που παρέχει το άρθρο 110 προφανώς δεν αποτελεί επαρκή απάντηση. ΕΜΠΑΡΓΚΟ 18.00 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΚΕΕ & ΕΒΕΑ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ «ΡΕΥΜΑ ΣΚΕΨΗΣ» ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΩΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης

Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Διάρθρωση και προβλήματα της ελληνικής οικονομίας Διάλεξη 1η: Ιστορικές περίοδοι Διδάσκων: Ιωάννα-Σαπφώ Πεπελάση Τμήμα: Οικονομικής Επιστήμης Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση

Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση Γιάννης Μηλιός 1. Λιτότητα Η λιτότητα δεν είναι ούτε «εσφαλμένη», ούτε «ορθή» πολιτική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου Η χρησιμότητα του μαθήματος Η κατανόηση του «σκηνικού» πίσω από τη διαμόρφωση της

Διαβάστε περισσότερα

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς:

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: 1) Το πρώτο σύστημα είναι η καπιταλιστική οικονομία ή οικονομία της αγοράς:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.1 ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ 2 1/22 Πολίτευμα: Το πολιτικό σύστημα οργάνωσης και άσκησης της εξουσίας (δηλαδή είναι ο τρόπος οργάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ

Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ Η ΚΙΝΑ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΟΥΧΛΙΑ ΜΑΡΘΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΙΝΑΣ Προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 21 Μαΐου 2013 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας πραγματεύεται τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα από την είσοδο

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Άντον Πάννεκουκ ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Πηγή:http://sites.google.com/site/syrizaorizontia/in-thenews/ademosieutastaellenikaarthratouantonpanekouk ( ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Western Socialist,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο. Ενότητα Αγροτική κοινωνία. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο. Ενότητα Αγροτική κοινωνία. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο Ενότητα 2.1.1 Αγροτική κοινωνία 2.1.1 ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1/5 Αγροτικές κοινωνίες Αυτές που ζουν από την καλλιέργεια της γης 2 2.1.1 ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 2/5 Μόνιμη εγκατάσταση Στοιχειώδες εμπόριο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις»

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2007 Η σχέση της αριστεράς με τις μεταρρυθμίσεις μπορεί να θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ... (το όργανο θα προσδιοριστεί)

II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ. ... (το όργανο θα προσδιοριστεί) II.2 ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ... (το όργανο θα προσδιοριστεί) 1. υπενθυµίζοντας ότι η ανθρωπότητα και η φύση βρίσκονται σε κίνδυνο κι ότι, πιο συγκεκριµένα, οι αρνητικές επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

«Πως θα γίνει η σύνδεση της "πράσινης Ανάπτυξης" με την κοινωνική οικονομία

«Πως θα γίνει η σύνδεση της πράσινης Ανάπτυξης με την κοινωνική οικονομία «Πως θα γίνει η σύνδεση της "πράσινης Ανάπτυξης" με την κοινωνική οικονομία * του Βασίλη Τακτικού Το μήνυμα είναι: πράσινη ανάπτυξη για όλους και τους μη προνομιούχους. Τους φτωχούς αγρότες, τους μικρομεσαίους

Διαβάστε περισσότερα

2.1 Από την αγροτική κοινωνία στην κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης 2.1.1 Αγροτική κοινωνία Αγροτικές ονομάζονται οι κοινωνίες που ζουν από

2.1 Από την αγροτική κοινωνία στην κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης 2.1.1 Αγροτική κοινωνία Αγροτικές ονομάζονται οι κοινωνίες που ζουν από ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ---ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΩΡΕΣ: 4 2.1 Από την αγροτική κοινωνία στην κοινωνία της πληροφορίας και της γνώσης 2.1.1 Αγροτική κοινωνία Αγροτικές ονομάζονται οι κοινωνίες που ζουν

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΔΗΜΟΣ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Η ΗΑΒΙΤΑΤ AGENDA ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τον Ιούνιο του 1996, στη Δεύτερη Παγκόσμια Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για τους Ανθρώπινους Οικισμούς (HABITAT II) που πραγματοποιήθηκε στην

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Ανάπτυξη. Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Οικονομική Ανάπτυξη. Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Οικονομική Ανάπτυξη Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων

Θεωρία Χωρικού Σχεδιασμού. 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 4 ο Μάθημα Χωροθέτηση οικονομικών δραστηριοτήτων Εισήγηση: Γρηγόρης Καυκαλάς Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Η Εκτελεστική Εξουσία Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Εκτελεστική εξουσία -Πρόκειται για την πιο απαραίτητη συνιστώσα της διακυβέρνησης. -Η εκτελεστική εξουσία διαχωρίζεται ανάμεσα στο πολιτικό σκέλος, που χαράσσει

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών

Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών, Αντ. Οικονόμου 8, ΤΚ 26504 Άγ. Βασίλειος Ρίου Αχαΐας Παντελής Γεωργογιάννης τ. Καθηγητής Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ»

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ» Αριστερές καί οικολογικές δυνάμεις της Πελοποννήσου συναντήθηκαν σε μια κοινή προοδευτική, αγωνιστική και οικολογική παρέμβαση, με στόχο τις αυτοδιοικητικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ. 4η Γραπτή Εργασία Ακαδημαϊκού Έτους

Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ. 4η Γραπτή Εργασία Ακαδημαϊκού Έτους Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Σπουδές στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ, ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ 4η Γραπτή Εργασία Ακαδημαϊκού Έτους 2010-2011 Φοιτητής : Λιούμπας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα»

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών «Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Ι Βασικό πρόβληµα της χώρας υπήρξε εδώ και καιρό η ποιότητα της δηµοκρατίας και της λειτουργίας των δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική

Πολιτική, Πόλεμος, Στρατηγική ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα2:Ο πόλεμος στην εποχή του χαλκού Γιώργος Μαργαρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Μηλιός, Συνέντευξη στα Επίκαιρα 28/07/2012

Γιάννης Μηλιός, Συνέντευξη στα Επίκαιρα 28/07/2012 Γιάννης Μηλιός, Συνέντευξη στα Επίκαιρα 28/07/2012 1. Κατά τα φαινόμενα, οι δανειστές θα τραβήξουν στα άκρα τον χρηματοδοτικό στραγγαλισμό της χώρας, με μη καταβολή της δανειακής δόσης. Δημιουργείται ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. στην ημερίδα του ΚΕΠΠ, με θέμα: «ΕΛΛΑΔΑ, ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ & ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. στην ημερίδα του ΚΕΠΠ, με θέμα: «ΕΛΛΑΔΑ, ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ & ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην ημερίδα του ΚΕΠΠ, με θέμα: «ΕΛΛΑΔΑ, ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ & ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» Ξενοδοχείο Divani Caravel Τρίτη 11 Οκτωβρίου 2011 Εδώ και είκοσι περίπου χρόνια τα δεδομένα, στα οποία στηριζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Για εμάς τους Σοσιαλιστές, τους Σοσιαλδημοκράτες, τα Εργατικά Κόμματα, τη Σοσιαλιστική Διεθνή, το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα η απάντηση είναι ΟΧΙ.

Για εμάς τους Σοσιαλιστές, τους Σοσιαλδημοκράτες, τα Εργατικά Κόμματα, τη Σοσιαλιστική Διεθνή, το Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα η απάντηση είναι ΟΧΙ. Ομιλία του Προέδρου του Κ.Σ. ΕΔΕΚ Γιαννάκη Λ. Ομήρου στην πρωτομαγιάτικη εκδήλωση / συζήτηση της ΔΕΟΚ με θέμα: «Η Ευρωπαϊκή Σοσιαλιστική Πολιτική και Πράξη» 30 Απριλίου 2009 Δημοσιογραφική Εστία Ήταν,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Ενότητα 3: Διεθνοποίηση κεφαλαίου Ηλέκτρα Πιτόσκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αν παρατηρήσουμε από κοντά τις δύο αυτές πολιτειακές κρίσεις, θα μπορούμε να κάνουμε τις εξής διαπιστώσεις:

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αν παρατηρήσουμε από κοντά τις δύο αυτές πολιτειακές κρίσεις, θα μπορούμε να κάνουμε τις εξής διαπιστώσεις: Του Δημήτρη Κυπριώτη ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Ο 20 Ος αιώνας σημαδεύτηκε από 2 μεγάλες κρίσεις του πολιτειακού συστήματος -Την κρίση της Καπιταλιστικής δημοκρατίας, που κατέληξε στην τραγωδία του Β ΠΠ και, -Στην

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

1. Η ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ

1. Η ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ κ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΗΝ 1 Η ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΠ ΔΕΠΙΝ 2007-2013 ΚΕΡΚΥΡΑ 6 3-2008 1. Η ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Προκλήσεις, προτάσεις και προοπτικές της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. του Τάσου Χανιώτη 1

Προκλήσεις, προτάσεις και προοπτικές της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής. του Τάσου Χανιώτη 1 Οι προκλήσεις Προκλήσεις, προτάσεις και προοπτικές της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής του Τάσου Χανιώτη 1 Η σημαντικότερη πρόκληση που αντιμετωπίζει μακροπρόθεσμα η Ευρωπαϊκή γεωργία και η Κοινή Γεωργικής

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου

η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ Η ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου 122 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ

ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ 1 ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ 2 Επάγγελμα και κοινωνιολογική θεωρία Το επάγγελμα κατέχει κεντρική θέση στην κοινωνιολογική θεωρία από το 19 ο αιώνα, όταν συγκροτούνται

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Ηράκλειο, Τρίτη 28/04/2009 Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Κυρίες και κύριοι, Αισθάνομαι και αισθανόμαστε όλοι ιδιαίτερη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ 21 η ΜΑΪΟΥ 1864 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 152 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΟΡΜΟ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 21 ης ΜΑΪΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 21 η ΜΑΪΟΥ 2016 [1] Σεβασμιώτατε

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση

Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση Έκθεση UNICEF: ΠΡΟΟ ΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙ ΙΑ - Νο2 Πηγή: http://www.unicef.gr/reports/pfc05a.php Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση Ηµεροµηνία έκδοσης: 18 Απριλίου 2005 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα