ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΝΟΥΤΣΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΚΩΝ. Ιωάννινα 2014

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΝΟΥΤΣΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΚΩΝ. Ιωάννινα 2014"

Transcript

1 ΘΕΩΡΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΝΟΥΤΣΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΚΩΝ Ιωάννινα 0

2

3 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5. Νόρμες Υπαρξη και μονοσήμαντο ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 5. Χαρακτηρισμός της βέλτιστης προσέγγισης Βέλτιστη προσέγγιση πολυωνύμων Πεπερασμένο σύνολο σημείων Εύρεση ομοιόμορϕης προσέγγισης στο σύνολο X n Αλγόριθμος εναλλαγής σημείων για την εύρεση της βέλτιστης ο- μοιόμορϕης προσέγγισης στο σύνολο X m ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΕΛΑΧΙΣΤΩΝ ΤΕΤΡΑΓΩΝΩΝ 7 3. Χαρακτηρισμός της προσέγγισης ελαχίστων τετραγώνων Ελάχιστα τετράγωνα σε συνεχές διάστημα Το Σύστημα των Κανονικών Εξισώσεων Μέθοδοι Ορθογωνοποίησης Ελάχιστα τετράγωνα σε σύνολο σημείων Το Σύστημα των Κανονικών Εξισώσεων Μέθοδοι Ορθογωνοποίησης ΠΑΡΕΜΒΟΛΗ ΜΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ SPLINE 69. Παρεμβολή με τμηματικά γραμμικές συναρτήσεις Κυβική παρεμβολή Hermite Παρεμβολή με κυβικές συναρτήσεις Spline Βάση του χώρου συναρτήσεων των κυβικών Splines

4 ΠΕΡΙΕΧ ΟΜΕΝΑ

5 Κεϕάλαιο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Θεωρία Προσέγγισης είναι κλάδος της επιστήμης της Μαθηματικής Ανάλυσης αν τη δούμε υπό το πρίσμα της θεωρίας που χρειάζεται για την επίτευξη της επιθυμητής προσέγγισης. Θεωρείται όμως και κλάδος της Αριθμητικής Ανάλυσης αν τη δούμε υπό το πρίσμα του τελικού προϊόντος που είναι μια Αριθμητική μέθοδος και τελικά ένας αλγόριθμος για την εύρεση της προσέγγισης. Οπως θα δούμε στη συνέχεια τα μαθηματικά εργαλεία της Θεωρίας Προσέγγισης προέρχονται από τον Απειροστικό Λογισμό, τη Γραμμική Άλγεβρα, την Τοπολογία και τη Συναρτησιακή Ανάλυση. Το γενικότερο πρόβλημα της Θεωρίας Προσέγγισης συνίσταται στην εύρεση λύσης στο παρακάτω πρόβλημα: Πρόβλημα Εστω V ένας σταθμητός γραμμικός χώρος εϕοδιασμένος με τη νόρμα και W ένας υποχώρος του V. Δοθέντος v V, Να βρεθεί w W τέτοιο ώστε v w v w w W. (.) Θα λέμε τότε ότι w είναι η βέλτιστη προσέγγιση του v στον W. Με άλλα λόγια θέλουμε να βρούμε το πλησιέστερο στοιχείο στο v που ανήκει στον W. Αυτό το κάνουμε επειδή έχουμε περισσότερα μαθηματικά εργαλεία για να μελετήσουμε ένα πρόβλημα στον υποχώρο W από εκείνα που έχουμε στο χώρο V. Θα ασχοληθούμε εδώ κυρίως με την προσέγγιση συναρτήσεων στον υποχώρο P n των πολυωνύμων n βαθμού. Ως χώρο αναϕοράς V θα έχουμε κυρίως το χώρο των συνεχών συναρτήσεων στο κλειστό διάστημα [a, b] που θα το συμβολίζουμε με C[a, b] ή το χώρο των συναρτήσεων που ορίζονται σε ένα σύνολο διακριτών σημείων {x, x, x m } που θα το συμβολίζουμε με X m. Στο εισαγωγικό αυτό κεϕάλαιο θα δώσουμε κάποια πρώτα στοιχεία για τις νόρμες που θα χρησιμοποιήσουμε και στη συνέχεια μια γενική θεωρία ύπαρξης και μονοσήμαντου της βέλτιστης προσέγγισης. 5

6 6 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Νόρμες Ο γενικός ορισμός της νόρμας είναι ο ακόλουθος: Εστω V ένας γραμμικός χώρος. Νόρμα στο V θα είναι μια συνάρτηση από το V στους μη αρνητικούς πραγματικούς αριθμούς IR +,0 ( : V IR +,0 ) που πληροί τις παρακάτω τρεις ιδιότητες: (i) v 0 και v = 0 αν και μόνο άν (ανν) v = 0. (ii) λv = λ v για κάθε σταθερό λ IR (ή λ CI). (iii) v + u v + u (τριγωνική ιδιότητα). Μια νόρμα ορίζει μια απόσταση στο V τον οποίο καθιστά μετρικό γραμμικό χώρο. Αν v και u είναι στοιχεία του V, τότε v u είναι η απόσταση μεταξύ αυτών των στοιχείων. Οι κυριότερες νόρμες που χρησιμοποιούνται είναι οι νόρμες, και ή l, l και l αντίστοιχα. Αν ως χώρο V έχουμε το χώρο συνεχών συναρτήσεων C[a, b] τότε οι αντίστοιχες νόρμες ορίζονται ως: l : v = b a v(x) dx. ( b l : v = v(x) dx a l : ). v = max a x b v(x). Αυτές αποτελούν ειδικές περιπτώσεις της l p νόρμας που ορίζεται ως: ( b l p : v p = v(x) p dx a ) p, p. Ας σημειωθεί ότι ο p μπορεί να είναι θετικός πραγματικός ( ) και όχι απαραίτητα ακέραιος. Αποδεικνύεται δε, σχετικά εύκολα, ότι lim p v p = v. Αντίστοιχα, αν ως χώρο V έχουμε το χώρο X m, των συναρτήσεων σε διακριτό σύνολο, αυτές είναι γνωστές από τη Γραμμική Άλγεβρα ως διανυσματικές νόρμες και ορίζονται ως εξής: m l : v = v i. i= ( m ) l : v = v i i=. l : v = max i {,,,m} v i. Αυτές αποτελούν ειδικές περιπτώσεις της l p νόρμας που ορίζεται ως: ( n ) l p : v p = v i p p, p. i=

7 .. Ν ΟΡΜΕΣ 7 Αποδεικνύεται και εδώ, σχετικά εύκολα, ότι lim p v p = v. Είναι εύκολο να αποδειχτεί η ισχύς των τριών ιδιοτήτων για τις νόρμες l και l ενώ για την l ή γενικότερα για την l p είναι δύσκολο να αποδειχτεί η τριγωνική ιδιότητα. Δίνουμε εδώ, χωρίς απόδειξη τις ανισότητες, γνωστές ως ανισότητες Minkowski, που αποδεικνύουν την ιδιότητα αυτή. ( ) ( b v(x) + u(x) p p ) ( b dx v(x) p p ) b dx + u(x) p p dx a a a και ( n ) ( v i + u i p p n ) ( v i p p n ) + u i p p. i= i= i= Δυο άλλες χρήσιμες ανισότητες που αναϕέρονται στην l p νόρμα είναι οι ανισότητες Hölder: ( b ) ( b v(x)u(x) dx v(x) p p ) b dx u(x) q q dx, p >, a a a p + q = και ( n n ) ( v i u i v i p p n ) u i q q, p >, i= i= i= p + q =. Ειδικές περιπτώσεις αυτών για p = q = είναι οι γνωστες ως ανισότητες Cauchy- Schwarz: ( b ) ( b v(x)u(x) dx v(x) ) b dx u(x) dx a a a και ( n n ) ( v i u i v i n ) u i. i= i= i= Δίνουμε εδώ μια απόδειξη για την πρώτη των ανισοτήτων Cauchy-Schwarz, η δεύτερη αποδεικνύεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Απόδειξη: Θεωρούμε το ολοκλήρωμα b a ( v(x) + θ u(x) ) dx = b a v(x) dx + θ b a b v(x)u(x) dx + θ u(x) dx, όπου θ είναι μια πραγματική παράμετρος. Προϕανώς το ολοκλήρωμα αυτό παίρνει μη αρνητικές τιμές αϕού είναι ολοκλήρωμα μη αρνητικής συνάρτησης. Παρατηρούμε επίσης ότι το δεύτερο μέλος της παραπάνω ισότητας είναι τριώνυμο ως προς θ. Αϕού είναι τριώνυμο που παίρνει μη αρνητικές τιμές, θα έχει διακρίνουσα μη θετική. Θα έχουμε επομένως ( b b b = v(x)u(x) dx) v(x) dx u(x) dx 0, a a a από την οποία προκύπτει εύκολα η ανισότητα Cauchy-Schwarz. a

8 8 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Υπαρξη και μονοσήμαντο της βέλτιστης προσέγγισης Θα δώσουμε εδώ μερικά γενικά θεωρήματα ύπαρξης και μοναδικότητας της βέλτιστης προσέγγισης, ξεκινώντας από το θεώρημα ύπαρξης. Θεώρημα ( Υπαρξη βέλτιστης προσέγγισης) Αν V είναι ένας σταθμητός γραμμικός χώρος εϕοδιασμένος με τη νόρμα και W ένας υποχώρος του V πεπερασμένης διάστασης, τότε δοθέντος v V, w W τέτοιο ώστε για όλα τα w W. v w v w Απόδειξη: Επειδή 0 W, αν αυτό ήταν η βέλτιστη προσέγγιση, η ελάχιστη νόρμα θα ήταν v 0 = v = M. Αν w είναι τέτοιο ώστε v w > v, δε θα μπορούσε να είναι βέλτιστη προσέγγιση επειδή το 0 θα έδινε καλύτερη προσέγγιση. Επομένως τη βέλτιστη προσέγγιση θα πρέπει να την αναζητούμε στο σύνολο των w για τα οποία Τότε v w v = M. w = w = v w v v w + v M. Εστω ότι ο W είναι ένας k διάστατος χώρος και ότι w, w, w k είναι μια βάση αυτού. Τότε το στοιχείο w W γράϕεται ως w = λ w + λ w + + λ k w k. Ορίζουμε τη συνάρτηση f(λ, λ,, λ k ) = v w = v (λ w + λ w + + λ k w k ) και θα αποδείξουμε ότι αυτή παίρνει ελάχιστη τιμή όταν το σημείο (λ, λ,, λ k ) κινείται στον k διάστατο χώρο, με τον περιορισμό Είναι ϕανερό ότι η συνάρτηση w = λ w + λ w + + λ k w k M. (.) g(λ, λ,, λ k ) = w = λ w + λ w + + λ k w k είναι συνεχής ως προς (λ, λ,, λ k ) και επομένως θα παίρνει ελάχιστη τιμή στο συμπαγές σύνολο λ + λ + + λ k =, (.3) έστω m αυτό το ελάχιστο. Θα έχουμε m > 0 γιατί σε αντίθετη περίπτωση δε θα πληρούται ο περιορισμός (.3).

9 .. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΜΟΝΟΣ ΗΜΑΝΤΟ 9 Επιστρέϕουμε ξανά στη γενική περίπτωση όπου ισχύει ο περιορισμός (.) και υποθέτουμε καταρχήν ότι k i= λ i = 0. Τότε ( ) λ g ki= λ i, λ ki= λ i,, λ k ki= m > 0 λ i ή ισοδύναμα, αν λάβουμε υπόψη την ιδιότητα (ii) των νορμών, k g(λ, λ,, λ k ) m λ i. i= Παρατηρούμε ότι αυτή ισχύει και για k i= λ i = 0, επομένως θα ισχύει για όλα τα (λ, λ,, λ k ) IR k. Η παραπάνω σχέση μαζί με την (.) δίνουν από την οποία προκύπτει ότι Αυτή με τη σειρά της δίνει k M g(λ, λ,, λ k ) m λ i i= k λ i M i= m. λ i M m, i =,,, k. Η τελευταία ορίζει έναν υπερκύβο που είναι συμπαγές σύνολο και κατά συνέπεια η f που είναι συνεχής, παίρνει ελάχιστη τιμή στο σύνολο αυτό, που αντιστοιχεί στη βέλτιστη προσέγγιση. Δίνουμε στη συνέχεια κάποια παραδείγματα: Παράδειγμα Εστω V = C[a, b], ο γραμμικός χώρος όλων των συνεχών συναρτήσεων στο διάστημα [a, b] με νόρμα την ομοιόμορϕη ή Chebyshev νόρμα: f = max a x b f(x). Εστω επίσης W ο υποχώρος n + διάστασης P n, όλων των πολυωνύμων το πολύ n βαθμού ορισμένων στο διάστημα [a, b]. Από το Θεώρημα προκύπτει ότι υπάρχει η βέλτιστη προσέγγιση p P n τέτοια ώστε ή αλλιώς f p = max a x b f(x) p (x) f p = max a x b f(x) p(x) p P n min max p P n a x b f(x) p(x) = max a x b f(x) p (x). Από την τελευταία σχέση η προσέγγιση αυτή έλαβε και το όνομα min-max προσέγγιση.

10 0 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παράδειγμα Εστω το σύνολο των διακριτών σημείων {x, x,, x m } με x < x < < x m και V = E m, ο γραμμικός χώρος όλων των συναρτήσεων f = (f, f,, f m ) ορισμένων στα σημεία αυτά. Η ομοιόμορϕη νόρμα στον E m ορίζεται ως f = max f i. i=,,,m Εστω επίσης W ο υποχώρος n + διάστασης P n, όλων των πολυωνύμων το πολύ n βαθμού ορισμένων στα σημεία αυτά. Από το Θεώρημα προκύπτει ότι υπάρχει η βέλτιστη προσέγγιση p P n τέτοια ώστε f p = max f i p (x i ) f p = max f i p(x i ) p P n i=,,,m i=,,,m ή αλλιώς min max f i p(x i ) = max f i p (x i ). i=,,,m i=,,,m p P n Αν στα δυο παραπάνω παραδείγματα αντί της ομοιόμορϕης νόρμας ορίσουμε την l νόρμα έχουμε την προσέγγιση ελάχιστων τετραγώνων. Εξασϕαλίζεται και εδώ η ύπαρξη της βέλτιστης προσέγγισης από το Θεώρημα. Επίσης εξασϕαλίζεται η ύπαρξη της βέλτιστης προσέγγισης και στις περιπτώσεις όπου ως νόρμα λάβουμε οποιαδήποτε νόρμα, αρκεί ο υποχώρος W να είναι πεπερασμένης διάστασης. Παράδειγμα 3 Εστω V = C π [0, π], ο γραμμικός χώρος όλων των συνεχών περιοδικών συναρτήσεων, με περίοδο π στο διάστημα [0, π] με νόρμα την l (ή την ευκλείδεια νόρμα): f = ( π 0 f(x) dx). Εστω επίσης W ο υποχώρος όλων των τριγωνομετρικών πολυωνύμων S k, το πολύ k βαθμού της μορϕής k k α 0 + α i cos(ix) + β i sin(ix). i= Αποδεικνύεται εύκολα ότι οι περιοδικές συναρτήσεις cos(ix), sin(ix), i =,,, k καθώς και η σταθερά συνάρτηση, είναι γραμμικά ανεξάρτητες μεταξύ των και αποτελούν μια βάση για τον S k. Αυτό σημαίνει ότι ο S k είναι διάστασης k + και επομένως από το Θεώρημα προκύπτει ότι υπάρχει η βέλτιστη προσέγγιση s S k τέτοια ώστε i= f s f s s S k. Το επόμενο παράδειγμα δείχνει ότι η απαίτηση ο υποχώρος W να είναι πεπερασμένης διάστασης, είναι υποχρεωτική. Παράδειγμα Εστω V = C[0, ], εϕοδιασμένος με την ομοιόμορϕη νόρμα. Εστω επίσης W ο υποχώρος όλων των πολυωνύμων οποιουδήποτε βαθμού ορισμένων στο διάστημα [0, ] (Ο W είναι άπειρης διάστασης γιατί δεν υπάρχει άνω ϕράγμα στο βαθμό).

11 .. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΜΟΝΟΣ ΗΜΑΝΤΟ Θα αποδείξουμε ότι η συνάρτηση f(x) = x δεν έχει βέλτιστη προσέγγιση στο [0, ]. Γνωρίζουμε ότι για δοθέν ϵ > 0, υπάρχει ακέραιος N τέτοιος ώστε f(x) ( + x + x + + x N ) < ϵ, 0 x. Ετσι, αν υπήρχε βέλτιστη προσέγγιση p W θα ίσχυε f p = 0 p = x που δεν ανήκει στον W αϕού δεν είναι πολυώνυμο, επομένως δεν υπάρχει βέλτιστη προσέγγιση. Το παραπάνω θεώρημα μας δίνει τις συνθήκες ύπαρξης βέλτιστης προσέγγισης. Πριν προβούμε στη διατύπωση και απόδειξη των συνθηκών μοναδικότητας θα δώσουμε ένα χαρακτηρισμό του συνόλου των βέλτιστων προσεγγίσεων, αϕού πρώτα θυμηθούμε τον ορισμό του κυρτού συνόλου. Ορισμός Ενα σύνολο S λέγεται κυρτό σε ένα γραμμικό χώρο αν για s, s συνεπάγεται ότι λ s + λ s S S με λ 0, λ 0 και λ + λ =. Θεώρημα Αν v V και W είναι ένας υποχώρος του V, τότε το σύνολο W όλων των βέλτιστων προσεγγίσεων του v στον W είναι κυρτό σύνολο. Απόδειξη: Αν το W είναι το κενό σύνολο τότε είναι από μόνο του κυρτό. Εστω w και w είναι δυο βέλτιστες προσεγγίσεις του v στον W, τότε v w = v w = ρ. Θεωρούμε λ 0, λ 0, λ + λ =. Τότε v (λ w +λ w ) = λ (v w )+λ (v w ) λ v w +λ v w = (λ +λ )ρ = ρ. Επομένως λ w + λ w W και έτσι το W είναι κυρτό σύνολο. Ορισμός Ενας σταθμητός γραμμικός χώρος V λέμε ότι έχει αυστηρά κυρτή νόρμα, όταν το σύνολο B = {v : v } (μοναδιαία μπάλα) είναι αυστηρά κυρτό. Υπενθυμίζουμε ότι για να είναι αυστηρά κυρτό ένα σύνολο απαιτείται η ισχύς της πρότασης: Αν v v με v = v =, τότε λ v +λ v <, όταν λ > 0, λ > 0 και λ + λ =.

12 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θεώρημα 3 Αν V είναι ένας γραμμικός χώρος με μια αυστηρά κυρτή νόρμα και W είναι ένας υποχώρος του V, τότε το στοιχείο v V έχει το πολύ μια βέλτιστη προσέγγιση στον W. Απόδειξη: Υποθέτουμε ότι w και w είναι δυο διαϕορετικές βέλτιστες προσεγγίσεις του v στον W. Από το Θεώρημα θα έχουμε ότι και w +w θα είναι επίσης βέλτιστη προσέγγιση του v στον W. Υποθέτουμε ότι v w = v w = ρ και θέτουμε με v = v w και v ρ = v w. Τότε προϕανώς v ρ v, v = v = και επειδή η νόρμα είναι αυστηρά κυρτή, v + v = ρ (v w ) + ρ (v w ) = ρ v w + w < ή w v +w < ρ το οποίο είναι άτοπο. Ο συνδυασμός του Θεωρήματος με το Θεώρημα 3 δίνει ως αποτέλεσμα το παρακάτω πόρισμα. Πόρισμα Αν V είναι ένας γραμμικός χώρος με μια αυστηρά κυρτή νόρμα και W είναι ένας υποχώρος του V πεπερασμένης διάστασης, τότε κάθε στοιχείο v V έχει ακριβώς μια βέλτιστη προσέγγιση στον W. Αποδεικνύεται ότι οι l p νόρμες, για p >, είναι όλες αυστηρά κυρτές νόρμες όταν V = C[a, b] ή στη διακριτή περίπτωση όπου V = E m. Επομένως για όλες αυτές τις νόρμες εξασϕαλίζεται η μοναδικότητα της βέλτιστης πολυωνυμικής προσέγγισης. Ειδικότερα για την l ή ευκλείδεια νόρμα εξασϕαλίζεται η μοναδικότητα της βέλτιστης πολυωνυμικής προσέγγισης Ελαχίστων Τετραγώνων. Αντίθετα, για τις νόρμες l και l έχουμε ότι δεν είναι αυστηρά κυρτές νόρμες. Επομένως δεν εξασϕαλίζεται από το γενικό αυτό Θεώρημα η μοναδικότητα της βέλτιστης προσέγγισης Πρώτης Δύναμης ούτε η μοναδικότητα της βέλτιστης Ομοιόμορϕης προσέγγισης. Παρόλα αυτά, ειδική μελέτη κάθε μιας από τις παραπάνω περιπτώσεις, αποδεικνύει τη μοναδικότητα της βέλτιστης προσέγγισης και στις περιπτώσεις αυτές. Αυτό θα το δούμε στο επόμενο κεϕάλαιο για την περίπτωση της ομοιόμορϕης προσέγγισης. Δε θα αποδείξουμε εδώ ότι είναι αυστηρά κυρτές οι l p νόρμες για p > αλλά θα δώσουμε παραδείγματα από τα οποία θα ϕαίνεται ότι οι l και l δεν είναι αυστηρά κυρτές νόρμες. Παράδειγμα 5 Εστω V = C[0, ], εϕοδιασμένος με την l νόρμα. Για τις συναρτήσεις v (x) = x και v (x) = ( x), έχουμε ότι v v με v = 0 xdx = v = 0 ( x)dx =. Αν θεωρήσουμε λ = λ = παίρνουμε ότι v = v +v = x+( x) = =. Αυτό σημαίνει ότι η l νόρμα δεν είναι αυστηρά κυρτή νόρμα.

13 .. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΜΟΝΟΣ ΗΜΑΝΤΟ 3 Παράδειγμα 6 Εστω V = C[0, ], εϕοδιασμένος με την l νόρμα. Για τις συναρτήσεις v (x) = x και v (x) = x, έχουμε ότι v v με v = max x [0,] {x} = v = max x [0,] { x } =. Αν θεωρήσουμε λ = λ = παίρνουμε ότι v = v +v = x+x ) = max x [0,] 3x =. Αυτό σημαίνει ότι η l νόρμα δεν είναι αυστηρά κυρτή νόρμα. Παράδειγμα 7 Εστω V = E m, m >, εϕοδιασμένος με την l νόρμα. Για τις συναρτήσεις v = (,,, ) και v = (,,,, ), έχουμε ότι v m m m v με v = v =. Αν θεωρήσουμε λ = λ = παίρνουμε ότι v = v +v = max(,,,, + ) =. Αυτό σημαίνει ότι η l m m m νόρμα δεν είναι αυστηρά κυρτή νόρμα. Ολοκληρώσαμε εδώ τη γενική θεωρία ύπαρξης και μοναδικότητας της βέλτιστης προσέγγισης. Ασκήσεις. Να αποδειχτεί ότι η έκϕραση b a xf(x) dx, C[a, b] f C[a, b] ορίζει μια νόρμα στο χώρο. Δίνεται το σύνολο των διακριτών σημείων {x, x,, x m } και E m, ο γραμμικός χώρος όλων των συναρτήσεων f = (f, f,, f m ) ορισμένων στα σημεία αυτά. Να αποδειχτεί ότι η έκϕραση m i= i f i, f E m ορίζει μια νόρμα στο χώρο E m, ενώ η έκϕραση m i= (i ) f i, f E m δεν ορίζει νόρμα στο χώρο E m. 3. Να αποδειχτούν οι ανισότητες f f f και f f, f C[, ].. Δίνεται το σύνολο των διακριτών σημείων {x, x,, x m } και E m, ο γραμμικός χώρος όλων των συναρτήσεων f = (f, f,, f m ) ορισμένων στα σημεία αυτά. Να αποδειχτούν οι ανισότητες f f f και f m f, f E m. 5. Να βρεθεί το σύνολο όλων των βέλτιστων προσεγγίσεων του σημείου ( ) T IR 3 στο χώρο IR = (x y 0) T, x, y IR, θεωρώντας ως νόρμα την.

14 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

15 Κεϕάλαιο ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Εστω ότι P n είναι το σύνολο των πολυωνύμων το πολύ n βαθμού. Το Θεώρημα μας δίνει ότι για δοθείσα συνάρτηση f C[a, b] υπάρχει πολυώνυμο p n P n τέτοιο ώστε f p n f p p P n, όπου είναι η ομοιόμορϕη νόρμα (l ή νόρμα άπειρο). Θα συμβολίζουμε με E n (f; [a, b]) = f p n το σϕάλμα της ομοιόμορϕης βέλτιστης προσέγγισης. Οταν θα είναι συγκεκριμένο το διάστημα [a, b] και δε θα υπάρχει λόγος σύγχυσης, για συντομία θα το συμβολίζουμε και με E n (f). Για να έχει έννοια η πολυωνυμική προσέγγιση θα πρέπει, όσο αυξάνει ο βαθμός του πολυωνύμου, τόσο να μικραίνει το σϕάλμα. Θα αποδείξουμε εδώ ότι E n (f) 0 για n, που είναι το γνωστό Θεώρημα της πολυωνυμικής προσέγγισης του Weierstrass. Θεώρημα (Weierstrass) Δοθέντων f C[a, b] και ϵ > 0, υπάρχει πολυώνυμο p τέτοιο ώστε f p < ϵ. Απόδειξη: Θα κατασκευάσουμε ένα τέτοιο πολυώνυμο, χρησιμοποιώντας τα πολυώνυμα Bernstein. Μετασχηματίζουμε πρώτα το διάστημα [a, b] στο [0, ]. Ο μετασχηματισμός είναι γραμμικός και. Θέτοντας x = (b a)t+a έχουμε f(x) = f((b a)t+a) = g(t), όπου η g(t) ορίζεται στο [0, ] και είναι συνεχής. Μπορούμε επομένως να αποδείξουμε το θεώρημα για συναρτήσεις ορισμένες στο [0, ]. Δοθείσας συνάρτησης h(t) ϕραγμένης στο [0, ] ορίζουμε το πολυώνυμο Bernstein m βαθμού B m (h; t) ως εξής: Είναι ϕανερό ότι i) B m (h; t) P m ii) B m (αh; t) = αb m (h; t) ( ) ( m k m B m (h; t) = h k=0 m k 5 ) t k ( t) m k. (.)

16 6 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ iii) B m (h + h ; t) = B m (h ; t) + B m (h ; t) iv) Αν h (t) h (t) τότε B m (h ; t) B m (h ; t) Από τις (ii) και (iii) προκύπτει ότι B m (αh + βh ; t) = αb m (h ; t) + βb m (h ; t) που σημαίνει ότι ο τελεστής B m είναι ένας γραμμικός τελεστής. Η ιδιότητα (iv) προκύπτει εύκολα αϕού, για δεδομένο t [0, ] εκείνο που αλλάζει στον τύπο ((.)) είναι οι παράγοντες h (t) και h (t), h (t) h (t), ενώ ο σταθερός παράγοντας t m k k ( t) m k είναι μη αρνητικός. Η ιδιότητα αυτή καθιστά τον τελεστή B m ένα θετικό τελεστή αϕού για h = h h 0 έχουμε ότι B m (h; t) 0. Εχουμε να αποδείξουμε ότι για ϵ > 0 και για h C[0, ], υπάρχει ακέραιος m 0 τέτοιος ώστε h B m0 (h) < ϵ. Θα μελετήσουμε τώρα τη συμπεριϕορά του τελεστή B m, όταν εϕαρμοστεί στις συναρτήσεις μονώνυμα, t και t. Για h(t) =, ( ) m m B m (; t) = t k ( t) m k = (t + t) m =. k k=0 Για h(t) = t, έχουμε B m (t; t) = ( ) m k m k=0 t m k k ( t) m k = ( ) m m k= t k k ( t) m k = t ( ) m m j=0 t j j ( t) m j = t(t + t) m = t. Τέλος, για h(t) = t, έχουμε ( B m (t ; t) = B m (t t ) ) ; t + ( ( m m B m(t; t) = B m t t ) ) ; t + m m t. ( ( ) ) Υπολογίζουμε τώρα το B m t t m ; t. αλλά ( k k m m m k ( B m (t t ) ) ; t = m ) = = m k=0 ( k k m m m k ) t k ( t) m k k(k )m! m k!(m k)! = (m )! m(k )!(m k)! (m ) m (m )! ( (k )!(m k)! = m ) ( m k )

17 7 οπότε ( B m (t t ) ) ( ; t = m m ) t m j=0 ( m j ) t j ( t) m j = ( ) t. m Τελικά έχουμε ότι B m (t ; t) = ( ) t + m m t = t + t( t). m Αυτές οι τρεις συναρτήσεις ελέγχου είναι αρκετές για να αποδείξουμε το ζητούμενο για κάθε συνάρτηση h. Υποθέτουμε ότι h = M και ότι s, t [0, ], τότε προκύπτει εύκολα ότι M h(t) h(s) M. (.) Από την άλλη πλευρά, επειδή η h είναι ομοιόμορϕα συνεχής στο [0, ] έχουμε ότι, για κάθε ϵ > 0 υπάρχει δ(ϵ ) > 0 τέτοιο ώστε Από τις (.) και (.3) προκύπτει ότι ισχύει η ϵ h(t) h(s) ϵ, όταν t s < δ. (.3) ϵ M δ (t s) h(t) h(s) ϵ + M δ (t s) (.) για όλα τα s, t [0, ]. Πραγματικά αν t s < δ τότε η (.) ισχύει αϕού τα ϕράγματά της είναι εκείνα της (.3) διευρυμένα κατά τον όρο M δ (t s), ενώ αν t s δ τότε η (.) ισχύει αϕού τα ϕράγματα της είναι εκείνα της (.) διευρυμένα κατά παράγοντα (t s) δ και κατά τον όρο ϵ. Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας τη γραμμικότητα και τη θετικότητα του τελεστή B m, τον εϕαρμόζουμε στις ανισότητες (.) θεωρώντας τις συναρτήσεις ως προς τη μεταβλητή t ενώ το s το παίρνουμε σταθερό. Ετσι έχουμε B m ( ϵ M ) ( δ (t s) ; t B m (h(t) h(s); t) B m ϵ + M ) δ (t s) ; t ή ισοδύναμα Αλλά ϵ M δ B m((t s) ; t) B m (h(t); t) h(s) ϵ + M δ B m((t s) ; t). (.5) B m ((t s) ; t) = B m (t ; t) sb m (t; t) + s B m (; t) = t + m t( t) st + s = (t s) + t( t). m

18 8 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Λαμβάνοντας τώρα το όριο της παραπάνω σχέσης για t τείνοντος στο s έχουμε lim B m ((t s) ; t) = s( s) t s m m, αϕού s [0, ]. Θεωρώντας επίσης τα όρια σε όλα τα μέλη της (.5) για t τείνοντος στο s, παίρνουμε ϵ M δ m B m(h; s) h(s) ϵ + M δ m ή Τώρα αν επιλέξουμε ϵ = ϵ, τότε για κάθε m 0 > M δ ϵ B m (h; s) h(s) ϵ + M δ m. (.6) έχουμε το ζητούμενο B m (h; s) h(s) < ϵ, 0 s. (.7) Αποδείξαμε εδώ το Θεώρημα του Weierstrass θεωρώντας τα πολυώνυμα Bernstein. Θα μπορούσε να γίνει η απόδειξη χρησιμοποιώντας κάποια άλλη ακολουθία πολυωνύμων αρκεί να πληρούνται κάποιες προϋποθέσεις. Ο Korovkin έδωσε μια γενικότερη απόδειξη της πολυωνυμικής προσέγγισης. Δίνουμε εδώ το Θεώρημα Korovkin χωρίς απόδειξη αϕού αυτή βασίζεται στην ίδια τεχνική. Θεώρημα 5 (Korovkin) Εστω C[a, b] το σύνολο των συνεχών συναρτήσεων στο διάστημα [a, b]. Θεωρούμε το σύνολο των συναρτήσεων T = {, x, x }, που καλείται σύνολο Korovkin. Εστω {Φ n } μια ακολουθία γραμμικών και θετικών τελεστών στο χώρο C[a, b]. Αν για κάθε g T, η Φ n (g) συγκλίνει ομοιόμορϕα στην g, τότε η {Φ n } αποτελεί μια διαδικασία προσέγγισης, δηλαδή Φ n (f) συγκλίνει ομοιόμορϕα στην f f C[a, b]. Το Θεώρημα Korovkin γενικεύεται και για συναρτήσεις πολλών μεταβλητών. δίνουμε εδώ στην πιο γενική του μορϕή. Το Θεώρημα 6 (Korovkin) Εστω K ένα συμπαγές σύνολο του IR d και έστω C(K) ο χώρος Banach των συνεχών συναρτήσεων (πραγματικών ή μιγαδικών) στο K, εϕοδιασμένος με τη νόρμα άπειρο. Θεωρούμε το σύνολο των συναρτήσεων T = {, x i, x, i =,..., d}, που καλείται σύνολο Korovkin. Εστω {Φ n } μια ακολουθία γραμμικών και θετικών τελεστών στο χώρο C(K). Αν για κάθε g T, η Φ n (g) συγκλίνει ομοιόμορϕα στην g, τότε η {Φ n } αποτελεί μια διαδικασία προσέγγισης, δηλαδή Φ n (f) συγκλίνει ομοιόμορϕα στην f f C(K).

19 .. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜ ΟΣ ΤΗΣ Β ΕΛΤΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣ ΕΓΓΙΣΗΣ 9 Παρατηρούμε εδώ ότι όταν το συμπαγές σύνολο είναι διάστασης d, αρκούν d + συναρτήσεις στο σύνολο Korovkin T, εκ των οποίων η μια είναι δεύτερου βαθμού, που είναι απαραίτητη για να μας δώσει μια ανισότητα αντίστοιχη της (.) στην περίπτωση των τελεστών Bernstein. Ακόμη πρέπει να τονίσουμε ότι το Θεώρημα Korovkin μπορεί να επεκταθεί και για την περίπτωση προσέγγισης με άλλου είδους συναρτήσεις πέραν των πολυωνυμικών, αρκεί να επιλεγεί κατάλληλα το σύνολο ελέγχου T. Ενα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η προσέγγιση των περιοδικών συναρτήσεων με τριγωνομετρικά πολυώνυμα. Τα παραπάνω θεωρήματα δίνουν απάντηση στο πρόβλημα της ύπαρξης της πολυωνυμικής προσέγγισης. Δε μιλήσαμε καθόλου για το πόσο καλή είναι αυτή η προσέγγιση, δηλαδή για το σϕάλμα αποκοπής κατά την πολυωνυμική προσέγγιση με συγκεκριμένο το βαθμό του πολυωνύμου. Δε θα επιμείνουμε στο θέμα αυτό γιατί χρειάζεται αρκετή θεωρία, απλώς θα αναϕέρουμε ότι η σύγκλιση της πολυωνυμικής προσέγγισης εξαρτάται από τη συνάρτηση f και πιο συγκεκριμένα από το είδος της συνέχειας της f. Ορίζεται εδώ το Μέτρο Συνέχειας ω(δ), δ > 0 μιας συνάρτησης f ως ω(δ) = sup f(x ) f(x ). (.8) x,x [a,b], x x δ Οσο ταχύτερα συγκλίνει η συνάρτηση ω στο μηδέν του δ τείνοντος στο μηδέν, τόσο μικρότερο είναι το σϕάλμα της πολυωνυμικής προσέγγισης. Για τη συνάρτηση f(x) = x, για παράδειγμα, έχουμε ω(δ) = ενώ για τη συνάρτηση f(x) = x, ω(δ) = sup x x = δ, x,x [a,b], x x δ sup x x = sup x + x x x bδ. x,x [a,b], x x δ x,x [a,b], x x δ Πρέπει να τονίσουμε επίσης ότι τα πολυώνυμα Bernstein καθώς και τα πολυώνυμα που προκύπτουν από ακολουθίες τελεστών Korovkin, αποτελούν απλώς μια πολυωνυμική προσέγγιση και όχι τη βέλτιστη ομοιόμορϕη πολυωνυμική προσέγγιση. Στο εξής θα ασχοληθούμε με τη βέλτιστη ομοιόμορϕη πολυωνυμική προσέγγιση. Θα αποδείξουμε κάποιες ιδιότητες που τη χαρακτηρίζουν, ώστε να μπορέσουμε να καταλήξουμε σε αλγόριθμο εύρεσης αυτής.. Χαρακτηρισμός της βέλτιστης ομοιόμορϕης προσέγγισης Εστω p n η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση της f C[a, b], στο χώρο P n των πολυωνύμων το πολύ n βαθμού, τότε η συνάρτηση σϕάλμα δίνεται ως e(x) = f(x) p n(x),

20 0 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ με e(x) = E n (f; [a, b]). Στο Θεώρημα που ακολουθεί θα δώσουμε μια πρώτη ιδιότητα της βέλτιστης προσέγγισης. Θεώρημα 7 Υπάρχουν τουλάχιστο δυο διαϕορετικά σημεία x, x [a, b] τέτοια ώστε και e(x ) = e(x ). e(x ) = e(x ) = E n (f; [a, b]) Απόδειξη: Η καμπύλη y = e(x) θα βρίσκεται μεταξύ των ευθειών y = ±E n (f) και θα εϕάπτεται τουλάχιστον σε μια από αυτές. Χωρίς βλάβη της γενικότητας υποθέτουμε ότι εϕάπτεται μόνο στην y = E n (f) και ότι min e(x) = m > E n(f). a x b Θεωρούμε c = En(f)+m > 0. Τότε για το πολυώνυμο q n = p n + c P n ισχύει ότι f(x) q n (x) = e(x) c και επομένως (E n (f) c) = m c e(x) c E n (f) c που σημαίνει ότι f q n E n (f) c. Αυτό όμως είναι άτοπο αϕού υποθέσαμε ότι p n είναι η βέλτιστη προσέγγιση. Πόρισμα Η βέλτιστη προσεγγιστική σταθερά (πολυώνυμο μηδενικού βαθμού) είναι p 0 = ( max f(x) + min f(x)) a x b a x b με E 0 (f) = ( max f(x) min f(x)). a x b a x b Θα δώσουμε τώρα έναν ορισμό για να μπορέσουμε στη συνέχεια να διατυπώσουμε το βασικό θεώρημα που χαρακτηρίζει τη βέλτιστη προσέγγιση. Ορισμός 3 Ενα σύνολο σημείων x 0, x,..., x k με a x 0 < x < < x k b λέγεται εναλλασσόμενο σύνολο σημείων για τη συνάρτηση σϕάλμα e = f p n, αν e(x j ) = f(x j ) p n(x j ) = f p n, j = 0,,..., k και f(x j ) p n(x j ) = (f(x j+ ) p n(x j+ )), j = 0,,..., k.

21 .. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜ ΟΣ ΤΗΣ Β ΕΛΤΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣ ΕΓΓΙΣΗΣ Θεώρημα 8 Εστω f C[a, b]. Το πολυώνυμο p n είναι η βέλτιστη προσέγγιση στο διάστημα [a, b] της f, στο σύνολο πολυωνύμων P n αν και μόνο αν (ανν) υπάρχει εναλλασσόμενο σύνολο σημείων για τη συνάρτηση σϕάλμα e = f p n, αποτελούμενο από n + σημεία. Απόδειξη: ( ) Εστω ότι υπάρχει εναλλασσόμενο σύνολο σημείων x 0, x,..., x n+ για την e = f p n. Εστω επίσης ότι υπάρχει q n P n τέτοιο ώστε Τότε f q n < f p n. f(x j ) q n (x j ) < f p n = f(x j ) p n(x j ), j = 0,,..., n + και από τον ορισμό του εναλλασσομένου συνόλου προκύπτει ότι: Αν f(x j ) p n(x j ) = f p n > 0 f(x j ) p n(x j ) > f(x j ) q n (x j ) ή ενώ αν f(x j ) p n(x j ) (f(x j ) q n (x j )) = q n (x j ) p n(x j ) > 0, ή f(x j ) p n(x j ) = f p n < 0 f(x j ) p n(x j ) < f(x j ) q n (x j ) f(x j ) p n(x j ) (f(x j ) q n (x j )) = q n (x j ) p n(x j ) < 0. Αυτό σημαίνει ότι το πολυώνυμο q n p n εναλλάσσει συνεχώς πρόσημο καθώς το j μεταβάλλεται από το 0 στο n+. Δηλαδή υπάρχει ρίζα σε κάθε διάστημα (x j, x j+ ), j = 0,,..., n. Ετσι το πολυώνυμο q n p n P n έχει n + ρίζες, το οποίο είναι άτοπο. ( ) Εστω ότι p n είναι η βέλτιστη προσέγγιση της f, όπου η f δεν είναι πολυώνυμο n βαθμού. Εστω επίσης ότι το μέγιστο εναλλασσόμενο σύνολο σημείων αποτελείται από m + σημεία a x 0 < x < < x m b. Από το Θεώρημα 7 προκύπτει ότι m. Θα αποδείξουμε ότι m n +. Εστω ότι m n και ότι f p n = ρ. Θεωρούμε τη διαμέριση t 0, t, t,..., t s [a, b] τέτοια ώστε a = t 0 < t < t < < t s = b και η συνάρτηση e = f p n να πληροί την e(ξ) e(η) < ρ ξ, η [t j, t j+ ], j = 0,,..., s. Κάθε υποδιάστημα που περιέχει ακραίο θετικό σημείο t για τη συνάρτηση e (e(t) = ρ), το καλούμε (+) υποδιάστημα ενώ κάθε υποδιάστημα που περιέχει ακραίο αρνητικό σημείο t για τη συνάρτηση e (e(t) = ρ), το καλούμε ( ) υποδιάστημα. Γράϕουμε από

22 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ αριστερά προς τα δεξιά μόνο τα (±) υποδιαστήματα I, I,..., I N και έστω ότι είναι (+) το υποδιάστημα I. Χωρίζουμε στη συνέχεια το σύνολο I, I,..., I N σε υποσύνολα που θα περιέχουν τα διαδοχικά (+) ή ( ) υποδιαστήματα. Εστω ότι αυτά είναι: {I, I,..., I k } (+) υποδιαστήματα {I k +, I k +,..., I k } ( ) υποδιαστήματα. {I km +, I km +,..., I km+ } ( ) m υποδιαστήματα Κάθε υποσύνολο περιέχει τουλάχιστον ένα υποδιάστημα, ενώ m + n + από τις υποθέσεις που κάναμε. Είναι ϕανερό ότι τα υποδιαστήματα I kj και I kj + είναι ξένα μεταξύ των αϕού υπάρχει ολόκληρο διάστημα που τα χωρίζει. Αυτό συμβαίνει διότι e(x) > ρ, x I k j και e(x) < ρ, x I k j + αν I kj και I kj + είναι (+) και ( ) υποδιαστήματα, αντίστοιχα ή αντίστροϕα αν αυτά είναι ( ) και (+) υποδιαστήματα, αντίστοιχα. Θεωρούμε τώρα m σημεία z, z,..., z m τέτοια ώστε z j > x x I kj και z j < x x I kj +. Ορίζουμε στη συνέχεια το πολυώνυμο q P m : q(x) = (z x)(z x) (z m x). Παρατηρούμε ότι το q(x) έχει το ίδιο πρόσημο με τη συνάρτηση e(x) σε όλα τα υ- ποδιαστήματα I, I,..., I N. Πραγματικά, αν το x ανήκει στο πρώτο σύνολο υποδιαστημάτων {I, I,..., I k }, που είναι (+) υποδιαστήματα, το q(x) είναι θετικό αϕού z i > x, i =,,..., m, ενώ κάθε ϕορά που το x μεταβαίνει σε επόμενο υποσύνολο το πολυώνυμο q αλλάζει πρόσημο αϕού κάθε ϕορά και ένα από τα z i γίνεται μικρότερο του x. Ονομάζουμε με R την ένωση των υποδιαστημάτων που δεν είναι (±) υποδιαστήματα. Τότε, max e(x) = x R ρ < ρ. Υποθέτουμε ότι q = M και επιλέγουμε ένα λ > 0 τόσο μικρό ώστε λm < min{ρ ρ, ρ }... Θα αποδείξουμε τώρα ότι το πολυώνυμο p(x) = λq(x) + p n(x) P n προσέγγιση από το p n(x). Εστω ότι x R, τότε είναι καλύτερη f(x) p(x) = f(x) λq(x) p n(x) = e(x) λq(x) e(x) +λ q(x) ρ +λm < ρ. Αν το x ανήκει σε ένα από τα I j, j =,,..., N, e(x) και λq(x) έχουν το ίδιο πρόσημο και ισχύουν οι ανισότητες e(x) > ρ > λ q(x). Τότε, f(x) p(x) = f(x) λq(x) p n(x) = e(x) λq(x) = e(x) λ q(x) ρ λ q(x) < ρ.

23 .. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜ ΟΣ ΤΗΣ Β ΕΛΤΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣ ΕΓΓΙΣΗΣ 3 Καταλήξαμε έτσι σε άτοπο οπότε ισχύει το ζητούμενο και ολοκληρώθηκε η απόδειξη του Θεωρήματος. Το θεώρημα αυτό δε μας λέει ότι το εναλλασσόμενο σύνολο σημείων είναι μοναδικό, που σημαίνει ότι μπορούν να υπάρχουν περισσότερα από n + εναλλασσόμενα σημεία. Αυτό ϕαίνεται καθαρά στο επόμενο παράδειγμα. Παράδειγμα 8 Να βρεθεί η βέλτιστη προσέγγιση της συνάρτησης sin(x) στο διάστημα [ π, π], στον P 6. Παρατηρούμε ότι η συνάρτηση sin(x) έχει ένα εναλλασσόμενο σύνολο σημείων στο διάστημα [ π, π] αποτελούμενο από 8 σημεία, τα { π + π, π + 3π, π + 5π, π π, π + 9π π 3π 5π, π +, π +, π + }. Αν θεωρήσουμε την ίδια συνάρτηση ως τη συνάρτηση σϕάλμα e(x), τότε το βέλτιστο πολυώνυμο μέχρι και έκτου βαθμού είναι το μηδενικό πολυώνυμο. Εχουμε λοιπόν ως συμπέρασμα ότι p 0 = p = p = p 3 = p = p 5 = p 6 = 0. Από το Θεώρημα της Εισαγωγής έχουμε εξασϕαλίσει την ύπαρξη της βέλτιστης ο- μοιόμορϕης προσέγγισης, το Θεώρημα 3 όμως δε μας εξασϕαλίζει τη μοναδικότητα αυτής, αϕού η νόρμα άπειρο δεν είναι αυστηρά κυρτή νόρμα. Θα αποδείξουμε εδώ τη μοναδικότητα της βέλτιστης ομοιόμορϕης προσέγγισης, χρησιμοποιώντας τη χαρακτηριστική ιδιότητα που αποδείξαμε στο Θεώρημα 8. Θεώρημα 9 (Μοναδικότητα) Η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση p n της f C[a, b] στον P n είναι μοναδική. f p > f p n p P n, p p n Απόδειξη: Υποθέτουμε ότι υπάρχει πολυώνυμο p P n τέτοιο ώστε f p = f p n = E n (f). Τότε, σύμϕωνα με το Θεώρημα, και ο κυρτός συνδυασμός q = p+p n θα είναι βέλτιστη προσέγγιση. Εστω ότι {x 0, x,..., x n+ } συνιστά ένα εναλλασσόμενο σύνολο σημείων για την f q τέτοιο ώστε f(x j ) q(x j ) = f(x j) p(x j ) + f(x j) p n(x j ) = ( ) l+j E n (f), j = 0,,..., n + όπου το l παίρνει τις τιμές 0 ή αν το σϕάλμα στο σημείο x 0 είναι θετικό ή αρνητικό, αντίστοιχα. Επειδή όμως f(x j ) p(x j ) E n(f), f(x j ) p n(x j ) E n(f)

24 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ συμπεραίνουμε ότι ή f(x j ) p(x j ) = f(x j ) p n(x j ) = ( ) l+j E n (f), j = 0,,..., n + p(x j ) = p n(x j ), j = 0,,..., n + που αποδεικνύει ότι p p n. Θα δώσουμε εδώ κάποια απλά παραδείγματα εύρεσης της βέλτιστης προσέγγισης. Παράδειγμα 9 Να βρεθεί η βέλτιστη προσέγγιση της συνάρτησης x στο διάστημα [, ], στον P. Αναζητούμε ένα πολυώνυμο το πολύ πρώτου βαθμού. Υποθέτουμε ότι αυτό θα είναι της μορϕής αx+β, οπότε η συνάρτηση σϕάλμα θα είναι e(x) = x αx β. Αναζητούμε λοιπόν τα 3 ακρότατα αυτής της συνάρτησης στο διάστημα [, ]. Επειδή αυτή είναι συνεχής και παραγωγίσιμη στο (, ), βρίσκουμε τα εσωτερικά ακρότατα μηδενίζοντας την παράγωγο. Αυτή μας δίνει το σημείο α. Προϕανώς τα άλλα δυο ακρότατα θα είναι αναγκαστικά τα άκρα του διαστήματος και. Θα έχουμε λοιπόν, σύμϕωνα με το νόμο των εναλλασσόμενων σημείων, ότι e( ) = e( α ) = e() + α β = (α α β) = α β. Λύνοντας το σύστημα αυτό βρίσκουμε ότι α = 0 και β =. Εχουμε επομένως ότι p (x) = = p 0(x). Παράδειγμα 0 Να βρεθεί η βέλτιστη προσέγγιση της συνάρτησης x 3, x [, ], στον P. Εργαζόμαστε με τον ίδιο τρόπο όπως και στο προηγούμενο παράδειγμα. Υποθέτουμε ότι p (x) = αx + β, οπότε η συνάρτηση σϕάλμα θα είναι e(x) = x 3 αx β. Παραγωγίζοντας και μηδενίζοντας την παράγωγο, βρίσκουμε δυο εσωτερικά ακρότατα τα ± α. 3 Προϕανώς το τρίτο ακρότατο θα είναι αναγκαστικά ένα από τα δυο άκρα του διαστήματος, το ή το. Θα έχουμε λοιπόν, σύμϕωνα με το νόμο των εναλλασσόμενων σημείων, ότι e( ) = e ( ) ( ) ( ) α α α α = e + α β = β = α α 3 3 β. ή ( ) ( ) α α e = e = e() α α 3 β = ( α 3 ) α 3 β = α β. Λύνοντας τα δυο παραπάνω συστήματα, βρίσκουμε την κοινή λύση α = 3 και β = 0. Εχουμε επομένως ότι p (x) = 3 x. Επειδή βρέθηκαν τελικά τέσσερα τα σημεία στο εναλλασσόμενο σύνολο, το πολυώνυμο που βρήκαμε θα είναι βέλτιστη προσέγγιση και στον P, θα έχουμε δηλαδή ότι p (x) = 3 x.

25 .. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜ ΟΣ ΤΗΣ Β ΕΛΤΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣ ΕΓΓΙΣΗΣ 5 Παράδειγμα Να βρεθεί η βέλτιστη προσέγγιση της συνάρτησης x, x [, ], στον P. Υποθέτουμε ότι p (x) = αx + βx + γ, οπότε η συνάρτηση σϕάλμα θα είναι e(x) = x αx βx γ. Εδώ έχουμε το πρόβλημα ότι δεν ορίζεται η παράγωγος στο 0. Στην περίπτωση αυτή παραγωγίζουμε στα υποδιαστήματα (, 0) και (0, ), έτσι έχουμε και e(x) = x αx βx γ = αx (β + )x γ, e (x) = αx (β + ) = 0 x = β +, x (, 0) α e(x) = x αx βx γ = αx (β )x γ, e (x) = αx (β ) = 0 x = β, x (0, ). α Εχουμε βρεί λοιπόν δυο ακρότατα, ένα για κάθε υποδιάστημα. Τα υπόλοιπα δυο που μας χρειάζονται θα ληϕθούν από τα άκρα και ή από το 0 που δεν ορίζεται η παράγωγος. Εχουμε επομένως να επιλέξουμε μέσα από τρεις επιλογές τετράδων, τις {, β+ β β+ β β+, 0, ή {, 0,, } ή {,, β, }. Δοκιμάζοντας την α α} α α α α πρώτη επιλογή παίρνουμε e( ) = e( β + ) = e(0) = e( β α α ) (β + ) (β ) α + β + γ = + γ = γ = + γ α α Λύνοντας το σύστημα βρίσκουμε α =, β = 0 και γ =. Το εναλλασσόμενο σύνολο 8 θα είναι {,, 0, }. Εχουμε επομένως ότι p (x) = x + 8. Υπολογίζουμε στη συνέχεια τα σϕάλματα στο εναλλασσόμενο σύνολο: e( ) =, e( ) 8 =, e(0) =, e( ) =. Αν υπολογίσουμε το σϕάλμα της λύσης που βρήκαμε και στο σημείο, θα βρούμε e() = που σημαίνει ότι υπάρχει ένα εναλλασσόμενο σύνολο 8 αποτελούμενο από πέντε σημεία, δηλαδή η λύση που βρήκαμε θα είναι βέλτιστη προσέγγιση και στον P 3, θα έχουμε δηλαδή ότι p 3(x) = x +. Λόγω της μοναδικότητας, αϕού 8 βρήκαμε τη λύση, είναι ανώϕελο να εξετάσουμε τις άλλες δυο επιλογές. Προϕανώς η δεύτερη επιλογή θα μας δώσει την ίδια λύση ενώ η τρίτη δε θα μας δώσει λύση, αϕού αν εξαιρέσουμε το ενδιάμεσο σημείο 0 δε μπορεί τα υπόλοιπα σημεία να συνεχίζουν να αποτελούν εναλλασσόμενο σύνολο. Παρατηρούμε στα τρία παραπάνω παραδείγματα ότι εκεί όπου η συνάρτηση είναι άρτια, έδωσε βέλτιστο πολυώνυμο ένα άρτιο πολυώνυμο, ενώ εκεί όπου είναι περιττή, έδωσε

26 6 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ περιττό. Αυτό συμβαίνει επειδή το διάστημα [, ] των τριών παραδειγμάτων, είναι συμμετρικό ως προς το 0. Μπορεί να αποδειχτεί γενικά ότι οι άρτιες συναρτήσεις ορισμένες σε συμμετρικό ως προς το 0 διάστημα δίνουν άρτιο βέλτιστο πολυώνυμο, ενώ οι περιττές, περιττό. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στα παραδείγματα, δεν είναι εύκολο να ακολουθηθεί γενικά, για το λόγο ότι η συνάρτηση f μπορεί να είναι πολύπλοκη ή το n είναι σχετικά μεγάλο και είναι δύσκολο (ή αδύνατο) να προσδιορισθούν οι ρίζες της παραγώγου. Παρακάτω θα δούμε ότι υπάρχει αλγόριθμος προσδιορισμού του βέλτιστου πολυωνύμου, που βασίζεται στην προσέγγιση συναρτήσεων ορισμένων σε πεπερασμένο σύνολο σημείων. Πρώτα όμως θα μελετήσουμε το πρόβλημα της προσέγγισης πολυωνύμων με πολυώνυμα μικρότερου βαθμού.. Βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση πολυωνύμων Πολυώνυμα Chebyshev Ορισμός Το πολυώνυμο Chebyshev βαθμού n ορίζεται ως T n (x) = cos(nθ), x = cos(θ). (.9) Το πολυώνυμο Chebyshev μπορεί να γραϕεί και ως Από την ιδιότητα των συνημιτόνων: T n (x) = cos(n arccos x). cos((n + )θ) + cos((n )θ) = cos(θ) cos(nθ), προκύπτει η αναδρομική σχέση των πολυωνύμων Chebyshev: T n+ (x) = xt n (x) T n (x). (.0) Από τη σχέση αυτή μπορούμε να υπολογίσουμε το T n (x) για οποιοδήποτε n, ξεκινώντας με T 0 (x) = και T (x) = x που είναι προϕανή από τη (.9). Δίνουμε εδώ τους τρεις επόμενους όρους: T (x) = xt (x) T 0 (x) = x T 3 (x) = xt (x) T (x) = x(x ) x = x 3 3x T (x) = xt 3 (x) T (x) = x(x 3 3x) (x ) = 8x 8x +. Αποδεικνύεται πολύ εύκολα με επαγωγή ότι ο συντελεστής του μεγιστοβαθμίου όρου του T n (x) είναι n, καθώς και ότι το T n (x) περιέχει μόνο τις άρτιες δυνάμεις του x αν ο n είναι άρτιος ή μόνο τις περιττές αν ο n είναι περιττός.

27 .. Β ΕΛΤΙΣΤΗ ΠΡΟΣ ΕΓΓΙΣΗ ΠΟΛΥΩΝ ΥΜΩΝ 7 Τα πολυώνυμα Chebyshev έχουν πολύ καλές ιδιότητες. Μια από αυτές είναι η ορθογωνιότητά τους ως προς τη συνάρτηση βάρους x, στο διάστημα [, ]. Η ιδιότητα αυτή δίνει ότι και ( x ) Tn (x)t m (x)dx = 0, m n (.) ( x ) [Tn (x)] dx = { π, n π, n = 0 (.) Την ιδιότητα αυτή θα τη δούμε να εϕαρμόζεται στην προσέγγιση ελάχιστων τετραγώνων στο επόμενο Κεϕάλαιο. Εδώ θα χρησιμοποιήσουμε μια άλλη πολύ σημαντική ιδιότητα τη λεγόμενη minmax ιδιότητα. Αυτή διατυπώνεται ως εξής min max p Pn c x [,] x [,] p(x) = max c T n(x) n = c, (.3) n όπου Pn c είναι το σύνολο των πολυωνύμων n βαθμού με συντελεστή μεγιστοβαθμίου όρου c. Αυτό αποδεικνύεται εύκολα αϕού, από τον ορισμό του (.9), το πολυώνυμο T n (x) έχει n + ακρότατα στο διάστημα [, ], εκεί όπου το cos(nθ) παίρνει τιμές ±. Αυτά είναι τα σημεία ( ) jπ x j = cos, j = 0,,,..., n. n Εύκολα ϕαίνεται ότι T n (x j ) = ( ) j, επομένως τα x j αποτελούν ένα εναλλασσόμενο σύνολο από n + σημεία στο [, ]. Αν τώρα θεωρήσουμε τη βέλτιστη προσέγγιση p n P n του p Pn+ c στον P n, θα έχουμε ότι το σϕάλμα e(x) = p(x) p n(x) P n+ έχει ένα εναλλασσόμενο σύνολο αποτελούμενο από n + σημεία και τον ίδιο συντελεστή μεγιστοβαθμίου όρου με εκείνον του p, δηλαδή τον c. Επειδή η βέλτιστη προσέγγιση είναι μοναδική, το σϕάλμα e(x) δεν μπορεί να είναι άλλο παρά το c T n n+ (x), αϕού n είναι ο συντελεστής μεγιστοβαθμίου όρου του T n+ (x). Αυτό το πολυώνυμο, επειδή είναι σϕάλμα βέλτιστης προσέγγισης, θα πληροί και τη minmax ιδιότητα (.3), σύμϕωνα με τον ορισμό της βέλτιστης προσέγγισης. Από την παραπάνω ανάλυση προκύπτει συγχρόνως και ο αλγόριθμος της εύρεσης της βέλτιστης προσέγγισης ενός πολυωνύμου n + βαθμού, στον P n, αρκεί να αϕαιρέσουμε το c T n n+ (x). Θα δώσουμε εδώ κάποια παραδείγματα. Παράδειγμα Να βρεθεί η βέλτιστη προσέγγιση της συνάρτησης x n+ στον P n, στο διάστημα [, ]. Σύμϕωνα με την παραπάνω ανάλυση, αυτή θα είναι p n(x) = x n+ n T n+(x).

28 8 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Για n = αυτή γίνεται p (x) = x 3 T 3(x) = x 3 (x3 3x) = 3 x. Παρατηρούμε εδώ ότι αυτή είναι βέλτιστη προσέγγιση και στον P. Γενικά η βέλτιστη προσέγγιση του x n+ θα είναι η ίδια και στον P n αϕού το T n+ (x) έχει μόνο άρτιες ή περιττές δυνάμεις του x. Προϕανώς εδώ βρήκαμε την ίδια ακριβώς λύση με εκείνη του Παραδείγματος 0, αϕού λύσαμε το ίδιο πρόβλημα με διαϕορετικό όμως τρόπο. Για n = 3 έχουμε p 3(x) = x 3 T (x) = x 8 (8x 8x + ) = x 8. Επειδή η παραπάνω ανάλυση ισχύει μόνο για το διάστημα [, ], για να αντιμετωπίσουμε προβλήματα που ορίζονται στο γενικότερο διάστημα [a, b], χρησιμοποιούμε και εδώ το γραμμικό μετασχηματισμό x = b a t + b + a που απεικονίζει το διάστημα [, ] στο [a, b]. Βρίσκουμε έτσι τη συνάρτηση g(t) = f ( b a t + b + a ), t [, ]. Στη συνέχεια, προσδιορίζουμε τη βέλτιστη προσέγγιση της g με τον παραπάνω αλγόριθμο και επιστρέϕουμε στο διάστημα [a, b], με τον αντίστροϕο μετασχηματισμό t = b a x b + a b a. Παράδειγμα 3 Να βρεθεί η βέλτιστη προσέγγιση της συνάρτησης x 3 στον P, στο διάστημα [, ]. Ο γραμμικός μετασχηματισμός που μας πάει στο [, ] είναι x = t, οπότε g(t) = f(t) = (t) 3 = 8t 3. Σύμϕωνα με την παραπάνω ανάλυση, η βέλτιστη προσέγγιση θα είναι q (t) = 8t 3 8 T 3(x) = 8t 3 (t 3 3t) = 6t. Επανερχόμαστε στο διάστημα [, ] με τον αντίστροϕο μετασχηματισμό t = x, οπότε p (x) = q ( x ) = 6x = 3x.

29 .3. ΠΕΠΕΡΑΣΜ ΕΝΟ Σ ΥΝΟΛΟ ΣΗΜΕ ΙΩΝ 9.3 Ομοιόμορϕη προσέγγιση σε πεπερασμένο σύνολο σημείων Εστω ότι X m είναι ένα σύνολο διακριτών σημείων x < x < < x m στο διάστημα [a, b] και f(x i ), i =,,..., m είναι οι τιμές της συνάρτησης f που ορίζεται στο X m. Το πρόβλημα με το οποίο θα ασχοληθούμε εδώ είναι η εύρεση της βέλτιστης ομοιόμορϕης προσέγγισης της f στο σύνολο πολυωνύμων P n που ορίζεται στο X m. Αν m n +, τότε υπάρχει p P n τέτοιο ώστε p(x i ) = f(x i ), i =,,..., m που είναι το πολυώνυμο παρεμβολής της f, για οποιαδήποτε f ορισμένη στο X m. Τότε το πολυώνυμο p είναι και η βέλτιστη προσέγγιση της f στον P n. Για να μελετήσουμε το γενικότερο πρόβλημα της βέλτιστης ομοιόμορϕης προσέγγισης υποθέτουμε ότι m n +. Η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση της f, ορισμένης στο X m, στον P n, χαρακτηρίζεται ακριβώς όπως και στη συνεχή περίπτωση. Ο χαρακτηρισμός αυτός δίνεται από το ακόλουθο θεώρημα. Θεώρημα 0 Εστω f μια συνάρτηση ορισμένη στο X m. Το πολυώνυμο p n είναι η βέλτιστη προσέγγιση της f στο σύνολο πολυωνύμων P n ανν υπάρχει εναλλασσόμενο σύνολο σημείων για τη συνάρτηση σϕάλμα e = f p n, που ορίζεται στο X m, αποτελούμενο από n + σημεία του X m. Απόδειξη: Η απόδειξη είναι βήμα προς βήμα ανάλογη με εκείνη του Θεωρήματος 8 που αναϕέρεται σε συνεχείς συναρτήσεις. Θα τη δώσουμε όμως για να ϕανούν κάποιες λεπτές διαϕορές. ( ) Εστω ότι υπάρχει εναλλασσόμενο σύνολο σημείων {y, y,..., y n+ } X m για την e = f p n. Εστω επίσης ότι το p n δεν είναι βέλτιστη προσέγγιση, άρα υπάρχει q n P n τέτοιο ώστε f q n < f p n. Τότε f(y j ) q n (y j ) < f p n = f(y j ) p n(y j ), j =,,..., n + και από τον ορισμό του εναλλασσομένου συνόλου προκύπτει ότι: Αν f(y j ) p n(y j ) = f p n > 0 f(y j ) p n(y j ) > f(y j ) q n (y j ) ή f(y j ) p n(y j ) (f(y j ) q n (y j )) = q n (y j ) p n(y j ) > 0,

30 30 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ενώ αν f(y j ) p n(y j ) = f p n < 0 f(y j ) p n(y j ) < f(y j ) q n (y j ) ή f(y j ) p n(y j ) (f(y j ) q n (y j )) = q n (y j ) p n(y j ) < 0. Αυτό σημαίνει ότι το πολυώνυμο q n p n εναλλάσσει συνεχώς πρόσημο καθώς το j μεταβάλλεται από το στο n +. Δηλαδή, αν επεκτείνουμε τα πολυώνυμα q n και p n σε ολόκληρο το διάστημα [a, b], υπάρχει ρίζα σε κάθε διάστημα (y j, y j+ ), j =,,..., n+. Ετσι το πολυώνυμο q n p n P n έχει n + ρίζες, το οποίο είναι άτοπο. ( ) Εστω ότι p n είναι η βέλτιστη προσέγγιση της f, όπου η f δεν είναι πολυώνυμο n βαθμού. Εστω επίσης ότι το μέγιστο εναλλασσόμενο σύνολο σημείων αποτελείται από m + σημεία y < y < < y m+. Είναι ϕανερό ότι και στη διακριτή περίπτωση ισχύει το Θεώρημα 7, οπότε m. Θα αποδείξουμε ότι m n +. Εστω ότι m n και ότι f p n = ρ. Θεωρούμε ότι τα N σημεία u < u < < u N του X m, με N m +, δίνουν το μέγιστο σϕάλμα e(u j ) = ρ, j =,,..., N. Ονομάζουμε (+) σημεία εκείνα για τα οποία η συνάρτηση e παίρνει θετική τιμή ρ και ( ) σημεία εκείνα για τα οποία η συνάρτηση e παίρνει αρνητική τιμή ρ. Χωρίζουμε στη συνέχεια το σύνολο {u, u,..., u N } σε υποσύνολα που θα περιέχουν τα διαδοχικά (+) ή ( ) σημεία. Εστω ότι αυτά είναι: {u, u,..., u k } (+) υποσύνολο {u k +, u k +,..., u k } ( ) υποσύνολο {u km +, u km +,..., u km+ } ( ) m υποσύνολο Κάθε υποσύνολο περιέχει τουλάχιστον ένα σημείο, ενώ m + n + από τις υποθέσεις που κάναμε. Θεωρούμε τώρα m σημεία z, z,..., z m τέτοια ώστε z j > u kj και z j < u kj +. Ορίζουμε στη συνέχεια το πολυώνυμο q P m : q(x) = (z x)(z x) (z m x). Παρατηρούμε ότι το q(x) έχει το ίδιο πρόσημο με τη συνάρτηση e(x) σε όλα τα σημεία u, u,..., u N. Πραγματικά, αν το x ανήκει στο πρώτο υποσύνολο {u, u,..., u k }, που είναι (+) υποσύνολο, το q(x) είναι θετικό αϕού z i > x, i =,,..., m, ενώ κάθε ϕορά που το x μεταβαίνει σε επόμενο υποσύνολο το πολυώνυμο q αλλάζει πρόσημο αϕού κάθε...

31 .3. ΠΕΠΕΡΑΣΜ ΕΝΟ Σ ΥΝΟΛΟ ΣΗΜΕ ΙΩΝ 3 ϕορά και ένα από τα z i γίνεται μικρότερο του x. Ονομάζουμε με U N το σύνολο των (±) σημείων και με R το σύνολο των σημείων που δεν είναι (±) σημεία (R = X m \U N ). Τότε, max x R e(x) = ρ < ρ. Υποθέτουμε ότι q = M και επιλέγουμε ένα λ > 0 τόσο μικρό ώστε λm < ρ ρ. Θα αποδείξουμε τώρα ότι το πολυώνυμο p(x) = λq(x) + p n(x) P n προσέγγιση από το p n(x). Εστω ότι x R, τότε είναι καλύτερη f(x) p(x) = f(x) λq(x) p n(x) = e(x) λq(x) e(x) +λ q(x) ρ +λm < ρ. Αν το x ανήκει στο U N, τότε e(x) και λq(x) έχουν το ίδιο πρόσημο με e(x) > λ q(x). Τότε, f(x) p(x) = f(x) λq(x) p n(x) = e(x) λq(x) = e(x) λ q(x) ρ λ q(x) < ρ. Καταλήξαμε έτσι σε άτοπο οπότε ισχύει το ζητούμενο και ολοκληρώθηκε η απόδειξη του Θεωρήματος. Και στην περίπτωση αυτή ισχύει η παρατήρηση ότι το εναλλασσόμενο σύνολο σημείων δεν είναι μοναδικό, που σημαίνει ότι μπορούν να υπάρχουν περισσότερα από n + εναλλασσόμενα σημεία. Απομένει να δώσουμε το θεώρημα της μοναδικότητας αϕού η ύπαρξη εξασϕαλίζεται από το Θεώρημα της Εισαγωγής. Θα το δώσουμε απλώς χωρίς απόδειξη, επειδή η απόδειξη είναι ίδια βήμα προς βήμα με εκείνη του Θεωρήματος 9. Θεώρημα (Μοναδικότητα) Η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση p n της f, ορισμένης στο X m, στον P n είναι μοναδική. f p > f p n p P n, p p n. Θα αποδείξουμε τώρα ότι η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση της f που ορίζεται στο διάστημα [a, b] ή στο σύνολο σημείων X m, στον P n μπορεί να αναχθεί τελικά σε αντίστοιχο πρόβλημα πάνω σε κάποιο σύνολο σημείων X n+. Θεώρημα Αν p n είναι η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση της f C[a, b], στον P n, τότε υπάρχει X n+ [a, b] τέτοιο ώστε: E n (f; [a, b]) = E n (f; Xn+) = max f(x) p n(x) < max f(x) p(x) (.) x Xn+ x Xn+

32 3 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ για κάθε p P n, p p n. Επιπλέον, για κάθε X n+ [a, b], ισχύει ότι E n (f; X n+ ) = min p Pn max x Xn+ f(x) p(x) = max x Xn+ f(x) p n(x n+ ; x) E n (f; [a, b]) = E n (f; Xn+), (.5) όπου η ισότητα είναι δυνατή μόνο αν p n(x n+ ) = p n. Απόδειξη: Η πρώτη σχέση (.) είναι προϕανής αν θεωρήσουμε το Xn+ ως το εναλλασσόμενο σύνολο σημείων. Για την απόδειξη της δεύτερης (.5), θεωρούμε ότι p n(x n+ ) p n. Τότε από τη μοναδικότητα έχουμε ότι E n (f; X n+ ) = f p n(x n+ ) < f p n = E n (f; [a, b]) = E n (f; X n+), αϕού το p n είναι διαϕορετικό από το βέλτιστο πολυώνυμο p n(x n+ ) στο σύνολο X n+. Αν p n(x n+ ) = p n, τότε προϕανώς έχουμε ισότητα, που σημαίνει ότι και το X n+ αποτελεί εναλλασσόμενο σύνολο σημείων. Αν αντικαταστήσουμε με X m το [a, b] έχουμε το αντίστοιχο θεώρημα, η απόδειξη του οποίου είναι ακριβώς ίδια. Θεώρημα 3 Αν p n είναι η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση της f, ορισμένης στο X m, στον P n, τότε υπάρχει X n+ X m τέτοιο ώστε: E n (f; X m ) = E n (f; Xn+) = max f(x) p n(x m ; x) < max f(x) p(x) (.6) x Xn+ x Xn+ για κάθε p P n, p p n. Επιπλέον, για κάθε X n+ X m, ισχύει ότι E n (f; X n+ ) E n (f; X m ) = E n (f; X n+), (.7) όπου η ισότητα είναι δυνατή μόνο αν p n(x n+ ) = p n. Τα παραπάνω θεωρήματα μας δίνουν τη δυνατότητα να αναζητούμε για τη βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση, σε σύνολα σημείων αποτελούμενα από n + σημεία. Αν έχουμε το πρόβλημα στο διάστημα [a, b], τότε υπάρχουν άπειρα τέτοια σύνολα. ( Αν ) όμως εργαζόμαστε στο X m, ο συνολικός αριθμός των συνόλων αυτών είναι. Τότε το m n + πρόβλημα ανάγεται στην εύρεση του i=,,..., max ( m n + ) E n (f; X m,i ) = E n (f; X m,i ), (.8) όπου με X m,i έχουμε συμβολίσει το i στη σειρά σύνολο αποτελούμενο από n + σημεία. Τότε, p n(x m ) = p n(x m,i ). Αυτό όμως απαιτεί το να μπορούμε να βρούμε το σϕάλμα E n (f; X n+ ) και το πολυώνυμο p n(x n+ ), δοθέντος του συνόλου X n+ αποτελούμενο από n + σημεία.

33 .3. ΠΕΠΕΡΑΣΜ ΕΝΟ Σ ΥΝΟΛΟ ΣΗΜΕ ΙΩΝ Εύρεση ομοιόμορϕης προσέγγισης στο σύνολο X n+ Θεωρούμε το πολυώνυμο παρεμβολής p P n+ της f στα σημεία x i, i =,,..., n + του συνόλου X n+ p(x i ) = f(x i ), i =,,..., n +. Το p είναι μοναδικό και δίνεται από τον τύπο του Lagrange p(x) = n+ Είναι εύκολο να δούμε ότι αν θέσουμε το πολυώνυμο παρεμβολής γράϕεται n+ i= j=,j i ω(x) = p(x) = n+ i= n+ i= x x j x i x j f(x i ). (x x i ), ω(x) x x i f(x i ) ω (x i ). Από τη σχέση αυτή ϕαίνεται καθαρά ότι ο συντελεστής του μεγιστοβαθμίου όρου του p είναι ο n+ f(x i ) i=. Αν αυτός είναι μηδέν, τότε θα έχουμε ότι p P ω (x i ) n, που θα αποτελεί και τη βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση, δηλαδή p (X n+ ) = p με σϕάλμα E n (f; X n+ ) = 0. Υποθέτουμε εδώ ότι p / P n. Θεωρούμε στη συνέχεια το πολυώνυμο l n+ P n+ τέτοιο ώστε l n+ (x i ) = ( ) i, i =,,..., n +. Ως πολυώνυμο παρεμβολής στο σύνολο σημείων X n+, αυτό θα είναι μοναδικό και θα δίνεται από τον τύπο παρεμβολής του Lagrange ως εξής: Από τη σχέση l n+ (x) = n+ i= ω(x) x x i ( ) i ω (x i ). ω (x i ) = n+ j=,j i i (x i x j ) = (x i x j ) j= n+ j=i+ (x j x i ) ( ) n+ i, προκύπτει ότι ( ) ( ) sign(ω (x i )) = sign(( ) n i i ) ή sign = sign(( ) n ). ω (x i ) Αυτό σημαίνει ότι οι όροι του αθροίσματος n+ ( ) i i= ω (x i, που αποτελεί το συντελεστή του ) μεγιστοβαθμίου όρου του πολυωνύμου l n+, δεν αλλάζουν πρόσημο και επομένως n+ i= ( ) i ω (x i ) 0.

34 3 ΚΕΦ ΑΛΑΙΟ. ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Θεωρούμε τώρα το πολυώνυμο q = p λl n+, όπου p, l n+ τα προαναϕερθέντα πολυώνυμα παρεμβολής και λ = n+ f(x i ) i= ω (x i ) n+ ( ) i i= ω (x i ). Τότε όμως q P n επειδή p και λl n+ έχουν τον ίδιο μεγιστοβάθμιο όρο. Επίσης έχουμε ότι e(x i ) = f(x i ) (p(x i ) λl n+ (x i )) = λl n+ (x i ) = λ( ) i, i =,,..., n +, που σημαίνει ότι τα σημεία x, x,..., x n+ αποτελούν ένα εναλλασσόμενο σύνολο σημείων για την e(x), επομένως το πολυώνυμο q είναι η βέλτιστη ομοιόμορϕη προσέγγιση της f στο X n+, q = p (X n+ ). Επίσης προκύπτει ότι E n (f; X n+ ) = λ. Θεωρώντας τώρα ότι έχουμε το σύνολο X m, m > n+, παίρνουμε όλα τα υποσύνολα αποτελούμενα από n + σημεία και υπολογίζουμε όλα τα λ. Τότε το p (X m ) = p (X n+) αντιστοιχεί στο σύνολο σημείων X n+ που αντιστοιχεί στο μέγιστο λ, σύμϕωνα με το Θεώρημα 3. Θα δούμε καλύτερα τη διαδικασία υπολογισμού του βέλτιστου πολυωνύμου, δια μέσου του επόμενου παραδείγματος: Παράδειγμα Δίνεται το σύνολο σημείων X 5 = {,, 0,, } και θέλουμε να βρούμε τη βέλτιστη προσέγγιση δευτέρου βαθμού για τη συνάρτηση f(x) = x. Ο πίνακας τιμών της συνάρτησης είναι x i 0 f i 0. Πρέπει να βρούμε όλα τα δυνατά υποσύνολα σημείων αποτελούμενα από n + = σημεία και να ακολουθήσουμε τη διαδικασία που περιγράψαμε. ) X 5, = {,, 0, }: ω (x ) = ω ( ) = ( + )( 0)( ) = ( )( )( 3) = 3 ω (x ) = ω ( ) = ( + )( 0)( ) = ( )( ) = ω (x 3 ) = ω (0) = (0 + )(0 + )(0 ) = ( ) = ω (x ) = ω ( ) = ( + )( + )( 0) = 3 = 3 λ () = i= f(x i ) ω (x i ) i= ( ) i ω (x i ) = = = 8.

35 .3. ΠΕΠΕΡΑΣΜ ΕΝΟ Σ ΥΝΟΛΟ ΣΗΜΕ ΙΩΝ 35 ) X 5, = {,, 0, }: ω ( ) = ( + )( )( ) = ω (0) = ( ) = ω ( ) = ( + )( )( ) = 3 8 ω () = ( + )( + )() = 3 λ () = 3) X 5,3 = {,,, }: i= f(x i ) ω (x i ) i= ( ) i ω (x i ) = = 3 6 = 9. ω ( ) = ( + )( )( ) = 3 ω ( ) = ( + )( + )( ) = 3 ω ( ) = ( + )( )( ) = 3 ω () = ( + )( + )( ) = 3 λ (3) = ) X 5, = {, 0,, }: i= f(x i ) ω (x i ) i= ( ) i ω (x i ) = = 0 = 0. ω ( ) = ( )( )( ) = 3 ω ( ) = ( + ) ( ) = 3 8 ω (0) = ( )( ) = ω () = ( + )( ) = λ () = 5) X 5,5 = {, 0,, }: i= f(x i ) ω (x i ) i= ( ) i ω (x i ) = = 3 6 = 9. ω ( ) = ( )( ) = 3 ω ( ) = ( + ) ( ) = ω (0) = ( )( ) = ω () = ( + )( ) = 3 λ (5) = i= f(x i ) ω (x i ) i= ( ) i ω (x i ) = = = 8. Παρατηρούμε ότι λ max = λ () = λ (5) =, επομένως η βέλτιστη προσέγγιση 8 δίνεται από δυο σύνολα σημείων το X 5, = {,, 0, } και το X 5,5 = {, 0,, }. Προϕανώς, λόγω της μοναδικότητας, και τα δυο αυτά σύνολα θα δώσουν το ίδιο βέλτιστο πολυώνυμο. Για να το επιβεβαιώσουμε θα το υπολογίσουμε, σύμϕωνα με τη θεωρία που αναπτύχθηκε, χρησιμοποιώντας και τα δυο σύνολα. p (X 5 ; x) = p (X 5, ; x) = p 3 (x) λ () l 3 (x) = ω(x) f(x i ) i= x x i ω (x i ) λ() ω(x) i= x x i = (x + )x(x ) + (x + )x(x ) 3 + (x + )(x + )x 3 ( (x + )x(x ) 8 ) 3 + (x + )(x + )x 3 = x (x + )x(x ) ( ) i ω (x i ) + (x + )(x + )(x )

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh

Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh Ask seic kai Jèmata sth JewrÐa Mètrou kai Olokl rwsh Ginnhc K. Sarant pouloc jnik Mets bio Poluteqne o Sqol farmosmłnwn Majhmatik n & Fusik n pisthm n TomŁac Majhmatik n 22 Febrouar ou 28 Perieqìmena Συμβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( ))

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Β. Να εξετάσετε αν ισχύουν οι υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την συνάρτηση στο διάστημα [ 1,1] τέτοιο, ώστε: C στο σημείο (,f( )) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο: ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΘΕΩΡΗΜΑ ΜΕΣΗΣ ΤΙΜΗΣ ΔΙΑΦΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ (Θ.Μ.Τ.) [Θεώρημα Μέσης Τιμής Διαφορικού Λογισμού του κεφ..5 Μέρος Β του σχολικού βιβλίου]. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Παράδειγμα. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ProapaitoÔmenec gn seic.

ProapaitoÔmenec gn seic. ProapaitoÔmeec g seic. Α. Το σύνολο των πραγματικών αριθμών R και οι αλγεβρικές ιδιότητες των τεσσάρων πράξεων στο R. Το σύνολο των φυσικών αριθμών N = {1,, 3,... }. Προσέξτε: μερικά βιβλία (τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχή Κλάσματα. Εμμανουήλ Καπνόπουλος Α.Μ 282

Συνεχή Κλάσματα. Εμμανουήλ Καπνόπουλος Α.Μ 282 Συνεχή Κλάσματα Εμμανουήλ Καπνόπουλος Α.Μ 282 5 Νοεμβρίου 204 Ορισμός και ιδιότητες: Ορισμός: Έστω a 0, a, a 2,...a n ανεξάρτητες μεταβλητές, n N σχηματίζουν την ακολουθία {[a 0, a,..., a n ] : n N} όπου

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό Διαγώνισμα Άλγεβρας Β Λυκείου. Θέματα. A. Να διατυπώσετε τον ορισμό μιας γνησίως αύξουσας συνάρτησης. (5 μονάδες)

Επαναληπτικό Διαγώνισμα Άλγεβρας Β Λυκείου. Θέματα. A. Να διατυπώσετε τον ορισμό μιας γνησίως αύξουσας συνάρτησης. (5 μονάδες) Θέμα 1 Θέματα A. Να διατυπώσετε τον ορισμό μιας γνησίως αύξουσας συνάρτησης. (5 μονάδες) B. Να χαρακτηρίσετε ως σωστή (Σ) ή λάθος (Λ) τις παρακάτω προτάσεις: i) Ο βαθμός του υπολοίπου της διαίρεσης P(x)

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο )

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) Επιμέλεια Φυλλαδίου : Δρ. Σ. Σκλάβος Περιλαμβάνει: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΛΗ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ : ΣΩΣΤΟ ΛΑΘΟΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΠΑΥΛΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α. ΚΑΡΕΚΛΙΔΗΣ ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ τη ΘΕΩΡΙΑ με τις απαραίτητες διευκρινήσεις ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ.

Γνωστό: P (M) = 2 M = τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M. Π.χ. M = {A, B, C} π. 1. Π.χ. Παραδείγματα Απαρίθμησης Γνωστό: P (M 2 M τρόποι επιλογής υποσυνόλου του M Τεχνικές Απαρίθμησης Πχ M {A, B, C} P (M 2 3 8 #(Υποσυνόλων με 2 στοιχεία ( 3 2 3 #(Διατεταγμένων υποσυνόλων με 2 στοιχεία 3 2

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ - Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α A. Έστω μια συνάρτηση f η οποία είναι συνεχής σε ένα διάστημα Δ. Αν f () σε κάθε εσωτερικό σημείο του Δ, τότε να αποδείξετε ότι η f είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 25/5/2015 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΘΕΜΑ Α: ΘΕΜΑ Β:

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 25/5/2015 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΘΕΜΑ Α: ΘΕΜΑ Β: . Σχολικό βιβλίο σελ.9. Σχολικό βιβλίο σελ.88 3. Σχολικό βιβλίο σελ.5. α) Λ Β. β) Σ γ) Λ δ) Σ ε) Σ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 5/5/5 ΛΥΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΘΕΜΑ Α: ΘΕΜΑ Β: Έστω z=+yi. Κάνοντας πράξεις στη

Διαβάστε περισσότερα

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα;

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα; ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ 1. Τι ονοµάζουµε µονώνυµο Μονώνυµο ονοµάζεται κάθε γινόµενο το οποίο αποτελείται από γνωστούς και αγνώστους (µεταβλητές ) πραγµατικούς αριθµούς. Ο γνωστός πραγµατικός αριθµός ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ÅÉÓÁÃÙÃÇ ÓÔÇÍ ÁÑÉÈÌÇÔÉÊÇ ÁÍÁËÕÓÇ

ÅÉÓÁÃÙÃÇ ÓÔÇÍ ÁÑÉÈÌÇÔÉÊÇ ÁÍÁËÕÓÇ ÐÁÍÅÐÉÓÔÇÌÉÏ ÉÙÁÍÍÉÍÙÍ ÓïöïêëÞò Ä. ÃáëÜíçò ÁíáðëçñùôÞò ÊáèçãçôÞò ÅÉÓÁÃÙÃÇ ÓÔÇÍ ÁÑÉÈÌÇÔÉÊÇ ÁÍÁËÕÓÇ É Ù Á Í Í É Í Á 0 0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. Γενικά. Αλγόριθμος του Συμπληρώματος 6.3

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ ΕΦΑΠΤΟΜΕΝΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥ. Mια συνάρτηση λέμε ότι είναι παραγωγίσιμη σε ένα σημείο του πεδίου ορισμού ( της, αν υπάρει το lim και είναι πραγματικός αριθμός. Το όριο αυτό λέγεται παράγωγος της στο και συμβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα. Θέμα 1 Α. Να αποδείξετε ότι για δύο ενδεχόμενα Α και Β ενός δειγματικού χώρου Ω, ισχύει P(A-B)=P(A)-P( A B) (10 μονάδες)

Θέματα. Θέμα 1 Α. Να αποδείξετε ότι για δύο ενδεχόμενα Α και Β ενός δειγματικού χώρου Ω, ισχύει P(A-B)=P(A)-P( A B) (10 μονάδες) Θέματα Θέμα 1 Α. Να αποδείξετε ότι για δύο ενδεχόμενα Α και Β ενός δειγματικού χώρου Ω, ισχύει P(A-B)=P(A)-P( A B) (10 μονάδες) Β. Είναι Σωστή ή Λάθος καθεμιά από τις παρακάτω προτάσεις ; Θέμα α. Αν x

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ... 11. Κεφάλαιο 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ: BΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 29

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ... 11. Κεφάλαιο 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ: BΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 29 Περιεχόμενα Πρόλογος 5 Κεφάλαιο ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Προβλήματα βελτιστοποίησης Γραμμικά προγράμματα Ακέραια προγράμματα Τετραγωνικά προγράμματα Διατύπωση προβλήματος Σύμβαση λύσης Κεφάλαιο ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα

Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Α Λυκείου Άλγεβρα Τράπεζα Θεμάτων Το Δεύτερο Θέμα Θεωρούμε την ακολουθία (α ν ) των θετικών περιττών αριθμών: 1, 3, 5, 7, α) Να αιτιολογήσετε γιατί η (α ν ) είναι αριθμητική πρόοδος και να βρείτε τον εκατοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ 4 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. Αν Η f είναι συνεχής στο Δ και f = για κάθε εσωτερικό σημείο του Δ τότε να αποδείξετε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6.

ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ. 3. Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2. 4. Για κάθε z C ισχύει z z 2 z. 5. Για κάθε µιγαδικό z ισχύει: 6. ΜΙΓΑ ΙΚΟΙ 1 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 1 2 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 z2 z1 z2 3 Για κάθε z 1, z 2 C ισχύει z1 + z2 = z1 + z2 4 Για κάθε z C ισχύει z z 2 z 5 Για κάθε µιγαδικό z ισχύει:

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Άριστες κατά Pareto Κατανομές

Άριστες κατά Pareto Κατανομές Άριστες κατά Pareto Κατανομές - Ορισμός. Μια κατανομή x = (x, x ) = (( 1, )( 1, )) ονομάζεται άριστη κατά Pareto αν δεν υπάρχει άλλη κατανομή x = ( x, x ) τέτοια ώστε: U j( x j) U j( xj) για κάθε καταναλωτή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμικός Προγραμματισμός

Γραμμικός Προγραμματισμός Γραμμικός Προγραμματισμός Εισαγωγή Το πρόβλημα του Σχεδιασμού στη Χημική Τεχνολογία και Βιομηχανία. Το συνολικό πρόβλημα του Σχεδιασμού, από μαθηματική άποψη ανάγεται σε ένα πρόβλημα επίλυσης συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά

Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά 1 Αφαίρεση και Γενίκευση στα Μαθηματικά Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ3 www.p-theodoropoulos.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή εξετάζεται εντός του πλαισίου της Διδακτικής των

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Κεφάλαιο 1. Μαθηματικό Υπόβαθρο 23, 26 Ιανουαρίου 2007 Δρ. Παπαδοπούλου Βίκη 1 1.1. Σύνολα Ορισμός : Σύνολο μια συλλογή από αντικείμενα Στοιχεία: Μέλη συνόλου Τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµός Ζ (z-tranform)

Μετασχηµατισµός Ζ (z-tranform) Μετασχηµατισµός Ζ (-traform) Εργαλείο ανάλυσης σηµάτων και συστηµάτων διακριτού χρόνου ιεργασία ανάλογη του Μετ/σµού Laplace Απόκριση συχνότητας Εφαρµογές επίλυση γραµµικών εξισώσεων διαφορών µε σταθερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι Σημειώσεις Σταύρος Τουμπής ΟΠΑ, 24 i Οδηγίες Χρήσης Το παρόν ΔΕΝ είναι διδακτικό βιβλίο. Είναι οι σημειώσεις του μαθήματος «Μαθηματικά Ι», όπως το διδάσκω στο πρώτο εξάμηνο του Τμήματος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. (2 μονάδες) Δίνονται τα σημεία (-2, -16), (-1, -3), (0, 0), (1, -1) και (2, 0). Υπολογίστε το πολυώνυμο παρεμβολής Newton.

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. (2 μονάδες) Δίνονται τα σημεία (-2, -16), (-1, -3), (0, 0), (1, -1) και (2, 0). Υπολογίστε το πολυώνυμο παρεμβολής Newton. ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ - Τ. Ε. Ι. Σ Ε Ρ Ρ Ω Ν Σέρρες, 9 Ιανουαρίου ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Ομάδα Α ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΘΕΜΑ ον (+ μονάδες) Δίνεται ο πρόβολος, με μήκος = m, με κατανεμημένο φορτίο που

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ»

«ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο «ΣΥΝΕΧΗ ΚΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ» ΜΠΙΘΗΜΗΤΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΕΛΛΑ Επιβλέπουσα: Αν. Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Α Λ Γ Ε Β Ρ Α ΤΗΣ Α Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ

Α Λ Γ Ε Β Ρ Α ΤΗΣ Α Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ Α Λ Γ Ε Β Ρ Α ΤΗΣ Α Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 1. Για οποιαδήποτε ενδεχόμενα Α, Β ενός δειγματικού χώρου Ω ισχύει η σχέση ( ) ( ) ( ).. Ισχύει ότι P( A B) P( A

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : Η ΕΥΘΕΙΑ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ. Ένα σημείο Μ(x,y) ανήκει σε μια γραμμή C αν και μόνο αν επαληθεύει την εξίσωσή της. Π.χ. :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1.

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων. σύνολο τιμών. F(k,y k,y. =0, k=0,1,2, δείκτη των y k. =0 είναι 2 ης τάξης 1. ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ: Οι Εξισώσεις Διαφορών (ε.δ.) είναι εξισώσεις που περιέχουν διακριτές αλλαγές και διαφορές των αγνώστων συναρτήσεων Εμφανίζονται σε μαθηματικά μοντέλα, όπου η μεταβλητή παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία εισαγωγής για τη Φυσική Α Λυκείου

Στοιχεία εισαγωγής για τη Φυσική Α Λυκείου Στοιχεία εισαγωγής για τη Φυσική Α Λυκείου 1 ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ ΠΡΑΞΕΩΝ 1.1 Προτεραιότητα Πράξεων Η προτεραιότητα των πράξεων είναι: (Από τις πράξεις που πρέπει να γίνονται πρώτες,

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις των θεμάτων ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Λύσεις των θεμάτων ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑ ΙΟΥΝΙΟΥ 4 Λύσεις των θεμάτων Έκδοση η

Διαβάστε περισσότερα

B Γυμνασίου. Ενότητα 9

B Γυμνασίου. Ενότητα 9 B Γυμνασίου Ενότητα 9 Γραμμικές εξισώσεις με μία μεταβλητή Διερεύνηση (1) Να λύσετε τις πιο κάτω εξισώσεις και ακολούθως να σχολιάσετε το πλήθος των λύσεων που βρήκατε σε καθεμιά. α) ( ) ( ) ( ) Διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου

Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Μαθηματικα Γ Γυμνασιου Θεωρια και παραδειγματα livemath.eu σελ. απο 9 Περιεχομενα Α ΜΕΡΟΣ: ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Χ 4 ΜΟΝΩΝΥΜΑ & ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΜΟΝΩΝΥΜΑ 5 ΠΟΛΥΩΝΥΜΑ 5 ΡΙΖΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΟΥ 5 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ημερήσιων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012.

ημερήσιων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. για το σχολικό έτος 2011-2012. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Δημήτρης Σπαθάρας Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών. Λαμία, 19 Απριλίου 2013 Αριθ. Πρωτ.: 317. Προς:

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Δημήτρης Σπαθάρας Σχολικός Σύμβουλος Μαθηματικών. Λαμία, 19 Απριλίου 2013 Αριθ. Πρωτ.: 317. Προς: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΝΟΜΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

για τις οποίες ισχύει ( )

για τις οποίες ισχύει ( ) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΜΗΤΑΛΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, ΔΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ . Έστω οι συναρτήσεις f, g: για κάθε. α) Να αποδείξετε ότι η g είναι -. β) Να αποδείξετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες Με τον διεθνή όρο φράκταλ (fractal, ελλ. μορφόκλασμα ή μορφοκλασματικό σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες ονομάζεται ένα γεωμετρικό σχήμα που επαναλαμβάνεται αυτούσιο σε άπειρο

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Εποµένως η f είναι κοίλη στο διάστηµα (, 1] και κυρτή στο [ 1, + ).

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Εποµένως η f είναι κοίλη στο διάστηµα (, 1] και κυρτή στο [ 1, + ). 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Βλέπε σχολικό βιβλίο σελίδα 194, το θεώρηµα ενδιάµεσων τιµών. Β. Βλέπε τον ορισµό στη σελίδα 279 του σχολικού βιβλίου. Γ. Βλέπε

Διαβάστε περισσότερα

23 2011 ΘΕΜΑ Α A1. Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ και x 0 ένα εσωτερικό σημείο του Δ. Αν η f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο x 0 και είναι παραγωγίσιμη στο σημείο αυτό, να αποδείξετε ότι:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α A. Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. Αν η f είναι συνεχής στο Δ και f για κάθε εσωτερικό σημείο

Διαβάστε περισσότερα

3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 1 2 3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 31 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Έστω δύο σύνολα Α και Β ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ του συνόλου Α στο Β είναι η διμελής σχέση f A B για την οποία A αντιστοιχεί ένα και μόνο ένα y B δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ )

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) 5 1 1 1η σειρά ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) ΘΕΜΑ 1 Α. Ας υποθέσουμε ότι x 1,x,...,x κ είναι οι τιμές μιας μεταβλητής X, που αφορά τα άτομα ενός δείγματος μεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

II. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ

II. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ II. ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΕΙΑ Δημήτρης Μπουνάκης Σχ. Σύμβουλος Μαθηματικών dimitrmp@sch.gr Ηράκλειο, Οκτώβριος 010 ΘΕΜΑ: «ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εκφωνήσεις και λύσεις των ασκήσεων της Τράπεζας Θεμάτων στην Άλγεβρα Α ΓΕΛ

Εκφωνήσεις και λύσεις των ασκήσεων της Τράπεζας Θεμάτων στην Άλγεβρα Α ΓΕΛ Κοίταξε τις µεθόδους, τις λυµένες ασκήσεις και τις ασκήσεις προς λύση των ενοτήτων 6, 7 του βοηθήµατος Μεθοδολογία Άλγεβρας και Στοιχείων Πιθανοτήτων Α Γενικού Λυκείου των Ευσταθίου Μ. και Πρωτοπαπά Ελ.

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Α Ρ Τ Η Σ Ε Ι Σ

Σ Υ Ν Α Ρ Τ Η Σ Ε Ι Σ 33 Θ Ε Μ Α Τ Α με λύση Σ Υ Ν Α Ρ Τ Η Σ Ε Ι Σ Επιμέλεια: Νίκος Λέντζος Καθηγητής Μαθηματικών Δ/θμιας Εκπαίδευσης Από το βιβλίο ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ (έκδοση 4) Γ ΛΥΚΕΙΟΥ τεύχος Α Αναστάσιου Χ. Μπάρλα μα προσφορά του

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις HY118- ιακριτά Μαθηµατικά Παρασκευή, 06/03/2015 Αντώνης Α. Αργυρός e-mail: argyros@csd.uoc.gr Το υλικό των διαφανειών έχει βασιστεί σε διαφάνειες του Kees van Deemter, από το University of Aberdeen 3/8/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ Ι Συμπληρωματικές Σημειώσεις Δημήτριος Παντελής ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ Οι συναρτήσεις πιθανότητας ή πυκνότητας πιθανότητας των διαφόρων τυχαίων μεταβλητών χαρακτηρίζονται από κάποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α A. Έστω μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα. Αν F είναι μια παράγουσα της στο, τότε να αποδείξετε ότι:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Βασικές έννοιες ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βασικές έννοιες Σε ένα ερωτηματολόγιο έχουμε ένα σύνολο ερωτήσεων. Μπορούμε να πούμε ότι σε κάθε ερώτηση αντιστοιχεί μία μεταβλητή. Αν θεωρήσουμε μια ερώτηση, τα άτομα δίνουν κάποιες απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλώματα, Σήματα και Συστήματα

Κυκλώματα, Σήματα και Συστήματα Κυκλώματα, Σήματα και Συστήματα Μάθημα 7 Ο Μετασχηματισμός Z Βασικές Ιδιότητες Καθηγητής Χριστόδουλος Χαμζάς Ο Μετασχηματισμός Ζ Γιατί χρειαζόμαστε τον Μετασχηματισμό Ζ; Ανάγει την επίλυση των αναδρομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ & ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΓΕΒΡΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια : Παλαιολόγου Παύλος Μαθηματικός Αγαπητοί μαθητές. αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα βοήθημα στην ύλη της Άλγεβρας Α Λυκείου, που είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών

Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Παρουσία µηδενιστών στη θεωρία τοπολογικών αλγεβρών Μαρίνα Χαραλαµπίδου Τµήµα Μαθηµατικών Τοµέας Αλγεβρας και Γεωµετρίας Πανεπιστηµίο Αθηνών Σεµινάριο Τοµέα Αλγεβρας και Γεωµετρίας 11/12/2012 1 / 47 Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία παιγνίων Δημήτρης Χριστοφίδης Εκδοση 1η: Παρασκευή 3 Απριλίου 2015. Παραδείγματα Παράδειγμα 1. Δυο άτομα παίζουν μια παραλλαγή του σκακιού όπου σε κάθε βήμα ο κάθε παίκτης κάνει δύο κανονικές κινήσεις.

Διαβάστε περισσότερα

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ

1.3 ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο : ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΑΡΙΘΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΝΥΣΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Ορισμός : αν λ πραγματικός αριθμός με 0 και μη μηδενικό διάνυσμα τότε σαν γινόμενο του λ με το ορίζουμε ένα διάνυσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα

Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα Αλγόριθμοι και Πολυπλοκότητα Ροή Δικτύου Δημήτρης Μιχαήλ Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεματικής Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μοντελοποίηση Δικτύων Μεταφοράς Τα γραφήματα χρησιμοποιούνται συχνά για την μοντελοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

1.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Κεφ. I Εισαγωγή.. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η ανάγκη µαθηµατικής περιγραφής και µοντελοποίησης συστηµάτων τα οποία εξελίσσονται χρονικά κατά τρόπο που περιέχει, σε µικρό ή µεγάλο βαθµό, τυχαιότητα,

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ. Α.Προσπαθείστε και απομνημονεύστε τον παρακάτω πίνακα βασικών ολοκληρωμάτων: v x

ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ. Α.Προσπαθείστε και απομνημονεύστε τον παρακάτω πίνακα βασικών ολοκληρωμάτων: v x ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑΤΑ Α.Προσπαθείστε και απομνημονεύστε τον παρακάτω πίνακα βασικών ολοκληρωμάτων:. c d c c. d c. d c. d c. e d e c 6. d c 7. d c 8. d ln c 9. d c. d c,. Β. Οι παρακάτω τύποι

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση, Ανάλυση και Σχεδιασμός Στοχαστικών Συστημάτων

Μοντελοποίηση, Ανάλυση και Σχεδιασμός Στοχαστικών Συστημάτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Μοντελοποίηση, Ανάλυση και Σχεδιασμός Στοχαστικών Συστημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Διδάσκων: Βασίλης ΚΟΥΤΡΑΣ Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ LU, QR και SVD Εισαγωγή To παρόν κεφάλαιο χωρίζεται σε μέρη. Στο (Α), μεταξύ άλλων, εξηγούμε γιατί μας ενδιαφέρει η λεγόμενη ανάλυση σε παράγοντες ειδικούς πίνακες (decompositio)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 1 ο δείγμα

ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 1 ο δείγμα ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ο δείγμα ΘΕΜΑ ο Α. Έστω μία συνάρτηση f συνεχής σε ένα διάστημα α,β. Αν G είναι μία παράγουσα της f στο α,β τότε να αποδείξετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ 1.Τι ονοµάζεται σύνολο; Σύνολο ονοµάζεται κάθε συλλογή αντικειµένων, που προέρχονται από την εµπειρία µας ή την διανόηση µας, είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γιώργος Πρέσβης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ B ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΚΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ Φροντιστήρια Φροντιστήρια ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ η Κατηγορία : Ο Κύκλος και τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ

2.3 ΜΕΤΡΟ ΜΙΓΑΔΙΚΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ O z είναι πραγματικός, αν και μόνο αν Ο z είναι φανταστικός, αν και μόνο αν β) Αν και να αποδείξετε ότι ο αριθμός είναι πραγματικός, ενώ ο αριθμός είναι φανταστικός. 9. Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των

Διαβάστε περισσότερα

6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

6.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ 6. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑ. Ορισµός της συνάρτησης Συνάρτηση από ένα σύνολο Α σε ένα σύνολο Β λέγεται µια διαδικασία (κανόνας τρόπος ), µε την οποία κάθε στοιχείο του συνόλου Α αντιστοιχίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Α.3 Πότε η ευθεία y = l λέγεται οριζόντια ασύµπτωτη της γραφικής παράστασης της f στο + ; Μονάδες 3

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Α.3 Πότε η ευθεία y = l λέγεται οριζόντια ασύµπτωτη της γραφικής παράστασης της f στο + ; Μονάδες 3 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 7 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Α.1 Αν z 1, z είναι µιγαδικοί αριθµοί, να αποδειχθεί ότι: z 1 z = z 1 z. Α. Πότε δύο συναρτήσεις f, g λέγονται ίσες; Μονάδες 4 Α.3 Πότε η ευθεία y

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ Γυμνασίου Κεφάλαιο ο Αλγεβρικές Παραστάσεις ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ Γυμνάσιο Αμυνταίου ΜΑΘΗΜΑ Α. Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς ΑΣΚΗΣΕΙΣ ) ) Να συμπληρώσετε τα κενά ώστε στην κατακόρυφη στήλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ. 2.1 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1 ου ΒΑΘΜΟΥ. Η εξίσωση αx β 0

ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ. 2.1 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1 ου ΒΑΘΜΟΥ. Η εξίσωση αx β 0 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ.1 ΕΞΙΣΩΣΕΙΣ 1 ου ΒΑΘΜΟΥ Η εξίσωση α 0 Στο Γυμνάσιο μάθαμε τον τρόπο επίλυσης των εξισώσεων της μορφής α 0 για συγκεκριμένους αριθμούς α,,με α 0 Γενικότερα τώρα, θα δούμε πώς με την οήθεια των

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηµατικά Ι Θέµατα Ιανουαρίου 2015

Γενικά Μαθηµατικά Ι Θέµατα Ιανουαρίου 2015 Γενικά Μαθηµατικά Ι Θέµατα Ιανουαρίου 215 Άσκηση 1: (α) Να υπολογισθεί το γενικευµένο ολοκλήρωµα (ax+b)(x 2 +1) αν το a είναι ϑετικός αριθµός. (ϐ) Το µεσηµέρι, ένα σαλιγκάρι που ϐρίσκεται στο κέντρο ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ

ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Σ υ ν δ υ α σ τ ι κ ή Πειραιάς 2007 1 Μάθημα 4ο Συνδυασμοί 2 2.3 ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΙ Έστω Χ= {x 1, x 2,..., x ν } ένα πεπερασμένο σύνολο με ν στοιχεία x 1, x 2,...,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Εξετάσεων Γ Λυκείου Μαθηµατικά Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 2000-2015

Θέµατα Εξετάσεων Γ Λυκείου Μαθηµατικά Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 2000-2015 Θέµατα Εξετάσεων Γ Λυκείου Μαθηµατικά Θετικής και Τεχνολογικής Κατεύθυνσης 000-05 Περιεχόµενα Θέµατα Επαναληπτικών 05............................................. 3 Θέµατα 05......................................................

Διαβάστε περισσότερα

1 ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

1 ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΡΑΜΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ. Παραδείγματα προβλημάτων γραμμικού προγραμματισμού Τα προβλήματα γραμμικού προγραμματισμού ασχολούνται με καταστάσεις όπου ένας αριθμός πλουτοπαραγωγικών πηγών, όπως άνθρωποι,

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωση: Δες ορισμό απλού γραφήματος στον Τόμο Α, σελ. 97 και τόμο Β, σελ 12.

Σημείωση: Δες ορισμό απλού γραφήματος στον Τόμο Α, σελ. 97 και τόμο Β, σελ 12. ΑΣΚΗΣΗ 1: Είναι το ακόλουθο γράφημα απλό; Σημείωση: Δες ορισμό απλού γραφήματος στον Τόμο Α, σελ. 97 και τόμο Β, σελ 12. v 2 ΑΠΑΝΤΗΣΗ 1: Το παραπάνω γράφημα δεν είναι απλό, αφού υπάρχουν δύο ακμές που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Η νέα έκδοση των παρόντων σημειώσεων θα ολοκληρωθεί κατά το εαρινό εξάμηνο του ακαδημαϊκού έτους 2008-2009. Αύγουστος 2008.

Πρόλογος. Η νέα έκδοση των παρόντων σημειώσεων θα ολοκληρωθεί κατά το εαρινό εξάμηνο του ακαδημαϊκού έτους 2008-2009. Αύγουστος 2008. Πρόλογος Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του υλικού που διδάχτηκε στις παραδόσεις του προπτυχιακού μαθήματος της Αριθμητικής Ανάλυσης, το εαρινό εξάμηνο 7-8, στο Μαθηματικό τμήμα του

Διαβάστε περισσότερα