Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΙΣΤΟΣ ΛΑΜΠΟΥ ΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΙΣΤΟΣ ΛΑΜΠΟΥ ΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΩΝ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ Μελέτη των χαρακτηριστικών της δέσµης νετρονίων και προσδιορισµός παραµέτρων συντονισµού της σύλληψης νετρονίων στο 234 U µε την µέθοδο της ολικής απορρόφησης, στην πειραµατική διάταξη n_tof του CERN CERN-THESIS /01/2007 Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΙΣΤΟΣ ΛΑΜΠΟΥ ΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2007

2 Στον φίλο και συνάδελφο Γιάννη Κουτσογιάννο

3 Περίληψη Ο κλάδος της πυρηνικής φυσικής και πιο συγκεκριµένα οι εφαρµογές της, συνοδεύονται σε διεθνές επίπεδο από διάφορα ζητήµατα, όπως: η διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων, ο σχεδιασµός νέων πυρηνικών αντιδραστήρων, η θέσπιση νέων κανόνων ασφαλείας κλπ. Τα παραπάνω δηµιούργησαν την ανάγκη κατασκευής εξελιγµένων συστηµάτων και ενίσχυσαν την προσπάθεια επέκτασης και βελτίωσης των βιβλιοθηκών δεδοµένων πυρηνικής φυσικής, όπως για παράδειγµα αυτά που σχετίζονται µε τις αντιδράσεις σύλληψης νετρονίων σε διάφορα ισότοπα που συµµετέχουν στον κύκλο του Θορίου. Το παρόν περιλαµβάνει και παρουσιάζει τα αποτελέσµατα των µετρήσεων της αντίδρασης (n,γ) στο 234 U, που πραγµατοποιήθηκαν στην πειραµατική διάταξη n_tof του CERN. Περιγράφεται µε λεπτοµέρεια η διάταξη και το βασικό σύστηµα ανίχνευσης, ενώ τα αποτελέσµατα δίνονται στη µορφή παραµέτρων συντονισµού της θεωρίας R matrix και συγκρίνονται µε τις υπάρχουσες βιβλιοθήκες δεδοµένων.

4 Abstract At an international level several issues accompany the long-term development of nuclear science and its applications: nuclear waste management, new reactor design, increasingly safety requirements, public acceptance etc. This has triggered many sophisticated R&D activities, such as Accelerator Driven Systems or next generation reactor concepts and enhanced the ongoing effort to expand and improve the existing nuclear data. Among other measurements of special interest, is the neutron capture cross section determination for several isotopes related to the nuclear fuel cycle. This text mainly presents the obtained results from the (n,γ) cross section measurement of 234 U that was performed at n_tof facility (CERN). In detail we describe the main features of the facility, the TAC (Total Absorption Calorimeter) detection arrangement and its performance under specific experimental conditions. Results in the form of R-matrix resonance parameters and cross sections are discussed in parallel with the existing ENDF data.

5 Ευχαριστίες Βασική προϋπόθεση για την ολοκλήρωση του παρόντος ήταν η φυσική µου παρουσία σε διάφορα εργαστήρια και η αποδοτική συνεργασία και αλληλεπίδραση µε πλήθος ανθρώπων, τόσο σε επιστηµονικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, τους οποίους και οφείλω να ευχαριστήσω θερµά. Καταρχάς πρέπει να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως τον επιβλέποντα επίκ.καθηγητή Ηλία Σαββίδη, για την γενικότερη καθοδήγηση και συµβολή του στην εκπόνηση της διατριβής. Ευχαριστώ επίσης τα µέλη της τριµελούς επιτροπής, επίκ.καθηγητή Χρήστο Ελευθεριάδη και αναπ.καθηγητή Γεώργιο Κίτη, για την καθοριστική βοήθεια που µου προσέφεραν στην ολοκλήρωση της εργασίας. Επίσης πρέπει να ευχαριστήσω την αναπ.καθηγήτρια Χαρίκλεια Πετρίδου, τον λέκτορα Σαµψωνίδη ηµήτριο και τον επικ.καθηγητή Αναστάσιο Λιόλιο για την συνεργασία που είχαµε αλλά και για την προθυµία που επέδειξαν, όποτε και αν ζήτησα την βοήθειά τους. Η συνεργασία µε τους: Ρόζα Βλαστού (αναπ.καθηγήτρια), Μιχάλη Κόκκορη (λέκτορα) και Γεώργιο Περδικάκη στα εργαστήρια του ηµοκρίτου και του CERN, ήταν σηµαντική και τους ευχαριστώ πολύ. Ιδιαιτέρως θα πρέπει να ευχαριστήσω την αναπ.καθηγήτρια Ρόζα Βλαστού για την συµπαράστασή της σε εξόχως κρίσιµες φάσεις της διατριβής µου. Ακόµη πρέπει να ευχαριστήσω τoυς: Eric Berthoumieux, Frank Gunsing, Walid Dridi, Daniel Can Ott, Alberto Mengoni, ηµήτρη Καραδήµο και Liam Fitzpatrick για την ανεκτίµητη συµβολή τους στα στάδια λήψης και ανάλυσης δεδοµένων κατά την παραµονή µου τόσο στο CERN όσο και στο Saclay. Οφείλω να ευχαριστήσω θερµά τους συναδέλφους Θωµά Παπαευαγγέλου, Γεώργιο Πολυµέρη και Κωνσταντίνο Μπαχά για τις εποικοδοµητικές συζητήσεις, την στήριξη και συµπαράστασή τους. Τέλος πρέπει να ευχαριστήσω τους γονείς µου για όλα.

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΕΙΣΑΓΩΓΉ Κίνητρα και στόχοι Αντιδράσεις νετρονίων και βασικές τεχνολογικές εφαρµογές (α) Συστήµατα µεταστοιχείωσης αποβλήτων (β) οσιµετρία και ιατρικές εφαρµογές Πυρηνική Αστροφυσική Θέµατα βασικής έρευνας Βιβλιοθήκες εδοµένων (Neutron Data Libraries) Πειραµατικές ιατάξεις Η δοµή του παρόντος συγγράµµατος...13 ΚΕΦAΛΑΙΟ 2 ΘΕΩΡΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΙΑΤΟΜΩΝ Η έννοια της ενεργού διατοµής Ελαστική σκέδαση και υποβιβασµός ενέργειας των νετρονίων Μέση λογαριθµική µείωση της ενέργειας και ληθαργία Ροή νετρονίων Ροή νετρονίων και µονάδες ληθαργίας Συναρτήσεις διέγερσης R Matrix Theory Εισαγωγή Σύνθετος Πυρήνας Resolved Resonance Region (RRR) (α) R-Matrix formalism (β) Προσέγγιση κατά Reich-Moore (γ) Single Level Breit Wigner προσέγγιση (δ) ιαπλάτυνση Doppler Unresolved Resonance Region Πειραµατική διαδικασία (α) Αναγκαιότητα προσδιορισµού των παραµέτρων συντονισµού (β) Μετρήσιµες ποσότητες ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΑΞΗ Οι εγκαταστάσεις του περάµατος n_tof (CERN) Η δέσµη πρωτονίων PS (Proton Synchrotron) Ο στόχος µολύβδου Το µέσο πτήσης των νετρονίων (TOF tube) Χαρακτηριστικά της δέσµης νετρονίων Μετρήσεις ενεργών διατοµών σύλληψης νετρονίων Η µέθοδος ολικής απορρόφησης Καλορίµετρο Ολικής Απορρόφησης TAC (α) Κρύσταλλος BaF (β) Απορροφητής νετρονίων Neutron absorber (γ) Ηλεκτρονικές µονάδες Στόχοι Σύστηµα Λήψης εδοµένων DAQ... 62

7 ΚΕΦAΛΑΙO 4 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΗΣ ΕΣΜΗΣ Εισαγωγή Μέτρηση Ανιχνευτής Ακτινοβόληση δείγµατος ιαδικασία ανάδειξης και καταµέτρησης ιχνών Αποτελέσµατα Μελέτη υποστρώµατος ταχέων νετρονίων εντός και εκτός του χώρου µετρήσεων ιαµόρφωση ανιχνευτή και ακτινοβολήσεις ιαδικασία ανάδειξης και καταµέτρησης ιχνών Αποτελέσµατα - Συµπεράσµατα ΚΕΦAΛΑΙO 5 ΑΝΑΛΥΣΗ Ε ΟΜΕΝΩΝ Μεθοδολογία µετρήσεων Βασικές αρχές Τεχνικές µετρήσεων αλληλεπίδρασης (n,γ) Επεξεργασία ρυθµού γεγονότων Αναλογία σύλληψης Πηγές υποστρώµατος Ενεργειακή βαθµολόγηση Σχέση ενέργειας - χρόνου πτήσης νετρονίου Ροή νετρονίων Συντελεστής πρόσπτωσης δέσµης ε beam Συνάρτηση διακριτικής ικανότητας (n_tof Resolution Function) Τεχνική κορεσµένου συντονισµού Saturated resonance technique Μελέτη λειτουργίας TAC µε προσοµοιώσεις Monte Carlo Εσωτερική ακτίνα R TAC Απορροφητής νετρονίων Γεννήτορας διαδοχικών µεταπτώσεων Αναπαραγωγή γεγονότων ισοτόπων 197 Au και 234 U και απόκριση του TAC Απόδοση ανίχνευσης Μετρήσεις Υπόστρωµα χώρου (Ambient) Υπόστρωµα παρουσία δέσµης νετρονίων (Just_Beam) Πλαίσιο στήριξης στόχου (Empty_Frame) Κέλυφος τιτανίου (Empty_canning) Ευαισθησία TAC στα νετρόνια (neutron sensitivity) Μόλυβδος (In_Beam_Gammas) Μέτρηση αναφοράς 197 Au Ενεργότητα δείγµατος 234 U (Activity) Στόχος 234 U ΚΕΦAΛΑΙO 6 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Εισαγωγή Προσαρµογή Αναλογίας Σύλληψης του 234 U Στατιστική ανάλυση Μέση τιµή πλάτους ακτινοβολίας (Average radiative width) Ακτινοβολών Πυρήνας - (Radiative Kernel) Μέση τιµή διαστήµατος µεταξύ ενεργειακών σταθµών Ακρίβεια προσδιορισµού των παραµέτρων συντονισµού Ροή δέσµης νετρονίων Συνάρτηση ιακριτικής Ικανότητας Μήκος Πτήσης Πάχος Στόχου ΚΕΦAΛΑΙΟ 7 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ...133

8 ΠΑΡAΡΤΗΜΑ A ΜΕΛΕΤΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ TAC Εισαγωγή A1 ιαµόρφωση σήµατος κρυστάλλου BaF A1α Μορφή παλµού αναφοράς A1β Αναλυτική έκφραση παλµού A2 Αλγόριθµος διάκρισης κορυφών A2α Αναγνώριση κορυφών A2β Χαρακτηρισµός κορυφής (χωρίς προσαρµογή) A2γ Συνθήκη απόρριψης A2δ Αντιµετώπιση αλληλεπικάλυψης A3 ιαδικασία προσαρµογής A3α Προσαρµογή βασικής γραµµής A3β Ολοκλήρωση του σήµατος κρυστάλλου ΒaF A4 Παράµετροι Α5 Χαρακτηριστικά λειτουργίας κρυστάλλου Α5α Αντιµετώπιση αλληλεπικάλυψης Α5β ιάκριση µορφής παλµού (Pulse Shape Discrimination) Α5γ Μετατροπή σήµατος σε ενέργεια Α6 Λειτουργία TAC Α6α Παράθυρο σύµπτωσης Α6β Ενεργειακή διακριτική ικανότητα του TAC ΑΝΑΦΟΡΕΣ Λίστα σχηµάτων Λίστα εικόνων-πινάκων

9 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Τα νετρόνια και τα πρωτόνια ως συστατικά του πυρήνα αποτελούν αντικείµενο έρευνας από την στιγµή της ανακάλυψής τους έως και σήµερα. Η αλληλεπίδραση των νετρονίων µε την ύλη συνεχίζεται να µελετάται σε πολλούς τοµείς της φυσικής και της τεχνολογίας όπως: βασική πυρηνική φυσική, αστροφυσική, σχεδιασµό και ασφάλεια αντιδραστήρων, ADS συστήµατα (Accelerator Driven Systems), ιατρικές εφαρµογές κλπ.. Βασική πληροφορία για όλες αυτές τις εφαρµογές, είναι η γνώση της ενεργού διατοµής (cross section) για δεδοµένη ενέργεια του νετρονίου, δηλαδή της πιθανότητας να πραγµατοποιηθεί συγκεκριµένη αλληλεπίδραση µεταξύ νετρονίου και πυρήνα. Η διαρκώς αυξανόµενη ζήτηση ενέργειας σε παγκόσµιο επίπεδο µε την ταυτόχρονη απαίτηση για καθαρότερες πηγές ενέργειας, αλλά και τους δεδοµένους περιορισµούς αποθεµάτων των παραδοσιακών ορυκτών καυσίµων, οδήγησε σε αναθεώρηση της στάσης απέναντι στην παραγωγή ενέργειας από σχάσιµα υλικά. Οι σηµερινοί αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος (LWRs Light Water Reactors) είναι σε θέση να ικανοποιήσουν τις ενεργειακές απαιτήσεις των επόµενων ετών. Η κάλυψη των ενεργειακών απαιτήσεων όµως, σε κλίµακα χρόνου πολλών δεκαετιών προκάλεσε το ενδιαφέρον της επιστηµονικής κοινότητας για εύρεση εναλλακτικών καινοτόµων λύσεων. Οι σηµαντικότερες παράµετροι προς αυτή την κατεύθυνση είναι: η φιλικότητα προς το περιβάλλον, η λειτουργικότητα, το κόστος, αλλά και διάφορα πολιτικο-κοινωνικά ζητήµατα, όπως για παράδειγµα η αύξηση του παγκόσµιου πληθυσµού. Συνεπώς, η ανάπτυξη τέτοιων προηγµένων συστηµάτων θα πρέπει να πραγµατοποιηθεί ικανοποιώντας πλήρως τους κανόνες και τις απαιτήσεις για µειωµένη παραγωγή, αποτελεσµατική διαχείριση και µεταστοιχείωση (transmutation) των ραδιενεργών αποβλήτων, το εύρος χρόνου ζωής των συστηµάτων κλπ. Όλα τα παραπάνω ενίσχυσαν το ενδιαφέρον για την µελέτη και την έρευνα της τεχνολογίας ADS όπως αυτό του Ενισχυτή Ενέργειας (Energy Amplifier) [1]. Ο σωστός µηχανολογικός σχεδιασµός ενός τέτοιου συστήµατος, καθώς και

10 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 2 όλα τα ζητήµατα ασφαλείας που προκύπτουν, προϋποθέτουν πλήρη και ακριβή γνώση δεδοµένων (nuclear data sets) [2], όπως αυτά των ενεργών διατοµών αλληλεπιδράσης των νετρονίων µε την ύλη. Τα υπάρχοντα δεδοµένα προέρχονται από τον συνδυασµό των αποτελεσµάτων πλήθους διαφορετικών πειραµάτων, τα οποία στην πλειοψηφία τους πραγµατεύονταν διαφορετικά στοιχεία του περιοδικού πίνακα και διαφορετικά τµήµατα του ενεργειακού φάσµατος των νετρονίων. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα την µη απόλυτη ταύτιση ή ασυµφωνία µεταξύ τους. Οι ασάφειες αυτού του είδους, γίνονται εντονότερες για τα δεδοµένα που αφορούν τη σειρά των ακτινιδών, των παραγώγων της σχάσης και των ισοτόπων που σχετίζονται µε τον κύκλο του Θορίου (Th-cycle). Αρκετές από τις ενεργές διατοµές που χρήζουν διερεύνησης, σχετίζονται µε το αντικείµενο της πυρηνικής αστροφυσικής. Η αστροφυσική πλέον βρίσκεται στο στάδιο ποσοτικοποίησης των περισσοτέρων από τα θεµελιώδη ερωτήµατα που αφορούν το Σύµπαν και την εξέλιξή του. Το λεγόµενο καθιερωµένο πρότυπο (standard model), περιγράφει ικανοποιητικά τη θεωρία της µεγάλης έκρηξης και της κοσµολογίας γενικότερα. Θέµατα της αρχέγονης πυρηνοσύνθεσης, της προέλευσης στοιχείων όπως το 2 H, 3 He, 4 He και 7 Li (που δηµιουργηθήκαν 200s µετά την µεγάλη έκρηξη), είναι υψίστης σηµασίας για την κοσµολογία και τη φυσική στοιχειωδών σωµατιδίων. Επίσης η παρουσία βαρέων στοιχείων, πέραν του σιδήρου, καταµαρτυρεί την ύπαρξη διαδικασιών πυρηνοσύνθεσης µέσω σύλληψης νετρονίων (neutron capture) σε αστέρες και σε εκρήξεις υπερκαινοφανών. Η κατανόηση αυτών των διαδικασιών είναι ένα πολύ δύσκολο έργο από την σκοπιά της πυρηνικής αλλά και της θερµοδυναµικής και απαιτεί την κατά το δυνατόν ακριβέστερη γνώση των ενεργών διατοµών όλων των αλληλεπιδράσεων που εµπλέκονται σε αυτές. Τέλος, σε ότι αφορά την µεταστοιχείωση των ακτινιδών, µεγάλης σηµασίας είναι τα δεδοµένα των ισοτόπων που λαµβάνουν χώρα στον µηχανισµό παραγωγής ενέργειας 232 Th 233 U, στην καύση του 239 Pu, καθώς και στα υπόλοιπα στοιχεία της σειράς των ακτινιδών, τα οποία έχουν προταθεί ως συστατικά προς καταστροφή εντός του ενισχυτή ενέργειας. Οι σηµαντικότερες αλληλεπιδράσεις που υπεισέρχονται σε πειράµατα µεταστοιχείωσης, είναι αυτές της πυρηνικής σχάσης (n,f) και σύλληψης νετρονίου (n,γ). Μέσω αυτών δίνεται η δυνατότητα µετατροπής είτε ενός µακρόβιου ραδιενεργού στοιχείου σε βραχύβιο είτε ενός σταθερού σε ραδιενεργό. Αντιδράσεις παραγωγής φορτισµένων σωµατιδίων, όπως (n,p) ή (n,α), έχουν χαµηλότερες τιµές ενεργών διατοµών (<100mb) και έτσι δεν είναι βαρύνουσας σηµασίας για την διαδικασία

11 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 3 παραγωγής ενέργειας µε τη χρήση των ADS συστηµάτων. Πλησιάζοντας υψηλότερες ενεργειακές περιοχές όµως, δραστηριοποιούνται διάφορα άλλα κανάλια αλληλεπίδρασης νετρονίων µε την ύλη, όπως (n,2n), (n,3n), (n,np) µε ενεργές διατοµές αρκετών barns, καθιστώντας αυτές τις αντιδράσεις σηµαντικές. 1.1 Κίνητρα και στόχοι Η χαρακτηριστική ιδιότητα των νετρονίων που τα κάνει ιδιαίτερα, είναι αυτή της απουσίας ηλεκτρικού φορτίου, κάτι το οποίο συνεπάγεται την απουσία αλληλεπίδρασης Coulomb εντός του πυρήνα. Οι αντιδράσεις σύλληψης και εκποµπής είναι ανεξάρτητες του φράγµατος Coulomb και αυτή είναι η αιτία που µπορούν να πραγµατοποιηθούν µε σηµαντική πιθανότητα ακόµη και σε χαµηλές ενέργειες. Αυτή η ιδιότητα χρίζει τις προκαλούµενες από νετρόνια αντιδράσεις (neutron induced reactions) εξαιρετικής σηµασίας για την πυρηνική τεχνολογία και τις διαδικασίες εξέλιξης του Σύµπαντος. Οι αλληλεπιδράσεις νετρονίωννουκλεονίων και νετρονίων-πυρήνα ως ισχυρές έχουν µικρή εµβέλεια και η απουσία δυνάµεων Coulomb απλοποιεί σε αρκετές περιπτώσεις την θεωρητική περιγραφή πειραµάτων σκέδασης. Κατ επέκταση τα πειράµατα νετρονίων αποτελούν χρήσιµες πηγές πληροφοριών για τις ιδιότητες των ισχυρών δυνάµεων. Η φύση των νετρονίων σχετίζεται ακόµη και µε τις ασθενείς αλληλεπιδράσεις, αφού συµµετέχουν στην βήτα διάσπαση. Η µαγνητική ροπή του νετρονίου είναι ένα χαρακτηριστικό που χρησιµοποιείται κυρίως σε πειράµατα σκέδασης θερµικών νετρονίων και εποµένως θα µπορούσαν να µελετηθούν σταθερές που σχετίζονται µε την ηλεκτροµαγνητική δοµή του νετρονίου, όπως οι τιµές της εσωτερικής ακτινικής κατανοµής φορτίου που έχει το σωµατίδιο. Συνοπτικά οι περιοχές επιστηµονικού ενδιαφέροντος που σχετίζονται µε τις µετρήσεις του παρόντος συγγράµµατος θα µπορούσαν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: 1. Ενεργές διατοµές που αφορούν αλληλεπιδράσεις πυρηνικής αστροφυσικής 2. Ενεργές διατοµές που σχετίζονται µε εφαρµογές πυρηνικής τεχνολογίας και κυρίως µεταστοιχείωσης πυρηνικών αποβλήτων (nuclear waste transmutation) 3. Θέµατα θεµελιώδους πυρηνικής φυσικής

12 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή Αντιδράσεις νετρονίων και βασικές τεχνολογικές εφαρµογές Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, πάρα πολλές εφαρµογές (σχάση, σύντηξη, δοσιµετρία, ραδιοθεραπεία κλπ), προϋποθέτουν ακριβή γνώση ενεργών διατοµών τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά πέραν των έως σήµερα γνωστών βιβλιοθηκών - βάσεων δεδοµένων (evaluated cross section libraries). Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι η περίπτωση του 9 Be, το οποίο έχει προταθεί ως στοιχείο που µπορεί να χρησιµοποιηθεί στους αντιδραστήρες σύντηξης. Απαιτείται όµως η λεπτοµερής γνώση όχι µόνον των ενεργών διατοµών όλων των εµπλεκόµενων αντιδράσεων, αλλά και η ενέργεια και η γωνιακή κατανοµή των δευτερογενώς εκπεµπόµενων νετρονίων [3]. Σχήµα 1.1 Λίστα ισοτόπων υψηλής προτεραιότητας, συναρτήσει ατοµικού αριθµού και περίσσειας νετρονίων Η Υπηρεσία Πυρηνικής Ενέργειας (OECDΟ - Nuclear Energy Agency) κατάρτισε έναν πίνακα ισοτόπων υψηλής προτεραιότητας, µε σκοπό να παράσχει έναν οδηγό σε όσους σχεδιάζουν να πραγµατοποιήσουν πειράµατα προσδιορισµού ενεργών διατοµών νετρονίων. Απαρτίζεται από 200 καταχωρήσεις - προτάσεις που αφορούν πλήθος εφαρµογών (α) Συστήµατα µεταστοιχείωσης αποβλήτων

13 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 5 Στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και σε παγκόσµιο επίπεδο καταβάλλεται µεγάλη προσπάθεια για την καλύτερη δυνατή διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων. Βασικός στόχος είναι η µείωση του συνολικού όγκου των αποβλήτων προς αποθήκευση, κατά έναν παράγοντα τουλάχιστον ίσο µε δέκα, ώστε να συρρικνωθεί ο χρόνος αποθήκευσης σε κάποιες εκατοντάδες έτη από αρκετές χιλιάδες που είναι σήµερα. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει την ανακύκλωση του πλουτωνίου, την καύση των ακτινιδών (ισότοπα 232,233 Pa, 237,238 Np, ,242m,244m Am και Cm), καθώς και την µεταστοιχείωση συγκεκριµένων προϊόντων της σχάσης µε ιδιαίτερα µεγάλους χρόνους ζωής (Long Lived Fission Products, LLFP), όπως τα ισότοπα 99 Tc και 129 I. Μια στρατηγική µεταστοιχείωσης µπορεί να είναι αποτελεσµατική αν έχει στην διάθεσή της ισχυρές πηγές νετρονίων, κυρίως στο φάσµα των υψηλών ενεργειών. Οι συνθήκες αυτές µπορούν να ικανοποιηθούν στο περιβάλλον αντιδραστήρων ή συστηµάτων ADS. Συγκεκριµένα, για τις περιπτώσεις του κύκλου του Θορίου και Ουρανίου η σύλληψη νετρονίων είναι η αντίδραση που συνεισφέρει τα µέγιστα στην διαδικασία µεταστοιχείωσης (σχήµα 1.2) και είναι δεδοµένη η ανάγκη για ακριβή δεδοµένα. Αλλά και στην διαδικασία µεταστοιχείωσης των µακρόβιων προϊόντων της σχάσης, η αντίδραση (n,γ) είναι η πιο σηµαντική. Σαφείς ενδείξεις της ικανότητας της µεθόδου, αλλά και των απαραίτητων συνθηκών ώστε η διαδικασία της µεταστοιχείωσης να είναι αποδοτική, αποδείχθηκαν µέσω του πειράµατος TARC (Transmutation Adiabatic Resonance Crossing) [5]. Ένα σύστηµα ADS ουσιαστικά είναι µια διάταξη που συνδυάζει έναν επιταχυντή σωµατιδίων και ένα υποκρίσιµο αντιδραστήρα. Η υποκρισιµότητα συνεπάγεται την αδυναµία του συστήµατος να συντηρήσει την αλυσιδωτή αντίδραση εξαιτίας της χαµηλής παραγωγής πλήθους νετρονίων κάνοντας αναγκαία την τροφοδοσία µέσω εξωτερικής πηγής. Σε ένα ADS σύστηµα, η εξωτερική πηγή νετρονίων αποτελείται από έναν στόχο βαρέως στοιχείου, όπως Pb, ο οποίος βοµβαρδίζεται µε φορτισµένα σωµατίδια και µέσω αντιδράσεων θρυµµατισµού παράγεται δέσµη νετρονίων. Στις περισσότερες των περιπτώσεων, προτείνεται η χρήση πρωτονίων ενέργειας της τάξης των GeV, τα οποία αποκτούν την απαιτούµενη ενέργεια σε γραµµικούς επιταχυντές.

14 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 6 Σχήµα 1.2 Σχηµατική αναπαράσταση του κύκλου Th - U 1.1.1(β) οσιµετρία και ιατρικές εφαρµογές Αρκετά ζητήµατα που σχετίζονται µε τους τοµείς της ραδιοπροστασίας και ραδιοθεραπείας είναι ανοικτά. Σε πολλές περιπτώσεις η ανάγκη για νέα δεδοµένα είναι επιτακτική, όπως για παράδειγµα στον προσδιορισµό της λαµβανόµενης δόσης κατά τα αεροπορικά ταξίδια, ή στην ανάπτυξη νέων δοσιµετρικών µεθόδων για ενέργειες νετρονίων δεκάδων MeV. Η καλύτερη γνώση των αλληλεπιδράσεων των νετρονίων µε διάφορα υλικά σε ευρύτερο ενεργειακό φάσµα, ανοίγει το πεδίο εφαρµογής νέων τεχνικών και υλικών στον τοµέα θεραπείας µε την χρήση επιταχυντικών διατάξεων.

15 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή Πυρηνική Αστροφυσική Η προέλευση των στοιχείων είναι ένα ενδιαφέρον θέµα και η κατανόησή του δίνει απαντήσεις για την ιστορία του Σύµπαντος. Το υδρογόνο, το ήλιο και µικρές ποσότητες λιθίου δηµιουργηθήκαν την χρονική περίοδο µεταξύ των πρώτων δευτερολέπτων και µερικών δεκάδων λεπτών µετά τη Μεγάλης Έκρηξη [6]. Στην συνέχεια, και κάτω από συνθήκες συµπύκνωσης, δηµιουργήθηκαν οι αστέρες στο περιβάλλον των οποίων ξεκίνησε η σύνθεση βαρύτερων στοιχείων [7]. Σχήµα 1.3 Σχετικές ισοτοπικές αφθονίες συναρτήσει του ατοµικού βάρους. Η συνεχής καµπύλη παριστά την συνεισφορά των s και r διαδικασιών, όπως αυτή έχει υπολογιστεί Η επίδραση των βαρυτικών δυνάµεων προκαλεί την συνεχή αύξηση της θερµοκρασίας στο εσωτερικό των αστέρων και το φράγµα Coulomb ξεπερνιέται επιτρέποντας τις αντιδράσεις πυρηνικής σύντηξης και δηµιουργίας στοιχείων έως και το 4 He. Όταν η θερµοκρασία προσεγγίσει την τιµή των K σταµατά η διαδικασία συστολής του αστέρα λόγω κατάστασης ισορροπίας. Ακολουθεί µια

16 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 8 περίοδος σύνθεσης στοιχείων µέχρι και την κορυφή του σιδήρου, έως την παύση των αντιδράσεων µεταξύ φορτισµένων σωµατιδίων (όριο Coulomb). Σε αυτό το χαρακτηριστικό σηµείο ξεκινά η δηµιουργία στοιχείων βαρύτερων του σιδήρου µέσω αντιδράσεων σύλληψης νετρονίων. Εξαιτίας της ουδετερότητας του νετρονίου, αυτές οι αλληλεπιδράσεις µπορούν να πραγµατοποιηθούν ακόµη και σε πολύ χαµηλές ενέργειες (σ 1/u). Στο σχήµα 1.3 παρατηρείται η κατανοµή των βαρέων στοιχείων συναρτήσει του ατοµικού βάρους, κάτι που επιβεβαιώνει το σενάριο συµµετοχής των νετρονίων κατά την σύνθεσή τους. Ο διπλές κορυφές αντιστοιχούν σε πυρήνες µε συµπληρωµένο τον εξωτερικό φλοιό νετρονίων. Στην διεθνή βιβλιογραφία περιέχονται αρκετές πρόσφατες αναφορές σχετικά µε τις διαδικασίες πυρηνοσύνθεσης στους αστέρες [8], [9]. ύο είναι οι χαρακτηρισµοί αναφορικά µε τους µηχανισµούς σύλληψης νετρονίων, αυτοί µε τις συντοµογραφίες s και r process. Τα δύο αρχικά γράµµατα σχετίζονται µε την χρονική κλίµακα πραγµατοποίησής τους. Το s (slow), αντιστοιχεί σε βραδείς ρυθµούς αλληλεπίδρασης, ενώ το r (rapid) σε ταχείς. Πιο συγκεκριµένα ο µηχανισµός s, απαντάται κατά το αρχικό στάδιο εξέλιξης των αστέρων (όπως συνοπτικά περιγράφηκε παραπάνω) και ενδεικτικά απαιτεί χρονικά διαστήµατα της τάξης των 10 4 χρόνων. Αντίθετα η r διαδικασία πραγµατοποιείται ταχύτατα (t sec) και συναντάται κατά τα εκρηκτικά στάδια της εξέλιξης των αστέρων. Πέραν της χρονικής εξέλιξης, οι δύο µηχανισµοί διαφέρουν και στην διαδροµή που ακολουθείται σε κάθε περίπτωση. Κατά τον s µηχανισµό διασχίζεται η κοιλάδα σταθερότητας του χάρτη των νουκλιδίων. Αν στην πορεία δηµιουργηθεί ασταθές στοιχείο, συνήθως διασπάται µέσω β-διάσπασης πριν προλάβει να γίνει νέα σύλληψη νετρονίου. Οι κορυφές που παρατηρούνται στο σχήµα 1.3 οφείλονται ακριβώς σε αυτήν τη διαδικασία και αντιστοιχούν στους µαγικούς αριθµούς N=52, 80 και 126. Όταν ο ρυθµός των δύο αντιδράσεων (βδιάσπαση και σύλληψη νετρονίου) είναι συγκρίσιµος, τότε υπάρχει η πιθανότητα να δηµιουργηθεί ένα παρακλάδι στην αλυσίδα. Αυτές οι περιπτώσεις παρέχουν χρήσιµες πληροφορίες για την πυκνότητα των νετρονίων, την αντίστοιχη των ηλεκτρονίων και την θερµοκρασία, σε αυτή τη φάση εξέλιξης των αστέρων. Η αντίδραση (n,γ) είναι προεξάρχει µετά τον σίδηρο και τερµατίζει στο στοιχείο 209 Bi (στοιχεία βαρύτερα του βισµουθίου πραγµατοποιούν α-διάσπαση και έτσι ο s µηχανισµός σταµατά).

17 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 9 Κατά την ταχύτατη r διαδικασία, η παρουσία νετρονίων είναι πολύ έντονη (υψηλές ροές), ώστε οι αντιδράσεις σύλληψης χαρακτηρίζονται από υψηλότερους ρυθµούς σε σχέση µε τους αντίστοιχους της β-διάσπασης. Ως αποτέλεσµα, έχουµε την σύνθεση στοιχείων που βρίσκονται µακριά από την κοιλάδα σταθερότητας και διαθέτουν περίσσεια νετρονίων. Όταν η διαδροµή οδηγήσει σε στοιχείο µε συµπληρωµένο τον εξωτερικό φλοιό (N=52, 80 ή 126), τότε η αµέσως επόµενη σύλληψη νετρονίου προκαλεί την δηµιουργία ισοτόπου µε αριθµό νετρονίων N+1. Μέσω του r-µηχανισµού συνθέτονται στοιχεία της σειράς των ακτινίδων που δεν µπορούν να δηµιουργηθούν από την s-διαδικασία. Σχήµα 1.4 Παράσταση τερµατισµού του s-µηχανισµού. Τα γραµµοσκιασµένα στοιχεία αποτελούν σταθερούς πυρήνες Στο σχήµα 1.4 παρουσιάζονται οι δύο µηχανισµοί. Όταν το βήµα προσεγγίσει το βισµούθιο, τότε δηµιουργούνται βαρύτερα στοιχεία τα οποία ανατροφοδοτούν την s-διαδικασία µέσω άλφα διασπάσεων, επιστρέφοντας την ακολουθία στα στοιχεία 206 Pb, 207 Pb. ύο είναι οι τύποι των δεδοµένων που απαιτούνται στους υπολογισµούς που σχετίζονται µε τις παραπάνω διαδικασίες: οι ισοτοπικές αφθονίες των νουκλιδίων

18 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 10 που λαµβάνουν µέρος στις αλληλεπιδράσεις και οι ρυθµοί αυτών των αλληλεπιδράσεων (reaction rates) που ορίζονται από την σχέση: σ γ v = σ γ vϕ( v) dv (1-1) 0 όπου σ γ η ενεργός διατοµή σύλληψης, v η ταχύτητα των νετρονίων και η ολοκλήρωση πραγµατοποιείται για κατανοµή της ταχύτητας φ(v)dv. Σε αστρικά περιβάλλοντα οι σχετικές ταχύτητες των νετρονίων ισοτόπων (στόχων) ακολουθούν κατανοµή κατά Maxwell Boltzmann. Σε αυτή την περίπτωση είναι σύνηθες να ορίζεται η ενεργός διατοµή σύλληψης συναρτήσει της κατανοµής αυτής (Maxwellian Averaged Capture cross section, MAC): σ v 2 E MAC( kt ) γ de kt γ σ = = σ ( E) E exp (1-2) = γ kt 2 v 0 T π ( kt ) Οι θερµοκρασίες που αντιστοιχούν σε αυτά τα µοντέλα βρίσκονται µεταξύ των τιµών kt=5kev και 100KeV Θέµατα βασικής έρευνας Σήµερα η παραβίαση της συµµετρίας του ηλεκτρικού φορτίου θεωρείται αποδεκτή και εξηγείται από τις διαφορές στη µάζα και το φορτίο µεταξύ των d και u quarks [10]. Οι διαφορές των µαζών παρατηρούνται κατά τις σκεδάσεις νετρονίου νετρονίου (nn) και πρωτονίου πρωτονίου (pp) και πιο συγκεκριµένα στα µήκη σκέδασης a nn και a pp ( 1 S 0 scattering lengths). Κατά συνέπεια µετρήσεις των a nn και a pp αποτελούν ουσιαστικά πειραµατικό προσδιορισµό της διαφοράς µάζας µεταξύ των quarks. Επίσης, πειράµατα σχάσης σε χαµηλές ενέργειες νετρονίων (έως και τα 5MeV), είναι ικανά να συµπληρώσουν την γνώση που υπάρχει για τα χαρακτηριστικά του πυρήνα κατά την διάρκεια του µηχανισµού ταλάντωσης των µαζών (λίγο πριν την σχάση). Ακόµη µετρήσεις µε στόχο τον έλεγχο και την αξιοπιστία θεωρητικών µοντέλων, όπως για παράδειγµα η πρόβλεψη ύπαρξης διπλού φράγµατος σχάσης όπως έχει προταθεί από τον Strutinsky [12] και η ισχύς αυτού για στοιχεία µε Z µεταξύ των τιµών 87 και 92 (όπου έχουν παρατηρηθεί αποκλίσεις). Και άλλου είδους αλληλεπιδράσεις νετρονίων µε την ύλη αποτελούν κανάλια πειραµατικής µελέτης διαφόρων ζητηµάτων βασικής φυσικής, όπως η παραγωγή µεσονίων µέσω σκεδάσεων νετρονίου πρωτονίου [11].

19 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή Βιβλιοθήκες εδοµένων (Neutron Data Libraries) Ο τοµέας της παραγωγής ενέργειας και ειδικότερα η φυσική αντιδραστήρων (ασφάλεια και σχεδιασµός συστηµάτων), επέβαλαν την ανάγκη για την δηµιουργία µιας αξιόπιστης βάσης δεδοµένων που να περιέχει όλα τα απαραίτητα στοιχεία µε µια χρηστική µορφή. Μια οµάδα δεδοµένων που αφορούν ένα συγκεκριµένο ισότοπο για παράδειγµα, θα πρέπει να περιλαµβάνει και να συνδυάζει όλα τα πειραµατικά αποτελέσµατα των ενεργών διατοµών, αλλά και τις προβλέψεις των αριθµητικών και θεωρητικών µοντέλων, έτσι ώστε να θεωρείται πλήρης. Ένα τέτοιο πακέτο πληροφοριών γίνεται αποδεκτό ύστερα από σειρά λεπτοµερών ελέγχων όλων των παραµέτρων του και κατόπιν αυτού ενσωµατώνεται σε µία από τις βιβλιοθήκες δεδοµένων. Οι πλέον διαδεδοµένες και αξιόπιστες βιβλιοθήκες είναι οι εξής: JEFF (Ευρώπη) [13] JENDL (Ιαπωνία) [14] ENDF/B (Αµερική) [15] BROND (Ρωσία) [16] CENDL (Κίνα) [17] Περιλαµβάνουν πλήθος άλλων υποκατηγοριών που αντιστοιχούν σε ένα συγκεκριµένο είδος δεδοµένων, όπως για παράδειγµα ενεργές διατοµές αλληλεπιδράσεων φορτισµένων σωµατιδίων, γωνιακή κατανοµή εκποµπής γάµµα ακτινοβολίας κλπ. Ο φορµαλισµός που χρησιµοποιείται σε αυτές τις βάσεις δεδοµένων είναι αυστηρά καθορισµένος. Οι καταχωρήσεις αφορούν στοιχεία (items) που ταξινοµούνται µε έναν αριθµό (material number) και σχετίζονται µε κάποιο συγκεκριµένο ισότοπο. Κάθε υποκατηγορία αποτελείται από αρχεία (files) µε τον κωδικό συµβολισµό MF (ή file), που αντιστοιχούν σε συγκεκριµένη οµάδα πληροφοριών. Για παράδειγµα, file 1 γενικές πληροφορίες, file 2 δεδοµένα των παραµέτρων συντονισµών, file 3 διαγράµµατα ενεργών διατοµών και πολλές περεταίρω πληροφορίες όπως γωνιακές κατανοµές, πολλαπλότητες (multiplicities), προϊόντα σχάσης κλπ. από ένα σύνολο περίπου 40 αρχείων. Ένας επιπλέον δείκτης (MT), προσδίδει επιµέρους στοιχεία όπως: MT=1 ολική ενεργός διατοµή,

20 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 12 MT=2 ενεργός διατοµή ελαστικής σκέδασης, ΜΤ=102 ενεργός διατοµή σύλληψης κλπ.. Ο τρόπος αναπαράστασης (πίνακες, δείκτες κλπ), ακολουθεί πολύ συγκριµένους κανόνες ώστε να εξασφαλίζεται η ευκολία ανάγνωσης από το σύνολο των ενδιαφεροµένων. Ως παράδειγµα αναφέρεται η φόρµα της βιβλιοθήκης ENDF [18]. Η ίδια φιλοσοφία ακολουθείται και στις υπόλοιπες βιβλιοθήκες. Ως ένα δείγµα παρουσιάζεται η περίπτωση του ισοτόπου 197 Au, όπου στο σχήµα 1.5 παρατίθεται τµήµα µόνο των δεδοµένων που αντιστοιχούν στις παραµέτρους συντονισµών (file 2). Θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η προκαθορισµένη φόρµα των δεδοµένων (format) κυρίως εξυπηρετεί στην εύκολη εισαγωγή των στοιχείων σε κώδικες (ρουτίνες) που πραγµατοποιούν προσοµοιώσεις µέσω αριθµητικών µοντέλων (NJOY [19], PREPRO [20]). Σχήµα 1.5 Τµήµα των δεδοµένων για το ισότοπο 197 Au από την βιβλιοθήκη JEFF Πειραµατικές ιατάξεις Πλήθος διατάξεων χρησιµοποιούνται ως πηγές νετρονίων σε πειράµατα µέτρησης ενεργών διατοµών [21]. Σε αρκετές περιπτώσεις τα θερµικά νετρόνια του περιβάλλοντος ενός αντιδραστήρα εξυπηρετούν στον προσδιορισµό της ενεργού διατοµής MAC. Οι στόχοι στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι της τάξης των µg. Για υψηλότερες ενέργειες και όταν απαιτείται µονοχρωµατική δέσµη νετρονίων, ιδανικές είναι αντιδράσεις του τύπου (p,n) και (d,n) όπως 2 H + 2 H ή 2 H + 3 H.

21 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 13 Για µετρήσεις υψηλής διακριτικής ικανότητας (high resolution neutron spectroscopy), καταλληλότερες θεωρούνται οι πηγές που παράγουν ένα ευρύ ενεργειακό φάσµα νετρονίων. Συνήθως αυτές βασίζονται σε παλλόµενες πηγές επιταχυντικών διατάξεων (pulsed sources), όπου διάφορα υλικά υψηλής περιεκτικότητας σε υδρογόνο, χρησιµοποιούνται ως επιβραδυντικά µέσα, ώστε να αυξάνεται το πλήθος νετρονίων χαµηλών ενεργειών. Το παραγόµενο φάσµα εκτείνεται από τα θερµικά, έως νετρόνια εκατοντάδων MeV. Οι επιταχυντές συνήθως βασίζονται σε δέσµες πρωτονίων ή ηλεκτρονίων και η πρακτική των παλµών είναι απαραίτητη επειδή η ενεργειακή διάκριση των νετρονίων πραγµατοποιείται µε τη µέθοδο του χρόνου πτήσης (time of flight). Φωτόνια κατάλληλης ενέργειας που παράγονται µεσω του φαινοµένου Bremsstrahlung όταν ηλεκτρόνια προσπίπτουν σε στόχο, µπορούν να οδηγήσουν στην παραγωγή υψηλών ροών νετρονίων µέσω των αντιδράσεων (γ,n). Η ενεργός διατοµή είναι ανάλογη του Z 2 και έτσι συνήθως επιλέγονται ως στόχοι πυρήνες µε µεγάλο Ζ. Ως παράδειγµα µπορούν να αναφερθούν οι διατάξεις: GELINA (Geel Βέλγιο), που διαθέτει δέσµη ηλεκτρονίων 140MeV και στόχο Ουρανίου [22], [23], ORELA µε ενέργεια ηλεκτρονίων 180MeV και στόχο τανταλίου (Oak Ridge National Laboratory USA) και η RPI διάταξη (TROY USA). Αντίστοιχα όταν η προσπίπτουσα δέσµη αποτελείται από πρωτόνια χαµηλής σχετικά ενέργειας, έχουµε παραγωγή νετρονίων ως προϊόντα της αντίδρασης, ενώ για υψηλές τιµές ενέργειας πρόσπτωσης υπερισχύει η διαδικασία του θρυµµατισµού. Οι στόχοι που επιλέγονται για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων (αριθµός παραγόµενων νετρονίων ανά προσπίπτον πρωτόνιο) και σε αυτή την περίπτωση είναι µεγάλου Z. Τέτοιες διατάξεις σε λειτουργία είναι: LANSCE µε δέσµη πρωτονίων 800MeV (Los Alamos USA), η πηγή KEK (Tokyo) και πιο πρόσφατα η διάταξη n_tof µε δέσµη πρωτονίων 20GeV (CERN Geneva). 1.4 Η δοµή του παρόντος συγγράµµατος Στο Κεφάλαιο 2, αναφέρονται συνοπτικά θεµελιώδη ζητήµατα φυσικής νετρονίων. Παρουσιάζεται µε λεπτοµέρεια το θεωρητικό υπόβαθρο στο οποίο βασίζεται η ανάλυση των πειραµατικών δεδοµένων της παρούσας µελέτης. Αναφέρονται και επεξηγούνται οι µηχανισµοί αλληλεπίδρασης των νετρονίων µε την ύλη, η παραµετροποίηση των ενεργών διατοµών κατά το πρότυπο της θεωρίας πινάκων R-matrix, καθώς και η στατιστική συµπεριφορά των παραµέτρων συντονισµού.

22 Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή 14 Η πειραµατική διάταξη n_tof (neutron Τime-Of-Flight) περιγράφεται στα περιεχόµενα του Κεφαλαίου 3. Παρουσιάζονται συνοπτικά τα βασικά στοιχεία της διάταξης καθώς και τα χαρακτηριστικά τους (δέσµη πρωτονίων, στόχος µολύβδου, δέσµη νετρονίων, ανιχνευτές κ.α.). Κατόπιν περιγράφονται µε λεπτοµέρεια ο ανιχνευτής που χρησιµοποιήθηκε για τις µετρήσεις, το Καλορίµετρο Ολικής Απορρόφησης (TAC Total Absorption Calorimeter), το σύστηµα λήψης δεδοµένων (DAQ Data Acquisition system) και οι στόχοι που ακτινοβολήθηκαν. Ακολουθεί το 4 ο κεφάλαιο που περιέχει τις πειραµατικές διαδικασίες προσδιορισµού της χωρικής κατανοµής της δέσµης των νετρονίων της διάταξης n_tof. Επίσης παρουσιάζονται οι µετρήσεις προσδιορισµού υποστρώµατος ταχέων νετρονίων στον χώρο µετρήσεων µε την χρήση πλαστικών ανιχνευτών τύπου CR 39. Τα επόµενα κεφάλαια (5 ο και 6 ο ) αποτελούν το τελευταίο τµήµα της διατριβής και περιέχουν την αναλυτική περιγραφή, της µεθοδολογίας ανάλυσης δεδοµένων που εφαρµόστηκε, όλων των παραµέτρων του υποστρώµατος των µετρήσεων, την ανάλυση των πειραµατικών δεδοµένων προσδιορισµού των παραµέτρων συντονισµού για το 234 U (Γ n, g, Γ γ κλπ) καθώς και τα αποτελέσµατα των µετρήσεων. Τέλος, στο 7 ο κεφάλαιο αναφέρονται γενικευµένα σχόλια και παρατηρήσεις για την διαδικασία, τα αποτελέσµατα, τις προοπτικές και συνοψίζονται τα γενικότερα συµπεράσµατα. Το παράρτηµα Α περιέχει αναλυτικά την µελέτη των χαρακτηριστικών λειτουργίας του Καλορίµετρου Ολικής Απορρόφησης - TAC.

23 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 2.1 Η έννοια της ενεργού διατοµής Η ενεργός διατοµή εκφράζει µία επιφάνεια ή ισοδύναµα µία πιθανότητα και µετριέται σε µονάδες επιφάνειας (10-24 cm 2 = 1 barn). Αν και παρακάτω θα δοθεί λεπτοµερής περιγραφή της ενεργού διατοµής σύµφωνα µε όρους της κβαντοµηχανικής, σε µια πρώτη προσέγγιση θα διατηρηθεί ο ορισµός που σχετίζεται µε µια περιοχή δύο διαστάσεων. Με απαρχή λοιπόν έναν τέτοιο ορισµό, ενεργός διατοµή ενός πυρήνα είναι η επιφάνεια στόχος που βλέπει το επερχόµενο νετρόνιο. Η επιφάνεια αυτή θεωρείται ότι βρίσκεται στο κάθετο επίπεδο ως προς το διάνυσµα της ταχύτητας του νετρονίου και θα µπορούσε κάποιος να το φανταστεί ως την προβολή του πυρήνα στο επίπεδο αυτό. Αυτή η υπεραπλουστευµένη θεώρηση δεν θα µπορούσε να είναι απολύτως σωστή µιας και η ενεργός διατοµή µεταβάλλεται και µάλιστα πολλές φορές ισχυρά, συναρτήσει της ταχύτητας των νετρονίων. Προφανώς η ταχύτητα των νετρονίων δεν µπορεί να µεταβάλλει το µέγεθος του πυρήνα. Κατά αυτή την έννοια, η ενεργός διατοµή εκφράζει απλά την πιθανότητα να προσκρούσει το νετρόνιο στον πυρήνα χωρίς να εξετάζεται το επακόλουθο της αλληλεπίδρασης αυτής. Αυτή η πιθανότητα ονοµάζεται ολική ενεργός διατοµή σ T. Η ολική ενεργός διατοµή αποτελείται από επιµέρους όρους (µερικές ενεργές διατοµές partial cross sections), οι οποίες σχετίζονται µε την πιθανότητα πραγµατοποίησης µιας συγκεκριµένης αλληλεπίδρασης µεταξύ νετρονίου και πυρήνα. Η µερική ενεργός διατοµή µπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί ένα τµήµα της ολικής προβολής του πυρήνα στο επίπεδο όπως αυτό ορίστηκε παραπάνω. Το άθροισµα όλων των επιµέρους ενεργών διατοµών ισούται µε το σ Τ. Ας θεωρήσουµε µία δέσµη νετρονίων, ροής Φ (n/cm 2 /sec), που προσπίπτει σε έναν αρκετά λεπτό στόχο, έτσι ώστε να µην µεταβάλλεται η ροή αυτή. Το πλήθος των πιθανών αλληλεπιδράσεων των σωµατιδίων της δέσµης µε τους

24 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 16 πυρήνες του στόχου είναι συνάρτηση της ενέργειας των νετρονίων. Έστω i το είδος του καναλιού (αλληλεπίδρασης) και Μ ο αριθµός των πυρήνων του στόχου. Τότε ο ρυθµός παραγωγής γεγονότων R i θα δίνεται από την σχέση: R σ ΜΦ (2-1) i = i Αν θεωρήσουµε όλες τις δυνατές αλληλεπιδράσεις των νετρονίων (σχάση, αρπαγή, ελαστική-ανελαστική σκέδαση κλπ.), τότε η ολική ενεργός διατοµή θα εκφράζεται από το παρακάτω άθροισµα: σ T = σ i = σ el + σ in + σ γ + σ f +... (2-2) i Αρκετά συχνά απαντάται και η έννοια της µακροσκοπικής ενεργού διατοµής Σ, η οποία εκφράζει την ενεργό διατοµή ανά µονάδα όγκου και ουσιαστικά αποτελεί την πιθανότητα αλληλεπίδρασης (ανά µονάδα µήκους) ενός νετρονίου µε τους πυρήνες κάποιου µέσου. Αν Ν ο αριθµός των πυρήνων του µέσου ανά µονάδα όγκου τότε: Σ = Ν (2-3) T σ T Η φυσική σηµασία της µακροσκοπικής ενεργού διατοµής απορρέει από την σχέση : ( x) ( x) di dx I = Σ (2-4) T όπου I(x) η ένταση δέσµης νετρονίων σε βάθος x ενός στόχου, τα οποία δεν έχουν αλληλεπιδράσει µε τους πυρήνες του στόχου και di η µείωση της έντασης αυτής στο βάθος x+dx. Αν I 0 η ένταση της δέσµης για x=0, τότε η πιθανότητα που έχει ένα νετρόνιο να διέλθει εντός του µέσου κατά µια απόσταση x χωρίς να αλληλεπιδράσει δίνεται από τον λόγο:

25 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 17 ( x) ( Σ x) I I 0 = e T (2-5) Ως µέση ελεύθερη διαδροµή λ, ορίζεται η µέση απόσταση που διανύει ένα νετρόνιο έως την επόµενη αλληλεπίδραση και δίνεται από: 0 ( Σ ) 1 T x λ Τ = x ΣT e dx = (2-6) Σ T Υφίσταται διάκριση µεταξύ µέσης ελεύθερης διαδροµής σκέδασης και απορρόφησης οπότε εύλογα ισχύει: 1 λ Τ = Σ T 1 1 = + λ λ s a (2-7) 2.2 Ελαστική σκέδαση και υποβιβασµός ενέργειας των νετρονίων Η ενέργεια των νετρονίων που διαπερνούν κάποιο υλικό µέσο, υποβιβάζεται µέσω των πυρηνικών συγκρούσεων (ανελαστικές και ελαστικές κρούσεις). Στις ελαστικές συγκρούσεις ο συγκρουόµενος πυρήνας παίρνει τµήµα της ενέργειας του νετρονίου ως κινητική. Κατά τις µη ελαστικές συγκρούσεις το εισερχόµενο νετρόνιο θα πρέπει να έχει ικανή ενέργεια ώστε να καταφέρει να διεγείρει τον πυρήνα, κάτι το οποίο γίνεται για ενέργειες της τάξης των MeV. Σχήµα 2.1 Κινηµατική της σκέδασης νετρονίου πυρήνα ως προς το σύστηµα αναφοράς του εργαστηρίου (αριστερά) και του κέντρου µάζας (δεξιά)

26 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 18 Η απώλεια ενέργειας του νετρονίου κατά τις ελαστικές κρούσεις προκύπτει σύµφωνα µε τους νόµους διατήρησης της ενέργειας και ορµής. Για πυρήνα µαζικού αριθµού Α και γωνία σκέδασης του νετρονίου θ, η γενική λύση της ελαστικής σκέδασης στο σύστηµα αναφοράς του εργαστηρίου δίνεται από την παρακάτω σχέση: ( Α + 1) 2 2 { cosθ } 2 s + Α θ s Ε Ε (2-8) 1 2 = sin 2 όπου Ε 1 και Ε 2 η ενέργειες του νετρονίου πριν και µετά την σκέδαση αντίστοιχα. Αν θεωρήσουµε ως σύστηµα αναφοράς αυτό του κέντρου µάζας νετρονίου πυρήνα, µε θ c την γωνία σκέδασης του νετρονίου σε αυτό το σύστηµα, τότε η σχέση µεταξύ των θ s και θ c είναι: Αcosθ c + 1 cosθ s = (2-9) 2 Α + 2Αcosθ + 1 c Η µέση τιµή της ενέργειας ανάγεται ουσιαστικά στη µέση τιµή του συνηµιτόνου: 2 cosθ = (2-10) 3 Α Για πολύ βαρείς πυρήνες (Α>200), η παραπάνω ποσότητα τείνει να µηδενιστεί και παρατηρείται σφαιρική συµµετρία και στο σύστηµα του εργαστηρίου, δηλαδή τα δύο συστήµατα εργαστηρίου και κέντρου µάζας συµπίπτουν (όταν Α>200, τότε cosθ cosω). 2.3 Μέση λογαριθµική µείωση της ενέργειας και ληθαργία Η µέση τιµή απώλειας ενέργειας (ανά κρούση) ενός νετρονίου που συγκρούεται µε έναν πυρήνα, δίνεται από την σχέση: 1 α = Εi Εi 1 = Ε (2-11) 2 Ε + i

27 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 19 2 Α 1 όπου α = (2-12) Α + 1 και Ε i, Ε i+1 η αρχική και τελική ενέργεια του νετρονίου αντίστοιχα. Για δεδοµένο υλικό πρόσπτωσης, το νετρόνιο θα ελαττώνει την ενέργειά του κατά σταθερό ποσοστό ανά σκέδαση. Η µέση λογαριθµική µείωση της ενέργειας συµβολίζεται µε ξ και ο µαθηµατικός ορισµός της είναι: Εi a ξ = ln = 1+ ln a (2-13) Ε 1 a i+ 1 ( ) 2 Α 1 Α 1 ή ξ = 1+ ln (2-14) 2Α Α + 1 Για ελαφρούς πυρήνες η τιµή του ξ είναι µεγάλη, όπως για παράδειγµα στην περίπτωση του υδρογόνου (ξ=1), ενώ για µεγάλους µαζικούς αριθµούς η τιµή του ξ προσεγγιστικά αποδίδεται από την σχέση: 2 ξ (2-15) Α + ( 2 / 3) Συνήθως στην πράξη κατά την διαδικασία υποβιβασµού της ενέργειας των νετρονίων χρησιµοποιείται λογαριθµική κλίµακα και ξεκινώντας από µία ενέργεια αναφοράς Ε Μ (τη µέγιστη), προσπαθούµε να καταλήξουµε σε νετρόνια κάποιας χαµηλότερης ενέργειας Ε. Ως ληθαργία u, ορίζεται το µέγεθος: Ε Μ u = ln (2-16) Ε Η ληθαργία είναι πάντοτε θετική, ενώ λαµβάνοντας ως Ε Μ, την µέγιστη τιµή του φάσµατος των νετρονίων, κατά το ξεκίνηµα της διαδικασίας υποβιβασµού της ενέργειας ισχύει u=0 ενώ από εκεί και έπειτα η ληθαργία αυξάνεται.

28 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων Ροή νετρονίων Στην βιβλιογραφία συνήθως η ροή των νετρονίων εκφράζεται µε δύο διαφορετικούς τρόπους: την ροή (flux) που αντιπροσωπεύει απλά τον αριθµό νετρονίων ανά µονάδα επιφανείας και ανά µονάδα χρόνου και την ροή (fluence) που εµπεριέχει την πληροφορία της διεύθυνσης των νετρονίων ανά µονάδα στερεάς γωνίας και χρόνου. Πιο συγκεκριµένα η ποσότητα F(r,Ω,Ε) dω de = n(r,ω,ε)vdωde, αποτελεί την διαφορική ροή νετρονίων (differential neutron fluence). Αυτή είναι ουσιαστικά το πλήθος των νετρονίων στο σηµείο r (r το διάνυσµα θέσης), µε ενέργειες µεταξύ Ε και Ε+dE και κατεύθυνση κατά την διαφορική στερεά γωνία dω, που διαπερνούν επιφάνεια 1cm 2 ως προς το Ω σε διάστηµα 1s. Ολοκληρώνοντας την ποσότητα F(r,Ω,Ε) (cm 2 sec -1 steradian -1 ev -1 ) ως προς την ενέργεια, προκύπτει η διανυσµατική ροή F(r,Ω), η οποία µε τη σειρά της και κατόπιν ολοκλήρωσης ως προς την στερεά γωνία Ω δίνει την ροή νετρονίων (neutron fluence), ποσότητα που χρησιµοποιείται για την περιγραφή ενός πεδίου νετρονίων (neutron field): ( ) = F( r Ω) dω n( r) Φ r, = v (2-17) 4π Ροή νετρονίων και µονάδες ληθαργίας Συχνά για την µέτρηση της ροής των νετρονίων χρησιµοποιείται η ποσότητα Φ iso (isolethergic) και απαντάται σε εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες µεγάλος αριθµός νετρονίων υποβιβάζει την ενέργειά του µέσω ελαστικών κρούσεων σε κάποιο µέσο. Ξεκινώντας από την κλασική µαθηµατική αναπαράσταση της ροής των νετρονίων και µε απλές πράξεις καταλήγουµε στην Φ iso ως εξής: ( ) Φ Ε = d neutrons dε (2-18) ή Φ( Ε) d neutrons Ε = Ε dε d neutrons = d ln Ε (2-19) οπότε d neutrons Φ iso = (2-20) d ln Ε

29 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 21 που είναι ο αριθµός νετρονίων ανά λογαριθµική µονάδα ενέργειας ή ανά µονάδα ληθαργίας. 2.5 Συναρτήσεις διέγερσης Όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή, όταν οι πυρήνες ενός στοιχείου βοµβαρδίζονται µε νετρόνια, οι πιθανότητες των πυρηνικών αντιδράσεων που δύναται να πραγµατοποιηθούν εκφράζονται σαν τιµές ενεργών διατοµών. Για την ενεργειακή περιοχή έως την τάξη των MeV, δύο είναι οι κύριοι µηχανισµοί (Πίνακας 2.1): δηµιουργία του σύνθετου πυρήνα και οι άµεσες αλληλεπιδράσεις (direct reactions). Πίνακας 2.1: Κύριοι µηχανισµοί αλληλεπίδρασης Κάθε ένα από τα ανοιχτά κανάλια αλληλεπίδρασης νετρονίου πυρήνα, έχει αναλόγως χαµηλή ή υψηλή πιθανότητα δηµιουργίας, που εξαρτάται από την κινητική ενέργεια του νετρονίου. Η διαγραµµατική αναπαράσταση ενεργών διατοµών συναρτήσει της ενέργειας του σωµατίου, ονοµάζεται συχνά συνάρτηση διέγερσης. Μια χαρακτηριστική ιδιότητα των αλληλεπιδράσεων νετρονίου πυρήνα και κατά συνέπεια και των συναρτήσεων διέγερσης, είναι η παρουσία απότοµων µεταβολών (συντονισµών) στις χαµηλές ενέργειες [24]. Από τη στιγµή που το νετρόνιο δεν επηρεάζεται από τα ατοµικά ηλεκτρόνια, µπορεί εύκολα να προσεγγίσει και να αλληλεπιδράσει µε τον πυρήνα, ακόµη και για πολύ χαµηλές ενέργειες (θερµικά νετρόνια). Οι συναρτήσεις διέγερσης ακόµη και για αλλαγές λίγων ev στην κλίµακα της ενέργειας, παρουσιάζουν µεταβολές αρκετών τάξεων µεγέθους. Η πηγή

30 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 22 αυτής της συµπεριφοράς είναι πλέον καλά γνωστή και σχετίζεται µε τις διεγερµένες καταστάσεις του σύνθετου πυρήνα που σχηµατίζεται µετά την σύλληψη του νετρονίου και βρίσκεται σε στάθµες µερικών MeV (υψηλότερα από την ενέργεια σύνδεσης του νετρονίου). Σχήµα 2.2 Συνάρτηση διέγερσης του ισοτόπου 234 U (capture) JEFF 3.3 Το µοντέλο του σύνθετου πυρήνα προτάθηκε από τον Niels Bohr [25], στην προσπάθειά του να ερµηνεύσει τους συντονισµούς στις αλληλεπιδράσεις των νετρονίων. Για χαµηλές ενέργειες, το µήκος κύµατος των νετρονίων είναι συγκρίσιµο µε τις διαστάσεις του πυρήνα. Τυπικά πλάτη Γ των συντονισµών, είναι της τάξης των ev. Λαµβάνοντας υπόψη την αρχή της αβεβαιότητας του Heisenberg, ο χρόνος ζωής του σύνθετου πυρήνα δίνεται από τη σχέση τ = h Γ sec, διάστηµα πολύ µεγαλύτερο του τυπικού χρόνου που απαιτείται ώστε ένα νετρόνιο να διαπεράσει τον πυρήνα χωρίς να αλληλεπιδράσει. Κατά αυτή την θεώρηση, η ενέργεια του νετρονίου προσφέρεται στον πυρήνα και αναδιανέµεται µεταξύ όλων των νουκλεονίων. ηµιουργείται µε αυτό τον τρόπο ένα πολύπλοκο πυρηνικό σύστηµα το οποίο όµως αντιστοιχεί σε µια πολύ καλά καθορισµένη διεγερµένη στάθµη µε συγκεκριµένη ενέργεια, spin και parity. Στην συνέχεια, ακολουθεί η διάσπαση του πυρήνα σύµφωνα µε κάποιο από τα επιτρεπτά κανάλια αποδιέγερσης. Στην περίπτωση που το φράγµα Coulomb απαγορεύει την εκποµπή πρωτονίου ή συµπλεγµάτων νουκλεονίων, ο σύνθετος

31 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 23 πυρήνας αποδιεγείρεται µε την εκποµπή φωτονίου. Να σηµειωθεί ότι ο τρόπος αποδιέγερσης καθώς και η πιθανότητα για κάθε κανάλι, είναι ανεξάρτητα από τον τρόπο δηµιουργίας του σύνθετου πυρήνα, υπακούοντας απλά του νόµους διατήρησης ενέργειας και στροφορµής. Φαίνεται λοιπόν ότι δεν υπάρχει κάποιο είδος µνήµης για τον µηχανισµό δηµιουργίας του σύνθετου πυρήνα και η αποδιέγερση αποτελεί µια ανεξάρτητη διαδικασία. Η πιθανότητα αποδιέγερσης ισούται µε τον λόγο Γ x /Γ, όπου Γ x το πλάτος που σχετίζεται µε την εκποµπή σωµατίου x. Στις χαµηλές ενέργειες το σωµάτιο x είναι νετρόνιο ή φωτόνιο. Στις άµεσες αντιδράσεις, το νετρόνιο αλληλεπιδρά τοπικά µε ένα ή µε µια µικρή οµάδα νουκλεονίων, χωρίς την δηµιουργία σύνθετου πυρήνα µε την διαδικασία να είναι πολύ ταχύτερη, της τάξης των sec. Αυτός ο µηχανισµός είναι σηµαντικός για βαρείς πυρήνες και για ενέργειες νετρονίων άνω των 10 MeV, όπου το µήκος κύµατος De Broglie του νετρονίου γίνεται συγκρίσιµο µε τις διαστάσεις του πυρήνα. Η διαδικασία δηµιουργίας του σύνθετου πυρήνα αναπαρίσταται στο σχήµα 2.3. Την διέγερση του πυρήνα, η οποία προκαλείται από το προσπίπτον νετρόνιο, ακολουθεί η αποδιέγερσή του µέσω εκποµπής γάµµα ακτινοβολίας ή νετρονίου. Αν το προσπίπτον νετρόνιο έχει αρκετή ενέργεια ώστε να ξεπεράσει το ενεργειακό κατώφλι και άλλων αντιδράσεων, τότε µπορεί να προκληθεί ανελαστική σκέδαση, όπως επίσης και σχάση. Οι συντονισµοί που παρατηρούνται αντιστοιχούν στις ενεργειακές στάθµες του σύνθετου πυρήνα. Η µορφή των συντονισµών είναι διαφορετική και σχετίζεται µε τα αντίστοιχα πλάτη. Τα πιθανά κανάλια αλληλεπίδρασης νετρονίου πυρήνα, είναι συνάρτηση της ενέργειας του νετρονίου. Η αντίδραση που απαντάται πάντα είναι η ελαστική σκέδαση και µπορεί να πραγµατοποιηθεί και χωρίς την δηµιουργία του σύνθετου πυρήνα (hard sphere scattering). Η ενεργός διατοµή της σκέδασης δυναµικού, όπως αλλιώς ονοµάζεται, δεν εξαρτάται ισχυρά από την ενέργεια του νετρονίου. Οι συντονισµοί παρουσιάζουν την µορφή Breit Wigner [26], η οποία είναι µία σχέση που εκφράζει την ενεργό διατοµή σύλληψης ή σκέδασης του σωµατιδίου µε τον πυρήνα για ενέργειες βοµβαρδισµού περί την ενέργεια συντονισµού. Η κατανοµή της ενέργειας P(E) του νετρονίου, δίνεται από την σχέση:

32 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 24 Γ / 2π P ( Ε) = (2-21) 2 2 ( Ε Ε ) + / 4 0 Γ και παρουσιάζει αυτήν την µορφή, η οποία παρατηρείται σε οποιοδήποτε κβαντοµηχανικό σύστηµα µε πεπερασµένο χρόνο ζωής (σχήµα 2.4). Για την περίπτωση ενός αποµονωµένου συντονισµού χαµηλής ενέργειας Ε 0 µε l = 0 και µόνα πιθανά κανάλια αποδιέγερσης αυτά της ελαστικής σκέδασης, της σχάσης και της σύλληψης νετρονίου, η ολική ενεργός διατοµή µπορεί να εκφραστεί µε την µορφή Breit Wigner ως εξής: σ Τ ( Ε) = πr ( Ε Ε ) 2 4Γ / + Γ + Γ Γ + Γ Γ ( ) ( ) 2 n 0 R D n n γ n f + π D g (2-22) 2 Ε Ε 0 + Γn + Γγ + Γf / όπου Γ γ, Γ n και Γ f τα πλάτη εκποµπής, νετρονίου και σχάσης αντίστοιχα, g ο στατιστικός παράγοντας του spin και D το µήκος κύµατος De Broglie. Ο πρώτος όρος της σχέσης εκφράζει την σκέδαση δυναµικού µε R την ενεργό ακτίνα του πυρήνα. Οι πλήρεις εκφράσεις που βασίζονται στην θεωρία R-matrix, δίδονται αναλυτικά αργότερα. Σχήµα 2.3 ιαγραµµατική αναπαράσταση σχηµατισµού του σύνθετου πυρήνα και της αποδιέγερσής του. Σηµειώνονται τυπικές τιµές για τα εύρη µεταξύ των ενεργειακών σταθµών καθώς και για την ενέργεια σύνδεσης του νετρονίου. Οι συντονισµοί που παρατηρούνται αντιστοιχούν στις διεγερµένες ενεργειακές στάθµες του σύνθετου πυρήνα Για ενέργειες πολύ υψηλότερες από την ενέργεια σύνδεσης του νετρονίου, για τις περισσότερες των περιπτώσεων, το πυρηνικό σύστηµα γίνεται εξαιρετικά

33 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 25 πολύπλοκο και πρακτικά κανένα θεωρητικό µοντέλο δεν µπορεί να προβλέψει τη θέση και τις ιδιότητες των διεγερµένων καταστάσεων. Σε αυτές τις περιοχές, οι ενεργές διατοµές µπορούν να προσδιοριστούν µόνο πειραµατικά. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι η κυµατοσυνάρτηση ενός τέτοιου συστήµατος αποτελείται από 10 6 παράγοντες. Μια πολύ µικρή µεταβολή στις αρχικές συνθήκες (ενέργεια διέγερσης), µπορεί να έχει ως αποτέλεσµα µια άλλη τελική ιδιοκατάσταση, που να περιγράφεται από µία τελείως διαφορετική κυµατοσυνάρτηση. Παρατηρούνται δηλαδή χαρακτηριστικά γνωρίσµατα χαοτικής συµπεριφοράς. Η στατιστική συµπεριφορά του πυρήνα ερµηνεύεται µε το µοντέλο GOE (Gaussian Orthogonal Ensemble) [27], [28]. Σχήµα 2.4 Breit Wigner µορφή του προφίλ της ενέργειας (δεξιά), µιας ενεργειακής στάθµης µε πεπερασµένο χρόνο ζωής (αριστερά) Τα χαρακτηριστικά των ενεργών διατοµών είναι άµεσα σχετιζόµενα µε το παραπάνω στατιστικό µοντέλο. Τα πλάτη των καναλιών είναι ανάλογα των τετραγώνων των στοιχείων του πίνακα (matrix elements) και εµφανίζουν κατανοµή η οποία ονοµάζεται κατανοµή κατά Porter Thomas [29]. Όσο η ενέργεια διέγερσης αυξάνει, τα πλάτη των ενεργειακών σταθµών αρχίζουν να αλληλεπικαλύπτονται, µε συνέπεια η ενεργός διατοµή να εµφανίζεται ως µια καµπύλη χωρίς απότοµες µεταβολές. Οι παράµετροι των ιδιοκαταστάσεων πλέον παρουσιάζουν διακυµάνσεις µεταξύ των συντονισµών, οι οποίες όµως κινούνται περί κάποιων µέσων τιµών. Αυτές οι µέσες τιµές, είναι δυνατό να προβλεφθούν από κάποια µοντέλα. Σε ακόµη υψηλότερες ενέργειες, είναι επιτρεπτά περισσότερα κανάλια και ο προσδιορισµός των ενεργών διατοµών γίνεται πολύ δύσκολος ή ανέφικτος. Ως παράδειγµα παρουσιάζεται η ενεργός διατοµή σύλληψης νετρονίου από το ισότοπο του 238 U, για ένα

34 Κεφάλαιο 2 Θεωρία ενεργών διατοµών νετρονίων 26 ενεργειακό εύρος που περιλαµβάνει περισσότερες από δέκα τάξεις µεγέθους. Η χαρακτηριστική περιοχή των συντονισµών διακρίνεται στο φάσµα των χαµηλών ενεργειών και εκφράζεται από τις αντίστοιχες παραµέτρους. Κινούµενοι προς τα δεξιά εισερχόµαστε στην οµαλή περιοχή των ενεργών διατοµών (smooth cross section area), η οποία όπως αναφέρθηκε προκύπτει από διάφορους υπολογισµούς και παραµετροποιήσεις. Είναι προφανές, ότι η ξαφνική µετάβαση από την µία δοµή στην άλλη δεν είναι αποτέλεσµα κάποιας φυσικής διαδικασίας, αλλά οφείλεται στον διαφορετικό τρόπο αντιµετώπισης και προσδιορισµού των ενεργών διατοµών. Σχήµα 2.5 Ενεργός διατοµή 238 U(n,γ), µε διάφορες πηγές νετρονίων για τις αντίστοιχες περιοχές του φάσµατος Η περιοχή του φάσµατος των θερµικών νετρονίων (mev), είναι ιδιαίτερης σηµασίας για την φυσική των αντιδραστήρων όπου τα νετρόνια θερµοποιούνται µε κατάλληλο επιβραδυντικό µέσο και οι ταχύτητές τους ακολουθούν κατανοµή κατά Maxwell Boltzmann. Σε θερµοκρασία 300 Κ, η ενέργεια των νετρονίων είναι περίπου 25.3 mev και η αντίστοιχη ταχύτητά τους 2200 m/s. Σε αστρικά περιβάλλοντα τα νετρόνια υπακούν επίσης στην ίδια κατανοµή, όπου οι θερµοκρασίες αντιστοιχούν σε ενέργειες από 5 έως 100 kev. Τα νετρόνια συµµετέχουν στην διαδικασία της πυρηνοσύνθεσης των στοιχείων µε µαζικούς αριθµούς πέραν του 60.

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑ.Λ. Β ΟΜΑ ΑΣ ΦΥΣΙΚΗ I ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σχετικά µε τις ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Φυσικής Γενικής Παιδείας Γ Λυκείου 2 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 1 Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 - Πυρηνική 1) Ειδη διασπάσεων και Νόμος ραδιενεργών διασπάσεων 2) αλφα, 3) βητα, 4) γαμμα

Μάθημα 5 - Πυρηνική 1) Ειδη διασπάσεων και Νόμος ραδιενεργών διασπάσεων 2) αλφα, 3) βητα, 4) γαμμα ΦΥΕ 40 Κβαντική Φυσική Μάθημα 5 - Πυρηνική 1) Ειδη διασπάσεων και Νόμος ραδιενεργών διασπάσεων 2) αλφα, 3) βητα, 4) γαμμα Μαθημα 5.1 - διασπάσεις Λέκτορας Κώστας Κορδάς Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1. ύο µονοχρωµατικές ακτινοβολίες Α και Β µε µήκη κύµατος στο κενό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΗΣ ΥΝΑΜΙΚΗΣ Έλλειµµα µάζας και ενέργεια σύνδεσης του πυρήνα του ατόµου A Ένα ισότοπο, το οποίο συµβολίζουµε µε Z X, έχει ατοµικό αριθµό Ζ και µαζικό αριθµό Α. Ο πυρήνας του ισοτόπου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωμάτια

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωμάτια Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωμάτια Κ. Ν. Παπανικόλας, Ε. Στυλιάρης, Πανεπιστήμιο Αθηνών Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011 Περιεχόμενα Ενέργεια κατά την α-διάσπαση Θεωρία της α-διάσπασης Χρόνοι

Διαβάστε περισσότερα

http://www.physics.ntua.gr/~yorgos/med/index.php

http://www.physics.ntua.gr/~yorgos/med/index.php Εφαρμογές των Ιοντιζουσών Ακτινοβολιών στην Ιατρική & τη Βιολογία http://www.physics.ntua.gr/~yorgos/med/index.php Βιβλιογραφία Ε. Ν. Γαζής, Ιοντίζουσες Ακτινοβολίες Εφαρμογές στη Βιολογία & Ιατρική. Glenn

Διαβάστε περισσότερα

1. Ιδιότητες των πυρήνων

1. Ιδιότητες των πυρήνων . Ιδιότητες των πυρήνων To πρότυπο του Rutherford για το άτομο είναι όμοιο με αυτό του ηλιακού μας συστήματος. Το άτομο είναι σχεδόν άδειο στο εσωτερικό του. Ο πυρήνας ενός ατόμου μπορεί να θεωρηθεί σαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Ομάδα Φυσικών της Ώθησης 1 Τετάρτη, 20 Μα ου 2015 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ημιτελείς προτάσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

2015 ii. iii. 8 ii. iii. 9

2015 ii. iii. 8 ii. iii. 9 ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θέµα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και, δίπλα, το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση η οποία συµπληρώνει σωστά την ηµιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15

Σύγχρονη Φυσική - 2012: Πυρηνική Φυσική και Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 11/05/15 Διάλεξη 14: Μεσόνια και αντισωματίδια Μεσόνια Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως (διάλεξη 13) η έννοια των στοιχειωδών σωματίων άλλαξε πολλές φορές μέχρι σήμερα. Μέχρι το 1934 ο κόσμος των στοιχειωδών σωματιδίων

Διαβάστε περισσότερα

Ανακλώμενο ηλεκτρόνιο KE = E γ - E γ = E mc 2

Ανακλώμενο ηλεκτρόνιο KE = E γ - E γ = E mc 2 Σκέδαση Compton Το φαινόμενο Compton περιγράφει τη σκέδαση ενός φωτονίου από ένα ελεύθερο ατομικό ηλεκτρόνιο: γ + γ +. To φωτόνιο δεν εξαφανίζεται μετά τη σκέδαση αλλά αλλάζει κατεύθυνση και ενέργεια.

Διαβάστε περισσότερα

Ταχέα (μεγάλης ενέργειας) νετρόνια (fast neutrons): Τα ταχέα νετρόνια μπορούν να προκαλέσουν ελαστικές

Ταχέα (μεγάλης ενέργειας) νετρόνια (fast neutrons): Τα ταχέα νετρόνια μπορούν να προκαλέσουν ελαστικές Νετρόνια Τα νετρόνια (n) είναι αφόρτιστα σωματίδια, απαιτείται πυρηνική αλλ/ση ώστε να μεταφερθεί ενέργεια στο υλικό (απορροφητή). Η πιθανότητα αλλ/σης (ενεργός διατομή, σ) εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από

Διαβάστε περισσότερα

β - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (26-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο

β - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (26-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο β - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (26-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο β - διάσπαση Βήτα διάσπαση (εκπομπή e + ) είναι ένας μηχανισμός αποκατάστασης της συμμετρίας

Διαβάστε περισσότερα

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p

δ-ray με κινητική ενέργεια T e και ορμή p e παράγεται σε μια γωνία Θ q, p δ rays Κατά τον ιονισμό το εκπεμπόμενο θα έχει κινητική ενέργεια : 0 T T max q, p δ-ray με κινητική ενέργεια T και ορμή p παράγεται σε μια γωνία Θ T p cosθ = p T max max όπου p max η ορμή ενός με τη μέγιστη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή

Διαβάστε περισσότερα

γ - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (17-12- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο

γ - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (17-12- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο γ - διάσπαση Δήμος Σαμψωνίδης (17-12- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο 1 γ - διάσπαση Τύποι διασπάσεων Ενεργειακά Ακτινοβολία πολυπόλων Κανόνες επιλογής Εσωτερικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής

Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής ΑΠ2 Μελέτη των χαρακτηριστικών της β - ραδιενεργού εκποµπής 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση µελετά τα χαρακτηριστικά της β - ακτινοβολίας. Πιο συγκεκριµένα υπολογίζεται πειραµατικά η εµβέλεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνικές διασπάσεις. Δήμος Σαμψωνίδης (19-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο

Πυρηνικές διασπάσεις. Δήμος Σαμψωνίδης (19-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Πυρηνικές διασπάσεις Δήμος Σαμψωνίδης (19-11- 2010) Στοιχεία Πυρηνικής Φυσικής & Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Ενέργεια σύνδεσης & Κοιλάδα σταθερότητας (επανάληψη) Πυρηνικές διασπάσεις Ραδιενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά κύματα. Οδηγούντα κύματα de Broglie. Τα όρια της θεωρίας Bohr. h pc p

Υλικά κύματα. Οδηγούντα κύματα de Broglie. Τα όρια της θεωρίας Bohr. h pc p University of Ioannina Deartment of Materials Science & Engineering Comutational Materials Science τική Θεωρία της Ύλης ιδάσκων: Λευτέρης Λοιδωρίκης Π1, 7146, elidorik@cc.uoi.gr cmsl.materials.uoi.gr/elidorik

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική

Ραδιενεργές διασπάσεις. Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Ραδιενεργές διασπάσεις Ραδιονουκλίδια στην ιατρική Νουκλίδια Οι πυρήνες µε διαφορετικό αριθµό πρωτονίων ή/και νετρονίων ονοµάζονται νουκλίδια. Υπάρχουν 1500 περίπου νουκλίδια (φυσικά +τεχνητά). Η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση σωµατιδίων. = m C 2 + p 2 = m C 2 + E B 2! m B E C = (E B = (E C. p B. , p), p C. ,- p) = (m A , 0) p A = E B. + m C 2 + E B 2! m B.

Διάσπαση σωµατιδίων. = m C 2 + p 2 = m C 2 + E B 2! m B E C = (E B = (E C. p B. , p), p C. ,- p) = (m A , 0) p A = E B. + m C 2 + E B 2! m B. πριν: µετά: Διάσπαση σωµατιδίων p A = (m A, 0) p B = (E B, p), p C = (E C,- p) E C = m C + p = m C + E B! m B m A = E B + m C + E B! m B " ( m A! E ) B = m C + E B! m B " m A! m A E B = m C! m B " E B

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024 Ασκήσεις Ακ. Έτους 014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avoadro λαμβάνεται 0.603 10 4 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται με τον μαζικό αριθμό σε 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009

Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων. 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Εισαγωγή στη Φυσική Στοιχειωδών Σωματιδίων 5 ο Εξάμηνο Δεκέμβριος 2009 Νόμοι Διατήρησης κβαντικών αριθμών Αρχές Αναλλοίωτου Συμμετρία ή αναλλοίωτο των εξισώσεων που περιγράφουν σύστημα σωματιδίων κάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι:

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 IOYNIOY 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της µελέτης του 1ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει το ατοµικό πρότυπο του Bohr καθώς και τα µειονεκτήµατά του. Να υπολογίζει την ενέργεια που εκπέµπεται ή απορροφάται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ

ΟΙ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΣΙΤΣΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ Θέµατα από το βιβλίο µου: Οι ασκήσεις των εξετάσεων φυσικής γενικής παιδείας γ λυκείου (υπό έκδοση ) (Περιέχει 111 ασκήσεις πιθανά θέµατα εξετάσεων µε απαντήσεις) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΘΕΜΑ 1 ο Πόση είναι η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 0 ΜΑΪΟΥ 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή ή Άσκηση η 3

Εργαστηριακή ή Άσκηση η 3 Μιχάλης Καλογεράκης 9 ο Εξάμηνο ΣΕΜΦΕ ΑΜ:09101187 Υπεύθυνος Άσκησης: Μ. Κόκκορης Συνεργάτης: Κώστας Καραϊσκος Ημερομηνία Διεξαγωγής: 9/11/005 Εργαστήριο Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών ν Σωματιδίων Εργαστηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου

Ο Ο π υ π ρή ρ να ή ς να τ ο τ υ ο ατόµου Ο πυρήνας του ατόµου Το 1896 ο Henri Becquerel παρατήρησε ότι ένα ορυκτό που περιείχε ουράνιο εξέπεµπε αόρατη ακτινοβολία. Η ακτινοβολία αυτή ήταν εξαιρετικά διεισδυτική, διαπερνούσε το µαύρο χαρτί - περιτύλιγµα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια

Εισαγωγή στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια στην Πυρηνική Φυσική και τα Στοιχειώδη Σωµάτια Περιεχόµενα Διαγράµµατα Feynman Δυνητικά σωµάτια Οι τρείς αλληλεπιδράσεις Ηλεκτροµαγνητισµός Ισχυρή Ασθενής Περίληψη Κ. Παπανικόλας, Ε. Στυλιάρης, Π. Σφήκας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής REF: Σ. Δεδούσης, Μ.Ζαμάνη, Δ.Σαμψωνίδης Σημειώσεις Πυρηνικής Φυσικής Πυρηνικά μοντέλα Βασικός σκοπός της Πυρηνικής Φυσικής είναι η περιγραφή των

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνικές Δυνάμεις. Διάλεξη 4η Πετρίδου Χαρά

Πυρηνικές Δυνάμεις. Διάλεξη 4η Πετρίδου Χαρά Πυρηνικές Δυνάμεις Διάλεξη 4η Πετρίδου Χαρά Η Ύλη στο βιβλίο: Cottingham & Greenwood 2 Κεφάλαιο 5: Ιδιότητες των Πυρήνων 5.5: Μαγνητική Διπολική Ροπή του Πυρήνα 5.7: Ηλεκτρική Τετραπολική του Πυρήνα 5.1:

Διαβάστε περισσότερα

Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Χ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ, Μ. ΖΑΜΑΝΗ, Α. ΛΙΟΛΙΟΣ, Μ. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, Η. ΣΑΒΒΙΔΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 2 α) QUIZ στην τάξη. Ενεργός διατομή β) Μέγεθος του πυρήνα γ) Μάζα πυρήνα, ενέργεια σύνδεσης, έλλειμα μάζας

Μάθημα 2 α) QUIZ στην τάξη. Ενεργός διατομή β) Μέγεθος του πυρήνα γ) Μάζα πυρήνα, ενέργεια σύνδεσης, έλλειμα μάζας Σοιχεία Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών Σωματιδίων (5ου εξαμήνου, χειμερινό 2011-12) Τμήμα G3: Κ. Κορδάς & Χ. Πετρίδου Μάθημα 2 α) QUIZ στην τάξη. Ενεργός διατομή β) Μέγεθος του πυρήνα γ) Μάζα πυρήνα,

Διαβάστε περισσότερα

Κβαντική µηχανική. Τύχη ή αναγκαιότητα. Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης

Κβαντική µηχανική. Τύχη ή αναγκαιότητα. Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης Κβαντική µηχανική Τύχη ή αναγκαιότητα Ηµερίδα σύγχρονης φυσικής Καραδηµητρίου Μιχάλης Ηφυσικήστόγύρισµα του αιώνα «Όλοι οι θεµελιώδεις νόµοι και δεδοµένα της φυσικής επιστήµης έχουν ήδη ανακαλυφθεί και

Διαβάστε περισσότερα

# αλλ/σεων με e # αλλ/σεων με πυρήνες

# αλλ/σεων με e # αλλ/σεων με πυρήνες Απώλεια ενέργειας φορτισμένων σωματιδίων Όταν ένα φορτισμένο σωματίδιο κινείται μέσα στην ύλη αλληλεπιδρά ΗΜ με τα αρνητικά e και τους θετικούς πυρήνες ανταλλάσσοντας φωτόνια. Το αποτέλεσμα αυτών των αλλ/σεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα επαναλαμβανόμενο περιοδικά φαινόμενο, έχει μία συχνότητα επανάληψης μέσα στο χρόνο και μία περίοδο. Επειδή κάθε

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ

1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΙΟΝΤΙΖΟΥΣΩΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΩΝ 1. ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΕ ΙΣΟΤΟΠΑ 1 x y 1. γ-κάµερα ή Κύκλωµα Πύλης Αναλυτής Ύψους Παλµών z κάµερα Anger (H. Anger, Berkeley, 1958) Λογικό Κύκλωµα Θέσης ιάταξη Φωτοπολλαπλασιαστών Μολύβδινη Θωράκιση

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης Μοριακή Φασματοσκοπία I Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης 2 Τι μελετά η μοριακή φασματοσκοπία; Η μοριακή φασματοσκοπία μελετά την αλληλεπίδραση των μορίων με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Από τη μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Το έτος 2005 ορίστηκε ως έτος Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 0 ΜΑΪΟΥ 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΘΕΜΑ Α Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις Α1-Α4 και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe

ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ. 4 Η Ηe ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΑ ΑΣΤΕΡΙΑ Η ενέργεια στον Ήλιο (και στα άλλα αστέρια της Κύριας Ακολουθίας ) παράγεταi μέσω αντιδράσεων σύντηξης. Σύντηξη: πυρηνική αντίδραση μέσω της οποίας βαρείς

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 1. 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1. (ε) 1s 2 2s 1 2p 7 (στ) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 8 4s 2

Άσκηση 1. 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1. (ε) 1s 2 2s 1 2p 7 (στ) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 3d 8 4s 2 Άσκηση 1 Ποια από τα ακόλουθα διαγράµµατα τροχιακών και τις ηλεκτρονικές δοµές είναι επιτρεπτό και ποιο αδύνατο, σύµφωνα µε την απαγορευτική αρχή του Pauli; Εξηγήστε. (α) (β) (γ) 1s 2s 2p (δ) 1s 3 2s 1

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR

Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Βασικές αρχές της Φασµατοσκοπίας NMR Φώτης Νταής Καθηγητής Πανεπιστηµίου Κρήτης, Τµήµα Χηµείας Φασµατοσκοπία NMR Ο Πυρηνικός µαγνητικός Συντονισµός (NMR) είναι ένα φαινόµενο που συµβαίνει όταν πυρήνες

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΘΕΜΑ ο Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.. Μια δέσµη φωτός προσπίπτει στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010

Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Κοσμολογία & Αστροσωματιδική Φυσική Μάγδα Λώλα CERN, 28/9/2010 Η φυσική υψηλών ενεργειών µελετά το µικρόκοσµο, αλλά συνδέεται άµεσα µε το µακρόκοσµο Κοσµολογία - Μελέτη της δηµιουργίας και εξέλιξης του

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Α. Ελευθεριάδης. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση

Χρήστος Α. Ελευθεριάδης. ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση Χρήστος Α. Ελευθεριάδης ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Βασικές αρχές και Πυρηνοσύνθεση Χρήστος Α. Ελευθεριάδης Εκδόσεις Κ. Ν. Επισκόπου 7 Τ. 2310 203566 www.copycity.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΩΝ (ΒΑΣΙΚΟ+ΣΥΝΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ) ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ

ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΩΝ (ΒΑΣΙΚΟ+ΣΥΝΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ) ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΧΙΛΙΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΩΝ (ΒΑΣΙΚΟ+ΣΥΝΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ) ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ 1. O επιταχυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 05 2 0 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÎÕÓÔÑÁ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÎÕÓÔÑÁ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις παρακάτω ερωτήσεις 1- και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1. Ο ραδιενεργός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ

ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ. Θέμα Δ ΑΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ Θέμα Δ 4_2149 Άτομο υδρογόνου βρίσκεται σε κατάσταση όπου η στροφορμή του είναι ίση με 3,15 10-34 J s. Δ1) Σε ποια στάθμη βρίσκεται το ηλεκτρόνιο; Δ2) Αν το άτομο έφθασε στην προηγούμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο φύλλο απαντήσεών σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

1 56 παριστάνει : α. διάσπαση β β. διάσπαση γ γ. σύντηξη δ. σχάση. Μονάδες 5

1 56 παριστάνει : α. διάσπαση β β. διάσπαση γ γ. σύντηξη δ. σχάση. Μονάδες 5 ΑΡΧΗ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015

Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 Φ230: Αστροφυσική Ι Λύσεις: Τελική Εξέταση 28 Αυγούστου 2015 1. Ο Σείριος Α, έχει φαινόμενο οπτικό μέγεθος mv - 1.47 και ακτίνα R1.7𝑅 και αποτελεί το κύριο αστέρι ενός διπλού συστήματος σε απόσταση 8.6

Διαβάστε περισσότερα

Νέες εξελίξεις στους μικροανιχνευτές σωματιδίων με ευγενές αέριο: ο ανιχνευτής micromegas. Κωνσταντίνος Κουσουρής

Νέες εξελίξεις στους μικροανιχνευτές σωματιδίων με ευγενές αέριο: ο ανιχνευτής micromegas. Κωνσταντίνος Κουσουρής Νέες εξελίξεις στους μικροανιχνευτές σωματιδίων με ευγενές αέριο: ο ανιχνευτής micromegas Κωνσταντίνος Κουσουρής Περίληψη Περιγραφή και κατασκευή Αρχή λειτουργίας Ανίχνευση φωτονίων Επιδόσεις Χρήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς

Κεφάλαιο 1. Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς Κεφάλαιο 1 Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς 2 Κβαντική Μηχανική ΙΙ - Περιλήψεις, Α. Λαχανάς 1.1 Ατοµο του Υδρογόνου 1.1.1 Κατάστρωση του προβλήµατος Ας ϑεωρήσουµε πυρήνα ατοµικού αριθµού Z

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Με διεθνή σύμβαση το 1961, καθιερώθηκε ότι 1 amu (atomic mass unit) είναι το 1/12 της μάζας του ουδέτερου ατόμου του άνθρακα 12 C, επομένως:

Με διεθνή σύμβαση το 1961, καθιερώθηκε ότι 1 amu (atomic mass unit) είναι το 1/12 της μάζας του ουδέτερου ατόμου του άνθρακα 12 C, επομένως: ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΠΥΡΗΝΑΣ-ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο πυρήνας του ατόμου αποτελείται από πρωτόνια και νετρόνια, τα νουκλεόνια που είναι φερμιόνια με σπιν ½, όπως και τα λεπτόνια. Η μάζα του νετρονίου είναι 0.14% μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΗ 5ου εξαμήνου. 10 διευκρινήσεις και σημαντικά σημεία (όχι σ' όλη την ύλη) Κ. Κορδάς, ακ. έτος 2013-14

ΠΥΡΗΝΙΚΗ 5ου εξαμήνου. 10 διευκρινήσεις και σημαντικά σημεία (όχι σ' όλη την ύλη) Κ. Κορδάς, ακ. έτος 2013-14 ΠΥΡΗΝΙΚΗ 5ου εξαμήνου 10 διευκρινήσεις και σημαντικά σημεία (όχι σ' όλη την ύλη) Κ. Κορδάς, ακ. έτος 2013-14 1. Ο αριθμός των πυρήνων που έχω σ' ένα δείγμα μειώνεται εκθετικά με το πέρασμα του χρόνου,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της ακτινοβολίας γ µε τη βοήθεια απαριθµητή Geiger - Muller

Μελέτη της ακτινοβολίας γ µε τη βοήθεια απαριθµητή Geiger - Muller ΑΠ1 Μελέτη της ακτινοβολίας γ µε τη βοήθεια απαριθµητή Geiger - Muller 1. Σκοπός Στην άσκηση αυτή γίνεται µελέτη της εξασθενήσεως της ακτινοβολίας γ (ραδιενεργός πηγή Co 60 ) µε την βοήθεια απαριθµητή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΕΜΦΕ-ΕΜΠ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ 2005-06 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Ν. ΓΑΖΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΜΠ ΑΘΗΝΑ 2005 0_Eisagogi.doc 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ατομική θεωρία είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Φυσικής στον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ. Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ. Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΤΙ ΤΟ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΟ ΜΑΖΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ Δείχνουμε σχεδιάγραμμα φασματοσκοπίου μάζας για να κάνουμε την ανάλυση. Φασματοσκόπιο μάζας Εξατμισμένη ύλη ή αέριο

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων

Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Φασματοσκοπία SIMS (secondary ion mass spectrometry) Φασματοσκοπία μάζης δευτερογενών ιόντων Ιόντα με υψηλές ενέργειες (συνήθως Ar +, O ή Cs + ) βομβαρδίζουν την επιφάνεια του δείγματος sputtering ουδετέρων

Διαβάστε περισσότερα

δ. διπλάσιος του αριθµού των νετρονίων του πυρήνα του ατόµου.

δ. διπλάσιος του αριθµού των νετρονίων του πυρήνα του ατόµου. 1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 MAΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6)

Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας το r με r n, έχουμε: Ακτίνες επιτρεπόμενων τροχιών (2.6) Αντικαθιστώντας n=1, βρίσκουμε την τροχιά με τη μικρότερη ακτίνα n: Αντικαθιστώντας την τελευταία εξίσωση στη 2.6, παίρνουμε: Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. β. ανιχνεύεται με τους φωρατές υπερύθρου.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. β. ανιχνεύεται με τους φωρατές υπερύθρου. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Στις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1ο ΑΡΧΗ 1ΗΣΣΕΛΙ ΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς

Διαβάστε περισσότερα

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html

www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική Στοιχειώδη Σωµατίδια Σωµατίδια Επιταχυντές Ανιχνευτές Αλληλεπιδράσεις Συµµετρίες Νόµοι ιατήρησης Καθιερωµένο Πρότυπο www.cc.uoa.gr/~dfassoul/syghroni_fysiki.html Σύγχρονη Φυσική: Στοιχειώδη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής αρκεί να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά των πυρήνων (Φορτίο, Μάζα, Σταθερότητα) Ισότοπα και Πυρηνικές αντιδράσεις Ραδιενέργεια. Α. Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

Γενικά χαρακτηριστικά των πυρήνων (Φορτίο, Μάζα, Σταθερότητα) Ισότοπα και Πυρηνικές αντιδράσεις Ραδιενέργεια. Α. Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Γενικά χαρακτηριστικά των πυρήνων (Φορτίο, Μάζα, Σταθερότητα) Ισότοπα και Πυρηνικές αντιδράσεις Ραδιενέργεια Α. Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Σύσταση των πυρήνων Οι πυρήνες αποτελούνται από νουκλεόνια

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε να διαβάσετε πρώτα τα παρακάτω:

Παρακαλούμε να διαβάσετε πρώτα τα παρακάτω: 36 th International Physics Olympiad. Salamanca (España) 2005 Θεωρητική Εξέταση 05-Ιουλίου-2005 Παρακαλούμε να διαβάσετε πρώτα τα παρακάτω: 1. Για τη θεωρητική εξέταση ο διαθέσιμος χρόνος είναι 5 ώρες.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2001 Τρίτη, 12 Ιουνίου 2001 ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2001 Τρίτη, 12 Ιουνίου 2001 ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 00 Τρίτη, Ιουνίου 00 ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ημιτελείς προτάσεις 1.1 έως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση

ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ. Θεωρητικη αναλυση ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΚΑ Υλικα 3ο μεροσ Θεωρητικη αναλυση μεταλλα Έχουν κοινές φυσικές ιδιότητες που αποδεικνύεται πως είναι αλληλένδετες μεταξύ τους: Υψηλή φυσική αντοχή Υψηλή πυκνότητα Υψηλή ηλεκτρική και θερμική

Διαβάστε περισσότερα

εκποµπής (σαν δακτυλικό αποτύπωµα)

εκποµπής (σαν δακτυλικό αποτύπωµα) Το πρότυπο του Bοhr για το άτοµο του υδρογόνου (α) (β) (γ) (α): Συνεχές φάσµα λευκού φωτός (β): Γραµµικό φάσµα εκποµπής αερίου (γ): Φάσµα απορρόφησης αερίου Κάθε αέριο έχει το δικό του φάσµα εκποµπής (σαν

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό.

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ LASER ΤΜΗΜΑ ΟΠΤΙΚΗΣ & ΟΠΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ «Ίσως το φως θα ναι μια νέα τυραννία. Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.» Κ.Π.Καβάφης ΑΡΧΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ LASER Εισαγωγικές Έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο.

Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο. Κίνηση σε Ηλεκτρικό Πεδίο. 3.01. Έργο κατά την μετακίνηση φορτίου. Στις κορυφές Β και Γ ενόςισοπλεύρου τριγώνου ΑΒΓ πλευράς α= 2cm, βρίσκονται ακλόνητα δύο σηµειακά ηλεκτρικά φορτία q 1 =2µC και q 2 αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής

Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής Hideki Yukawa and the Nuclear Force Πυρηνική δύναμη Μεσόνια και θεωρία Yukawa Τάσος Λιόλιος Μάθημα Πυρηνικής Φυσικής πυρηνική δύναμη Η πυρηνική δύναμη (ή αλληλεπίδραση νουκλεονίουνουκλεονίου, ή NN forces,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Ελένη Πετράκου - National Taiwan University ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΑΚΗ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ Πρόγραμμα επιμόρφωσης ελλήνων εκπαιδευτικών CERN, 7 Νοεμβρίου 2014 You are here! 1929: απομάκρυνση γαλαξιών θεωρία της μεγάλης έκρηξης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΣΤΟΙΧΕΙΩΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ

ΜΕΤΑΣΤΟΙΧΕΙΩΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ Ραδιενέργεια ΜΕΤΑΣΤΟΙΧΕΙΩΣΗ ΠΥΡΗΝΩΝ Πυρήνες με μεγάλο ατομικό αριθμό διασπώνται (αυθόρμητα ή εξαιτίας εξωτερικής διέγερσης) σε άλλους με διαφορετικό, υπό ταυτόχρονη έκλυση ακτινοβολίας Το φαινόμενο ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων ΘΕ1 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων 1. Σκοπός Πρόκειται για θεωρητική άσκηση που σκοπό έχει την περιληπτική αναφορά σε θεµατολογίες όπως : σφάλµατα, στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική 1. Στοιχειακοί ηµιαγωγοί

Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική 1. Στοιχειακοί ηµιαγωγοί Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική 1 Στοιχειακοί ηµιαγωγοί Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική Οµοιοπολικοί δεσµοί στο πυρίτιο Κρυσταλλική δοµή Πυριτίου ιάσταση κύβου για το Si: 0.543 nm Εισαγωγή στη Μικροηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Στις ερωτήσεις 1-4 να επιλέξετε την σωστή απάντηση 1. Μία μονοχρωματική ακτινοβολία, που ανήκει στο ορατό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, μεταβαίνει από

Διαβάστε περισσότερα

1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΩΝ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑΣ Στοιχειώδη σωµατίδια 1) Τι ονοµάζουµε στοιχειώδη σωµατίδια και τι στοιχειώδη σωµάτια; Η συνήθης ύλη, ήταν γνωστό µέχρι το 1932 ότι αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα