ΣΧΕΣΕΙΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ Ο ΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΕΣΕΙΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ Ο ΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ"

Transcript

1 ΣΧΕΣΕΙΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ Ο ΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΆ ΠΑΡΑ ΕΊΓΜΑΤΑ ΙΑΣΑΦΗΝΊΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΡΟΛΟΓΊΑ Έννοια της Εκτελεστικής εξουσίας Έννοια της Κυβέρνησης Έννοια της ιοίκησης Έννοια του ελέγχου της ιοίκησης ΑΡΧΉ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΊΑΣ ΤΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΉΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΊΑΣ Λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστηρίων Προσωπική ανεξαρτησία των δικαστών ΣΧΈΣΕΙΣ ΙΚΑΣΤΙΚΉΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΉΣ ΕΞΟΥΣΊΑΣ ΤΟ ΘΈΜΑ ΚΥΡΙΩΣ ΜΕΡΟΣ ΣΧΈΣΕΙΣ ΙΚΑΣΤΙΚΉΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΉΣ ΕΞΟΥΣΊΑΣ ΕΠΈΜΒΑΣΗ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΉΣ ΣΤΗ ΙΚΑΣΤΙΚΉ ΕΞΟΥΣΊΑ Πρόεδροι ανωτάτων δικαστηρίων Πειθαρχική αγωγή Απονοµή χάρης ΙΚΑΣΤΙΚΌΣ ΈΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΙΟΊΚΗΣΗΣ Ανάγκη ελέγχου της ιοίκησης 29 (a) Αρχές της νοµιµότητας και της προστασίας του διοικουµένου 29 (b) Η Εξουσία συνεπάγεται έλεγχο Είδη ελέγχου 33 (a) Κοινοβουλευτικός έλεγχος 33 (b) ιοικητικός έλεγχος 34 (c) Ενδιάµεσος έλεγχος 34 (d) Σύγκριση µε τον δικαστικό έλεγχο Ισχύον σύστηµα δικαστικού ελέγχου της διοίκησης στην Ελλάδα 36 (a) ιοικητικές διαφορές, ακυρωτικός έλεγχος και έλεγχος ουσίας 36 (b) Έλεγχος κατόπιν προσφυγής 37 (c) Αρµόδια δικαστήρια 38 (d) Κυβερνητικές πράξεις 40 (e) Έλεγχος νοµιµότητας έλεγχος σκοπιµότητας Νοµολογιακός υναµισµός ΣΥΜΜΌΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΊΚΗΣΗΣ ΣΤΙΣ ΙΚΑΣΤΙΚΈΣ ΑΠΟΦΆΣΕΙΣ ΑΝΤΊ ΕΠΙΛΌΓΟΥ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 62

2 7. ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 υο πραγµατικά παραδείγµατα Πριν από µερικές δεκαετίες, το Ανώτατο ικαστήριο των Ηνωµένων Πολιτειών της Αµερικής, εκφράζοντας την αντίθεσή του στην οικονοµική πολιτική που ο τότε Πρόεδρος των Ηνωµένων Πολιτειών της Αµερικής, κ. Roosevelt, προσπαθούσε να εισαγάγει µε µια σειρά νόµων, ακύρωνε, µε σειρά αποφάσεών του, τις σχετικές διατάξεις νόµων ως αντισυνταγµατικές. Η αντίδραση του κ. Roosevelt σε αυτήν την πρακτική υπήρξε χαρακτηριστική αυτός εξαπέλυσε απειλή, ότι θα αυξήσει τον αριθµό των µελών του Ανωτάτου ικαστηρίου των Ηνωµένων Πολιτειών, έτσι ώστε να διορίσει δικαστές, οι οποίοι δεν θα εναντιώνονταν στο οικονοµικό του πρόγραµµα. Απειλή, η οποία υπήρξε αποτελεσµατική, καθώς το ικαστήριο, µε τρόπο άµεσο και εντυπωσιακό, αναγνώρισε ένα προνοµιακό πεδίο δράσης της πολιτικής εξουσίας, το οποίο διέφευγε του δικαστικού ελέγχου του, και οδήγησε έτσι στον δικαιοδοτικό αυτοπεριορισµό του. Στην χώρα µας δε, χαρακτηριστική περίπτωση υπήρξε η δήλωση του Πρωθυπουργού κ. Παπανδρέου, το 1985, σε συνέντευξή του σε κυριακάτικη εφηµερίδα, λίγες ηµέρες πριν το Ανώτατο Ειδικό ικαστήριο δικάσει υπόθεση στην οποία περιπλεκόταν θέµα συνταγµατικότητας του Νόµου Πλαισίου για τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύµατα, µε την οποία ζητούσε από τα δικαστήρια να είναι «άκρως προσεκτικά» κατά την κρίση τους για την συνταγµατικότητα των νόµων, υπενθυµίζοντάς τους ότι «δεν είναι νοµοθέτες». Τα δύο αυτά γεγονότα αποτελούν ενδεικτικά παραδείγµατα της σηµασίας που έχουν συχνά αποφάσεις κυρίως ανωτάτων δικαστηρίων, τόσο στο εξωτερικό, όσο και στη χώρα µας, φτάνοντας στο σηµείο να κεντρίζουν το ενδιαφέρον της κοινωνίας και του Κράτους, και δη της εκτελεστικής εξουσίας. Τα ανώτατα δικαστήρια εξέδωσαν και σε άλλες περιπτώσεις, αποφάσεις για σοβαρά κοινωνικά ζητήµατα, οι οποίες ήταν αντίθετες προς την βούληση της νοµοθετικής, αλλά κυρίως της εκτελεστικής εξουσίας, ως άµεσων εκφραστών της λαϊκής βούλησης. Οι αποφάσεις αυτές οδήγησαν στην διαπίστωση ότι «η νοµολογία των Συνταγµατικών ικαστηρίων σε πολιτικά θέµατα µπορεί [όντως] να καθηλώνει τις κοινωνικές σχέσεις». Οι δύο αυτές έντονες ενασχολήσεις εκ µέρους της Κυβέρνησης µε το έργο των δικαστηρίων, ενασχολήσεις που στην πρώτη περίπτωση φτάνουν τον βαθµό της απειλής, ενώ στην δεύτερη τουλάχιστον τον βαθµό της υπόδειξης, υποδεικνύουν ότι υπάρχει ένα πρόδηλο σηµείο σύγκρουσης της εκτελεστικής (ή αλλιώς διοικητικής), αλλά και της νοµοθετικής, µε την δικαστική λειτουργία. Αυτή η σύγκρουση και η προσπάθεια επιβολής εµφανίζεται σε διάφορα θέµατα. Μεταξύ αυτών είναι η επέµβαση οργάνων της εκτελεστικής εξουσίας σε θέµατα που αφορούν εν γένει την κατάσταση των δικαστικών λειτουργών, την πειθαρχική διαδικασία εναντίον τους, καθώς και στην άσκηση του δικαστικού έργου, υπό την µορφή της απονοµής χάρης. Από την άλλη δε ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή σύγκρουσης εξουσιών είναι ο δικαστικός έλεγχος της διοίκησης, ιδιαίτερα εφόσον η ιοίκηση έχει την υποχρέωση να συµµορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις. 1.2 ιασαφηνίσεις στην ορολογία Έννοια της Εκτελεστικής εξουσίας Κατά την κλασσική διάκριση των εξουσιών, η κρατική εξουσία διαχωρίζεται σε

3 νοµοθετική, εκτελεστική και δικαστική. Ειδικότερα, στο άρθρο 26 παράγραφος 2 του Συντάγµατος ορίζεται ότι «η εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον Πρόεδρο της ηµοκρατίας και την Κυβέρνηση». Ο όρος «εκτελεστική εξουσία» έχει ιστορική αξία, καθώς, κατά τις πρώτες διατυπώσεις της αρχής, σκόπευε να καταδείξει κυρίως ότι η κυριαρχία άνηκε στον λαό, και όχι πια στον µονάρχη, και ότι την ασκούσε ο λαός µέσω της Βουλής, που τον αντιπροσωπεύει, ενώ τα υπόλοιπα κρατικά όργανα, τόσο η διοίκηση όσο και η Κυβέρνηση και τα δικαστήρια απλώς εκτελούσαν τις αποφάσεις της Βουλής. Όµως ο όρος αυτός δεν ανταποκρίνεται ακριβώς στην πραγµατικότητα. Η εκτελεστική εξουσία περιλαµβάνει από την µία την εκτέλεση των αποφάσεων (καθαρά εκτελεστική εξουσία) και από την άλλη την πολιτικού χαρακτήρα εξουσία των αρµόδιων οργάνων να αποφασίζουν και να κυβερνούν την χώρα (αποφασιστική ή κυβερνητική εξουσία). Έτσι ώστε να προτείνεται η τριχοτόµηση της κρατικής εξουσίας σε νοµοθετική εξουσία, δικαστική και ιοίκηση, µε την τελευταία να διαχωρίζεται σε (καθαρά) εκτελεστική και αποφασιστική ή κυβερνητική εξουσία. Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από κοινού από τον Πρόεδρο της ηµοκρατίας και την Κυβέρνηση. Η ανάδειξη, η παύση, οι εξουσίες και οι ευθύνες του Προέδρου της ηµοκρατίας καθορίζονται στα άρθρα 30 µέχρι 50 του Συντάγµατος Έννοια της Κυβέρνησης Με τον όρο Κυβέρνηση, εννοούµε δυο πράγµατα. Υπό οργανική έννοια, εννοούµε το Υπουργικό Συµβούλιο, που αποτελείται από τον Πρωθυπουργό και τους Υπουργούς. Σε αυτήν µπορούν να συµµετάσχουν, όπως ορίζει προεδρικό διάταγµα, και οι αναπληρωτές Υπουργοί και οι Υπουργοί Επικρατείας. Υπό λειτουργική έννοια, Κυβέρνηση είναι η διακυβέρνηση του Κράτους, δηλαδή η κατεύθυνση και η διεύθυνση της γενικής πολιτικής της χώρας. Περιλαµβάνει τα σχέδια και προγράµµατα του Κράτους και απευθύνεται κυρίως στην ιοίκηση υπό οργανική έννοια Έννοια της ιοίκησης ιοίκηση, υπό λειτουργική έννοια, σηµαίνει την διενέργεια νοµικών πράξεων και υλικών ενεργειών που κατευθύνονται προς την επιδίωξη ενός σκοπού. Η ηµόσια ιοίκηση, σε αντίθεση µε την ιδιωτική, έχει πάντοτε ως κίνητρο την άµεση ή έµµεση ικανοποίηση του δηµοσίου συµφέροντος. Τα διοικητικά όργανα επιδίδονται στην δραστηριότητα αυτή ασκώντας κατά κανόνα δηµόσια εξουσία, που σηµαίνει, ότι εκφράζουν κυριαρχικά τη βούλησή τους µε την αρµοδιότητα που έχουν να θεσπίζουν µονοµερώς κανόνες δικαίου. Αν και η άσκηση δηµόσιας εξουσίας είναι ο κανόνας, συχνά η ιοίκηση δρα σύµφωνα µε τους κανόνες και µε βάση τις προϋποθέσεις που ισχύουν για τους ιδιώτες, έτσι ώστε η διάκριση σε ιδιωτική και δηµόσια διοίκηση υπό λειτουργική έννοια να περιπλέκεται. Υπό οργανική έννοια, µε τον όρο ιοίκηση εννοούµε τα πρόσωπα ή τους συλλόγους προσώπων οι οποίοι, σύµφωνα µε τους σχετικούς κανόνες δικαίου, έχουν το δικαίωµα ή είναι αρµόδιοι ή έχουν την υποχρέωση να ασκήσουν την παραπάνω δραστηριότητα. Η ηµόσια ιοίκηση µε την ευρεία έννοια περιλαµβάνει το Κράτος εν στενή έννοια ( ηµόσιο) καθώς και άλλα δηµόσια νοµικά πρόσωπα αρµόδια κατά τον νόµο για την επιδίωξη ποικίλων σκοπών, εφόσον αυτά είτε ασκούν δηµόσια εξουσία (α), είτε έχουν συσταθεί και λειτουργούν µε περιουσιακά στοιχεία του ηµοσίου ή άλλου δηµόσιου νοµικού προσώπου και σκοπεύουν σε παραγωγική ή επιχειρηµατική δραστηριότητα (β). Στην στενή έννοια της ηµόσιας ιοίκησης εµπίπτουν µόνο το ηµόσιο και τα

4 δηµόσια νοµικά πρόσωπα της πρώτης κατηγορίας, δηλαδή τα λεγόµενα Νοµικά Πρόσωπα ηµοσίου ικαίου, τα οποία είναι οργανωµένα και λειτουργούν µε βάση τους κανόνες του διοικητικού δικαίου µε την άσκηση δηµόσιας εξουσίας αποκλείονται δε τα δηµόσια νοµικά πρόσωπα που διέπονται καταρχήν από το ιδιωτικό δίκαιο, όπως για παράδειγµα οι δηµόσιες επιχειρήσεις που λειτουργούν ως νοµικά πρόσωπα του ιδιωτικού δικαίου. ύο είναι οι προβλεπόµενες από το διοικητικό δίκαιο µορφές δράσης της ηµόσιας ιοίκησης. Από τη µία, η διοικητική πράξη, µε την οποία θεσπίζονται µονοµερώς κανόνες δικαίου, και, από την άλλη, η διοικητική σύµβαση, δηλαδή η νοµική πράξη εκείνη που θεσπίζει κανόνες δικαίου, τουλάχιστον εν µέρει, βάσει της ισοτιµίας της βούλησης και της συµβατικής ελευθερίας. Πέραν αυτών η ιοίκηση δρα και µε υλικές ενέργειες, όπως είναι για παράδειγµα η κατεδάφιση αυθαιρέτου κτιρίου, η διάλυση συγκεντρώσεως, η διάνοιξη οδού ή η απονοµή παρασήµου Έννοια του ελέγχου της ιοίκησης Με τον όρο «έλεγχος της ηµόσιας ιοίκησης» αναφερόµαστε στον έλεγχο επί της συµµόρφωσης των οργάνων της ηµόσιας ιοίκησης στους κανόνες δικαίου που διέπουν την οργάνωση, τη λειτουργία και γενικά την δράση της. Εµφανίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν επικράτησαν πια οι βασικές αρχές της φιλελεύθερης δηµοκρατίας, ιδίως δε οι αρχές της λαϊκής κυριαρχίας, της διάκρισης των εξουσιών και της νοµιµότητας της διοικητικής δράσης της εκτελεστικής εξουσίας, που είχαν ως αποτέλεσµα την διαµόρφωση αντίστοιχων συστηµάτων υπαγωγής της ηµόσιας ιοίκησης στο δίκαιο. 1.3 Αρχή της Ανεξαρτησίας της ικαστικής λειτουργίας Αποτέλεσµα της θεµελιώδους αρχής της διάκρισης των εξουσιών αποτελεί η αρχή που θεσπίζεται µε το άρθρο 87 στις παραγράφους 1 και 2 του Συντάγµατος. Με τις διατάξεις αυτές ορίζεται ότι η δικαιοσύνη απονέµεται από τα δικαστήρια που συγκροτούνται από τακτικούς δικαστές, που απολαµβάνουν λειτουργική και προσωπική ανεξαρτησία. Η αρχή της λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας των δικαστών διέπει τις σχέσεις της δικαστικής µε την εκτελεστική λειτουργία, όπως άλλωστε και µε τη νοµοθετική λειτουργία, διέπονται από την αρχή της λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας. Ως θεσµικά ισότιµη, η δικαστική λειτουργία απονέµει δικαιοσύνη, χωρίς οι άλλες δυο εξουσίες να µπορούν να παρέµβουν, ώστε να καθοδηγήσουν την δικανική κρίση. Είναι δηλαδή ανεξάρτητη, και ακριβώς για τον λόγο αυτό, µπορεί και διασφαλίζει την ισοτιµία της µε τις δυο άλλες εξουσίες Λειτουργική ανεξαρτησία των δικαστηρίων Λειτουργική, ή αλλιώς αντικειµενική ή οργανική, ανεξαρτησία της δικαιοσύνης ονοµάζουµε την ανεξαρτησία του ίδιου του δικαστικού λειτουργήµατος. Καθοριζόµενη στην διάταξη του άρθρου 87 παράγραφος 2 του Συντάγµατος, η αρχή της λειτουργικής ανεξαρτησίας των δικαστηρίων έχει την έννοια ότι, οι δικαστές, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, υπόκεινται µόνο στο Σύνταγµα και τους νόµους. Κατά συνέπεια, απαλλάσσονται από παρεµβάσεις της εκτελεστικής ή της νοµοθετικής λειτουργίας Προσωπική ανεξαρτησία των δικαστών Από την άλλη, προσωπική ανεξαρτησία ονοµάζουµε την ανεξαρτησία των εκάστοτε φορέων της δικαστικής εξουσίας (δικαστικών λειτουργών) ως ατόµων, που σκοπό έχει την διασφάλιση της ελευθερίας της δικαστικής κρίσεως από κάθε επιρροή

5 προερχόµενη από πολιτικά όργανα, έτσι ώστε οι δικαστικές αποφάσεις να ανταποκρίνονται στον νόµο και στη συνείδηση του δικαστή. Για την κατοχύρωσή της στο Σύνταγµα προβλέπονται ορισµένες θεµελιώδεις εγγυήσεις σε έναν αριθµό συνταγµατικών διατάξεων (άρθρα 87 και εξής του Συντάγµατος, ιδίως άρθρα 88, 89, 90) που αποτελούν επίσης άµεσες ή έµµεσες εγγυήσεις και της λειτουργικής ανεξαρτησίας τους. Συγκεκριµένα, αυτές ανευρίσκονται στο Τµήµα Ε του Συντάγµατος, για την ικαστική Εξουσία, και αφορούν την ισοβιότητα των δικαστικών λειτουργών, τον διορισµό τους βάσει νοµοθετικά οριζόµενων προσόντων και διαδικασίας επιλογής, την παροχή αποδοχών σε αυτούς ανάλογη µε το λειτούργηµά τους, τον δια νόµου εν γένει καθορισµό της καταστάσεώς τους, την διενέργεια µεταβολής στην προσωπική τους κατάσταση (προαγωγών, τοποθετήσεων, µεταθέσεων, αποσπάσεων) µε προεδρικό διάταγµα µετά την προηγούµενη απόφαση του Ανώτατου ικαστικού Συµβουλίου (µε την σηµαντική συνταγµατική εξαίρεση των ανωτάτων δικαστικών θέσεων, την πλήρωση των οποίων αποφασίζει το Υπουργικό Συµβούλιο ), την απαγόρευση να παρέχουν κάθε άλλη έµµισθη υπηρεσία και να ασκούν οποιοδήποτε επάγγελµα (δικαστικά ασυµβίβαστα), ειδικότερα, την απαγόρευση να συµµετέχουν στην Κυβέρνηση, τις ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις της παύσεώς τους, την αποχώρησή τους λόγω συµπληρώσεως ενός ορισµένου ορίου ηλικίας, την κατ αρχήν απαγόρευση της µετατάξεώς τους και την άσκηση πειθαρχικής εξουσίας εναντίον τους από συµβούλια που συγκροτούνται, είτε καθ ολοκληρία, είτε κατά πλειοψηφία από τακτικούς δικαστές. Το Σύνταγµα, στο άρθρο 92, κατοχυρώνει επίσης την µονιµότητα και την εν γένει κατάσταση των δικαστικών υπαλλήλων. Προκειµένου να ανασχεθεί η δικαστική εξουσία σύµφωνα µε την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, θεσπίζονται τέτοιες ρυθµίσεις ώστε να εξασφαλίζεται ότι η δικαστική λειτουργία θα περιοριστεί στην εφαρµογή του νόµου και δεν θα επέµβει στα έργα των δύο άλλων λειτουργιών. Σε σχέση, λοιπόν, µε καθεµία από τις δύο άλλες εξουσίες, δηµιουργείται ένα πλέγµα ρυθµίσεων που σκοπό έχουν την οριοθέτηση καθεµίας από τις εξουσίες σε σχέση µε την άλλη, αλλά και τον έλεγχο µεταξύ τους και την ανάσχεση της µιας από την άλλη. Σε σχέση µε την δικαστική λειτουργία που µας αφορά, ιδιαίτερη σηµασία έχει το ζήτηµα αυτό για την διοικητική δικαιοσύνη, καθώς κατ εξοχήν έργο της είναι ο έλεγχος της ιοίκησης. Αρχικά, θα αναφερθούµε περιληπτικά στα βασικά σηµεία των σχέσεων της δικαστικής προς τη νοµοθετική λειτουργία, για να προχωρήσουµε στη συνέχεια στην ενασχόληση µε τις σχέσεις δικαστικής και εκτελεστικής λειτουργίας. 1.4 Σχέσεις δικαστικής νοµοθετικής εξουσίας Οι σχέσεις δικαστικής και νοµοθετικής λειτουργίας διέπονται από την αρχή της υποταγής των δικαστών στους νόµους, όπως θεσπίζεται στην διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 87 του Συντάγµατος. Η υποταγή αυτή σηµαίνει υποταγή στους κανόνες του δικαίου που ψηφίζει η λαϊκή αντιπροσωπεία και προκύπτει ως συνέπεια της δηµοκρατικής αρχής, ενώ αποτελεί ταυτόχρονα στοιχείο του κράτους δικαίου. Παρ όλα αυτά υπόκεινται σε σηµαντικούς περιορισµούς αλλά και σε εξαιρέσεις. Ένας από τους σηµαντικότερους των περιορισµών αυτών προκύπτει από την αρχή ότι οι δικαστές υπόκεινται µόνο στους σύµφωνους µε το Σύνταγµα νόµους και όχι σε αυτούς που τίθενται κατά παράβαση του Συντάγµατος. Έχουν λοιπόν τη υποχρέωση να ελέγχουν την συνταγµατικότητα των νόµων και να µην εφαρµόζουν «διατάξεις που έχουν τεθεί κατά κατάλυση του Συντάγµατος». Ο δικαστικός έλεγχος της

6 συνταγµατικότητας των νόµων αποτελεί ένα µείζον πρόβληµα µε τεράστια βιβλιογραφία, για τα όρια, τις διαδικασίες και τους κανόνες που τον διέπουν και σχετίζεται άµεσα µε το θέµα του δικαστικού ελέγχου της ιοίκησης, καθώς η τελευταία, µέσω των νοµικών πράξεων στις οποίες προβαίνει, θεσπίζει και εκείνη κανόνες δικαίου που υπό προϋποθέσεις ελέγχονται από τα ικαστήρια. Από την άλλη δε, η υποταγή των δικαστηρίων στους (σύµφωνους µε το Σύνταγµα) νόµους υπόκειται σε ορισµένες εξαιρέσεις, έτσι ώστε να είναι πάντοτε δυνατή η χορήγηση δικαστικής προστασίας. Αναφέρουµε την απαγόρευση επίλυσης συγκεκριµένης διαφοράς που εκκρεµεί ενώπιον δικαστηρίου από τον νοµοθέτη, την απαγόρευση κατάργησης δικαστικής απόφασης από τον νοµοθέτη, και την κατάργηση ή αποδυνάµωση των εγγυήσεων λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας των δικαστών µε κανόνες δικαίου προερχόµενους από τον νοµοθέτη. 1.5 Το Θέµα Στην παρούσα εργασία θα ασχοληθούµε µε τις σχέσεις της δικαστικής µε την εκτελεστική λειτουργία, χρησιµοποιώντας ως νήµα της Αριάδνης την αρχή της διάκρισης των εξουσιών και την αρχή της ανεξαρτησίας της δικαστικής λειτουργίας. Ήδη αναφερθήκαµε για λόγους πληρότητας, αν και ιδιαίτερα περιληπτικά, στις σχέσεις της δικαστικής προς τη νοµοθετική λειτουργία και προσδιορίσαµε έννοιες κλειδιά, όπως η έννοια της Κυβέρνησης, της εκτελεστικής λειτουργίας ή, κατά άλλους, της ιοίκησης και του δικαστικού ελέγχου αυτής. Θα στραφούµε τώρα στις σχέσεις δικαστικής και εκτελεστικής λειτουργίας. Θα ξεκινήσουµε από τον γενικό κανόνα της αρχής της ανεξαρτησίας και της διάκρισης των εξουσιών αυτών. Θα αναφέρουµε τις εξαιρέσεις του «κανόνα» και τα σηµεία όπου η διάκριση των εξουσιών κάµπτεται, δηλαδή τις περιπτώσεις της επέµβασης της εκτελεστικής στη δικαστική εξουσία, και, τέλος, θα επικεντρώσουµε το ενδιαφέρον µας στον δικαστικό έλεγχο της ιοίκησης. Πώς δικαιολογείται ο έλεγχος αυτός; Πώς γίνεται και πώς οριοθετείται; Επίσης θα αναφερθούµε σε κάποιες περιπτώσεις, στις οποίες δικαστικός έλεγχος εµφανίζεται ως ιδιαίτερα δυναµικός, σε µια προσπάθεια εξήγησης αυτής της δυναµικότητας. εν θα παραλείψουµε, τέλος, να αναφερθούµε στο «τι γίνεται µετά από την δικανική κρίση», δηλαδή στην υποχρέωση εφαρµογής των δικαστικών αποφάσεων από την ιοίκηση. Επιλέξαµε µια σύγχρονή ανασκόπηση στο παρόν θέµα, συνειδητά χωρίς ιστορικές ανασκοπήσεις, λόγω της ποικιλίας της βιβλιογραφίας στον τοµέα αυτόν, θέτοντας την βαρύτητα στο σηµαντικότατο θέµα του δικαστικού ελέγχου της ιοικήσεως. 2. ΚΥΡΙΩΣ ΜΕΡΟΣ 2.1 Σχέσεις δικαστικής και εκτελεστικής εξουσίας Και στις σχέσεις της δικαστικής µε την εκτελεστική εξουσία δεσπόζει η αρχή της ανεξαρτησίας. Η αρχή της υποταγής των δικαστηρίων µόνο στο Σύνταγµα και τους νόµους έχει διττή σηµασία. Από την µια, νοείται ως υποταγή σε όλους τους κανόνες δικαίου, που σηµαίνει και τους κανόνες δικαίου που θεσπίζονται µε τις κανονιστικές πράξεις της ιοίκησης. Από την άλλη, όµως, σηµαίνει ταυτόχρονα ότι η ιοίκηση δεν µπορεί να καθοδηγεί τους δικαστές, πόσο µάλλον να τους διατάσσει, κατά γενικό ή ειδικό τρόπο, δηλαδή, ούτε σχετικά µε µια ορισµένη διαφορά, ούτε σχετικά µε την ερµηνεία ενός κανόνα δικαίου. Έτσι, η υποταγή στους γενικούς και αφηρηµένους κανόνες δικαίου αποτελεί αναγκαίο θεµέλιο της ανεξαρτησίας της εκτελεστικής εξουσίας. Αποτελεί, όµως, ταυτόχρονα και εγγύηση ότι οι δικαστές δεν θα εξαρτηθούν από αθέµιτες επιρροές

7 και πιέσεις εκ µέρους της εκτελεστικής εξουσίας. Η εγγύηση αυτή έχει ιδιαίτερη σηµασία για την διοικητική δικαιοσύνη. Πέραν όµως της λειτουργικής εγγύησης της δικαστικής ανεξαρτησίας, το Σύνταγµα προβλέπει, όπως παρατηρήθηκε ήδη, και προσωπικές εγγυήσεις, που αφορούν ιδίως τις σχέσεις της δικαστικής προς την εκτελεστική λειτουργία. Από την προσωπική αυτή ανεξαρτησία, που θεσπίζεται µε την ισοβιότητα και την βασική αυτοδιοίκηση του δικαστικού σώµατος, το Σύνταγµα προβλέπει κάποιες εξαιρέσεις. Αυτές αφορούν, κατά πρώτον, την επέµβαση του Υπουργικού Συµβουλίου στην προαγωγή (1) στις θέσεις του προέδρου και των αντιπροέδρων του ΣτΕ, του ΑΠ και του ΕΣ, καθώς και του Εισαγγελέα του ΑΠ, κατά δεύτερον, την έγερση της πειθαρχικής αγωγής (2) κατά των δικαστικών λειτουργών από τον βαθµό του αρεοπαγίτη ή αντεισαγγελέα του ΑΠ και πάνω, ή στους αντίστοιχους µε αυτούς µόνο από τον Υπουργό ικαιοσύνης. Πέραν αυτών, το Σύνταγµα αναθέτει στην εκτελεστική εξουσία και µια δικαστική αρµοδιότητα, υποδεικνύοντας µε αυτόν τον τρόπο και για άλλη µια φορά, ότι, στο Σύνταγµά µας, η διάκριση των εξουσιών θεσπίζεται ως χαλαρή. Εννοούµε την εξουσία του Προέδρου της ηµοκρατίας να χαρίζει, µετατρέπει ή µετριάζει τις ποινές (3). Από την άλλη όµως, η αρχή της διάκρισης δικαστικής και εκτελεστικής λειτουργίας δεν έχει την έννοια του ανέλεγκτου της δράσης της ιοίκησης, αλλά πολύ περισσότερο του δικαστικού ελέγχου της διοίκησης (4) και των νοµικών πράξεών της. Η υποταγή και της ιοικήσεως στον νόµο (αρχή της νοµιµότητας της διοικητικής δράσης) επιβάλλει τελικά στα δικαστήρια τον έλεγχο της νοµιµότητας των πράξεων της ιοίκησης. Ο έλεγχος αυτός έχει ανατεθεί στα διοικητικά δικαστήρια, µε την δυνατότητα ωστόσο άσκησης παρεµπίπτοντος ελέγχου, χωρίς όµως η κρίση που προέρχεται από τον παρεµπίπτοντα έλεγχο να αποκτά ισχύ δεδικασµένου, όπως συµβαίνει µε τα διοικητικά δικαστήρια. Επιπλέον δε, ο δικαστικός έλεγχος της ιοίκησης θα παρέµενε χωρίς ουσία, αν ταυτόχρονα δεν θεσπιζόταν και αντίστοιχη υποχρέωση της διοικήσεως να συµµορφώνεται στις αποφάσεις των διοικητικών δικαστηρίων (5). Η ανεξαρτησία της δικαστικής έναντι της εκτελεστικής λειτουργίας έχει ιδιαίτερη σηµασία και σπουδαιότητα για την διοικητική δικαιοσύνη, καθώς το κύριο έργο της διοικητικής δικαιοσύνης είναι ο έλεγχος της ιοίκησης. Η διοικητική δικαιοσύνη υπόκειται σε περισσότερους κινδύνους διοικητικής επιρροής από ό,τι η πολιτική δικαιοσύνη. Αυτό δικαιολογείται και από το ιστορικό γεγονός ότι η διοικητική δικαιοσύνη αποτελεί την εξέλιξη παλαιότερων µορφών διοικητικού αυτοελέγχου. Ως εκ τούτου, παραµένει µια ιδέα αυτής της µη υπαγωγής της διοικητικής δικαιοσύνης στη δικαστική εξουσία πράγµα πάντως που αντιβαίνει στο Σύνταγµα και του στενού συνδέσµου της µε την διοίκηση. 2.2 Επέµβαση εκτελεστικής στη δικαστική εξουσία Πρόεδροι ανωτάτων δικαστηρίων Το θέµα της επιλογής των προεδρείων των ανωτάτων δικαστηρίων έχει, τα τελευταία χρόνια, απασχολήσει σε σηµαντικό βαθµό τον δηµόσιο βίο και την θεωρία, προκαλώντας κατ επανάληψη σχόλια. Μάλιστα, ο αναθεωρητικός νοµοθέτης είχε προτείνει, κατά πλειοψηφία, στην επόµενη αναθεωρητική Βουλή την αναθεώρηση των σχετικών παραγράφων του Συντάγµατος (παράγραφοι 1, 2, 3, 4 και 5 του άρθρου 90). Στόχος του ήταν, αφ ενός να αναδιοργανωθούν η σύνθεση και οι αρµοδιότητες του Ανώτατου ικαστικού Συµβουλίου, και αφ ετέρου να δηµιουργηθεί ένα όργανο στο οποίο να ανατίθεται η αρµοδιότητα πρότασης των προσώπων µεταξύ των οποίων

8 το Υπουργικό Συµβούλιο θα επιλέγει τα µέλη των ανωτάτων δικαστηρίων. Το όργανο αυτό θα συγκροτούνταν και θα συνερχόταν σε ολοµέλεια από κοινού για όλους τους κλάδους της δικαιοσύνης. Όµως και στις αναθεωρηµένες διατάξεις διατηρήθηκε το µέχρι τότε σύστηµα. Συγκεκριµένα, οι προαγωγές στις θέσεις του προέδρου και αντιπροέδρου του ΣτΕ, του ΑΠ και του ΕΣ ενεργούνται µε προεδρικό διάταγµα που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συµβουλίου, επιλέγοντας ανάµεσα στα µέλη του αντίστοιχου ανώτατου δικαστηρίου. Η προαγωγή στη θέση του Εισαγγελέα του ΑΠ ενεργείται µε προεδρικό διάταγµα, µε επιλογή µεταξύ των µελών του ΑΠ και των αντεισαγγελέων του, όπως νόµος ορίζει. Επιπλέον η προαγωγή στη θέση του Γενικού Επιτρόπου του ΕΣ, µε επιλογή µεταξύ των µελών του ΕΣ και της αντίστοιχης Γενικής Επιτροπείας, καθώς και η προαγωγή στη θέση Γενικού Επιτρόπου των διοικητικών δικαστηρίων, µε επιλογή ανάµεσα στα µέλη της αντίστοιχης Γενικής Επιτροπείας και των Προέδρων των Εφετών των διοικητικών δικαστηρίων, γίνεται επίσης µε προεδρικό διάταγµα, όπως νόµος ορίζει. Καινοτοµία της αναθεωρητικής διαδικασίας αποτελεί, µεταξύ άλλων, ο ορισµός χρονικού ορίου θητείας για τον πρόεδρο του ΣτΕ, του ΑΠ και του ΕΣ, όπως επίσης για τον Εισαγγελέα του ΑΠ και τους Γενικούς Επιτρόπους του ΕΣ και των διοικητικών δικαστηρίων. Το χρονικό αυτό όριο είναι τέσσερα έτη, ανεξαρτήτως αν ο δικαστικός λειτουργός καταλαµβάνεται από το όριο ηλικίας. Επιπλέον, η παράγραφος 5 του άρθρου 118 του Συντάγµατος προβλέπει την εφαρµογή της διάταξης της παραγράφου 5 του άρθρου 88 που ορίζει την αποχώρηση, κατά τη συµπλήρωση του εξηκοστού έβδοµου έτους της ηλικίας τους των υπηρετούντων κατά την έναρξη ισχύος της αναθεωρηµένης διάταξης της παρ. 5 του άρθρου 90 Προέδρων των ανώτατων δικαστηρίων, του Εισαγγελέα του ΑΠ, των Γενικών Επιτρόπων του ΕΣ και των διοικητικών δικαστηρίων, καθώς και του Προέδρου του Νοµικού Συµβουλίου του Κράτους. Η ρύθµιση αυτή, που αναθέτει την προαγωγή των προέδρων και αντιπρόεδρων των ανωτάτων δικαστηρίων και του Εισαγγελέα του ΑΠ στο Υπουργικό Συµβούλιο, δηλαδή στην Κυβέρνηση, αφήνει έκθετη τη δικαιοσύνη σε πιέσεις και επεµβάσεις της εκτελεστικής εξουσίας. Άσχετα µε το αν πράγµατι ασκούνται πιέσεις, το κύρος και η ανεξαρτησία των δικαστών κλονίζονται, καθώς, έστω κι αν η Κυβέρνηση εκτελεί το καθήκον της καλόπιστα και αντικειµενικά, δηµιουργείται εύλογα η εντύπωση στην κοινή γνώµη, ότι οι πρόεδροι των ανωτάτων δικαστηρίων διαλέχτηκαν επειδή ίσως να είναι κοµµατικοί φίλοι και θα εξυπηρετήσουν την Κυβέρνηση, εφόσον τους ζητηθεί. Παραπέρα, πολλοί ανώτατοι δικαστές έχουν να υπολογίσουν ότι προκειµένου να επιλεχθούν στις θέσεις αυτές, ασχέτως της αξίας τους, ίσως τους ζητηθεί να έχουν δείξει µε τον έναν ή τον άλλον τρόπο δείγµατα υποταγής και αφοσίωσης στην Κυβέρνηση. Σίγουρα πάντως δηµιουργούνται αθέµιτα συµφέροντα στους δικαστικούς λειτουργούς να ασκήσουν επιρροή στους κατώτερους δικαστές για υποθέσεις κυβερνητικού ενδιαφέροντος, ενώ ο διχασµός του δικαστικού σώµατος και η δυσαρέσκεια σε περίπτωση παράλειψης επιλογής βαθµολογικά ανώτερου και αρχαιότερου δικαστή επιδρά αρνητικά τόσο στο γόητρο όσο και στην αποτελεσµατικότητα. Υπονοµεύεται δε το κύρος του ΑΕ και του Ανωτάτου Πειθαρχικού Συµβουλίου καθώς τίθεται υπό αµφισβήτηση η συγκρότηση τους. Τέλος, οι δικαστικές αποφάσεις που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την πολιτική εξουσία και την κοινή γνώµη χλευάζονται και χαρακτηρίζονται ως αποτέλεσµα κυβερνητικών πιέσεων κάθε φορά που δεν είναι αρεστές στις αντίπαλες προς την Κυβέρνηση πολιτικές δυνάµεις.

9 2.2.2 Πειθαρχική αγωγή Σύµφωνα µε το άρθρο 91 παράγραφος 1, την πειθαρχική αγωγή κατά δικαστικών λειτουργών από τον βαθµό του αρεοπαγίτη ή αντεισαγγελέα του ΑΠ και πάνω, ή κατά των αντίστοιχων µε αυτούς, εγείρεται από τον Υπουργό ικαιοσύνης. Η πειθαρχική εξουσία ασκείται από ανώτατο πειθαρχικό συµβούλιο, όπως νόµος ορίζει. Αντίστοιχα, εναντίον των λοιπών δικαστικών λειτουργών, η πειθαρχική αγωγή εγείρεται από τα δικαστικά συµβούλια και τον Υπουργό ικαιοσύνης και ασκείται σε πρώτο και δεύτερο βαθµό από τα δικαστικά συµβούλια. Οι παραπάνω ρυθµίσεις δηµιουργούν πολλά ερωτηµατικά, καθώς διευκολύνουν την επέµβαση της εκτελεστικής λειτουργίας στη δικαστική Απονοµή χάρης Επιπλέον δε ο Πρόεδρος της ηµοκρατίας έχει το δικαίωµα, µετά από πρόταση του Υπουργού ικαιοσύνης και γνώµη συµβουλίου που συγκροτείται κατά πλειοψηφία από δικαστές, να χαρίζει, µετατρέπει ή µετριάζει τις ποινές που επιβάλλονται από τα δικαστήρια, καθώς και να αίρει τις κάθε είδους νόµιµες συνέπειες ποινών που έχουν επιβληθεί και εκτιθεί. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαδικασία για την δίωξη ποινικών αδικηµάτων που τελέστηκαν από µέλη της Κυβέρνησης ή από Υφυπουργούς κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Στις περιπτώσεις αυτές, ποινική δίωξη ασκείται µόνο από τη Βουλή κατά την διαδικασία του άρθρου 86. Ως προς την παροχή χάρης από τον Πρόεδρο της ηµοκρατίας, αυτή είναι δυνατόν να απονεµηθεί µόνο µε την συγκατάθεση της Βουλής. Σηµειώνουµε εδώ ότι η παροχή αµνηστίας αποτελεί νοµοθετική αρµοδιότητα και δεν εµπίπτει στην αρµοδιότητα των δικαστηρίων. Συγκεκριµένα, παρέχεται µε νόµο που ψηφίζεται από την Ολοµέλεια της Βουλής µε πλειοψηφία των τριών πέµπτων του όλου αριθµού των βουλευτών. 2.3 ικαστικός έλεγχος της ιοίκησης Ανάγκη ελέγχου της ιοίκησης (a) Αρχές της νοµιµότητας και της προστασίας του διοικουµένου Η ανάγκη ελέγχου της ηµόσιας ιοίκησης πηγάζει άµεσα από τις αρχές της νοµιµότητας και της προστασίας του διοικουµένου. Η αρχή της νοµιµότητας της διοικητικής δράσης, αποτελεί συνέπεια της λειτουργίας του κράτους δικαίου, που διασφαλίζεται ήδη σε συνταγµατικό επίπεδο. Σύµφωνα µε αυτή, τα όργανα της ηµόσιας ιοίκησης οφείλουν να τηρούν τους κανόνες δικαίου οποιασδήποτε βαθµίδας, υπό την έννοια ότι οι ενέργειές τους δεν πρέπει να αντιτίθενται, αλλά να είναι σύµφωνες ή να βρίσκονται σε αρµονία µε αυτούς. Κατ άλλη δε διατύπωση, συνίσταται στο ότι καµία πράξη της ιοίκησης δεν έχει ισχύ, αν δεν έχει έρεισµα στον νόµο. Η αρχή της νοµιµότητας της διοικητικής δράσης συνάγεται κατ αρχάς από τις διατάξεις του άρθρου 26 παράγραφοι 1 και 2 του Συντάγµατος, από τις οποίες προκύπτει η υποταγή της ιοίκησης στον νόµο, αφού εκτελεστική εξουσία είναι η εκτέλεση των, από την νοµοθετική εξουσία, θεσπισµένων νόµων. Κατά δεύτερον δε, από τις διατάξεις των παραγράφων 1 στοιχείο α και 5 του άρθρου 95 του Συντάγµατος του 1975/1986/2001, που ορίζουν την αρµοδιότητα του Συµβουλίου της Επικρατείας να ακυρώνει τις εκτελεστές πράξεις των διοικητικών αρχών για παράβαση νόµου και την υποχρέωση της διοίκησης να συµµορφώνεται µε τις ακυρωτικές αποφάσεις του Συµβουλίου της Επικρατείας. Η αρχή της προστασίας του διοικουµένου συνίσταται στην αδυναµία των οργάνων

10 της διοίκησης να βλάπτουν τα έννοµα συµφέροντα ή τα δικαιώµατα των διοικουµένων. Θετικά δε σηµαίνει ότι τα όργανα της ιοίκησης έχουν την υποχρέωση να αναπτύσσουν ορισµένη δραστηριότητα, δηλαδή, να προβαίνουν σε νοµικές πράξεις ή υλικές ενέργειες, για την εξυπηρέτηση συγκεκριµένου έννοµου συµφέροντος ή την ικανοποίηση ορισµένου δηµοσίου δικαιώµατος του διοικουµένου. Η αρχή αυτή θα παρέµενε χωρίς ουσία, αν δεν θεσπιζόταν παράλληλα και δυνατότητα του διοικουµένου να προστατευτεί από διοικητικές ενέργειες που πλήττουν τα συµφέροντα ή τα δικαιώµατά του. Ο δραστικότερος τρόπος πραγµατικής προστασίας του διοικουµένου είναι η προσφυγή στα δικαστήρια. (b) Η Εξουσία συνεπάγεται έλεγχο Είναι γενικώς παραδεκτό ότι η παραχώρηση εξουσίας πρέπει να συνοδεύεται από την δυνατότητα ελέγχου του εξουσιάζοντος, ώστε να µην υπάρξει καταστρατήγηση δικαιωµάτων και ανεξέλεγκτη δράση του εξουσιάζοντος. Από τις τρεις κρατικές λειτουργίες, εκείνη η οποία φαίνεται να επεµβαίνει µε αµεσότερο τρόπο στην σφαίρα των δικαιωµάτων και των συµφερόντων των πολιτών και των κοινωνικών οµάδων είναι η ιοικητική λειτουργία. Ειδικότερα, η κρατική δραστηριότητα αναγκάζεται συχνά όχι µόνο να παραχωρεί αλλά και να περιορίζει δικαιώµατα των πολιτών ή οµάδων πολιτών. Έχει δε επεκταθεί σε νέους τοµείς, δηµιουργώντας έτσι έναν κύκλο δραστηριοτήτων ιδιαίτερα ευρύ. Όλο και εντονότερη γίνεται η εξάρτηση του ιδιώτη από άδειες ή εγκρίσεις, αλλά και ιδίως από την παροχή βιοτικών αγαθών και υπηρεσιών από το Κράτος. Από την άλλη, ως απόρροια της διεύρυνσης του κύκλου των κρατικών δραστηριοτήτων, η αύξηση του αριθµού των δηµοσίων υπαλλήλων, σήµανε την υποχώρηση των κριτηρίων επιλογής τους και την πτώση της ποιοτικής στάθµης του προσωπικού των δηµοσίων υπηρεσιών, και την υποχώρηση του συναισθήµατος προσωπικής ευθύνης των δηµοσίων υπαλλήλων, που καλούνται να ασκήσουν σηµαντικές, για τον ιδιώτη, αρµοδιότητες. Παραπέρα δε, η δηµόσια διοίκηση διέπεται από πολυνοµία και έχει η πολυσύνθετη δοµή, από την άποψη της κατανοµής των καθηκόντων και αρµοδιοτήτων, αλλά και προβλεπόµενων διαδικασιών. Τέλος, η εξουσία της δηµόσιας διοίκησης να διαχειρίζεται έµµεσα ή άµεσα τεράστια χρηµατικά ποσά και να παίρνει αποφάσεις µε επιπτώσεις σε κολοσσιαία οικονοµικά συµφέροντα, αποτελεί πειρασµό και εγκυµονεί τον κίνδυνο της διαφθοράς τόσο υπαλλήλων όσο και πολιτικών. Όλα αυτά υποδεικνύουν την αύξηση των δυνατοτήτων κατάχρησης της κρατικής εξουσίας εις βάρος, τόσο του δηµοσίου συµφέροντος, όσο και του συµφέροντος των ιδιωτών, της προσβολής των δικαιωµάτων και συµφερόντων του διοικουµένων από την δραστηριότητα ή και την αδράνεια του κράτους και προπάντων της διοίκησης και των κινδύνων παρανοµίας σπατάλης ή και διαφθοράς. Για τους λόγους αυτούς, λοιπόν, έχει αναχθεί σήµερα, σε θέµα µείζονος σηµασίας ο έλεγχος του Κράτους και της ηµόσιας ιοίκησης Είδη ελέγχου Στην ελληνική έννοµη τάξη προβλέπονται τέσσερις τρόποι ελέγχου της διοίκησης, ήτοι τον κοινοβουλευτικό, τον διοικητικό, τον ενδιάµεσο και τον δικαστικό. (a) Κοινοβουλευτικός έλεγχος Ο κοινοβουλευτικός έλεγχος ασκείται από την Βουλή στην κυβέρνηση και σε κάθε µέλος του Υπουργικού Συµβουλίου, συµπεριλαµβανοµένου του Πρωθυπουργού, και στους υφυπουργούς. Ασκείται δε µέσω γραπτών αναφορών, ερωτήσεων, αιτήσεων

11 κατάθεσης εγγράφων, επερωτήσεων, εξεταστικών επιτροπών και της πρότασης εµπιστοσύνης και δυσπιστίας προς την Κυβέρνηση ή µέλος της. Στο είδος αυτό του ελέγχου µπορούν να θεωρηθούν ότι συγκαταλέγονται και η ψήφιση από τη Βουλή του προϋπολογισµού των εσόδων και εξόδων του Κράτους, η έγκριση των προγραµµάτων οικονοµικής και κοινωνικής ανάπτυξης, η κύρωση του απολογισµού και του γενικού ισολογισµού του Κράτους άλλα και η συζήτηση νοµοσχεδίων. (b) ιοικητικός έλεγχος Ο διοικητικός (ή εσωδιοικητικός ) έλεγχος ασκείται από όργανα του Κράτους ή των άλλων δηµόσιων νοµικών προσώπων υπό την µορφή ιεραρχικού ελέγχου, ελέγχου µετά από άσκηση ενδικοφανούς διοικητικής προσφυγής ή διοικητικής εποπτείας. Το είδος αυτό ελέγχου δεν φτάνει µέχρι το επίπεδο των υπουργών και υφυπουργών καθώς αυτοί βρίσκονται στην κορυφή της πυραµίδας. (c) Ενδιάµεσος έλεγχος Τρίτον, αναφέρουµε τον ενδιάµεσο έλεγχο. Με τον όρο αυτόν ονοµάζουµε τον έλεγχο που ασκείται από ανεξάρτητη διοικητική αρχή, τον «Συνήγορο του Πολίτη», κατοχυρωµένη στο Σύνταγµα. Ο θεσµός των ανεξάρτητων διοικητικών αρχών είναι σχετικά νέος και συνάντησε πολλές αντιρρήσεις και επιφυλάξεις. (d) Σύγκριση µε τον δικαστικό έλεγχο Ο δικαστικός έλεγχος της διοικήσεως, αντίθετα από τον κοινοβουλευτικό αλλά και τον διοικητικό είναι αποκλειστικά έλεγχος νοµικός, δηλαδή κατ αρχήν έλεγχος νοµιµότητας, και µόνο δευτερευόντως, και κατά ρητή εξαιρετική πρόβλεψη, επιπλέον (και) έλεγχος σκοπιµότητας. Σε σχέση µε τον κοινοβουλευτικό και τον διοικητικό έλεγχο, τα όρια του δικαστικού ελέγχου είναι στενότερα, καθώς συµπίπτουν µε τα όρια της διακριτικής ευχέρειας της διοίκησης. Η οριοθέτηση αυτή εµφανίζεται ως συνέπεια της πολιτικής ουδετερότητας που διακρίνει τον δικαστικό έλεγχο και τον κάνει αναντικατάστατο. Σηµαίνει δε ότι τα δικαστήρια δεν υποκαθιστούν την εκτελεστική εξουσία στην αξιολόγηση πολιτικών και εν πάση περιπτώσει εξωνοµικών κριτηρίων κατά την λήψη των αποφάσεών τους. Ο δικαστικός έλεγχος αποτελεί τον δραστικότερο όλων, καθώς διεξάγεται εκτός των κόλπων της ιοίκησης από ανεξάρτητα (λειτουργικά και προσωπικά) κρατικά όργανα, των δικαστών, συντεταγµένων σε δικαστήρια Ισχύον σύστηµα δικαστικού ελέγχου της διοίκησης στην Ελλάδα (a) ιοικητικές διαφορές, ακυρωτικός έλεγχος και έλεγχος ουσίας ιοικητική διαφορά θεωρείται κάθε διατάραξη µιας έννοµης κατάστασης, που προκαλείται από πράξη (νοµική ή υλική) ή παράλειψη ενός οργάνου δηµοσίου νοµικού προσώπου, και που αφορά ή δηµιουργεί σχέση διεπόµενη από τους κανόνες του διοικητικού δικαίου. Ακυρωτικές είναι οι διαφορές που εισάγονται στο ΣτΕ και το ιοικητικό Εφετείο µε αίτηση ακυρώσεως. Αντιθέτως, όλες οι άλλες διαφορές αποτελούν διαφορές ουσίας. Στην περίπτωση ακυρωτικής διαφοράς, το δικαστήριο δικαιούται να ελέγξει την νοµιµότητα της ατοµικής ή της κανονιστικής πράξης ή την παράλειψη έκδοσης µιας τέτοιας πράξης. Εξετάζει µε άλλα λόγια το κατά πόσο η πράξη ή παράλειψη είναι σύµφωνη µε τους κανόνες δικαίου που ρυθµίζουν την έκδοσή της. Κατά την κρίση του αυτήν, δεν µπορεί να κρίνει επί των πραγµατικών περιστατικών που αποτελούν τις προϋποθέσεις εφαρµογής των σχετικών κανόνων. Εξαίρεση στον κανόνα αυτόν αναγνωρίζεται κατά τον έλεγχο των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας. Η

12 απόφαση δε του δικαστηρίου που ασκεί ακυρωτικό έλεγχο περιορίζεται στην ακύρωση, εξαφάνιση της πράξης ή παράλειψης. Κατά την κρίση επί διαφοράς ουσίας αναγνωρίζεται στον δικαστή ένα ευρύτερο πεδίο ελέγχου. Πέρα από τον έλεγχο νοµιµότητας, ο δικαστής κρίνει τώρα και επί των πραγµατικών περιστατικών προκειµένου να αναγνωρίσει ότι ένα δικαίωµα του προσφεύγοντος έχει υποστεί βλάβη ή ότι του έχει επιβληθεί παράνοµα µια υποχρέωση, και να καθορίσει την πιθανή βλάβη και την αποκατάστασή της. Η διάκριση των διοικητικών διαφορών σε διαφορές ουσίας και ακυρωτικές διαφορές σχετίζεται άµεσα µε την έκταση του ελέγχου των στοιχείων της διαφοράς, στον οποίο δικαιούται ή υποχρεούται να προβεί το δικαστήριο. (b) Έλεγχος κατόπιν προσφυγής Κανόνας του δικαστικού ελέγχου της ιοίκησης είναι η αρχή του δικαστικού ελέγχου µόνο κατόπιν προσφυγής. Τα δικαστήρια, δηλαδή, δεν ελέγχουν την διοίκηση αυτεπαγγέλτως παρά µόνον ύστερα από προσφυγή σε αυτά του θιγόµενου. Ο τελευταίος, δε, δεν µπορεί παρά να προασπίσει τα δικά του συµφέροντα και όχι κατ αρχήν τα συµφέροντα άλλων προσώπων ή το γενικό συµφέρον. Ο ιδιώτης είναι εκείνος που πρέπει να δείξει το φυσικό εκείνο ενδιαφέρον για τις υποθέσεις του, λαµβάνοντας την πρωτοβουλία να θέσει σε κίνηση τον µηχανισµό της έννοµης προστασίας. Ο έλεγχος της διοίκησης δεν είναι λοιπόν γενικός και αυτεπάγγελτος, αλλά απαιτεί πάντοτε την λήψη πρωτοβουλίας εκ µέρους του ιδιώτη. (c) Αρµόδια δικαστήρια Σύµφωνα µε το Σύνταγµα, το Συµβούλιο της Επικρατείας έχει γενική δικαιοδοσία επί των ακυρωτικών διαφορών (άρθρο 95 παράγραφος 1 στοιχείο α), επιτρέποντας όµως στον κοινό νοµοθέτη την υπαγωγή του πρώτου βαθµού του ακυρωτικού ελέγχου επί ορισµένων κατηγοριών υποθέσεων στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, µε την συνταγµατική επιφύλαξη πάντως της ανάθεση του τελευταίου βαθµού στο Συµβούλιο της Επικρατείας. Επίσης, το ΣτΕ έχει και ειδική δικαιοδοσία επί ορισµένων διοικητικών διαφορών ουσίας, για τις οποίες είναι γενικά αρµόδια τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έχει δε µόνο ειδική δικαιοδοσία επί ορισµένων ουσιαστικών διαφορών. Ταυτόχρονα όµως και ο ουσιαστικός έλεγχος των διοικητικών διαφορών, ήτοι των διοικητικών διαφορών ουσίας, ανατίθεται από τον συντακτικό νοµοθέτη αποκλειστικά στα διοικητικά δικαστήρια. Ειδικότερα, όλες οι διοικητικές διαφορές ουσίας, εκτός από εκείνες που υπάγονται ρητά στο ΣτΕ ανήκουν στην αρµοδιότητα των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το Ανώτατο Ειδικό ικαστήριο έχει επίσης ειδική αρµοδιότητα, ήτοι, δικάζει διαφορές που αφορούν την συγκρότηση της Βουλής και το κύρος των δηµοψηφισµάτων, την άρση της σύγκρουσης καθηκόντων, την άρση των αµφισβητήσεων για τη συνταγµατικότητα ή για την έννοια διατάξεων νοµοθετικών πράξεων και, τέλος, την άρση της αµφισβήτησης για τον χαρακτηρισµό κανόνων διεθνούς δικαίου ως γενικώς παραδεδεγµένων. Τελικά, κατά το Σύνταγµα, ο έλεγχος των πράξεων της ιοίκησης, είτε αυτός είναι έλεγχος ουσίας, είτε είναι ακυρωτικός έλεγχος, υπάγεται κατ αρχήν στο Συµβούλιο της Επικρατείας και στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια (άρθρο 94 παράγραφος 1 του Συντάγµατος), καθώς και στο ΕΣ και στο ΑΕ. (d) Κυβερνητικές πράξεις Σύµφωνα µε το άρθρο 45 παράγραφος 5 του προεδρικού διατάγµατος 18/1989 «εν

13 υπόκεινται σε αίτηση ακυρώσεως οι κυβερνητικές πράξεις και διαταγές, που ανάγονται στην διαχείριση της πολιτικής εξουσίας». Η διάταξη αυτή, δεν αποτελεί καινοτοµία του νοµοθέτη, αλλά ουσιαστικά µια επανάληψη των αντίστοιχων παλαιότερων διατάξεων των νοµοθετικών κειµένων που αφορούν την οργάνωση και λειτουργία του ΣτΕ. Προέρχεται δε από την γαλλικής προέλευσης θεωρία των κυβερνητικών πράξεων (actes de gouvernement), κατά την οποία οι εν λόγω πράξεις εκφεύγουν του ακυρωτικού ελέγχου των ικαστηρίων. Κυβερνητική πράξη είναι µια διοικητική πράξη, δηλαδή µια εκτελεστή πράξη της ιοίκησης, η οποία ανάγεται στην διαχείριση της πολιτικής εξουσίας (λειτουργικό κριτήριο), και για τον λόγο αυτόν εκφεύγει του ακυρωτικού ελέγχου του δικαστηρίου. Σύµφωνα µε πάγια νοµολογία του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου, αποκλειστικά αρµόδιο να κρίνει αν µια πράξη εµπίπτει στην έννοια της Κυβερνητικής πράξης είναι το ΣτΕ και όχι ο νοµοθέτης. Το κριτήριο, µε βάση το οποίο µια πράξη θα κριθεί ως κυβερνητική, ανάγεται στο Σύνταγµα και στις κρίσιµες διατάξεις που αφορούν στην διάκριση των εξουσιών και στην ευρύτερη λογική αυτής της διάκρισης. Ουσιαστικό ρόλο κατά την κρίση αυτήν παίζουν και οι αρχές της νοµιµότητας της διοικητικής δράσης, της διάκρισης των εξουσιών, του κράτους δικαίου, της κατοχύρωσης της αιτήσεως ακυρώσεως, καθώς και το δικαίωµα παροχής δικαστικής προστασίας. Στη νοµολογία του ΣτΕ ανευρίσκει κανείς µια σειρά αποφάσεων στις οποίες το δικαστήριο έκρινε ότι διοικητικές πράξεις εµπίπτουν στην έννοια της «κυβερνητικής πράξης» και εκφεύγουν του ελέγχου του. Ενδεικτικά αναφέρουµε εκείνες που αφορούν στις σχέσεις µεταξύ κρατικών οργάνων, όπως για παράδειγµα είναι το διάταγµα διάλυσης της Βουλής και προκήρυξης εκλογών, προκήρυξης δηµοψηφίσµατος, η αποδοχή παραιτήσεως Υπουργού ή της Κυβέρνησης, η εντολή σχηµατισµού Κυβέρνησης και η άσκηση νοµοθετικής πρωτοβουλίας εκ µέρους των οργάνων ης εκτελεστικής εξουσίας ακόµη, οι πράξεις που αφορούν τις διεθνείς σχέσεις της χώρας, όπως είναι για παράδειγµα η σύναψη και εκτέλεση διεθνών συνθηκών και η διπλωµατική προστασία ελλήνων υπηκόων στο εξωτερικό επιπλέον και ορισµένες πράξεις που σχετίζονται µε την εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια του κράτους, όπως είναι η κήρυξη πολέµου και επιστράτευσης τέλος, εκείνες που σχετίζονται µε την απονοµή χάρης. Ο χαρακτηρισµός µιας διοικητικής πράξης ως κυβερνητικής αναµφίβολα θίγει το δικαίωµα παροχής δικαστικής προστασίας, που πέρα από την συνταγµατική διάταξη του άρθρου 20 παράγραφος 1, κατοχυρώνεται και στην Ευρωπαϊκή Σύµβαση των ικαιωµάτων του Ανθρώπου, στο άρθρο 6 παράγραφος 1. Παράλληλα, φαίνεται να απειλεί στο εξωτερικό τους περίβληµα και συνταγµατικές αρχές όπως την κατοχύρωση της αίτησης ακυρώσεως (άρθρο 95 παράγραφος 1 Συντάγµατος), την αρχή της νοµιµότητας της διοικητικής δράσης, ακόµα και την αρχή του κράτους δικαίου. Για τους λόγους αυτούς οφείλει ο εφαρµοστής του δικαίου να κάνει φειδωλή και περιορισµένη χρήση της θεωρίας των κυβερνητικών πράξεων. Ο συνταγµατικός αποκλεισµός ορισµένων διοικητικών πράξεων από τον ακυρωτικό έλεγχο αποτελεί εξαιρετική περίπτωση που πρέπει να ερµηνεύεται και να εφαρµόζεται στενά. In dubio, πρέπει δε να γίνεται δεκτό, ότι η πράξη δεν είναι «κυβερνητική». Τέτοιες περιπτώσεις αποκλεισµού από το Σύνταγµα είναι η ρητή εξαίρεση της παραγράφου 6 του άρθρου 90 και της παραγράφου 4 του άρθρου 91. Υπάρχουν, όµως, και κάποιες περιπτώσεις, στις οποίες ο αποκλεισµός γίνεται υπαινικτικά. Αναφερόµαστε κυρίως σε εκείνες τις συνταγµατικές αρµοδιότητες οργάνου της εκτελεστικής εξουσίας, οι οποίες είναι απόλυτα συνυφασµένες µε πολιτικά, ή αλλιώς κυβερνητικά, κριτήρια, τα οποία αποτελούν την βάση για την

14 έκδοση της πράξης. Ο αποκλεισµός του δικαστικού αυτού ελέγχου έχει ως απώτερο στόχο την διασφάλιση ορισµένων συνταγµατικών αγαθών (όπως είναι ενδεικτικά η ασφάλεια και ακεραιότητα της χώρας, η οµαλή λειτουργία του πολιτικού συστήµατος και η ανάπτυξη σχέσεων ειρήνης και συνεργασίας µε τρίτες χώρες και άλλα υποκείµενα του διεθνούς δικαίου). Από την άλλη δε, συχνά, η χρήση της θεωρίας των κυβερνητικών πράξεων προκειµένου να απορριφθεί ως απαράδεκτη µια αίτηση ακυρώσεως είναι περιττή, καθώς αρκεί προς τούτο η συνεπής εφαρµογή των όρων του παραδεκτού της αιτήσεως ακυρώσεων, δηλαδή, της ύπαρξης έννοµου συµφέροντος και της φύσης της προσβαλλόµενης πράξης ως εκτελεστής διοικητικής. Η επιταγή για φειδωλή χρήση της θεωρίας των κυβερνητικών πράξεων επιβάλλεται άλλωστε και από το γεγονός ότι εγκυµονεί σοβαρούς κινδύνους για την λειτουργία του δικαιώµατος δικαστικής προστασίας. Η θεωρία αυτή χρησιµοποιήθηκε συχνά ως πρόσχηµα για την κάλυψη παραβιάσεων δηµοκρατικών και δικαιοκρατικών θεσµών, ιδίως κατά την περίοδο δικτατορικών καθεστώτων. Ενδεικτικά παραθέτουµε το παράδειγµα της απόρριψης αίτησης ακυρώσεως της Αµαλίας Φλέµινγκ κατά της αποφάσεως της ικτατορίας για την απέλασή της (ΣτΕ 2528/1974). Στην περίπτωση αυτή, το ικαστήριο εφάρµοσε την θεωρία των κυβερνητικών πράξεων, κρίνοντας ότι, εξαιτίας της "αντικυβερνητικής δράσεως της αιτούσης και της διεθνούς αυτής φήµης, η λήψη κατ' αυτής κατασταλτικών µέτρων υπό της Ελληνικής Κυβερνήσεως θα δηµιουργούσε προβλήµατα στις διεθνείς σχέσεις της Χώρας". Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί και η απόφαση της Ολοµέλειας του ΣτΕ 448/1939, µε την οποία κρίθηκε ότι η διάλυση µε διάταγµα των δηµοτικών συµβουλίων και η αντικατάστασή τους από διοικούσες επιτροπές µε βάση σχετικούς αναγκαστικούς νόµους αποτελεί κυβερνητική, επειδή η πράξη αυτή «αποσκοπούσε εις ευρυτάτην και ριζικήν εφαρµογήν του υπό της Κυβερνήσεως διαγραφέντος και εφαρµοζοµένου περί των οργανισµών της τοπικής αυτοδιοικήσεως συστήµατος». Με την ΣτΕ 1537/1951, εξάλλου, κρίθηκαν ως κυβερνητικές πράξεις που εκφεύγουν του ακυρωτικού ελέγχου του ικαστηρίου οι περιορισµοί που επιβλήθηκαν στην ελευθερία του τύπου και στην ελευθερία της ανταποκρίσεως µε βάση διάταγµα το οποίο εκδόθηκε κατόπιν σχετικού Ψηφίσµατος. Τα παραδείγµατα αυτά κατέδειξαν τους κινδύνους που εγκυµονεί η εν λόγω θεωρία των κυβερνητικών πράξεων για το κράτος δικαίου. Η επίκλησή της θα µπορούσε να αποφευχθεί χάρη στην χρήση, τόσο των παραπάνω προϋποθέσεων του παραδεκτού της αίτησης ακυρώσεως, όσο και του χαρακτήρα του ακυρωτικού ελέγχου ως ελέγχου νοµιµότητας και όχι σκοπιµότητας της πράξεως, πράγµα που περιορίζει τον έλεγχο αυτόν στην διερεύνηση των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας του διοικητικού οργάνου. Άλλωστε την κατεύθυνση αυτήν του περιορισµού της εφαρµογής της θεωρίας αυτής ακολούθησε την τελευταία εικοσαετία η νοµολογία του ΣτΕ. Χαρακτηριστικά αναφέρουµε την άρνηση του ΣτΕ να χαρακτηρίσει ως κυβερνητική πράξη την άρνηση της Κυβέρνησης να χορηγήσει τηλεοπτικό χρόνο στα πολιτικά κόµµατα (ΣτΕ 1288/1987), την απαγόρευση πρόσβασης των ενδιαφεροµένων στους ατοµικούς φακέλους πολιτικών φρονηµάτων (Ολ. ΣτΕ 2139/1993), την απέλαση αλλοδαπού (ΣτΕ 2181/1987, 3149/1987). Από τον κανόνα, ότι οι αιτήσεις ακυρώσεως δεν υπόκεινται σε ακυρωτικό έλεγχο, δεν πρέπει να συνάγουµε, ότι σ αυτές δεν εφαρµόζεται η αρχή της νοµιµότητας και του κράτους δικαίου, είτε ότι δεν χωρεί δικαστική προστασία (άρθρο 20 παράγραφος 1 του Συντάγµατος). Οι πράξεις αυτές µπορούν να αποτελέσουν αντικείµενο παρεµπιπτόντως ελέγχου, ιδιαίτερο στο πλαίσιο δίκης επί αγωγής αποζηµιώσεως

15 κατά του ελληνικού δηµοσίου. Άλλωστε δε, σε περίπτωση έκδοσής τους κατά παράβαση του Συντάγµατος και των νοµοθετικών πράξεων που τις προβλέπουν, µπορεί να θεµελιωθεί ευθύνη του Προέδρου της ηµοκρατίας και των υπουργών που τις υπέγραψαν, καθώς και ευθύνη του ηµοσίου για αποζηµίωση. εν πρέπει κατά τα άλλα να υποτιµώνται άλλες µορφές ελέγχου των πράξεων αυτών, όπως ο πολιτικός και ιδιαίτερα ο κοινοβουλευτικός έλεγχος, που ταιριάζει ίσως περισσότερο στη φύση των κυβερνητικών πράξεων. (e) Έλεγχος νοµιµότητας έλεγχος σκοπιµότητας Η κατοχύρωση των ατοµικών ελευθεριών και δικαιωµάτων και η συνεχώς διευρυνόµενη κρατική δραστηριότητα δηµιούργησε την ανάγκη, η δραστηριότητα της ιοίκησης να ενταχθεί ολοένα και περισσότερο σε νοµικά πλαίσια, να ρυθµιστεί, δηλαδή, ολοένα και πιο διεξοδικά και λεπτοµερειακά από κανόνες δικαίου. Έτσι, ο δικαστικός έλεγχος, παραµένοντας έλεγχος νοµιµότητας, επεκτάθηκε παράλληλα µε την «νοµικοποίηση» της διοικητικής δραστηριότητας. Το δικαστήριο, µε την κρίση του περί της νοµιµότητας των πράξεων της διοίκησης µεταβαίνει από τους πολιτικούς ηθικούς κανόνες που διέπουν την διοικητική δράση, στους σαφέστερους και ελεγκτούς κανόνες δικαίου, οι οποίοι µε τη σειρά τους διευκολύνουν και ταυτόχρονα επεκτείνουν τον δικαστικό έλεγχο. Η εξουσία του δικαστή να ελέγξει την νοµιµότητα µιας διοικητικής πράξης δεν αµφισβητείται στις περιπτώσεις ασφαλούς νοµιµότητας, ούτε δε και στις περιπτώσεις όπου η παρανοµία είναι πρόδηλη πρόβληµα προκύπτει σε εκείνες τις περιπτώσεις, όπου τα πράγµατα δεν είναι ξεκάθαρα, στην λεγόµενη «γκρίζα ζώνη» που εκτείνεται µεταξύ αυτών Νοµολογιακός υναµισµός Η οριοθέτηση του δικαστικού ελέγχου µε βάση τους προαναφερόµενους κανόνες της διάκρισης σε ακυρωτικό και σε έλεγχο ουσίας, του δικαστικά ανέλεγκτου των κυβερνητικών πράξεων, του ελέγχου νοµιµότητας και του ελέγχου µόνο κατόπιν προσφυγής, δεν υπήρξε εµπόδιο στον «νοµολογιακό δυναµισµό», που εµφανίστηκε τα τελευταία χρόνια, ως συνέπεια της «νοµικοποίησης» της διοικητικής δραστηριότητας. Ως παράδειγµα αναφέρουµε την πρόσφατη σχετικά απόφαση (ΣτΕ 2176/1998) του έκτου τµήµατος του ΣτΕ, µε την οποία έκρινε ότι η µείωση του αριθµού των ωρών διδασκαλίας του µαθήµατος των θρησκευτικών κατά µια στη δευτέρα και την τρίτη τάξη του λυκείου συνιστά παραβίαση του συνταγµατικού κανόνα που θεωρεί την ανάπτυξη θρησκευτικής συνειδήσεως µέρος των σκοπών της εκπαίδευσης. Με την απόφαση αυτή, το δικαστήριο προχώρησε σε εκτενή εξειδίκευση του κανονιστικού περιεχοµένου του αόριστου συνταγµατικού κανόνα του άρθρου 16 παράγραφος 2. Συγκεκριµένα, από τον συνταγµατικό κανόνα συνήγαγε ότι επιβάλλεται επαρκής αριθµός ωρών διδασκαλίας του µαθήµατος των θρησκευτικών εβδοµαδιαίως και ότι η µείωση των ωρών σε µια, για τις τάξεις αυτές του λυκείου, δεν ανταποκρίνονται στα δεδοµένα της κοινής πείρας για τις επαρκείς ώρες. Το ερώτηµα που τίθεται είναι το εάν επιτρεπόταν στο ΣτΕ, στα πλαίσια του ελέγχου νοµιµότητας των διοικητικών πράξεων, να προχωρήσει σε τόσο εκτενή υποκατάσταση της κρίσης της ιοικήσεως, η οποία έχει εξουσιοδοτηθεί από το νοµοθέτη να ρυθµίζει ειδικότερα το εν λόγω ζήτηµα. Η συγκεκριµένη περίπτωση θεωρήθηκε παράδειγµα προβληµατικής εφαρµογής. Από την άλλη, όµως, σε ορισµένες άλλες περιπτώσεις ο επονοµαζόµενος «νοµολογιακός δυναµισµός» επικροτείται. Τέτοιες περιπτώσεις είναι η µεθοδολογία

16 που ακολούθησε το πέµπτο τµήµα του ΣτΕ σε ζητήµατα περιβάλλοντος και, στο εξωτερικό, εκείνη του γερµανικού συνταγµατικού δικαστηρίου για τον προσδιορισµό των απαιτούµενων κρατικών µέτρων για την προστασία της ακαδηµαϊκής ελευθερίας. Ως παράδειγµα της µεθοδολογίας του ΣτΕ σε θέµατα περιβάλλοντος αναφέρουµε την απόφαση 613/2002 της Ολοµέλειας του ΣτΕ, γνωστή ως υπόθεση «Αχελώος» η οποία υπήρξε απάντηση του ικαστηρίου στην αίτηση ακυρώσεως απόφασης του Γενικού Γραµµατέα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Χωροταξίας που αφορούσε την έγκριση περιβαλλοντικών όρων για τις εγκαταστάσεις της εταιρείας TVX Hellas Α.Ε. για την Ολυµπιάδα της Χαλκιδικής. Ζήτηµα καθορισµού των άκρων ορίων του δικαστικού ελέγχου δεν τίθεται τόσο στις περιπτώσεις, στις οποίες η ιοίκηση δρα κατά δέσµια αρµοδιότητα, αλλά πολύ περισσότερο όταν το Σύνταγµα ή ο νοµοθέτης της παρέχει διακριτική ευχέρεια. Η διαφορετική αντιµετώπιση από τη µια του θέµατος των θρησκευτικών και από την άλλη των περιβαλλοντικών θεµάτων δεν βρίσκει έρεισµα στο Σύνταγµα. Αναγνωρίζονται όµως κάποια κριτήρια τα οποία θα υποδείξουν ποια είναι τα θεµιτά όρια του δικαστικού ελέγχου. Μεταξύ αυτών ουσιαστικό ρόλο παίζει το λογικό περιεχόµενο των αόριστων αξιολογικών εννοιών σε συνδυασµό µε την ουσιαστική εκτίµηση των συγκεκριµένων πραγµατικών περιστατικών. Ο ακριβής προσδιορισµός της καταλείπεται στο διοικητικό όργανο, σε συνδυασµό προς τον επιδιωκόµενο σκοπό δηµοσίου συµφέροντος. Κατά δεύτερον, ουσιαστικό ρόλο παίζει και η αρχή της ισότητας κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας, καθώς και οι αρχές της χρηστής διοίκησης, ενόψει της εξυπηρέτησης του δηµοσίου συµφέροντος και της εύρυθµης λειτουργίας της διοίκησης αλλά και στο πλαίσιο επιείκειας που διέπει την έννοµη τάξη, και της προστασίας του διοικούµενου. Οι εξειδικεύσεις αυτών των αρχών είναι η αρχή της αναλογικότητας και της προστατευόµενης εµπιστοσύνης του διοικούµενου. Άλλοτε λοιπόν ο έλεγχος της διοίκησης από τον δικαστή είναι ηπιότερος και άλλοτε βαθύτερος. Κριτήριο για τη διακύµανση αυτή θεωρούµε µεν από τη µια τις περιστάσεις, το πολιτικό κλίµα της εποχής και τις επιδιώξεις του ακυρωτικού δικαστηρίου. Από την άλλη, όµως θεµελιώδους σηµασίας είναι το κάθε φορά διαµορφούµενο σύστηµα των προστατευοµένων αγαθών και συγκεκριµένα οι συγκεκριµένες σταθµίσεις αξιών που επιβάλλονται. Τελικά, ο δικαστής οφείλει να περιορίσει την κρίση του στην εξέταση του κατά πόσο η κρίση του νοµοθέτη συνιστά µια εύλογη προσπάθεια προσέγγισης της, σύµφωνα µε το Σύνταγµα, ορθότερης λύσης, σε µια κοινωνία ελεύθερων και ίσων πολιτών και να αφήσει στο διοικητικό όργανο την κρίση ως προς την «βέλτιστη πραγµάτωση του συστήµατος των εµπλεκόµενων συνταγµατικών σκοπών» και αξιών. εν πρέπει να εκτρέπεται και ερευνά και την πολιτική ορθότητα ή σκοπιµότητα του κανόνα δικαίου. Τελικά, και η σύσταση του Πρωθυπουργού που αναφέραµε παραπάνω, αποτελεί απλώς µιαν επίκληση στην συνείδηση του δικαστή να περιοριστεί στα όρια του ελέγχου που σκιαγραφούνται από τα παραπάνω στοιχεία, και δεν επιζητά τον αληθινό περιορισµό της εξουσίας αυτής των δικαστηρίων. 2.4 Συµµόρφωση της ιοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις Η διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 95 το Συντάγµατος καθιερώνει την υποχρέωση της ιοίκησης να συµµορφώνεται µε τις αποφάσεις του ΣτΕ. Η παράβαση της υποχρέωσης αυτής δηµιουργεί ευθύνη για κάθε υπαίτιο όργανο, όπως νόµος ορίζει. Η δε διάταξη της παραγράφου 4 του άρθρου 50 του ιατάγµατος 18/1989

17 ορίζει ότι οι διοικητικές αρχές οφείλουν να συµµορφώνονται προς το περιεχόµενο της δικαστικής απόφασης, ανάλογα µε τις ιδιαίτερες περιπτώσεις της κάθε περίπτωσης είτε µε θετική ενέργεια είτε µε αποχή από κάθε ενέργεια που είναι αντίθετη προς τα κριθέντα από την απόφαση ζητήµατα. Οποιαδήποτε διοικητική πράξη που δεν συµµορφώνεται προς την δικαστική απόφαση είναι αντίθετη προς το Σύνταγµα και πρέπει κατά συνέπεια να ακυρωθεί. Ο υπεύθυνος υπέχει ποινική ευθύνη κατά το άρθρο 259 του Ποινικού Κώδικα καθώς και προσωπική ευθύνη για αποζηµίωση. Επιπλέον, µε απόφαση της Ολοµέλειας του ΣτΕ συγκροτείται Ειδική Επιτροπή που αποτελείται από τους αντιπροέδρους και έναν σύµβουλο κάθε Τµήµατος του ΣτΕ, η οποία είναι αρµόδια για την παρακολούθηση της συµµόρφωσης της ιοίκησης προς τις αποφάσεις του ΣτΕ. 2.5 Αντί επιλόγου Στη σύγχρονη εποχή, η θεµελιώδης συνταγµατική αρχή της διάκρισης των λειτουργιών, που θεσπίζεται στο άρθρο 26 του Συντάγµατος έχει χάσει την αλλοτινή θέση της. Σήµερα, η διάκριση νοµοθετικής και εκτελεστικής λειτουργίας κινδυνεύει να καταντήσει τυπική, καθώς, ουσιαστικά, και οι δύο λειτουργίες κυριαρχούνται από την βούληση του εκάστοτε κυβερνώντος κόµµατος και του αρχηγού του. Η µέχρι τώρα «συνταγµατική πρακτική» δείχνει, ότι η νοµοθετική λειτουργία έχει χάσει την ανεξαρτησία της σε σχέση µε την εκτελεστική και έχει ουσιαστικά υποβαθµιστεί σε «τυπικό διεκπεραιωτή» των νοµοσχεδίων, που η εκάστοτε Κυβέρνηση επιδιώκει να επιβάλλει. Με άλλα λόγια, «η νοµοθετική λειτουργία έχει γίνει ουσιαστικά εκτελεστική της εκτελεστικής». Αυτό διαπιστώνεται από τις εξαγγελίες για νέες νοµοθετικές ρυθµίσεις ή µεταρρυθµίσεις των εκάστοτε Κυβερνήσεων, από µια φράση που ακουγόταν στα ανώτερα κλιµάκια της ιοίκησης ότι «αν ακυρωθεί η πράξη στο Συµβούλιο τη Επικρατείας θα κάνουµε νόµο», αλλά και από ένα επιπρόσθετο γεγονός, µια διαπίστωση την οποία έχουµε συνηθίσει να αγνοούµε, χωρίς αυτό να σηµαίνει ότι δεν καταστρατηγεί την αρχή της διάκρισης των λειτουργιών της κρατικής εξουσίας εννοούµε το γεγονός, ότι τα φυσικά πρόσωπα που στελεχώνουν την Βουλή, ήτοι την Νοµοθετική λειτουργία, τα ίδια στελεχώνουν και την εκάστοτε Κυβέρνηση, δηλαδή την Εκτελεστική εξουσία. Μπροστά σε αυτήν την στενή σχέση Νοµοθετικής και Εκτελεστικής εξουσίας, η ικαστική εξουσία καλείται να παίξει έναν σπουδαιότατο ρόλο, καθώς αυτή φαίνεται να είναι «τελικός εγγυητής της ελευθερίας και των θεσµών», «η µόνη διακεκριµένη µορφή πολιτειακής λειτουργίας που υπάρχει σήµερα». Για να υπάρξει ελευθερία απαιτείται η δικαστική λειτουργία να είναι χωρισµένη και ανεξάρτητη από την νοµοθετική και την εκτελεστική εξουσία. Για τον λόγο αυτόν, η επέµβαση των άλλων δυο λειτουργιών σε βάρος της, είτε υπό µορφή θεσπίσεως κανόνος δικαίου, είτε µε ωµή επέµβαση της διοικήσεως σε βάρος της λειτουργίας της και της απονοµής του δικαίου, αποτελεί θανάσιµο κίνδυνο για το πολίτευµα της ηµοκρατίας και τα συνταγµατικά και ατοµικά δικαιώµατα του λαού. υστυχώς η Κυβερνητική εκτελεστική εξουσία κάθε εποχής, σχεδόν κατά κανόνα κατέχεται από το πάθος να θέλει υποταγµένη την δικαιοσύνη στα κελεύσµατά της, για να µπορεί να ασκεί µέσω αυτής την πολιτική της εξουσία. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η σχέση της δικαστικής προς την εκτελεστική εξουσία διέπεται από την αρχή της

18 λειτουργικής και προσωπικής ανεξαρτησίας των δικαστών, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 87 του Συντάγµατος και καθορίζεται σε σειρά διατάξεων που αφορά στην γενική κατάσταση των δικαστικών λειτουργών. Σε σχέση µε την εκτελεστική εξουσία, η αρχή αυτή αποτελεί εγγύηση, ότι η ιοίκηση δεν επεµβαίνει στο έργο των δικαστών. Εντούτοις, το ίδιο το Σύνταγµα καθιερώνει τέτοιες περιπτώσεις επέµβασης. Εδώ συγκαταλέγονται ιδίως η συµµετοχή στην διαδικασία προαγωγής στις θέσεις προέδρου και αντιπροέδρων στα ανώτατα δικαστήρια, η έγερση της πειθαρχικής αγωγής κατά των ανώτερων δικαστικών λειτουργών και η απονοµή χάρης. Οι ρυθµίσεις αυτές προβληµατίζουν ως προς την δυνατότητα που παρέχουν στην ιοίκηση να επηρεάσει και να πιέσει άµεσα ή έµµεσα το δικαστικό σώµα κατά την άσκηση του λειτουργήµατός του. Η αρχή της διάκρισης της δικαστικής από την εκτελεστική εξουσία δεν έχει την έννοια του δικαστικά ανέλεγκτου της ιοίκησης, αλλά, πολύ περισσότερο, αποτελεί δικαιολογητική βάση για αυτόν. Ο έλεγχος της διοίκησης από ένα σώµα ανεξάρτητο και πολιτικά ουδέτερο, όπως είναι τα δικαστήρια κρίνεται απαραίτητος ενόψει της τήρησης συνταγµατικών αρχών, όπως είναι η αρχή της νοµιµότητας της δράσης της διοίκησης και η αρχή της προστασίας των διοικουµένων, ιδίως όµως λόγω του σηµαντικότατου ρόλου που έχει αναλάβει σήµερα η διοίκηση και των κινδύνων που αυτό συνεπάγεται. Όµως ο δικαστής, υπό την αφορµή του ελέγχου αυτού, δεν µπορεί να επιτελέσει πολιτικό έργο ή να αντικαταστήσει την ιοίκηση, αλλά επιβάλλεται να λειτουργήσει µε συνείδηση του ρόλου του και να περιοριστεί στον έλεγχο της νοµιµότητας της διοικητικής πράξης. Περιορίζεται ήδη από τον κανόνα του ελέγχου µόνο κατόπιν προσφυγής, από τον χαρακτήρα της διαφοράς ως ακυρωτικής ή ουσιαστικής, αλλά και από την εξαίρεση των κυβερνητικών πράξεων από τον έλεγχό του. Το κριτήριο του ελέγχου µόνο της νοµιµότητας δεν κρίνεται ασφαλές πια, λόγω της «νοµικοποίησης» της δράσης της ιοίκησης, που αποτελεί απόρροια της διεύρυνσης των δραστηριοτήτων της. Μάλιστα δε, ιδίως σε σχέση µε τον έλεγχο των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας της ιοίκησης, που είναι θέµα συγγενές προς τον έλεγχο της συνταγµατικότητας των νόµων, έχει παρατηρηθεί τελευταία µια τάση δυναµικής άσκησης του ελέγχου αυτού. Τέλος, πολύτιµη είναι η διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 95 του Συντάγµατος που καθιερώνει την υποχρέωση της διοίκησης να συµµορφώνεται προς τις αποφάσεις των δικαστηρίων, χωρίς την οποία ο δικαστικός έλεγχος της ιοίκησης θα κινδύνευε να παραµείνει φενάκη. 4. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ιάκριση των εξουσιών Λειτουργική προσωπική ανεξαρτησία Έλεγχος νοµιµότητας σκοπιµότητας Επέµβαση της εκτελεστικής εξουσίας Συµµόρφωση της Νοµολογιακός δυναµισµός Κυβερνητική πράξη διοίκησης Οι σχέσεις δικαστικής και εκτελεστικής εξουσίας διέπονται από την αρχή της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων. Οι επεµβάσεις της εκτελεστικής εξουσίας, που

19 θεσπίζουν το Σύνταγµα και ο νόµος, ενέχουν τον κίνδυνο της αθέµιτης επιρροής της δικαστικής κρίσης. Από την άλλη, ο δικαστής οφείλει να µην εισέρχεται αθέµιτα, κατά τον έλεγχο της ιοίκησης, στο χώρο της εκτελεστικής εξουσίας. Όµως τα όρια του θεµιτού δικαστικού ελέγχου δεν είναι σαφή. Η συνταγµατική πρακτική υποδεικνύει ότι η διάκριση νοµοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας αρχίζει να φθίνει, γεγονός που αναγάγει τον λειτουργικά και προσωπικά ανεξάρτητο δικαστή σε εγγυητή της ελευθερίας. 5. SUMMARY Distinction of powers Functional personal independence Control of legitimacy expediency Interference of executive power Compliance of Jurisprudential dynamism Governmental act administration The principle of judicial independence governs the relations between the judicial and the executive power. The interferences of the executive power, set by the Constitution and the law, implicate the danger of influencing illicitly the judicial judgment. On the other hand, the judge should not interfere illicitly upon the control of the administration, with the executive power. However, there are no clear limits to the legitimate judicial control. The constitutional practice record suggest that the distinction of legislative and executive powers is fading away, which elevates the functionally and personally independent judge to guarantee of freedom. 6. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Βενιζέλος, Ευάγγελος Β., Μαθήµατα Συνταγµατικού ικαίου Ι, εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, αγτόγλου, Π.., Γενικό ιοικητικό ίκαιο, Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, αγτόγλου, Π.., ιοικητικό ικονοµικό ίκαιο, εύτερη αναθεωρηµένη και συµπληρωµένη έκδοση, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, ερβιτσιώτης, Άλκης Ν., Σηµειώσεις Συνταγµατικού ικαίου Ι) Οργάνωση του Κράτους, β έκδοση, Π.Ν. Σάκκουλας, Αθήνα ηµητρόπουλος, Ανδρέας Γ., Γενική Συνταγµατική Θεωρία Παραδόσεις Συνταγµατικού ικαίου, Τόµος Α, Θ έκδοση, Αθήνα ηµητρόπουλος, Ανδρέας Γ., Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Παραδόσεις Συνταγµατικού ικαίου, Τόµος Β, Θ έκδοση, Αθήνα Κόρσου, ηµήτρη, ιοικητικό ίκαιο Γενικό Μέρος, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλας,

20 Αθήνα Κοµοτηνή, Μαυριάς, Κώστας Γ., Συνταγµατικό ίκαιο, Τρίτη έκδοση κατά το αναθεωρηµένο Σύνταγµα και τους εκτελεστικούς του νόµους, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, Σαρµάς, Ιωάννης., Η Συνταγµατική και ιοικητική Νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας Εξελικτική Μελέτη των Μεγάλων Θεµάτων, Β έκδοση, Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, 1994, σελ. 9 επ., 325 επ., 482 επ. 10. Σκουρής, Βασίλειος και Βενιζέλος, Ευάγγελος Β., Ειδικά Θέµατα ηµόσιου ικαίου Ι «Ο ικαστικός Έλεγχος της Συνταγµατικότητας των Νόµων», εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, Σπηλιωτόπουλος, Επαµεινώνδας Π., Εγχειρίδιο ιοικητικού ικαίου, τόµος Ι, ένατη έκδοση, Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, Σπηλιωτόπουλος Επαµεινώνδας Π., Εγχειρίδιο ιοικητικού ικαίου, τόµος ΙΙ, ενδέκατη έκδοση, Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα Κοµοτηνή, ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ 13. Ανδρουλάκης, Ν., Το «Κράτος των ικαστών», ένα Ανύπαρκτο Σκιάχτρο, στο ΝοΒ 1985, σελ επ. 14. Βενιζέλος, Ευάγγελος Β., Οι Ιδιοµορφίες του Ελληνικού Συστήµατος ικαστικού Ελέγχου της Συνταγµατικότητας των Νόµων : Παράγοντας Εντατικοποίησης ή, στο ΤοΣ, 1988, σελ. 454 επ.;περιορισµού του ελέγχου 15. Βλαχόπουλος, Σπ., Οι Πράξεις Κυβερνήσεως υπό το Πρίσµα της Νεώτερης Νοµολογίας του ΣτΕ., στο Ελλ. ικ. 1996, σ επ. 16. Γέροντας, Απόστολος, Η Αρχή της Αναλογικότητας στο Γερµανικό ηµόσιο ίκαιο, στο ΤοΣ, 1983, σελ. 20 επ. 17. Γεωργακόπουλος Γ., Η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και ο τρόπος επιλογής των προεδρείων των ανωτάτων δικαστηρίων, στο Ελλ. ικ.,1988, 229 επ. 18. Γουργουράκης, ηµ., Χαιρετισµός του Προέδρου της «Εταιρίας ικαστικών Μελετών», στο Ελλ. ικ., 1986, τόµος 27, σελ. 6 επ. 19. Καράκωστας, Βελισσάριος κ., Τα ικαστήρια, Εγγυητές της Συνταγµατικής Νοµιµότητας, στο ΤοΣ, 1984, σελ. 33 επ. 20. Κλαµαρής, Νικόλαος Καν., Η Ανεξαρτησία της ικαιοδοτικής Λειτουργίας έναντι Επεµβάσεων της Εκτελεστικής και της Νοµοθετικής Λειτουργίας, στο Ελλ. ικ., 1986, τόµος 27, σελ. 19 επ. 21. Κοντόγιωργα Θεοχαροπούλου,., Το Κριτήριο του "Λειτουργικού ιχασµού

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1

Περιεχόμενα. Χουρδάκης Ευστράτιος Σελίδα 1 Περιεχόμενα Τεκμήριο νομιμότητας... 2 Διοικητικός καταναγκασμός... 2 Παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας... 2 Σύνθετη διοικητική ενέργεια:... 3 Αρχή της νομιμότητας της διοίκησης.... 3 Αρχή της υπεροχής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Στο Τρίτο Μέρος του συνταγματικού κειμένου της 12 ης συντακτικός νομοθέτης αναφέρεται στα όργανα του Κράτους. Οκτωβρίου 1992, ο Α) Η Βουλή Το άρθρο 77 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

"Κυβερνητικές πράξεις" και αρχή νοµιµότητας της διοικητικής δράσης: Η εξέλιξη της νοµολογίας του Συµβουλίου της Επικρατείας

Κυβερνητικές πράξεις και αρχή νοµιµότητας της διοικητικής δράσης: Η εξέλιξη της νοµολογίας του Συµβουλίου της Επικρατείας Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* "Κυβερνητικές πράξεις" και αρχή νοµιµότητας της διοικητικής δράσης: Η εξέλιξη της νοµολογίας του Συµβουλίου της Επικρατείας Του ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Κατά το άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4526, (I)/2015 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ 2015

Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4526, (I)/2015 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ 2015 Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι), Αρ. 4526, 21.7.2015 Ν. 131(Ι)/2015 131(I)/2015 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ 2015 Προοίμιο. Για σκοπούς, μεταξύ άλλων, εναρμόνισης με Επίσημη

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 4.4 Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2 Άρθρο 26 του Συντάγματος Η δικαστική λειτουργία ασκείται από τα δικαστήρια. Οι αποφάσεις τους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Οργάνωση της Δημόσιας Διοίκησης

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Οργάνωση της Δημόσιας Διοίκησης ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Οργάνωση της Δημόσιας Διοίκησης 19/4/2016 Η οργάνωση της δημόσιας διοίκησης Διοικητικές προσφυγές Αναφορά Νομική βάση: άρθρο 27 ΚΔΔ/σίας Ασκείται αν δεν είναι δυνατή η άσκηση απλής,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη περιεχομένων. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ο δικαστικός έλεγχος της διοικήσεως και η έννομη προστασία του ιδιώτη

Σύνοψη περιεχομένων. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ο δικαστικός έλεγχος της διοικήσεως και η έννομη προστασία του ιδιώτη Σύνοψη περιεχομένων Συντομογραφίες... XVII Γενική βιβλιογραφία... XXIII Ι. Ελληνικό διοικητικό δικονομικό δίκαιο... XXIII ΙΙ. Αλλοδαπό διοικητικό δικονομικό δίκαιο...xxviii Παραπομπές στην νομοθεσία και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα Ιεραρχικός έλεγχος - εποπτεία

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα Ιεραρχικός έλεγχος - εποπτεία ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα Ιεραρχικός έλεγχος - εποπτεία 23/5/2016 Δημόσια νομικά πρόσωπα Κοινές αρχές λειτουργίας Αρχή της ουδετερότητας Έννοια: Το δημόσιο νομικό πρόσωπο οφείλει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΕΟ 10 ΑΡΧΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΛΟΣ ΣΕΠ ΕΑΠ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΡΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 24-12-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/24-12-2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΟΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΟΣ Είδος: ΝΟΜΟΣ Αριθµός: 3068 Έτος: 2002 ΦΕΚ: Α 274 20021114 Τέθηκε σε ισχύ: 14.11.2002 Ηµ.Υπογραφής: 12.11.2002 Συµµόρφωση της ιοίκησης προς τις δικαστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

θέμα: Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ Α. Εισαγωγή -λόγοι δημιουργίας ΑΔΑ -οι ΑΔΑ πριν τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001

θέμα: Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ Α. Εισαγωγή -λόγοι δημιουργίας ΑΔΑ -οι ΑΔΑ πριν τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001 ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο διδάσκοντες: Ανδρ. Δημητρόπουλος, καθηγητής, Θ. Αντωνίου, επ. καθηγήτρια εισήγηση: Παναγιώτα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΩΣΗ ΘΕΣΕΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΟΥ ΗΜΟΣΙΟΥ TOMEΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Ε ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17

9. Έννοια του κράτους... 11 10. Στοιχεία του κράτους... 12 11. Μορφές κρατών... 15 12. Αρχές του σύγχρονου κράτους... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Α. ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΝΟΙΑ, ΚΛΑΔΟΙ, ΠΗΓΕΣ 1. Τι είναι δίκαιο... 1 2. Θετικό και φυσικό δίκαιο... 2 3. Δίκαιο και ηθική... 3 4. Δίκαιο - εθιμοτυπία - συναλλακτικά ήθη... 3 5. Δίκαιο

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 27-02-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/27-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος, στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο

Η ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΚΑΤΑΧΡΗΣΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ(α.25παρ.3Σ) Με τον όρο γενικές συνταγµατικές αρχες εννοούµε ένα σύνολο εργασία 1η σχεδιαγραµµα 1)εισαγωγή:έννοια γενικών συνταγµατικών αρχών 2)ειδικότερα, η απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος α)έννοια β)καθιέρωση της αρχής γ)εκταση εφαρµογής και σχέση α.25παρ3σ και 281 ΑΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ,2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» Όπως αναφέρεται στην από 19 Οκτωβρίου 2010, προς την Βουλή των Ελλήνων, Έκθεση της Ειδικής Μόνιμης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤ. : Το με αριθ / έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ.

ΣΧΕΤ. : Το με αριθ / έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ. «Άσκηση ενδίκων μέσων» ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΣΟΔΩΝ Γενικό Έγγραφο: Ε40/338/27-10-06 ΣΧΕΤ. : Το με αριθ. 15176/19-10-06 έγγραφο του Γραφείου Νομικού Συμβούλου Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ. Σας διαβιβάζουμε το ανωτέρω

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 15ης Φεβρουαρίου σχετικά με τους λογαριασμούς πληρωμών (CON/2017/2)

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 15ης Φεβρουαρίου σχετικά με τους λογαριασμούς πληρωμών (CON/2017/2) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 15ης Φεβρουαρίου 2017 σχετικά με τους λογαριασμούς πληρωμών (CON/2017/2) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 23 Ιανουαρίου 2017 η Ευρωπαϊκή Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/762/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 18/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/762/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 18/2014 Αθήνα, 05-02-2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/762/05-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 18/2014 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ Με το παρόν σχέδιο νόμου επιδιώκεται η ουσιαστική αλλαγή των διάσπαρτων κανόνων που ισχύουν μέχρι σήμερα για την άσκηση μιας οικονομικής δραστηριότητας και αποτελούν σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1975 ΣΤΟ 2008 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ. Βασικές διατάξεις. ΤΜΗΜΑ Α Μορφή του πολιτεύματος...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1975 ΣΤΟ 2008 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ. Βασικές διατάξεις. ΤΜΗΜΑ Α Μορφή του πολιτεύματος... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... XVII Πρόλογος της αρχικής έκδοσης... XIX ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1975 ΣΤΟ 2008 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Βασικές διατάξεις Άρθρο 1. Άρθρο 2. ΤΜΗΜΑ Α Μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ Χαροκόπου 2 & Λεωφ. Συγγρού 196 176 71 Καλλιθέα, Αθήνα Tηλ. : 210 9545000 Φαξ: 210 3615634 Ε-mail: pressoffice@anexartitoiellines.gr Ιστοσελίδα: http://www.anexartitoiellines.gr Τρίτη, 21 Ιουνίου 2016

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173)

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών από τη Βουλή ο νέος νόμος 3886/2010 σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο

Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΕΟ 10 ΑΡΧΕΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Εισαγωγή στο Δίκαιο και Συνταγματικό Δίκαιο ΛΙΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΛΟΣ ΣΕΠ ΕΑΠ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΡΙΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3849, 30/4/2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3849, 30/4/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΜΟ Για σκοπούς ολοκλήρωσης της εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο - «Οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 3 ης Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Λίνα Παπαδοπούλου Επ Καθ Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή, ΑΠΘ [Σύνδεση με τα προηγούμενα] Η τυπική υπεροχή του Σ ως θεμέλιο του ελέγχου της συνταγματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3828, 31/3/2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3828, 31/3/2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Ο ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΑΣΧΕΤΑ ΑΠΟ ΦΥΛΕΤΙΚΗ Ή ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 2004 Για σκοπούς μερικής εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο: «Οδηγία 2000/43/ΕΚ του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

*** Το τελευταίο εδάφιο του άρθρου 1 προστέθηκε µε το άρθρο 20 Ν.3301/2004, ΦΕΚ Α' 263/

*** Το τελευταίο εδάφιο του άρθρου 1 προστέθηκε µε το άρθρο 20 Ν.3301/2004, ΦΕΚ Α' 263/ ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3068 (ΦΕΚ Α 274/14-11-2002) Συµµόρφωση της ιοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις, προαγωγή των δικαστών των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων στο βαθµό του συµβούλου Επικρατείας και άλλες

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ

Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Νοµικό Τµήµα Τµήµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέας ηµοσίου ικαίου Συνταγµατικό ίκαιο Αθήνα, 11 2 2004 Υπό : Ευσταθίας Αγγελοπούλου ΤΟ ΣΛΟΒΕΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1991 ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

22η ιδακτική Ενότητα ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

22η ιδακτική Ενότητα ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 22η ιδακτική Ενότητα ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 1. Η οργάνωση του Κράτους (σ. 86) Την τοπική αυτοδιοίκηση - που οργανώθηκε για πρώτη φορά µε το νόµο της 27ης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Νόµου. «Επιλογή δικαστικών λειτουργών στις κορυφαίες θέσεις της Δικαιοσύνης. και επαναφορά της αρχής του αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων» Άρθρο 1

Σχέδιο Νόµου. «Επιλογή δικαστικών λειτουργών στις κορυφαίες θέσεις της Δικαιοσύνης. και επαναφορά της αρχής του αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων» Άρθρο 1 Σχέδιο Νόµου «Επιλογή δικαστικών λειτουργών στις κορυφαίες θέσεις της Δικαιοσύνης και επαναφορά της αρχής του αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων» Άρθρο 1 Η παράγραφος 3 του άρθρου 49 του Κώδικα Οργανισµού Δικαστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (Σχηµατισµός Ολοµελείας) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (Σχηµατισµός Ολοµελείας) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (Σχηµατισµός Ολοµελείας) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ 1. Της Οµοσπονδίας ικαστικών Υπαλλήλων Ελλάδος, ν.π.ι.δ. που εκπροσωπείται νοµίµως και εδρεύει στην Αθήνα. 2. Του Λ. Χ. του Χρήστου,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ. Αθήνα 12 Νοεμβρίου 2013

ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ. Αθήνα 12 Νοεμβρίου 2013 ΣΧΕΔΙΟ Αποστολή με fax & e-mail ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Τ.Α. ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝ. Δ/ΣΗΣ & Π/Υ Ταχ. Δ/νση: Σταδίου 27 Ταχ. Κώδικας:101 83 ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας).

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας). Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 4.2 Η ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 2 Άρθρο 26 του Συντάγματος Η εκτελεστική λειτουργία ασκείται από τον ΠτΔ και την Κυβέρνηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τμήμα Νομικής, Τομέας Δημοσίου Δικαίου. Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Αντωνίου Θ.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τμήμα Νομικής, Τομέας Δημοσίου Δικαίου. Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Αντωνίου Θ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Νομικής, Τομέας Δημοσίου Δικαίου Π.Μ.Σ. Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Αντωνίου Θ. Θέμα: Η Ελληνική Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 1 Αθήνα, 25-04-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/25-04-2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε πλήρη Ολοµέλεια στο

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 4.3 Η ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ 2 Οργάνωση δημόσιας διοίκησης Δημόσια διοίκηση Συστήματα οργάνωσης Συγκεντρωτικό Αποκεντρωτικό Τα

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΙΓΑΙΟΥ

Α Π Ο Φ Α Σ Η Ο ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΑΙΓΑΙΟΥ Α.Δ.Α.: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΙΓΑΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Πειραιάς, 19.07.2017 Αρ. Πρωτ.: 42675 Ταχ. Δ/νση: Ακτή Μιαούλη & Μ. Μπότσαρη

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Η γνωμοδοτική διαδικασία και η αιτιολογία της διοικητικής πράξης - 2 ο μέρος Περιεχόμενο και τύπος διοικητικής πράξης

Διοικητικό Δίκαιο. Η γνωμοδοτική διαδικασία και η αιτιολογία της διοικητικής πράξης - 2 ο μέρος Περιεχόμενο και τύπος διοικητικής πράξης Η γνωμοδοτική διαδικασία και η αιτιολογία της διοικητικής πράξης - 2 ο μέρος Περιεχόμενο και τύπος διοικητικής πράξης Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 48/2012

Α Π Ο Φ Α Σ Η 48/2012 Αθήνα, 25-04-2012 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/2996/25-04-2012 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η 48/2012 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή:

Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Εκδίδοµε τον ακόλουθο νόµο που ψήφισε η Βουλή: ΝΟΜΟΣ ΥΠ ΑΡΙΘ. 2522 ικαστική προστασία κατά το στάδιο που προηγείται της σύναψης συµβάσεως δηµόσιων έργων, κρατικών προµηθειών και υπηρεσιών σύµφωνα µε την οδηγία 89/665 Ε.Ο.Κ. Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Τροποποίηση του Κώδικα του Οργανισµού του Υπουργείου Εξωτερικών και λοιπές διατάξεις» Ι. Γενικές Παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 8 η : Η Βουλή

Ενότητα 8 η : Η Βουλή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8 η : Η Βουλή Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 98/2012

Α Π Ο Φ Α Σ Η 98/2012 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 01-06-2012 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/4024/01-06-2012 Α Π Ο Φ Α Σ Η 98/2012 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΦΟΡΕΩΝ ΣΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ Άρθρο 1 Ανάρτηση νόµων και πράξεων στο ιαδίκτυο Αντικείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώνω τις εξής παρατηρήσεις επί του σχεδίου του ΒΙΒΛΙΟΥ IV (ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΝΑΨΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ):

Σημειώνω τις εξής παρατηρήσεις επί του σχεδίου του ΒΙΒΛΙΟΥ IV (ΕΝΝΟΜΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΝΑΨΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ): ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Γ. ΓΑΚΙΔΗΣ Δικηγόρος Θεσσαλονίκη, Αριστοτέλους 14, ΤΚ 54623, τηλ. 2310277178, fax 2310235700, e-mail: gakidis1@otenet.gr ΠΡΟΣ: Τον Πρόεδρο της Π.Ε.Σ.Ε.Δ.Ε κ. Γ. Γάγαλη. Θεσσαλονίκη 6. 4. 2016

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 60/2014

Α Π Ο Φ Α Σ Η 60/2014 ΕΠΕΙΓΟΝ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 29-05-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3360/29-05-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 60/2014 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4158, 11/4/2008 NOMOΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4158, 11/4/2008 NOMOΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ NOMOΣ ΠΟΥ ΠΡΟΝΟΕΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ ΣΥΝΑΦΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΟΥΧΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΘΗΚΟΝΤΩΝ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΦΗ ΘΕΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010 EL ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 30ής Απριλίου 2010 σχετικά µε σχέδιο νόµου για την αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης και την αντιµετώπιση της φοροδιαφυγής (CON/2010/36) Εισαγωγή και

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 138/2015

Α Π Ο Φ Α Σ Η 138/2015 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 30-12-2015 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/6826/30-12-2015 Α Π Ο Φ Α Σ Η 138/2015 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα, συνήλθε µετά από πρόσκληση του

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία

Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία Oργάνωση της δικαιοσύνης - Πορτογαλία ΕΝ ΙΚΑ ΜΕΣΑ, ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Οι δικαστικές αποφάσεις υπόκεινται σε αιτήσεις διόρθωσης ουσιαστικών

Διαβάστε περισσότερα