ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 11ΟΣ - 15ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 11ΟΣ - 15ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ"

Transcript

1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 11ΟΣ - 15ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ Τουρκόφωνα (τουρανικά) φύλα κατά τον 10ο αιώνα µ.χ. και εξής κινήθηκαν από την αρχική τους κοιτίδα, στην κεντρο-ανατολική στέπα της Ασίας, και απλώθηκαν δυτικά εισδύοντας στους κόσµους του Ισλάµ και της Χριστιανοσύνης. Το αποτέλεσµα ήταν ότι σε διάστηµα περίπου πέντε αιώνων κυριάρχησαν στη Μέση Ανατολή καταλύοντας τις παρακµάζουσες αραβικές δυναστείες της Βαγδάτης και του Καΐρου και στη συνέχεια επικράτησαν σε όλη την ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια, αντικαθιστώντας τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, η οποία ιδιαίτερα µετά το 1204 παρουσίαζε σηµάδια δραµατικής αποσύνθεσης και διάλυσης. Στο ανατολικό του σύνορο από τον 11ο αιώνα εντείνονται οι επιθέσεις των Σελτζούκων, των Αρτουκίδων και των Ντανισµεντιδών, επιδροµές που συνοδεύονται από Τουρκοµάνους νοµάδες της Κεντρικής Ασίας, οι οποίοι από τα τέλη του 13ου αιώνα θα δηµιουργήσουν εµιράτα σε όλη τη Μικρά Ασία. Ένα από αυτά, το ισχυρό οθωµανικό εµιράτο, θα καταφέρει να δεσπόσει όλων των άλλων και να συγκρουστεί µε τη Βυζαντινή αυτοκρατορία την οποία θα υποτάξει ολοκληρωτικά σε διάστηµα ενάµιση αιώνα, αναλαµβάνοντας τον κυρίαρχο ρόλο στις ιστορικές τύχες της νοτιοανατολικής λεκάνης της Μεσογείου και της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αναζητώντας τα αίτια της τουρκικής εξάπλωσης Για το Βυζάντιο το 1071 σήµαινε ταυτόχρονα την αρχή του τέλους τόσο της Μικράς Ασίας µε τη σταδιακή διείσδυση των Τούρκων µετά την επικράτησή τους στο Μαντζικέρτ (σηµ. Μαλαζγκίρτ της Τουρκίας) όσο και της Κάτω Ιταλίας, εξαιτίας της νίκης των Νορµανδών του Ροβέρτου Γυισκάρδου στο Μπάρι. Είχε προηγηθεί το οριστικό Σχίσµα των δύο Εκκλησιών, της Ορθόδοξης και της Καθολικής, το 1054, µε αποτέλεσµα το παπικό κράτος να επηρεάζει αρνητικά τους ηγεµόνες της Δύσης κατά του Βυζαντίου τους επόµενους κρίσιµους αιώνες για την αντιµετώπιση των ποικιλώνυµων εχθρών εξ Η ανάληψη του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εξαίρετο δείγµα

2 Ανατολής. Στα χρόνια, λοιπόν, της προϊούσας εξάπλωσης των τουρκικών φύλων κατά τον 11ο αιώνα, η διεθνής συγκυρία δεν ήταν ευνοϊκή για το Βυζάντιο, το οποίο όχι µόνο δεν µπορούσε να προσµένει µια ουσιαστική βοήθεια από τη Δύση, αλλά αντίθετα πάντοτε παραµόνευε απειλητικός ο κίνδυνος µιας δυτικής εισβολής, που έµελλε να πραγµατοποιηθεί το 1204 µε την εκτροπή της Δ Σταυροφορίας, την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και τον διαµελισµό της αυτοκρατορίας σε λατινικά βασίλεια. Ωστόσο, και στο εσωτερικό µέτωπο, στα χρόνια µετά τον θάνατο του αυτοκράτορα Βασίλειου Β Βουλγαροκτόνου (1025) και για περίπου έξι δεκαετίες το κύριο χαρακτηριστικό στην πολιτική ζωή του Βυζαντίου ήταν η σκληρή αντιπαράθεση µεταξύ των εκπροσώπων της πολιτικής-διοικητικής γραφειοκρατίας της πρωτεύουσας και των εκπροσώπων της στρατιωτικής «φεουδαρχικής» αριστοκρατίας των επαρχιακών κέντρων, οι οποίοι βαθµιαία απέκτησαν µεγάλη δύναµη και προσπαθούσαν να απορροφήσουν τους ελεύθερους καλλιεργητές και τους κλήρους τους. Οι κοινωνικές, πολιτικές και οικονοµικές εξελίξεις λοιπόν που πυροδοτήθηκαν από αυτή την αντιπαράθεση, όπως η επέκταση του δικαιώµατος φοροσυλλογής και η ανελέητη φορολογική καταπίεση των επαρχιών, η κατάργηση µιας σειράς ευνοϊκών για τις φτωχότερες αγροτικές µάζες µέτρων επί Ρωµανού Γ Αργυρού ( ), η πώληση αξιωµάτων και ιδιαίτερα το καταστροφικό µέτρο του Κωνσταντίνου Θ Μονοµάχου για εξαργυρισµό (εξαγορά) της στρατιωτικής θητείας, µέτρο που είχε ως αποτέλεσµα την αύξηση του µισθοφορικού στοιχείου στον αυτοκρατορικό στρατό, ο οποίος έφτασε στην πλειοψηφία του να αποτελείται από Νορµανδούς, Άγγλους, Ρώσους, Γεωργιανούς, Άραβες, Πατζινάκους Τούρκους αλλά και από Σελτζούκους της Ανατολίας µε ολέθριες συνέπειες ως προς την αποτελεσµατικότητά του, η υποτίµηση του νοµίσµατος, του βυζαντινού solidus, που δίκαια είχε χαρακτηριστεί για τη µέχρι τότε σταθερότητα και αξιοπιστία του το δολάριο του Μεσαίωνα, υποτίµηση που έλαβε χώρα κατά την περίοδο , η εµφάνιση των Βενετών στον ρόλο των σηµαντικότερων εµπόρων της αυτοκρατορίας, όλοι αυτοί οι παράγοντες οδήγησαν στην κατάρρευση του βυζαντινού στρατιωτικού και διοικητικού συστήµατος. Καταλαβαίνουµε ίσως έτσι καλύτερα ότι η κατάρρευση των Βυζαντινών το 1071 και το 1176 ήταν αποτέλεσµα µακροχρόνιων εξελίξεων και όχι απλώς µεµονωµένων γεγονότων, δηλαδή της νίκης των Σελτζούκων στο Μαντζι-

3 κέρτ και στο Μυριοκέφαλο αντίστοιχα. Επιπρόσθετα, µετά το 1025, αλλεπάλληλα ήταν τα στασιαστικά κινήµατα και οι εξεγέρσεις που έλαβαν χώρα από επαρχιακούς άρχοντες και στρατιωτικούς αξιωµατούχους για κατάληψη του θρόνου και ανάληψη της κεντρικής εξουσίας. Στα κινήµατα αυτά µε τις ολέθριες επιπτώσεις για το βυζαντινό κράτος αναµείχθηκαν µέλη των επιφανέστερων βυζαντινών οικογενειών (οίκων). Ακόµη και ο Γεώργιος Μανιάκης, η µεγαλύτερη στρατιωτική µορφή της εποχής, στράφηκε (1043) εναντίον του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Θ Μονοµάχου, αλλά αποκρούστηκε την τελευταία στιγµή από δυνάµεις που παρέµεναν πιστές στον τελευταίο. Επίσης, ο βυζαντινο-αρµενικής καταγωγής Λέων Τορνίκιος, υπεύθυνος για την «τροµερότερη φεουδαρχική εξέγερση της εποχής» (Τ. Λουγγής), το 1047 έφτασε πολύ κοντά στην κατάληψη της Βασιλεύουσας, που όµως αποφεύχθηκε την πιο κρίσιµη στιγµή. Είναι χαρακτηριστικό της έντασης της περιόδου, ότι η κάθε πλευρά πλήρωνε αδρά για να κερδίσει την εύνοια των τουρκόφωνων αρχηγών που είχαν ήδη κάνει αισθητή την εµφάνισή τους στα εδάφη της Μικράς Ασίας και να εξασφαλίσει τις στρατιωτικές τους υπηρεσίες. Σε µια εποχή λοιπόν που οι εξωτερικές πιέσεις άρχισαν να γίνονται ιδιαίτερα επικίνδυνες, η προµελετηµένη και συνειδητή παραµέληση των ντόπιων στρατών, ιδιαίτερα από τους γραφειοκράτες που προσπαθούσαν µε αυτό τον τρόπο να αµυνθούν αποδυναµώνοντας τον στρατιωτικό µηχανισµό και στη συνέχεια η εξάρτηση από πολυέξοδα και λιγότερο αξιόπιστα µισθοφορικά στρατεύµατα που δεν είχαν καµία νοµιµοφροσύνη και τα οποία µάλιστα, όταν καθυστερούσε η πληρωµή τους, δεν δίσταζαν να λεηλατούν και να ερηµώνουν τις περιοχές ακριβώς που υποτίθεται ότι είχαν εκµισθωθεί να υπερασπίζονται ή και να αποσκιρτούν στους Τούρκους, οδήγησαν στη σταδιακή απώλεια της Μικράς Ασίας από τις τουρκικές ορδές. Βυζάντιο και Σελτζούκοι Τούρκοι Οι Σελτζούκοι αποτελούσαν κατά το δεύτερο µισό του 10ου αιώνα τη σηµαντικότερη τουρκόφωνη φυλή στις κεντροασιατικές στέπες. Ασπάστηκαν το Ισλάµ στη σουνιτική (δηλαδή ορθόδοξη) εκδοχή του γύρω στο 960 και µολονότι διατήρησαν τις νοµαδικές τους συνήθειες, εγκαταστάθηκαν περίπου αυτή την εποχή, µε ηγέτη τους τον δυνα- µικό φύλαρχο Σελτζούκ, στην Υπερωξιανή, περιοχή που περικλείεται από τους ποτα- Χάρτης της Κωνσταντινούπολης πριν από το 1442 χειρόγραφο Επέλαση του βυζαντινού στρατού υπό την ηγεσία του

4 µούς Ώξο (Αµού Νταρυά) και Ιαξάρτη (Συρ Νταρυά). Μέσα σε διάστηµα µισού αιώνα από την πρώτη τους εµφάνιση στην Αρµενία ( ) κατάφεραν να ιδρύσουν µια αυτοκρατορία που απλωνόταν από το Αφγανιστάν µέχρι τη Μικρά Ασία. Αποκορύφωµα Η στρατιωτική παρακµή του Βυζαντίου Τόσο ο ιστοριογράφος Μιχαήλ Ατταλειάτης, που υπηρέτησε ως αξιωµατικός του στρατού σε πολλές εκστρατείες στην Ανατολή και παρευρέθηκε στη µάχη του Μαντζικέρτ, όσο και ο Γεώργιος Κεδρηνός, µας δίνουν πληροφορίες από πρώτο χέρι για τη στρατιωτική παρακµή του Βυζαντίου στα µέσα του 11ου αιώνα και εξής: «Οι ίδιοι οι στρατιώτες εγκατέλειψαν τα όπλα τους και τη στρατιωτική θητεία και έγιναν δικηγόροι, λάτρεις νοµικών προβληµάτων και ερωτηµάτων» (Κεδρηνός ΙΙ, 652). «Οι Τούρκοι που έκαναν επιδροµές στα ανατολικά εδάφη της αυτοκρατορίας βρέθηκαν αντιµέτωποι µε τους στρατούς της Ρωµανίας που στρατοπέδευαν στη Μεσοποταµία, και ιδιαίτερα γύρω από τη Μελιτηνή. Οι στρατιώτες όµως αυτοί, απλήρωτοι και µη εφοδιασµένοι, βρίσκονταν σε στερηµένη και εξαθλιωµένη κατάσταση» (Ατταλειάτης, 93). Όταν ο Ρωµανός ο Διογένης προσπαθούσε να συγκεντρώσει στρατό για την πρώτη του µεγάλη εκστρατεία κατά των Σελτζούκων το 1068 βρήκε τον στρατό σε πρωτοφανή εξαθλίωση: «Ο αυτοκράτορας ξεκίνησε για την εκστρατεία βιαστικά, µε στρατό που δεν άρµοζε σε αυτοκράτορα των Ρωµαίων τον αποτελούσαν Μακεδόνες, Βούλγαροι, Καππαδόκες, Ούζοι και άλλοι ξένοι που έτυχε να βρίσκονται εκεί, καθώς επίσης Φράγκοι και Βαράγγοι έβλεπε κανείς το απίθανο αυτό θέαµα: οι περίφηµοι στρατιώτες των Ρωµαίων, που είχαν υποτάξει Ανατολή και Δύση, δεν ήταν τώρα παρά λίγοι άνδρες, τσακισµένοι από τη φτώχεια και το άγχος και άοπλοι. Αντί για σπαθιά και άλλα στρατιωτικά όπλα κρατούσαν κυνηγετικά δόρατα και δρεπάνια και τους έλειπαν τα άλογα και άλλα στρατιωτικά εφόδια Ήταν δειλοί και φυγόµαχοι και φαίνονταν ανίκανοι για οποιαδήποτε γενναία πράξη. Ακόµα και τα λάβαρα µιλούσαν σιωπηλά: ήταν καταθλιπτικά, σε άθλια κατάσταση, µαυρισµένα σαν από πυκνό καπνό, και µε λίγους και φτωχούς άνδρες από πίσω τους. Όσοι είδαν αυτό το θέαµα έπεσαν σε κατάθλιψη καθώς αναλογίζονταν πόσο χαµηλά είχαν ξεπέσει οι στρατοί των Ρωµαίων Σε αντίθεση, οι στρατιώτες του εχθρού ήταν τολµηροί, επίµονοι, πεπειραµένοι και γενικά κατάλληλοι για πόλεµο» (Κεδρηνός, ΙΙ, 668-9). Δαχτυλίδι του ιστορικού Μιχαήλ Ατταλειάτη, του 11ου αιώνα

5 της πορείας τους προς τα δυτικά ήταν η κατάκτηση και η θριαµβευτική είσοδός τους στη Βαγδάτη το 1055, όπου έγινε και η περίφηµη συνάντηση του Τογρούλ Μπεγ, ενός από τους δύο εγγονούς του Σελτζούκ, µε τον Αββασίδη χαλίφη αλ-καΐµ ( ), ο οποίος από εκεί και πέρα δέχτηκε την πολιτική και στρατιωτική επικυριαρχία των Σελτζούκων, κρατώντας για λογαριασµό του µόνο τη θρησκευτική πλευρά του τίτλου του ως εκπροσώπου (χαλίφη) του Προφήτη του Ισλάµ, Μωάµεθ. Ο Τογρούλ Μπεγ ( ) θεωρείται ο ιδρυτής της δυναστείας των Μεγάλων Σελτζούκων της Βαγδάτης, και έως τον θάνατό του (1063) κατόρθωσε να ιδρύσει τον πυρήνα µιας αχανούς αυτοκρατορίας, παγιώνοντας τη δύναµή του στη Μεσοποταµία και στο Ιράν και έχοντας ενσωµατώσει µέσα στη δεκαετία το Αζερµπαϊτζάν και µέρος της Αρµενίας. Μετά τον Τογρούλ και ο επόµενος σουλτάνος, ο Αλπ Αρσλάν, το δυνατό λιοντάρι ( /3), συνέχισε τις κατακτήσεις, µε κυριότερη επιτυχία αρχικά την πλήρη κατάκτηση της Αρµενίας (λεηλασία του Ανίου το 1064). Είχε προηγηθεί η κατάκτηση και λεηλασία (1049) της Αρτζέ, σπουδαίου εµπορικού κέντρου κοντά στη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούµ) και της Μελιτηνής (1057). Είναι επίσης η περίοδος των αλλεπάλληλων επιδροµών των Πατζινάκων στα Βαλκάνια, γεγονός που εξανάγκασε τον αυτοκράτορα να αποσύρει στρατεύµατα από την Ανατολή για να ενισχύσουν τον βυζαντινό στρατό στις εκστρατείες στο βαλκανικό µέτωπο. Η βαριά ήττα του βυζαντινού στρατού στο Μαντζικέρτ το 1071 από τις δυνάµεις του Αλπ Αρσλάν εγκαινίασε τη µόνιµη εγκατάσταση των Τούρκων στο µικρασιατικό έδαφος, ενώ κύµατα Τουρκοµάνων νοµάδων άρχισαν να εγκαθίστανται στο παραβιασµένο σύνορο της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Τη δεκαετία που ακολούθησε µέχρι την άνοδο της δυναστείας των Κοµνηνών στον αυτοκρατορικό θρόνο ( ), οι Σελτζούκοι συνέχισαν να προελαύνουν προς τα δυτικά σχεδόν ανενόχλητοι, επωφελούµενοι από τις εντεινόµενες δυναστικές έριδες στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας και τη σχεδόν ανεξέλεγκτη δράση των µισθοφορικών στρατευµάτων της. Τουρκική αφίσα του 1971 στην οποία αναπαρίσταται ο Αρπ Το σουλτανάτο του Ρουµ Το 1080 η Σελτζουκική αυτοκρατορία, που εκτεινόταν από τον ποταµό Ώξο στην κεντρική Ασία µέχρι την ανατολική Μικρά Ασία, διασπάστηκε και τα µικρασιατικά εδάφη αποτέλεσαν το σουλτανάτο του Ρουµ (Rûm), µε πρωτεύουσα (την περίοδο

6 ) τη Νίκαια, σχεδόν απέναντι από την Κωνσταντινούπολη. Το σουλτανάτο δηµιουργήθηκε από τους απογόνους ενός από τους ισχυρότερους Σελτζούκους φυλάρχους, του Σουλεϊµάν ιµπν Κουτλουµούς (1080/1-1085/6). Στην πραγµατικότητα, ο Κουτλουµούς εγκαταστάθηκε στη Νίκαια µε τη βοήθεια του Βυζαντινού αυτοκράτορα Αλέξιου Α Κοµνηνού, ο οποίος επιχείρησε µε αυτό τον ανορθόδοξο τρόπο να έχει τον έλεγχο της βορειοδυτικής Μικράς Ασίας, αφού το νέο αυτό σουλτανάτο δεν το αναγνώρισε ποτέ ο αντίζηλος σουλτάνος της Βαγδάτης, Μαλίκ Σαχ (1072/3-92). Η υιοθεσία του όρου σουλτανάτο του Ρουµ φανερώνει την επιθυµία των Σελτζούκων να συνδέσουν τη νέα τους επικράτεια µε τον µεσαιωνικό Ανατολικό Ελληνισµό, αφού εδαφικά το σουλτανάτο τους εδραιώθηκε πάνω στις πρώην κτήσεις των Ρωµαίων (= Βυζαντινών). Σε αυτό το σηµείο αξίζει να τονίσουµε ότι η εχθρότητα των ανατολικών χριστιανικών λαών προς τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, σε συνδυασµό µε τη θρησκευτική ανοχή, τη µετριοπάθεια και τη φορολογική ελάφρυνση από τους Σελτζούκους και άλλες προοθωµανικές τουρκόφωνες δυναστείες προς τους χριστιανικούς πληθυσµούς της Μικράς Ασίας, υποβοήθησαν τη σταδιακή παρακµή και πτώση της βυζαντινής κυριαρχίας. Τόσο ο Σουλεϊµάν Κουτλουµούς όσο και ο Μαλίκ Σαχ της Βαγδάτης συµπεριφέρθηκαν πραγµατικά µε µετριοφροσύνη και ανθρωπισµό προς τους χριστιανικούς πληθυσµούς, απαλλάσσοντάς τους από τη βαριά φορολογία, που την αντικατέστησαν µε έναν ετήσιο συµβολικό κεφαλικό φόρο (caput). Το ενδιαφέρον είναι ότι όλα αυτά τα στοιχεία τα αντλούµε από χριστιανικές πηγές (βυζαντινή ιστοριογραφία, Ματθαίος Έδεσσας, Μπαρ Εβραίος, Μιχαήλ Σύρος). Γνωρίζουµε για παράδειγµα ότι στις αρχές του 12ου αιώνα οι χριστιανοί κάτοικοι της Μελιτηνής εκτιµούσαν τόσο πολύ τον Σελτζούκο σουλτάνο του Ρουµ, Κιλίτζ Αρσλάν Α ( ), λόγω των ευνοϊκών µέτρων που πήρε για την προστασία τους, ώστε αναφέρονται να θρηνούν τον θάνατό του (1107), όπως εξάλλου έγινε και µε τον Γκιουµουστεγκίν (1104/6-34), τον Ντανισµεντίδη εµίρη της Σεβάστειας. Κοµνηνοί και Ανατολή Η πληµµυρίδα της τουρκικής προέλασης ανακόπηκε στα χρόνια της δυναστείας των Κοµνηνών ( ), αυτοκρατόρων που διέθεταν αξιόλογες πολιτικές και στρατι-

7 ωτικές ικανότητες, ενώ η καταγωγή τους από τη Μικρά Ασία τους καθιστούσε ιδιαίτερα ευαίσθητους στο ενδεχόµενο της οριστικής απώλειας των µικρασιατικών εδαφών. Πρώτος ο Αλέξιος Α εξουδετέρωσε τον Σελτζούκο πειρατή Τζαχά, ο οποίος είχε καταλάβει τη Σµύρνη (1081) και µε τον στόλο του από µικρά ευέλικτα πλοία έφτασε να απειλεί τις ακτές της Προποντίδας και τα νησιά του Αιγαίου (1092). Η διπλωµατική ευελιξία του Αλέξιου Α φάνηκε και κατά τη διάρκεια της Α Σταυροφορίας (1096-7), αφού πέτυχε να παραδοθούν στην αυτοκρατορία όσες περιοχές της Μικράς Ασίας καταλήφθηκαν από τους Σταυροφόρους. Πράγµατι, η Νίκαια, η σελτζουκική πρωτεύουσα, πολιορκήθηκε από τους Σταυροφόρους και τις πολιορκητικές µηχανές του Βυζαντίου, χωρίς τις οποίες θα ήταν αδύνατη η κατάληψη µιας πόλης µε τριακόσιους πύργους. Τελικά, η Νίκαια παραδόθηκε µε µυστική συµφωνία στους Βυζαντινούς τον Ιούνιο του 1097, οι οποίοι στο εξής άρχισαν µεθοδικά να αποκαθιστούν την εξουσία τους στη δυτική, νότια και νοτιοανατολική Μικρά Ασία καθώς και στα παράλια της Συρίας (έως το 1107). Στη µάχη του Δορύλαιου (Ιούλιος 1097) οι Σελτζούκοι του Κιλίτζ Αρσλάν Α Ένας Σελτζούκος Τούρκος ιδρυτής µονής του Αγίου Όρους Ο Σουλεϊµάν Κουτλουµούς έγινε ιδιαίτερα δηµοφιλής ανάµεσα στους χριστιανικούς πληθυσµούς της Μικράς Ασίας, καθώς τους απάλλαξε από την επαχθή βυζαντινή φορολογία. Ο Αλέξιος Α αντιµετώπισε διπλωµατικά τον Σουλεϊµάν, παραχωρώντας του συµβολικά τον τίτλο του «σουλτάν» και στα πλαίσια αυτής της προσέγγισης ευνόησε την αποστολή ενός από τους αδελφούς του στο Άγιον Όρος, γεγονός που συνδέεται µε την εκεί ίδρυση της Ιεράς Μονής Κουτλουµουσίου. Φαίνεται ότι ο αδελφός του Σουλεϊµάν, ίσως και ο ίδιος ο Σουλεϊµάν, ασπάστηκαν τον Χριστιανισµό στη διάρκεια των επαφών τους µε τον βυζαντινό αυτοκράτορα Νικηφόρο Γ Βοτανειάτη, και όταν έφτασε στο Άγιον Όρος έγινε κτήτορας της Μονής και αγιορείτης µοναχός. Σύµφωνα µε τους συντάκτες των αγιορείτικων εικονογραφηµένων µικρογραφιών του Αγίου Όρους, ο ιδρυτής του συγκεκριµένου µοναστηριού ήταν πράγµατι απόγονος του Κουτλουµούς, αλλά όχι γιος ή αδελφός του, έζησε τον 13ο αιώνα, λεγόταν Αλαεδδίν Μπου και η µητέρα του ήταν χριστιανή. Ο ίδιος ασπάστηκε τον Χριστιανισµό, πήρε το όνοµα Κωνσταντίνος και ίδρυσε τη µονή (Α. Σαββίδης, «Τούρκοι και Βυζάντιο», σ. 25-6, 117). Άποψη του καθολικού της µονής Κουτλουµουσίου στο Άγιον

8 συντρίφθηκαν από τους Σταυροφόρους, οι οποίοι ύστερα από πολιορκία εννέα µηνών έγιναν κύριοι της Αντιόχειας (Ιούνιος 1098), την οποία ωστόσο ο Νορµανδός Βοη- µούνδος αρνήθηκε να επιστρέψει στο Βυζάντιο. Αποκορύφωµα των σταυροφορικών επιχειρήσεων ήταν ασφαλώς η κατάληψη της Ιερουσαλήµ τον Ιούλιο του 1099, που συνοδεύτηκε µε λουτρό αίµατος µουσουλµάνων και Ιουδαίων (είχε καταληφθεί από τους Σελτζούκους το 1077 µετά τη συντριβή των Φατιµίδων της Αιγύπτου), ενώ στις αναµφισβήτητες επιτυχίες τους συγκαταλέγεται και η κατάληψη της Έδεσσας από τον Βαλδουίνο, ο οποίος µάλιστα έκοψε και νοµίσµατα µε ελληνικές λέξεις: «Balduinos doulos tou Stavrou» (Βαλδουίνος δούλος του Σταυρού). Μετά τον Αλέξιο και ο διάδοχος και γιος του Ιωάννης Β συνέχισε την προέλαση στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας µε επανειληµµένες εκστρατείες, περιορίζοντας την επικράτεια του σελτζουκικού σουλτανάτου στα υψίπεδα της κεντρικής Ανατολίας (µε νέα τους πρωτεύουσα το Ικόνιο µετά την κατάληψη της Νίκαιας από τους Βυζαντινούς το 1097). Μεταξύ του 1130 και 1135 ο Ιωάννης οργάνωσε τις πιο σηµαντικές του εκστρα- Ένας Πόντιος νεοµάρτυρας, ο Θεόδωρος Γαβράς «Την ίδια περίοδο (τέλη 11ου αιώνα) οι Γαβράδες, αριστοκρατική οικογένεια του Πόντου εξεδίωξαν τους Σελτζούκους κατοχυρώνοντας την κυριαρχία της αυτοκρατορίας στην περιοχή του Πόντου. Δυστυχώς θύµα της προσπάθειας αυτής υπήρξε ο Θεόδωρος Γαβράς, άρχοντας της Τραπεζούντας, ο οποίος έπεσε στα χέρια του Τούρκου Αµίρ Αλί (Αµιραλή) στην περιοχή του Παϊπέρτ-Ερζερούµ (το 1098 περίπου) και αφού αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει, οι βασανιστές του τον κατακρεούργησαν ζωντανό, ο δε Αµιραλής έφτιαξε από το κρανίο του χρυσό κύπελλο. Το κρανίο µεταφέρθηκε επισήµως µεταξύ στην Τραπεζούντα όπου έγινε το επίκεντρο της λατρείας του νεοµάρτυρος. Το νέο µαρτυρολόγιο περιλαµβάνει πολλές παρόµοιες περιπτώσεις, µε πιο χαρακτηριστική αυτή του Νικήτα του Νέου, περιπτώσεις που επιβεβαιώνουν τους ισχυρισµούς του Πατριάρχη Ιωάννη Καλέκα και αργότερα του Σχολάριου, ότι το φαινόµενο των νεοµαρτύρων αποτέλεσε ση- µαντικό στοιχείο της θρησκευτικής ιστορίας της Ανατολής από τον 11ο αιώνα και εξής». (Σ. Βρυώνης, «Η παρακµή του µεσαιωνικού Ελληνισµού στη Μικρά Ασία και η διαδικασία εξισλαµισµού», Αθήνα 1996, σ ). Η κατάληψη της Νίκαιας από τους Σταυροφόρους το 1097 Νοµίσµατα της εποχής του Θεόδωρου Γαβρά των τελών του

9 τείες του εναντίον των Τουρκοµάνων και των Ντανισµεντιδών στον βορρά, εκµεταλλευόµενος τις τεταµένες σχέσεις τους µε το σουλτανάτο του Ικονίου. Λίγο αργότερα, το , οι Βυζαντινοί επιτέθηκαν κατά της Νεοκαισάρειας του Πόντου σκορπώντας τον τρόµο σε όλη την Ανατολή. Ο Μιχαήλ ο Σύρος γράφει πολύ χαρακτηριστικά διεκτραγωδώντας τον φόβο που διακατείχε τους µουσουλµάνους ηγέτες της περιοχής: «Όταν ο αυτοκράτορας επιτέθηκε κατά της Νεοκαισάρειας, η οργή των Τούρκων κατά των χριστιανών φούντωσε σε όλα τα εδάφη που κατείχαν. Έσφαζαν όποιον ανέφερε το όνοµα του αυτοκράτορα, ακόµα και τυχαία, και έπαιρναν τα παιδιά του και το σπίτι του. Έτσι σκοτώθηκαν πολλοί στη Μελιτηνή και αλλού, µέχρι που ξαφνικά ο αυτοκράτορας έφυγε». Παρόλα αυτά η εκστρατεία κατά της Νεοκαισάρειας απέτυχε, συνοδεύτηκε όµως τελείως συµπτωµατικά από τον θάνατο του ηγέτη των Ντανισµεντιδών και τον διαµελισµό του εµιράτου τους σε τρία εχθρικά και αντιµαχόµενα µεταξύ τους κρατίδια, προς όφελος φυσικά των Σελτζούκων του Ικονίου που λίγα χρόνια αργότερα (1177/8) τους ενσωµάτωσαν αλλά και των Βυζαντινών που ξαλάφρωναν τουλάχιστον από έναν βραχνά. Ο γιος του Ιωάννη, Μανουήλ Α Κοµνηνός, τελείως εξωπραγµατικά οραµατίστηκε να ανασυστήσει τη Βυζαντινή αυτοκρατορία δίνοντάς της την αίγλη που είχε επί Ιουστινιανού Α. Εξεδίωξε τους Τουρκοµάνους από τη βορειοδυτική Μικρά Ασία και µετά το 1146 επιτέθηκε ακόµα και στο Ικόνιο, βεβηλώνοντας τα κοιµητήρια των µουσουλµάνων που βρίσκονταν έξω από τα τείχη. Ωστόσο, εγκατέλειψε την πολιορκία µετά την Ντανισµεντίδες, µια σηµαντική τουρκόφωνη-µουσουλµανική δύναµη στη Μικρά Ασία Το όνοµα Danishmend είναι περσικό και σηµαίνει τον µορφωµένο, τον σοφό. Οι Ντανισµεντίδες (τουρκ. Danişmendler ή Danişmendliler) «υπήρξαν οι πρώτοι που οργάνωσαν µουσουλµανικό κράτος µε το όνοµα Ρουµ (=Ρωµανία) στη Μικρά Ασία περί την Σεβάστειαν» (Κ. Άµαντος, «Ιστορία του Βυζαντινού κράτους», ΙΙ, Αθήνα 1977², σ. 272), ένα εµιράτο που διαδραµάτισε καθοριστικό ρόλο στις περιοχές της Καισάρειας (Kayseri), Σεβάστειας (Sivas), Μελιτηνής (Malatya) και Κασταµώνας ή Κασταµονής (Kastamonu) για έναν αιώνα περίπου, από το 1071 ή 1085 έως την ενσωµάτωσή τους από τους Σελ- Άποψη βυζαντινού κάστρου του 12ου αιώνα στην Κασταµονή.

10 τζούκους του Ικονίου το 1177/8. Στις βυζαντινές πηγές οι Ντανισµεντίδες ονοµάζονται «Τανισµάναι» και «Περσοαρµένιοι», ο δε αρχηγέτης τους Μαλίκ Ντανισµέντ Γαζί, αποκαλείται από την Άννα Κοµνηνή «Τανισµάν ο σουλτάν». Τη ζωή και τα κατορθώµατα του Μαλίκ, ο οποίος, σύµφωνα µε τις παραδόσεις είχε ελληνίδα µητέρα, εξιστορεί το επικόιστορικό ποίηµα «Ντανισµέντ-ναµέ» (βιβλίο του Ντανισµέντ), το οποίο θεωρείται από τους ειδικούς ότι σχηµατίστηκε από την προφορική παράδοση κατά τον 11ο ή αρχές του 12ου αιώνα, αλλά καταγράφηκε στα µέσα του 13ου αιώνα. Ο ήρωας Μαλίκ συνδέεται µε τον παλιό πολεµιστή για την εξάπλωση της ισλαµικής πίστης, τον Άραβα Σαγγίτ Μπαττάλ Γαζί (Sayyid Battal Gazi), που είχε σκοτωθεί το 740 σε πόλεµο κατά των Βυζαντινών. Τους επικούς αγώνες του Ιωάννη Κοµνηνού κατά των Ντανισµεντίδων εµίρηδων υµνεί στα ιστορικά στιχουργήµατά του, τα Προδροµικά, ο αρχαιοµαθής Θεόδωρος Πρόδροµος (Α. Σαββίδης, «Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο», σ ). άφιξη µουσουλµανικού στρατού από Ντανισµεντίδες, καθώς µετά δυσκολίας κατάφερε να αποµακρύνει τον στρατό του από το µικρασιατικό οροπέδιο. Την εποχή αυτή (β µισό 12ου αιώνα) χρονολογούνται και οι διπλωµατικές επαφές του Μανουήλ και των διαδόχων του µε τους δύο σηµαντικότερους µουσουλµάνους ηγέτες της εποχής, τον τουρκόφωνο κυβερνήτη της Δαµασκού Νουρεντίν ( ) και τον Σαλαντίν ( ). Το 1158/9 η µεγάλη επιτυχία του Μανουήλ µε την ανακατάληψη της Αντιόχειας µε τη συνδροµή των Σταυροφόρων, έκανε τον Νουρεντίν να αλλάξει άρδην την πολιτική του, υπογράφοντας µάλιστα και συνθήκη µε το Βυζάντιο (1159), µε ανταλλαγές δώρων και υποσχέσεων για κοινή δράση κατά του νέου σουλτάνου του Ικονίου, Κιλίτζ Αρσλάν Β ( ). Ωστόσο, στο τέλος του 1161, µετά την ήττα του από τον βυζαντινό στρατό, ο Κιλίτζ Αρσλάν Β έκανε ειρήνη µε τον Μανουήλ και το 1162 έλαβε χώρα το περίφηµο ταξίδι του στην Κωνσταντινούπολη. Διπλωµατικά, το ταξίδι του στέφθηκε µε επιτυχία, διότι αφέθηκε ήσυχος να αντιµετωπίσει ενδοδυναστικά προβλήµατα αφενός αλλά και τον ανταγωνισµό µε τους Ντανισµεντίδες που είχε ενταθεί. Έτσι ο πανούργος Κιλίτζ Αρσλάν Β κατόρθωσε να γείρει την πλάστιγγα προς τη µεριά του, ενώ αντίθετα οι διπλωµατικές σχέσεις Βυζαντίου-Νουρεντίν, όπως ήταν αναµενόµενο, επιδεινώθηκαν.

11 Φυσικά, αυτές οι συχνές αλλαγές πλεύσης στην πολιτική των Κοµνηνών µε τους τουρκόφωνους λαούς της Εγγύς και Μέσης Ανατολής, όχι µόνο δεν απέφεραν κανένα θετικό αποτέλεσµα, αλλά µάλλον χειροτέρευσαν µακροπρόθεσµα τη θέση του Βυζαντίου. Ο διάδοχος του Νουρεντίν µετά τον θάνατό του (1174), ο φηµισµένος Κούρδος στρατηγός και κυρίαρχος της Αιγύπτου, Σαλαντίν, ιδρυτής της δυναστείας των Αγγιουβιδών, µε µια εντυπωσιακή αντεπίθεση κατά των Σταυροφόρων πέτυχε µε τη µάχη του Χαττίν την ανακατάληψη της Ιερουσαλήµ (1187), όπου σε αντίθεση µε τη βαρβαρότητα που επέδειξαν οι Φράγκοι το 1099, εκείνος φέρθηκε µε µεγάλη επιείκεια στους χριστιανούς και Εβραίους αιχµαλώτους. Παράλληλα, ο Σαλαντίν προσπάθησε να συνάψει διπλωµατικές σχέσεις µε το Βυζάντιο, προκειµένου να αντιµετωπιστεί η λαίλαπα των σταυροφόρων της Δύσης. Δυστυχώς, το Βυζάντιο δεν µπόρεσε να εκµεταλλευτεί τις δύο συµφωνίες µε τον Σαλαδίνο (1184/5 και 1189) για να ανακαταλάβει τη Μικρά Ασία. Ουσιαστικά το Βυζάντιο έχασε την ευκαιρία να συνάψει ουσιαστικές συµµαχίες, παλαιότερα µε τους Φατιµίδες της Αιγύπτου και στα χρόνια αυτά µε τους Ζενγκίδες (Νουρεντίν και Σαλαντίν) και Αγγιουβίδες, συµµαχίες που θα είχαν προλάβει πιθανότατα την καταστροφή του Μυριοκέφαλου και θα είχαν ίσως οδηγήσει σε µερική τουλάχιστον ανακατάληψη εδαφών της Μικράς Ασίας. Παρά την προσέγγιση των Βυζαντινών µε τους Σελτζούκους, ιδιαίτερα µετά την επίσκεψη του Κιλίτζ Αρσλάν στην Κωνσταντινούπολη, οι τουρκοµανικές επιδροµές στα χριστιανικά εδάφη δεν σταµάτησαν, µε αποτέλεσµα να ξεσπάσει νέος πόλεµος µε τους Σελτζούκους, ιδιαίτερα µετά τη συµµαχία του Σελτζούκου ηγεµόνα µε τον Φρειδερίκο Α Βαρβαρόσα (1173/4). Ο βυζαντινός στρατός εξαντληµένος από τον κλεφτοπόλεµο µε τους Τουρκοµάνους και τις επιδηµίες, παγιδεύτηκε στις 17 Σεπτεµβρίου 1176 και καταστράφηκε στο Μυριοκέφαλο, ορεινή περιοχή της Φρυγίας. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Σελτζούκος σουλτάνος µολονότι φαινόταν να βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση από τους Βυζαντινούς, έστειλε πρεσβεία στον αυτοκράτορα µε όρους ειρήνης, τις οποίες δυστυχώς ο Μανουήλ απέρριψε, παραγνωρίζοντας τις δυσκολίες που αντιµετώπιζε ο στρατός του και τις έντονες διαφωνίες των έµπειρων στρατηγών του. Πολλοί ονοµαστοί Βυζαντινοί στρατηγοί έπεσαν στο πεδίο της µάχης και ο Μανουήλ αναγκάστηκε να υπογράψει συνθήκη µε τον ελληνικής καταγωγής απεσταλµένο του νικητή σουλτάνου, τον Μιχαήλ Γαβρά. Επιχρυσωµένο κουτί κοσµηµάτων των Φατιµίδων της Αιγύ- Ο βασιλιάς Φρειδερίκος Βαρβαρόσα ηγήθηκε µεταξύ άλλων

12 Μετά τη νίκη αυτή το σουλτανάτο του Ικονίου έφτασε σε µεγάλη ακµή, ενώ για τους Βυζαντινούς σήµανε το τέλος της βυζαντινής αντεπίθεσης που είχε αρχίσει ο Αλέξιος Α. Ο στρατός τους είχε σοβαρές απώλειες και δόθηκε το τελειωτικό χτύπηµα στα όνειρά τους για επανάκτηση της Μικράς Ασίας, ενώ παράλληλα αναδείχθηκε σε όλο της το µεγαλείο η υποβόσκουσα εχθρότητα που έτρεφαν οι χριστιανικοί πληθυσµοί της Ανατολής, οπαδοί του µονοφυσιτισµού στην πλειονότητά τους, κατά του ορθόδοξου Βυζαντίου, καθώς ήταν πεπεισµένοι ότι ο ερχοµός και η επικράτηση των Τούρκων ήταν θεόσταλτο δώρο προς αυτούς για να τιµωρηθεί η αλαζονεία των πρώην καταπιεστών Ένας Τούρκος σουλτάνος στην Κωνσταντινούπολη τον 12ο αιώνα Η τρίµηνη επίσκεψη του Κιλίτζ Αρσλάν Β στην Κωνσταντινούπολη περιγράφεται γλαφυρά από τον Νικήτα Χωνιάτη και τον Κίνναµο, όπου οι Βυζαντινοί τον υποδέχτηκαν µε πολλές τιµές, του δόθηκαν πλούσια δώρα, συµµετείχε ως τιµώµενο πρόσωπο σε γιορτές και συµπόσια της βυζαντινής αυλής, ενώ παρακολούθησε αγώνες στον ιππόδροµο, όπου υπέστη και τη γελοιοποίηση από τα µέλη των συντεχνιών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το φαντασµαγορικό θέαµα µιας ναυτικής εκδήλωσης κατά την οποία έγινε επίδειξη της ισχύος του υγρού πυρός σε εικονική ναυµαχία µε µικρές λέµβους και ακάτια. Σύµφωνα µε τους όρους της συνθήκης που υπογράφηκε, ο σουλτάνος ανέλαβε την υποχρέωση να παραδώσει µερικά µικρασιατικά οχυρά στο Βυζάντιο, να συνεργάζεται µαζί του στρατιωτικά όταν του ζητηθεί και να εµποδίζει τους Τουρκοµάνους να λεηλατούν χριστιανικές περιοχές. Αξίζει να σηµειώσουµε ότι η φιλοξενία αυτή Τούρκου σουλτάνου στη Βασιλεύουσα στα πλαίσια των διπλωµατικών επαφών του Βυζαντίου δεν ήταν η πρώτη είχε προηγηθεί επί Αλέξιου Α Κοµνηνού η φιλοξενία του Abul-Kasim (του «Απελχασήµ» κατά την Άννα Κοµνηνή), ο οποίος διαδέχτηκε τον Σουλεϊµάν Κουτλουµούς µετά τον θάνατό του (1085) και είχε γίνει ιδιαίτερα απειλητικός για το Βυζάντιο. Ερχόµενος λοιπόν στην Κωνσταντινούπολη, «παντοίας αξιούται φιλοφροσύνης», ενώ µαζί του ήρθαν και πολλοί Τούρκοι «αρχισατράπες», µεγιστάνες ή διοικητές, οι οποίοι τιµήθηκαν µε δώρα και αξιώµατα και τελικά πολλοί βαπτίστηκαν χριστιανοί (Άννα Κοµνηνή, 2, 222) (Α. Σαββίδης, «Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο», σ. 134 και Κ. Άµαντος, «Ιστορία του βυζαντινού κράτους», σ. 306).

13 τους, των βυζαντινών. Πολύ εύγλωττο είναι το απόσπασµα του Ιακωβίτη (µονοφυσίτη) πατριάρχη της Αντιόχειας, Μιχαήλ του Σύρου, ο οποίος διατηρούσε φιλικές σχέσεις µε τον Κιλίτζ Αρσλάν, τον νικητή των Βυζαντινών στο Μυριοκέφαλο: «Ο δίκαιος Θεός της εκδίκησης παρατήρησε την κακία των Ρωµαίων (=Βυζαντινών), που τόσο απάνθρωπα είχαν λεηλατήσει και καταστρέψει τις εκκλησίες και τα µοναστήρια µας, και έστειλε εναντίον τους τούς Ισµαηλίτες (=Τούρκους), που ήρθαν από τα νοτιοανατολικά, για να µας απελευθερώσουν από τον ρωµαϊκό (=βυζαντινό) ζυγό. Και το γεγονός ότι έχουµε, τελικά, λυτρωθεί από τη ρωµαϊκή (=βυζαντινή) καταπίεση και σκληρότητα, αποκτώντας έτσι την ειρήνη και την ησυχία µας, υπήρξε µέγιστο ωφέληµα για µας» (Α. Σαββίδη, Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, σ. 34). Τα λόγια του πατριάρχη επαληθεύτηκαν µεταξύ άλλων και από Χρυσό υπέρπυρο του αυτοκράτορα Αλεξίου Α Κοµνηνού, του Η µάχη στο Μυριοκέφαλο και ορισµένα παραλειπόµενα Την πορεία του βυζαντινού στρατού στα ενδότερα της Μικράς Ασίας παρενοχλούσαν Τουρκοµάνοι, «πολυάριθµοι σαν ακρίδες», ενώ ο σουλτάνος όσο αποσυρόταν, έκαιγε χωριά και βοσκοτόπια καταστρέφοντας οτιδήποτε θα µπορούσε να φανεί χρήσιµο στον βυζαντινό στρατό που προέλαυνε. Οι Τούρκοι µόλυναν όλα τα πηγάδια, τις δεξαµενές και τις πηγές µε πτώµατα γαϊδάρων και σκυλιών, και γι αυτό τις παραµονές της µάχης όλο το βυζαντινό στράτευµα αρρώστησε µε δυσεντερία. Κατά τη διάρκεια της µάχης µια τροµερή αµµοθύελλα ελάττωσε τόσο πολύ την ορατότητα, ώστε Τούρκοι και Έλληνες δεν µπορούσαν να ξεχωρίσουν τον φίλο από τον εχθρό και σκότωναν στα τυφλά. Μάλιστα κατά τον βυζαντινό χρονικογράφο, Θεόδωρο Σκουταριώτη, πολλοί από το τουρκικό στρατόπεδο πλησίαζαν τη νύχτα το βυζαντινό και καλούσαν τους χριστιανούς Τούρκους να εγκαταλείψουν τον αυτοκράτορα προτού είναι αργά. Μετά το τέλος της µάχης και παρόλο ότι νικητές ήταν οι Τούρκοι, ήταν φανερό ότι και οι δύο πλευρές είχαν υποστεί µεγάλες απώλειες γι αυτό οι βυζαντινοί στρατιώτες την ώρα που αποχωρούσαν µετά το τέλος της µάχης, παρατηρούσαν ότι οι Τούρκοι είχαν γδάρει τα κεφάλια και κόψει τα γεννητικά όργανα πολλών πτωµάτων, προκειµένου να µην ξεχωρίζουν λόγω περιτοµής τα πτώµατα των µουσουλµάνων από των χριστιανών (Βρυώνης, σ ).

14 την ευµένεια µε την οποία συµπεριφέρθηκε στους χριστιανικούς πληθυσµούς απαλλάσσοντάς τους από την επαχθή φορολογία των Αγγέλων για πέντε χρόνια, ο νέος Σελτζούκος σουλτάνος, διάδοχος του Κιλίτζ Αρσλάν Β, ο ικανός Καϊχοσρόης Α ( και 1204/5-11), ο οποίος έζησε έξι χρόνια (την περίοδο ) εξόριστος κοντά στον αυτοκράτορα Αλέξιο Γ στην Κωνσταντινούπολη παντρεύτηκε µάλιστα την κόρη ενός πλούσιου Βυζαντινού γαιοκτήµονα της Φρυγίας, του Μανουήλ Μαυροζώµη, προτού επανέλθει στον θρόνο του στο Ικόνιο. Στα 25 χρόνια από τον θάνατο του Μανουήλ, το 1180 και έως την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους το 1204, η εσωτερική αποσύνθεση της αυτοκρατορίας είχε ως αποτέλεσµα να ξεγλιστρήσει από τα χέρια των αυτοκρατόρων ο έλεγχος των επαρχιών της Ανατολής. Το γεγονός αυτό επέτρεψε την εκδήλωση επαναστάσεων και στασιαστικών κινηµάτων από φιλόδοξους τοπάρχες, οι οποίοι συχνά ζητούσαν την υποστήριξη των Τούρκων ή έβρισκαν εύκολα καταφύγιο στα εδάφη που ελέγχονταν από τους Τουρκοµάνους που αργά αλλά σταθερά εξαπλώνονταν. Τη µία ήταν ο Ανδρόνικος Κοµνηνός (1182) και την άλλη ο Ισαάκιος, κυβερνήτης της Ταρσού, ο οποίος επαναστάτησε και εδραιώθηκε ως ανεξάρτητος ηγεµόνας-τύραννος στην Κύπρο, δίνοντας την ευκαιρία στους Σελτζούκους να καταλάβουν τη παραλιακή ζώνη της νότιας Μικράς Ασίας, περιοχής που χάθηκε οριστικά για την αυτοκρατορία. Τέλος, ο Θεόδωρος Μαγκαφάς επαναστάτησε στη Φιλαδέλφεια (1188-9), αργότερα στρατολόγησε Τουρκοµάνους και ρήµαξε τους χριστιανικούς αγροτικούς πληθυσµούς, καίγοντας και την υπέροχη εκκλησία του Αρχάγγελου Μιχαήλ στις Χώνες. Ακολούθησαν και άλλες επαναστάσεις και άλλοι στασιαστές, τόσοι πολλοί που οι ιστορικοί της εποχής κουρασµένοι µε την αφήγηση τέτοιων γεγονότων, τους αφιερώνουν µόνο λίγες λέξεις. Εξυπακούεται ότι η πρόοδος των Τούρκων την περίοδο αυτή ήταν ιδιαίτερα δυναµική, καθώς εκµεταλλεύονταν τη σύγχυση που επικρατούσε, καταλαµβάνοντας νέες πόλεις, λεηλατώντας άλλες ή παραχωρώντας στρατό σε κάποιον φιλόδοξο επαναστάτη προκειµένου να λεηλατήσει αυτός κάποιες περιοχές αντ αυτών. Η προέλαση των Τούρκων νοµάδων στα σύνορα ήταν αργή αλλά σταθερή και λόγω της εσωτερικής αποδυνάµωσης του Βυζαντινού κράτους, αλλά και λόγω των αλλεπάλληλων χτυπηµάτων που του επέφεραν οι Λατίνοι και οι βαλκανικοί λαοί σε όλη τη διάρκεια του 12ου και αργότερα του 13ου αιώνα, οπότε έγινε πρακτικά αδύνατη η αναχαίτισή τους.

15 Η ολοκληρωτική κατάρρευση της αυτοκρατορίας επήλθε µε την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 από τους Σταυροφόρους της Δ Σταυροφορίας. Ωστόσο, η δρα- µατική αυτή εξέλιξη είχε ένα θετικό επακόλουθο για τη Μικρά Ασία, τη συσπείρωση του µικρασιατικού ελληνισµού γύρω από τον αυτοκράτορα Θεόδωρο Α Λάσκαρη, τον αδελφό του Κωνσταντίνο ΙΑ και την Αυλή τους, που διέφυγαν από την Κωνσταντινούπολη βρίσκοντας καταφύγιο στη Νίκαια της Βιθυνίας, όπου ίδρυσαν την αυτοκρατορία της Νίκαιας. Άθελά τους οι Λατίνοι προκάλεσαν µε την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, τη διατήρηση της εξουσίας του Βυζαντίου στη Μικρά Ασία, σταµατώντας τη διείσδυση των Τούρκων, ιδιαίτερα µάλιστα µετά τη βυζαντινή κατάληψη της Αττάλειας (1207) στον νότο και της Σινώπης (1214) στον βορρά. Λίγα χρόνια αργότερα οι Βυζαντινοί πετυχαίνουν την πιο σηµαντική νίκη τους κατά των Σελτζούκων, την άνοιξη του Περιγραφή της µονοµαχίας του αυτοκράτορα Θεόδωρου Α Λάσκαρη µε τον Σελτζούκο σουλτάνο Καϊχοσρόη Ο ιστοριογράφος της εποχής, Γεώργιος Ακροπολίτης, στο έργο του «Χρονική Συγγραφή» (έκδ. Heisenberg, σ. 16-7), µας δίνει µια περιγραφή της µονοµαχίας των δύο ηγετών µε το µακάβριο αποτέλεσµα που έκρινε τη µάχη της Αντιόχειας: «Όταν ο σουλτάνος άρχισε να κερδίζει τη µάχη αναζήτησε τον βασιλέα (Θεόδωρο Λάσκαρη). Κάποιος του τον έδειξε. Εκείνος ορµά όσο µπορούσε πιο γρήγορα εναντίον του βασιλέα βασιζόµενος στη σωµατική του δύναµη (ήξεραν καλά ο ένας τον άλλο) και τον χτυπά κατακέφαλα µε ρόπαλο. Ο βασιλέας παθαίνει σκοτοδίνη από το χτύπηµα και πέφτει από το άλογο. Λένε ότι από το χτύπηµα µπερδεύτηκε και το άλογο, δεν ξέρω όµως αν τραυµατίστηκε για δεύτερη φορά από τον σουλτάνο. Ο βασιλέας, χωρισµένος από το άλογό του, σαν να γέµισε από θεϊκή δύναµη, στάθηκε όρθιος και τραβάει το σπαθί από τη θήκη. Ενώ ο σουλτάνος γύριζε και έλεγε αλαζονικά «πιάστε αυτόν εδώ», ο βασιλέας χτυπά τα πίσω πόδια του αλόγου του σουλτάνου (ήταν µια µεγαλόσωµη φοράδα). Ο σουλτάνος πέφτει σαν από πύργο και αµέσως του κόβεται το κεφάλι, χωρίς ούτε ο βασιλέας ούτε κανένας απ όσους ήταν κοντά του να ξέρει ποιος το έκοψε. Έτσι νικάει ο βασιλέας, αν και η µάχη είχε στραφεί εναντίον του» (νεοελληνική απόδοση). Ο αυτοκράτορας της Νίκαιας, Θεόδωρος Α Λάσκαρης, σε Φορητή αµφιπρόσωπη εικόνα στη β όψη της οποίας απεικο-

16 1211, όταν ο Θεόδωρος Α Λάσκαρης νίκησε τον σουλτάνο του Ικονίου, Καϊχοσρόη Α στην Αντιόχεια του Μαιάνδρου, σκοτώνοντάς τον σε ηρωική µονοµαχία. Παρόλα αυτά οι Σελτζούκοι πέτυχαν να εδραιώσουν την παρουσία τους στον Εύξεινο Πόντο και να γίνουν επικυρίαρχοι των Μεγάλων Κοµνηνών της Τραπεζούντας έως το 1222/3, οπότε µια µεγάλη εκστρατεία τους κατά της Τραπεζούντας απέτυχε, σύµφωνα µε την ποντιακή παράδοση χάρη στη θαυµατουργή παρέµβαση του αγίου Ευγενίου, πολιούχου της πόλης. Η Νίκαια και το Ικόνιο στο α µισό του 13ου αιώνα Τα σύνορα µεταξύ Νίκαιας και Ικονίου παρέµειναν σχετικά σταθερά για µισό αιώνα µεταξύ του 1211 και της µεταφοράς της πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη το Οι Βυζαντινοί, µετά την απώλεια της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους, επικεντρώθηκαν για πολλές δεκαετίες στη Νίκαια και τη διατήρηση της εξουσίας τους στη Μικρά Ασία, αναδιοργάνωσαν τις αµυντικές τους δυνάµεις και γενικά επειδή τόσο οι Έλληνες όσο και οι Σελτζούκοι ήταν απασχοληµένοι µε άλλους εχθρούς, διατήρησαν σχετικά καλές σχέσεις µεταξύ τους. Επί µισό αιώνα σταµάτησαν να πολεµούν, γεγονός που συνέβαλε στο να αυξάνονται και να πληθύνονται τα αγαθά της ειρήνης και στις δύο πλευρές. Λόγω αυτών των συγκυριών, αρκετοί Έλληνες χριστιανοί τάχθηκαν στο πλευρό των Τούρκων µαζί µε Άραβες και Πέρσες, αναρριχώµενοι σε καίριες θέσεις της διοίκησης και του στρατού των Σελτζούκων. Αρκετοί Έλληνες εµφανίζονται ακόµα και µε τον ανώτερο τίτλο του εµίρη. Κάποιος Γαβράς είχε αυτόν τον τίτλο στις αρχές του 12ου αιώνα, όπως και ο Μαυροζώµης που έφτασε σε υψηλή θέση στο σουλτανάτο των Σελτζούκων τον 13ο αιώνα και έπαιξε σηµαντικό ρόλο στις εκστρατείες τους κατά της Αρµενικής Κιλικίας. Στα βακούφια (θρησκευτικά κληροδοτήµατα) της ίδιας εποχής αναφέρονται τα ονόµατα και άλλων Ελλήνων αριστοκρατών είτε µε τον τίτλο του εµίρη είτε µε µεγάλη κτηµατική περιουσία στην περιοχή του Ικονίου (σηµ. Κόνια). Υπάρχει ένας εµίρης µε το όνοµα Τορνίκ Τοκάτ (13ος αιώνας), που εικάζεται ότι ήταν µέλος της βυζαντινής οικογένειας των Τορνίκηδων, ενώ ο Κυρ Φαρίντ (όνοµα που θυµίζει το βυζαντινό Βάρδας ή το αρµένικο Βαρτά) διοικούσε το εµιράτο του Ακσεχίρ. Στην ίδια Αυλή δρούσε ο Ιχτιγιάρ αλ-ντιν Χασάν ιµπν Γαβράς. Στη διοίκηση των Σελτζούκων Λιθογραφία του 19ου αιώνα, στην οποία αναπαρίσταται η Τµήµα ανάγλυφου από το φρούριο του Ικονίου του 13ου αιώνα,

17 υπήρχε καλά επανδρωµένη ελληνική υπηρεσία, µε τον βυζαντινό τίτλο νοταράν, για να ρυθµίζουν τις εξωτερικές και εσωτερικές σχέσεις µε τους ελληνόφωνους. Είναι οι υπάλληλοι αυτής της Υπηρεσίας που συνέταξαν τους όρους της συνθήκης µεταξύ του σουλτάνου και του Βυζαντινού ηγέτη της Τραπεζούντας, µετά την κατάκτηση της Σινώπης το Στις εµπορικές συναλλαγές µε την Κύπρο, Σελτζούκος πρέσβης ήταν κάποιος Κυρ Αλέξιος, ενώ πριν από την περίφηµη επίσκεψη του Σελτζούκου σουλτάνου Κιλίτζ Αρσλάν Β στην Κωνσταντινούπολη το 1162, ο σουλτάνος έστειλε τον χριστιανό καγκελάριό του, Χριστόφορο, να προετοιµάσει το έδαφος. Στα τέλη του 12ου αιώνα µνηµονεύεται ένας Έλληνας δικηγόρος στη Μελιτηνή, ο Παπα-Μιχαήλ, που ήταν υπεύθυνος για την είσπραξη των φόρων και δύο Έλληνες µουσικοί στην Αυλή του σουλτάνου του Ικονίου. Την ιστορία των µουσικών δίνει ο Βυζαντινός ιστοριογράφος και πολυµαθής λόγιος Γεώργιος Παχυµέρης, από τον οποίο µαθαίνουµε ότι κατάγονταν από τη Ρόδο, εργάστηκαν για ένα διάστηµα ως µουσικοί και αργότερα ως σύµβουλοι του σουλτάνου, είχαν µάθει να διαβάζουν ακόµα και αραβικά, αλλά λόγω της απειλητικής παρουσίας των Μογγόλων στη Μικρά Ασία κατά τον 13ο αιώνα, επέστρεψαν στα ελληνικά εδάφη, στην υπηρεσία του αυτοκράτορα, ο ένας ως παρακοιµώµενος και ο άλλος ως µέγας εταιρειάρχης. Ο Μιχαήλ Παλαιολόγος, µετά τη φυγή του από το βασίλειο των Λασκάρεων στη Νίκαια, υπηρέτησε ως κοντόσταυλος του σουλτάνου του Ικονίου, δηλαδή υπεύθυνος για τα χριστιανικά στρατεύµατα του σουλτανάτου. Γνωρίζουµε ότι στο Κιοσέ Νταγ το 1243, στη γνωστή σύγκρουση των Σελτζούκων µε τους Μογγόλους, υπήρχε σώµα Φράγκων και Ελλήνων στον στρατό του σουλτάνου. Βλέπουµε, τέλος, Βυζαντινούς ακρίτες να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους Τούρκους έως και τη δεύτερη πενηνταετία του 13ου αιώνα. Ας µην ξεχνάµε επίσης το φαινόµενο των µεικτών, χριστιανο-µουσουλµανικών, γάµων, το οποίο αποτελεί ουσιαστικά µόνο ένα µικρό υποκεφάλαιο του συνόλου των αµοιβαίων επιρροών και αλληλεπιδράσεων µεταξύ των βυζαντινών πληθυσµών της Μικράς Ασίας και των Σελτζούκων του Ρουµ, επιδράσεων και πολιτιστικών ανταλλαγών σε όλους τους χώρους και τις εκφάνσεις του πολιτισµού, τη διοίκηση, την τέχνη, τα γράµ- µατα, τις επιστήµες, τη σκέψη, τη διαµόρφωση της κοινωνίας. Για να θυµηθούµε τα λόγια του Edward W. Said: «Όλοι µα όλοι οι πολιτισµοί συνδέονται κάπως µεταξύ τους.

18 Μερική ευθύνη γι αυτή τη συσχέτιση φέρει και η ύπαρξη αυτοκρατοριών. Κανένας, λοιπόν πολιτισµός δεν είναι µοναδικός και αµιγής. Είναι όλοι τους νόθοι, ετερογενείς, εξαιρετικά διαφοροποιηµένοι, και οπωσδήποτε µη µονολιθικοί». Ο ιδρυτής του εµιράτου των Ντανισµεντιδών, Μαλίκ Ντανισµέντ Γαζί, είχε παντρευτεί Ελληνίδα, ενώ ο ονοµαστός σουλτάνος του Ικονίου Καϊχοσρόης Α γεννήθηκε από µια χριστιανή παλλακίδα του χαρεµιού του πατέρα του, Κιλίτζ Αρσλάν Β και στη συνέχεια παντρεύτηκε και εκείνος µια Βυζαντινή αριστοκράτισσα. Τα παιδιά αυτών των γάµων συνήθως υιοθετούσαν τη µουσουλµανική θρησκεία και γι αυτό αναφέρονται στις βυζαντινές πηγές (Άννα Κοµνηνή) µε τον µειωτικό και απαξιωτικό χαρακτηρισµό «µειξοβάρβαροι». Βέβαια, το ότι ένα µέρος του χριστιανικού πληθυσµού της Ανατολής συνεργάστηκε µε τους Τούρκους κατακτητές ή δεν αποκλείστηκε από θέσεις στη διοίκηση και στον στρατό, δεν σηµαίνει ότι η πλειοψηφία του χαροποιήθηκε και υποστήριξε την τουρκική κατάκτηση. Οι λεηλασίες, η υποδούλωση, οι σφαγές που πολλές φορές συνόδευαν τις τουρκοµανικές επιδροµές, οι καταστροφές εκκλησιών και η µετατροπή τους σε τζα- µιά, ασφαλώς δεν ήταν ευχάριστα γεγονότα για την κοινωνία που πληττόταν. Εξάλλου υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Τούρκοι στρατολογούσαν αγόρια από τους χριστιανούς της Ανατολής σε όλο το διάστηµα από τον 11ο έως και τον 17ο αιώνα, µέσω του θεσµού του γκιουλάµ, όπως αποκαλούνταν στους Σελτζούκους ή του ντεβσιρµέ (παιδοµαζώ- µατος) των Οθωµανών. Ονοµαστό ήταν το σκλαβοπάζαρο στη Σεβάστεια (Σίβας) στην ανατολική Μικρά Ασία, ενώ έχει σωθεί η δραµατική αίτηση που απεύθυναν (1456) οι Έλληνες της δυτικής Μικράς Ασίας στους Ιππότες της Ρόδου, παρακαλώντας τους να µεσολαβήσουν στον πάπα Κάλιξτο Γ (1455-8) προκειµένου να τους πάρει από τα τουρκικά εδάφη για να µην χάσουν τα παιδιά τους από τους εξισλαµισµούς. Στην πραγµατικότητα, οι Τούρκοι υιοθέτησαν παλαιότερη παραδοσιακή µορφή διακυβέρνησης που ίσχυσε σε χώρες του Ισλάµ σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, κατά την οποία έπειτα από µια επιδροµή οι νικητές έπαιρναν ως δώρο ή οµήρους τους νέους ή πιθανόν τους αγόραζαν, ενώ κάποιες φορές, συνήθως γιοι αρχόντων, εκουσίως αποστατούσαν από το γνώριµο περιβάλλον τους, κατά παρότρυνση των οικογενειών τους που ήθελαν µε τέτοιους ελιγµούς να περιφρουρήσουν την προνοµιακή τους θέση, προσηλυτίζονταν στον µουσουλµανισµό και αφού µορφώνονταν σε ειδικά σχολεία, απορροφούνταν σε ειδικές στρατιωτικές µονάδες (π.χ. οι Γενίτσαροι επί Οθωµανών) ή Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας απηύθυναν έκκληση στους Ιππό-

19 Μια διαφορετική προσέγγιση του θεσµού του παιδοµαζώµατος Ο θεσµός της επάνδρωσης του στρατιωτικού και διοικητικού µηχανισµού από δούλους δεν ήταν οθωµανική εφεύρεση. Τη βρίσκουµε και σε άλλες νοµαδικές αυτοκρατορίες, όπως στους Πάρθους οι οποίοι συγκρούστηκαν µε τον στρατό του Μάρκου Αντωνίου και τον νίκησαν, έχοντας µόνο 400 ελεύθερους επί συνόλου ανδρών. Την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι Αββασίδες χαλίφες αγοράζοντας Τούρκους δούλους από τις ασιατικές στέπες και εκπαιδεύοντάς τους ως στρατιώτες και διοικητικούς υπαλλήλους. Οι Οµµαϋάδες χαλίφες της Κόρδοβας διατηρούσαν σωµατοφυλακή δούλων, που τους αγόραζαν από τους Φράγκους γείτονές τους οι δούλοι αυτοί τύχαινε να είναι Σλάβοι, εξ ου και η προέλευση της λέξης «σκλάβος». Το ίδιο φαινόµενο παρατηρείται και στο καθεστώς των Μαµελούκων της Αιγύπτου, οι οποίοι αρχικά ήταν δούλοι πολεµιστές της δυναστείας των Αγγιουβιδών. Μαµλούκ. Στα αραβικά σηµαίνει κάτι το οποίο κανείς κατέχει και του οποίου είναι ιδιοκτήτης. Είναι γνώρισµα της ζωής του νοµάδα µε τα πολυάριθµα κοπάδια ζώων ότι έχει µάθει να εξηµερώνει και να γυµνάζει άλλα ζώα, όπως τον σκύλο, την καµήλα και το άλογο, για να ελέγχει τις αγέλες. Η εκγύµναση των µη ανθρώπινων βοηθών του συνιστά το υπέρτατο κατόρθωµά του. Κατά τον A. Toynbee, oι Οθωµανοί διατήρησαν την αυτοκρατορία τους κρατώντας ακριβώς αυτή τη συνήθεια της νοµαδικής τέχνης τους, µόνο που αντί για ζώα εκπαίδευαν δούλους ως ανθρώπινους βοηθούς τους, προκειµένου να διατηρήσουν την τάξη µέσα στην «ανθρώπινη αγέλη». «το οθωµανικό σύστηµα έπαιρνε διαρκώς τέκνα από τους γονείς τους, αποθάρρυνε τις οικογενειακές φροντίδες κατά τη διάρκεια των πιο δραστήριων χρόνων της ζωής τους, δεν τους επέτρεπε να έχουν σταθερή ιδιοκτησία τους δίδασκε έναν ξένο νόµο και µια ξένη ηθική και θρησκεία και τους κρατούσε διαρκώς µε την επίγνωση ότι πάντοτε ένα ξίφος είναι πάνω από το κεφάλι τους» (A. H. Lybyer). Και όµως αυτό το σύστηµα λειτούργησε µε απόλυτη επιτυχία και θεωρείται ως µία από τις βασικότερες αιτίες της οθωµανικής σφριγηλότητας. Από τη στιγµή που επιτράπηκε, στα τέλη του 16ου αιώνα, η είσοδος στο σώµα των γενιτσάρων σε όλους τους ελεύθερους µουσουλµάνους πλην των νέγρων, η πειθαρχία και η αποδοτικότητα µειώθηκαν και το οθωµανικό σύστηµα παρήκµασε και κατέπεσε (A. Toynbee, «Σπουδή της Ιστορίας», Αθήνα 1962, σ ). Στα τέλη του 12ου αιώνα στα- µατά στην Αίγυπτο η παραγωγή

20 έπαιρναν καίριες θέσεις στην Αυλή και στη Διοίκηση. Πρόκειται για ένα σύστηµα που εφαρµόστηκε αδιάλειπτα στην Ανατολή έως και την οθωµανική εποχή. Οι Έλληνες και η θέση τους στην τουρκική κοινωνία Όταν ο Μάρκο Πόλο πέρασε τον 13ο αιώνα από τα εδάφη της Μικράς Ασίας, αναφέρεται σε Έλληνες και Αρµένιους αγρότες, εµπόρους και τεχνίτες που ζούσαν ανάµικτοι µε τους Τουρκοµάνους στις πόλεις και τα χωριά, διαδραµατίζοντας έναν πολύ δυναµικό ρόλο στην αναπτυσσόµενη οικονοµική ζωή των µουσουλµάνων της χερσονήσου. Υπάρχουν µαρτυρίες επίσης για Έλληνες χριστιανούς αρχιτέκτονες ή και εξισλαµισµένους που εργάζονταν µαζί µε µουσουλµάνους οµοτέχνους τους χαρακτηριστικά παραδείγ- µατα αποτελούν ένας Έλληνας από το Ικόνιο τον 13ο αιώνα, ο Καλογιάν αλ-κουνεβί, επίσης ο Θυριανός, κάποιος Σεβαστός που έλαβε µέρος στην ανοικοδόµηση των τειχών της Σινώπης (1215), ο Έλληνας αρχιτέκτονας που προσέλαβε ο διάσηµος ποιητής και φιλόσοφος του Ικονίου Τζελαλεντίν Ρούµι για να χτίσει ένα τζάκι στο σπίτι του, και τέλος ο Νικοµηδιανός, ένας Έλληνας αρχιτέκτονας που µνηµονεύεται στο Βιλαγέτ-ναµέ (µυθικό έργο µε ιστορικά στοιχεία για τη ζωή του Χατζή Μπεκτάς, ιδρυτή του γνωστότερου τάγµατος δερβίσηδων της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας, των Μπεκτασήδων) και ο οποίος λέγεται ότι έχτισε τον τάφο του Χατζή Μπεκτάς. Έλληνες ή Σύριοι ήταν οι περισσότεροι γιατροί των Σελτζούκων σουλτάνων και των αριστοκρατικών τους οικογενειών, ενώ οι καλύτεροι υφαντές χαλιών και λεπτών µεταξωτών επίσης ήταν Έλληνες και Αρµένιοι συµβάλλοντας αργότερα και στην ανάπτυξη της οθωµανικής υφαντουργίας, όπως µας πληροφορούν ο Μάρκο Πόλο (13ος αιώνας) και ο Ιµπν Μπατούτα, ο Μαροκινός περιηγητής του 14ου αιώνα. Επίσης σηµαντική ήταν η παρουσία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας στη µεταλλουργία, συνεχίζοντας την αρχαία παράδοση της περιοχής έως και την Οθωµανική εποχή, ενώ σύµφωνα µε µια παράδοση, ένας Έλληνας χρυσοχόος από την Τραπεζούντα δίδαξε την τέχνη της χρυσοχοΐας στον σουλτάνο Σελίµ Α. Για πολλούς αιώνες οι Τούρκοι διδάσκονταν τη ναυτική τέχνη από τους Έλληνες από τον πρώτο ναυτικό στόλο τους που κατασκευάστηκε από Σµυρναίους τον 11ο αιώνα ως την εγκαθίδρυση του πρώτου ναυτικού οπλοστασίου στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα. (Βρυώνης, σ ). Σελτζουκικό χάνι, πανδοχείο του 13ου αιώνα, στην οδική αρτη-

21 Βεβαίως, υπολογίζεται ότι ο αριθµός των χριστιανών που έγιναν µε αυτόν τον τρόπο µουσουλµάνοι ήταν µικρός σε κάθε συγκεκριµένη εποχή. Από τους πιο διάσηµους ελληνικής καταγωγής γκιουλάµ ήταν ο Τζελαλεντίν Καράταϋ (13ος αιώνας), ο οποίος έφτασε να θεωρείται ένας από τους τέσσερις στύλους του σελτζουκικού κράτους και υπεύθυνος για τον διορισµό βεζίρηδων και άλλων ανώτατων αξιωµατούχων. Είχε µυηθεί στον Σουφισµό από τον περίφηµο σεΐχη Σουχραβαρντί και ανήκε στον κύκλο του Τζελάλ αλ ντιν Ρούµι. Επίσης ο Αµίν αλ-ντιν Μικαήλ, ανήκε στην ίδια κατηγορία, και από τη θέση του ναΐµπ αλ-χάντρα έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στη µεταρρύθµιση του οικονοµικού µηχανισµού των Σελτζούκων. Τέλος, δούλος ελληνικής καταγωγής που διέπρεψε στη λογοτεχνία του 13ου αιώνα ήταν ο Σαµς αλ-ντιν Χας Ογούζ, για το λογοτεχνικό ύφος του οποίου ο Πέρσης χρονικογράφος της Αυγής του Ικονίου Ιµπν Μπίµπι έλεγε ότι «τα καλλιγραφήµατά του έλαµπαν σαν περιδέραιο µε πολύτιµους λίθους». Είναι φανερό λοιπόν ότι οι νέοι αυτοί όχι µόνο προσαρµόστηκαν πλήρως στη ζωή της Ανατολής, αλλά παράλληλα προσέφεραν σηµαντικά σε όλες τις εκφάνσεις του πολιτισµού της. Την εποχή αυτή οι Βυζαντινοί ξανάχτισαν οχυρές πόλεις, τα γράµµατα άνθησαν, η οικονοµία τους αναβίωσε, τα µοναστήρια και άλλα εκκλησιαστικά ιδρύµατα πολλαπλασιάστηκαν. Το Ικόνιο µετατράπηκε σε εµπορικό, βιοτεχνικό και τελικά πολιτισµικό κέντρο του τότε µουσουλµανικού κόσµου, ενώ το σουλτανάτο του Ρουµ γνώρισε και αυτό τη µεγαλύτερη ακµή του. Κατέκτησε σηµαντικά λιµάνια στον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο (Σινώπη, Αττάλεια, Αλάγια), καθυπόταξε άλλες τουρκικές φυλές και εδραίωσε την παρουσία του στον Ταύρο και στα ανατολικά σύνορα. Η ενοποίηση όλων αυτών των περιοχών υπό το Ικόνιο σε συνδυασµό µε την ειρήνη και τη σταθερότητα, επέτρεψαν την ανάπτυξη της οικονοµίας και του εµπορίου. Η πιο εντυπωσιακή µαρτυρία για την ακµή αυτή θεωρούνται τα πολυάριθµα καραβανσεράγια και τα πανδοχεία (χάνια) που χτίστηκαν τον 13ο αιώνα αλλά και τα νέα ισχυρά τείχη. Οι σελτζουκικές πόλεις, ιδιαίτερα το Ικόνιο, αλλά και η Σεβάστεια, η Καισάρεια, η Θεοδοσιούπολη, γέµισαν από περίτεχνα µνηµεία, τεµένη, θρησκευτικές σχολές-µεντρεσέδες, µαυσωλεία, δείγµατα µιας µοναδικής τέχνης που συνδυάζει την κουλτούρα των Περσών, των Αράβων, των Ελλήνων και φυσικά των Τούρκων. Τα ελληνικά τρωγλοδυτικά µοναστήρια στις περιοχές της Καππαδοκίας γνώρισαν τη µεγαλύτερη ακµή τους κατά τον 13ο αιώνα, τον καιρό Φοινικόδεντρα, δικέφαλοι αετοί και λιοντάρια λεπτοµέρεια από Λαξευµένες εκκλησίες, κατοικίες, µοναστήρια στους βράχους Ο ιδρυτής του µοναστικού ισλα- µικού τάγµατος των Μεβλεβή-

22 των Σελτζούκων, γεγονός που συνιστά σηµαντική µαρτυρία για τον σεβασµό που οι τελευταίοι επέδειξαν προς το χριστιανικό στοιχείο των περιοχών τους. Μέσα σε αυτή την κοσµοπολίτικη ατµόσφαιρα, όπως είναι αναµενόµενο, άκµασαν και τα γράµµατα και η γενικότερη πνευµατική παραγωγή. Η αυλική ιστοριογραφία εκπροσωπείται από τον εξέχοντα Ιµπν Μπίµπι, ο οποίος στο περίφηµο Seljuk-name του διεκτραγωδεί τις φοβερές µογγολικές επιδροµές του 13ου αιώνα που δηµιούργησαν κλίµα πανικού όχι µόνο στο Ισλάµ αλλά και στη χριστιανοσύνη. Η ποίηση εξάλλου και η φιλοσοφική σκέψη έφτασαν στο απόγειό τους µε τον κορυφαίο ανθρωπιστή ποιητή και φιλόσοφο του Μεσαίωνα, Τζελαλεντίν Ρούµι ( ), τον «Εξαίσιο Ρωµιό», όπως µεταφράζεται το όνοµά του στα ελληνικά, από την Μπαλχ (Balkh), πόλη της αρχαίας Βακτριανής, γνωστό κέντρο του ελληνιστικού πολιτισµού από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, περιοχή που σήµερα ανήκει στο Αφγανιστάν. Ο Τζελαλεντίν Ρούµι Ο Ρούµι ήταν ποιητής, φιλόσοφος, δηµιουργός της τελετουργίας των περιδινούµενων (ή στροβιλιζόµενων) Δερβίσηδων (η τελετή Σεµά στα περσικά) και ουσιαστικά ιδρυτής και δάσκαλος σε ένα από τα πιο πρωτοποριακά σχολεία του κόσµου, όσον αφορά τη φιλελεύθερη ιδεολογία και το εκπαιδευτικό του πρόγραµµα, την περιώνυµη Σχολή των Μεβλεβί (από το Μεβλανά = ο Δάσκαλός µας, όπως αποκαλείται ακόµα και σήµερα από τους οπαδούς του). Στο Ικόνιο των Σελτζούκων έφτασε µε την οικογένειά του από τα βάθη της Κεντρικής Ασίας, προκειµένου να ξεφύγουν από τις βαρβαρικές ορδές των Μογγόλων που ξεχύθηκαν σαν λαίλαπα στην Ανατολή από τη δεύτερη δεκαετία του 13ου αιώνα. Ο Ρούµι έγραψε τους στίχους του είτε στην περσική, τη γλώσσα των διανοουµένων της εποχής του, είτε στην αραβική είτε στην ελληνική, δεδοµένου ότι ήταν γνώστης της ελληνικής γλώσσας και ένθερµος θιασώτης της ελληνικής παιδείας. Το έργο του Ρούµι διδάσκεται εδώ και δεκαετίες στα µεγαλύτερα πανεπιστήµια του κόσµου. Ο R. Nicholson, καθηγητής του Πανεπιστηµίου του Κέιµπριτζ, τον θεωρούσε τον µεγαλύτερο ποιητή όλων των εποχών, ενώ ο καθηγητής Arberry, επίσης του Κέι- µπριτζ, υποστήριζε ότι ο Ρούµι, είναι «σίγουρα ο µεγαλύτερος µυστικιστής ποιητής του ανθρώπινου γένους». Το πολύστιχο ποίηµά του, το Μεθνεβί, αποκαλείται ακόµα και σήµερα Το Κοράνι του Μυστικισµού, καθώς θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα Οι δερβίσηδες αποτελούν µέλη αδελφοτήτων που βασίζονται Ο Σωκράτης και δύο µαθητές του µικρογραφία από εικονο-

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός

Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός Ο Αλέξιος Γ Μέγας Κομνηνός ήταν αυτοκράτορας της Τραπεζούντας από τις 22 Δεκεμβρίου 1349 ως τις 20 Μαρτίου 1390. Ήταν γιος του Αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Βασίλειου Α και της ερωμένης του, Ειρήνης, κόρης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα Κεφ. 3. Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) Υποκεφάλαιο 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) Φύλλο εργασίας 1. Από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 12 Ενδέκατος Αιώνας (α μισό): Βασίλειος Β Βουλγαροκτόνος (976-1025) Κων/νος Η (1025-1028) - Ρωμανός Γ Αργυρός (1028-1034) - Μιχαήλ Δ Παφλαγών (1034-1041) - Μιχαήλ Ε Καλαφάτης

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΠΑΡΑΚΜΑΖΕΙ ΚΑΙ ΥΠΟΚΥΠΤΕΙ ΣΕ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ. η ψ η. ΔÔ ÏˆÛÛ ÚÈ ÙÔ Ì ı Ì ÙÔ. ª ı Óˆ ÙÔ Ì ıëì ÌÔ Ì ÛÎ ÛÂÈ

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΠΑΡΑΚΜΑΖΕΙ ΚΑΙ ΥΠΟΚΥΠΤΕΙ ΣΕ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ. η ψ η. ΔÔ ÏˆÛÛ ÚÈ ÙÔ Ì ı Ì ÙÔ. ª ı Óˆ ÙÔ Ì ıëì ÌÔ Ì ÛÎ ÛÂÈ Δ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΠΑΡΑΚΜΑΖΕΙ ΚΑΙ ΥΠΟΚΥΠΤΕΙ ΣΕ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ 28. Το κράτος αντιμετωπίζει μεγάλα εσωτερικά προβλήματα Π ε ρ ί λ η ψ η Οι τελευταίοι αυτοκράτορες της μακεδονικής δυναστείας έφτιαξαν νέους νόμους,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΥΤΕΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Κωνσταντίνος Κ. Χατζόπουλος Καθηγητής Άφιξη & εγκατάσταση των Τούρκων στη Μ. Ασία «Σουλτανάτο του Ρουµ» Αυτοκρατορία των Ιλχανιδών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από. τους Σταυροφόρους (1054-1204)

Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από. τους Σταυροφόρους (1054-1204) Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) 1 Οι μαθητές: Διδακτικοί στόχοι 1. Να μελετήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα)

Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα) Κεφάλαιο 6 Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή () Μετά την πολιτική αστάθεια στα τέλη του 11ου αιώνα, την εξουσία στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία πήρε η δυναστεία των Κομνηνών (1081--1185). Μετά

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε

Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε Καληνύχτα Κεμάλ, τραγουδούσαμε Στα σύνορα Τουρκίας Ιράκ Μαριάννα Κορομηλά Με δυο γέρικες καμήλες κι ένα «κίτρινο» φαρί (κίτρινο ήταν το πούλμαν) φτάσαμε την περασμένη Κυριακή, 8 Ιουνίου, στα βόρεια της

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 10 O Δέκατος Αιώνας (α μισό): Λέων Ϛ Σοφός (886-912) - Αλέξανδρος Α (912-913) Κων/νος Ζ Πορφυρογέννητος 913-959 (Ρωμανός Α Λεκαπηνός 920-944) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος Γενικά α. Τα Λατινικά κράτη Στη θέση της βυζαντινής αυτοκρατορίας που καταλύθηκε εγκαθίστανται οι Φράγκοι: ένα μωσαικό κρατιδίων και ηγεμονιών. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία τους είναι δύναμη λόγω των πολλών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610 641) ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ εσωτερική αναδιοργάνωση θέματα δημιουργία θεμάτων: αρχικά στρατιωτικές μονάδες μετακινούμενες ανά την επικράτεια οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες.

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:... ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΥΠΟΓΡΑΦΗ:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Διάρκεια: 2 ώρες Τάξη : Β Γυμνασίου Ημερ.: 04/06/2014 Ονοματεπώνυμο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ.

ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 479 323 π.χ. Α. Η ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΤΗΣ ΔΗΛΟΥ Ή Α ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ (478 431 π.χ.) ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ 1. Οι ελληνικές πόλεις παραμέρισαν τις διαφορές τους και συμμάχησαν για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. Ο Αθανάσιος Διάκος

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Τα Πανεπιστίμια του Βυζαντίου Οι Βυζαντινοί έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, παρ' όλο που στην αυτοκρατορία υπήρχαν πολλοί αναλφάβητοι. Γενικά στο Βυζάντιο η παιδεία δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΑΔΑΣ Α 1. Να προσδιορίσετε την έννοια του όρου «Βυζάντιο» και να αναφέρετε τις χρονικές περιόδους διαίρεσης της ιστορίας του. Να αναφέρετε επίσης με ποιο όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου

Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 3. Ξενοφών Γρύλλου Ερχιεύς Ερωτήσεις ανοικτού τύπου 1. Η ΖΩΗ ΤΟΥ 1. Να δώσετε βασικές πληροφορίες για την καταγωγή του Ξενοφώντα και για το οικογενειακό περιβάλλον µέσα στο οποίο µεγάλωσε. 2. Σε ποια εποχή

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων Φύλλο εργασίας 1. «Αυτό το έτος (Α.Μ. 6177=691 μ.χ.) ο Ιουστινιανός από ανοησία έλυσε την ειρήνη, την οποία είχε συνομολογήσει με τον (Χαλίφη) Abd al

Διαβάστε περισσότερα

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 27 Ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 27 Ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 27 Ης ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2013 Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 1. Περίληψη Στα τέλη του ογδόου αιώνα π.χ., οι Έλληνες ζούσαν σε ανεξάρτητες πόλεις-κράτη.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας.

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Κατά τον Παυσανία, ήταν γιος και διάδοχος του Νύκτιμου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε. ΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης με εκείνα της στήλης. Δύο στοιχεία της στήλης περισσεύουν. 1. Γαληνοτάτη Δημοκρατία 2. Ουγενότοι 3. Όθων 4. Ιωάννης ατάτζης 5. Διαφωτισμός α. γία Ρωμαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ;

Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση. της κρίση ; Το ISIS καταρρέει. Λύση του δράματος ή εξάπλωση Τετάρτη 30 Δεκεμβρίου 2015 της κρίση ; Του Γεωργίου Κ. Φίλη Ph.D.* Τη στιγμή αυτή οι τύχες του πολέμου τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία φαίνεται να έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 1 ο : Από το θάνατο του Ιουστινιανού ως την αποκατάσταση των εικόνων & τη συνθήκη του Βερντέν Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα