ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(2): Η επίδραση της αερόβιας άσκησης και του συνδυασμού αερόβιας άσκησης και άσκησης με αντιστάσεις στα επίπεδα λιπιδίων Στοιχεία από την επιδημιολογική μελέτη «ΑΤΤIKH» ΣΚΟΠΟΣ Η παρούσα εργασία είχε ως στόχο την εκτίμηση της συσχέτισης της αερόβιας άσκησης καθώς και του συνδυασμού αερόβιας άσκησης και άσκησης με αντιστάσεις (βάρη) με το λιπιδαιμικό προφίλ και με συγκεκριμένα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά ανδρών και γυναικών. ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ Στη μελέτη συμμετείχαν υγιείς άνδρες και γυναίκες (ηλικίας >18 ετών), από το λεκανοπέδιο της Αττικής, σύμφωνα με την κατανομή ανά πόλη, φύλο και ηλικία. Οι συμμετέχοντες κατατάχθηκαν σε ασκούμενους με αερόβιες δραστηριότητες ως μη ενεργοί, επαρκώς ενεργοί και υψηλά ενεργοί (με βάση το Διεθνές Ερωτηματολόγιο για τη Φυσική Δραστηριότητα), όπως και σε ασκούμενους με αερόβια άσκηση και βάρη. Αξιολογήθηκαν το λιπιδαιμικό προφίλ (ολική, LDL, HDL-χοληστερόλη, τριακυλογλυκερόλες, απολιποπρωτεΐνη ΑΙ και Β) και τα ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων (βάρος, ύψος, περιφέρεια μέσης και ισχίων). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ- ΤΑ Από τους συμμετέχοντες στην αερόβια άσκηση, 480 (31,7%) άνδρες και 502 (32,9%) γυναίκες κατηγοριοποιήθηκαν ως επαρκώς ενεργοί, ενώ 100 (6,6%) άνδρες και 93 (6,1%) γυναίκες ως υψηλά δραστήριοι. Ενενήντα (5,9%) άνδρες και 49 (3,2%) γυναίκες δήλωσαν ότι έκαναν συνδυασμένη άσκηση με βάρη. Σε σύγκριση με τους έντονα ασκούμενους, οι άνδρες που ασκούνταν με συνδυασμένη με βάρη άσκηση είχαν κατά μέσον όρο 10% χαμηλότερη LDL-χοληστερόλη, ενώ οι γυναίκες παρουσίασαν LDL-χοληστερόλη μειωμένη κατά 12,6% σε σχέση με τις υψηλά δραστήριες (Ρ=0,05). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι η συνδυασμένη με βάρη άσκηση βελτιώνει τα επίπεδα LDL-χοληστερόλης των φαινομενικά υγιών ατόμων περισσότερο απ ό,τι η έντονη αερόβια άσκηση. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2009, 26(2): Κ. Τάμπαλης, 1 Δ. Παναγιωτάκος, 1 Χ. Πίτσαβος, 2 Χ. Χρυσοχόου, 2 Ι. Σκούμας, 2 Σ. Κάβουρας, 2 Λ. Συντώσης, 1 Χ. Στεφανάδης Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας- Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα 2 Α Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα The influence of aerobic and resistance exercise on the lipidlipoprotein profile: Evidence from the ATTICA epidemiological study Λέξεις ευρετηρίου Αερόβια άσκηση Άσκηση με αντιστάσεις Λιπίδια Τριακυλογλυκερόλες Χοληστερόλη Abstract at end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Στους σπουδαιότερους παράγοντες για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων περιλαμβάνονται τα υψηλά επίπεδα λιπιδίων (τριακυλογλυκερόλες, ολική και LDL-χοληστερόλη) και τα χαμηλά επίπεδα της HDL-χοληστερόλης. 1,2 Η φυσική δραστηριότητα αποτελεί έναν ισχυρό προστατευτικό παράγοντα στην ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων. 3 Η προστασία που παρέχει η φυσική δραστηριότητα στην εκδήλωση των καρδιαγγειακών παθήσεων οφείλεται στη μείωση του σωματικού βάρους και της αρτηριακής υπέρτασης, 4 καθώς και στην επίδρασή της σε παράγοντες φλεγμονής και θρόμβωσης 5 και την ινσουλινοευαισθησία. 6 Η σχέση της φυσικής δραστηριότητας με το λιπιδαιμικό προφίλ των ανθρώπων δεν έχει προσδιοριστεί σαφώς, εξαιτίας των παρεμβάσεων με διαφορετικά είδη άσκησης, των διαφορετικών πειραματικών σχεδιασμών αλλά και των χαρακτηριστικών των συμμετεχόντων. 7,8 Επίσης, ο τύπος της φυσικής άσκησης που ωφελεί το καρδιαγγειακό σύστημα, δηλαδή αερόβια ή αντιστάσεων ή συνδυασμένη, δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως στη βιβλιογραφία. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός δημοσιευμένων ερευνών που αναφέρονται στην αερόβια άσκηση, ενώ εκείνες που διεξήχθησαν με άσκηση αντιστάσεων είναι σαφώς πολύ πιο περιορισμένες. Γενικά, η άσκηση αντιστάσεων θεωρείται ότι επιδρά θετικά, ιδιαίτερα στους ανθρώπους

2 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΛΙΠΙΔΙΩΝ 231 μεγαλύτερων ηλικιών. 9 Πιο συγκεκριμένα, η άσκηση αντιστάσεων φαίνεται να μειώνει την αρτηριακή πίεση όσων βρίσκονται σε υψηλά (αλλά κανονικά) επίπεδα, να μειώνει το ολικό και το κοιλιακό λίπος, να αυξάνει τη δύναμη, τη μάζα, την ισχύ και την ποιότητα των σκελετικών μυών και να μειώνει την αντίσταση στην ινσουλίνη. 10,11 Αν και τα αποτελέσματα της επίδρασης της άσκησης αντιστάσεων στα επίπεδα των λιπιδίων και των λιποπρωτεϊνών είναι αντιφατικά, 7,8 οι Szarapy et al 12 σε μια πρόσφατη μεταανάλυσή τους αναφέρουν ότι αυτού του είδους η άσκηση μάλλον μειώνει την LDL-χοληστερόλη. Ο συνδυασμός αερόβιας άσκησης και άσκησης αντιστάσεων, ενώ είναι δημοφιλής κυρίως μεταξύ των νέων ανθρώπων, άρχισε να προσελκύει το ενδιαφέρον των ερευνητών τα τελευταία κυρίως χρόνια. Με βάση τις δημοσιεύσεις των τελευταίων 30 ετών που αφορούσαν στην επίδραση της συνδυασμένης άσκησης στους παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων, συμπεράναμε ότι υπάρχει ανεπαρκής βιβλιογραφία και αυτή κυρίως έχει επικεντρωθεί σε άτομα μεγάλης ηλικίας. Ειδικότερα για το λιπιδαιμικό προφίλ, οι διαθέσιμες έρευνες που χρησιμοποίησαν αυτού του τύπου την άσκηση δεν έχουν αναφέρει στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις, όπως αυτή των Verney et al, 18 οι οποίοι κατέγραψαν μειώσεις στην ολική και την LDLχοληστερόλη, αντίστοιχα, καθώς και των Tokmakidis και Volaklis 19 και Volaklis et al, 20 οι οποίοι έδειξαν σημαντική επίδραση στο λιπιδαιμικό προφίλ των συμμετεχόντων, όταν αυτού του είδους η άσκηση διεξάγεται τόσο στη ξηρά όσο και στο νερό. Για τους ανωτέρω λόγους, ο κύριος σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν η αξιολόγηση της σχέσης ανάμεσα στο είδος της άσκησης (αερόβια ή συνδυασμένη με βάρη) με τις τιμές των λιπιδίων ανδρών και γυναικών που συμμετείχαν στη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ Συμμετέχοντες H μελέτη «ΑΤΤΙΚΗ» 21 είναι μια έρευνα που αφορά στην υγεία και τη διατροφή του γενικού πληθυσμού και διεξήχθη στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής (περιλαμβάνει 78% αστικές περιοχές και 22% αγροτικές). Το δείγμα ήταν τυχαίο και βασίστηκε στην κατανομή ανά πόλη, φύλο και ηλικία της προαναφερθείσας περιοχής. Ο σχεδιασμός της έρευνας περιελάμβανε τη συμμετοχή μόνο ενός μέλους ανά οικογένεια. Από το Μάιο του 2001 έως τον Αύγουστο του 2002, ζητήθηκε από κατοίκους της παραπάνω περιοχής να συμμετάσχουν στην έρευνα. Από αυτούς, συμφώνησαν να συμμετάσχουν (ποσοστό συμμετοχής 75%). Από τους συμμετέχοντες, ήταν άνδρες (20 89 ετών) και ήταν γυναίκες (20 89 ετών). Εξαιρέθηκαν από το δείγμα αυτοί, που έμεναν σε ιδρύματα. Οι συμμετέχοντες δεν είχαν κάποιο καρδιαγγειακό επεισόδιο στο ιστορικό τους ή οποιαδήποτε άλλη χρονία πάθηση, καθώς επίσης δεν είχαν και χρονία ιογενή λοίμωξη ή οποιουδήποτε τύπου χειρουργική επέμβαση την προηγούμενη εβδομάδα. Επίσης, δεν παρουσίαζαν συμπτώματα γρίπης ή άλλης οξείας λοίμωξης του αναπνευστικού. Εκτίμηση της φυσικής δραστηριότητας και του είδους της άσκησης Για την αποτύπωση της φυσικής δραστηριότητας των συμμετεχόντων χρησιμοποιήθηκε η μεταφρασμένη έκδοση του Διεθνούς Ερωτηματολογίου για τη Φυσική Δραστηριότητα (IPAQ), το οποίο έχει βρεθεί κατάλληλο για πληθυσμιακές προσεγγίσεις των αυτοδηλούμενων επιπέδων φυσικής δραστηριότητας. 22 Oι δραστηριότητες που συνδέονται με την καρδιοαναπνευστική λειτουργία περιγράφονται με το συνολικό όρο «αερόβιες», ενώ αυτές που συμβαίνουν εξαιτίας έκκεντρης ή σύγκεντρης συστολής, ως «ασκήσεις αντιστάσεων», «βάρη». 23 H βασική πρωτοτυπία του IPAQ έγκειται στο γεγονός ότι συνυπολογίζει τόσο τη δραστηριότητα που επιτελείται κατά τη διάρκεια καθημερινών δραστηριοτήτων (εργασία, δουλειές στο σπίτι κ.ά.) όσο και τη δραστηριότητα, η οποία επιτελείται κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου για λόγους αναψυχής (π.χ. συμμετοχή σε άθλημα). Η σύντομη εκδοχή του ερωτηματολογίου που χρησιμοποιήθηκε περιείχε 7 ερωτήσεις. Συγκεκριμένα, το ερωτηματολόγιο καταγράφει πληροφορίες για το πόσες από τις τελευταίες 7 ημέρες και πόσος χρόνος σε min δαπανήθηκε σε περπάτημα, δραστηριότητες έντονης έντασης (π.χ. άρση βαρών, σκάψιμο, αεροβική γυμναστική ή έντονη ποδηλασία) και μέτριας έντασης (π.χ. μεταφορά ελαφρού φορτίου, ποδηλασία σε μέτρια ένταση ή διπλό τένις), για περισσότερο από 10 min τη φορά, καθώς και σε καθιστικές δραστηριότητες, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης, το διάβασμα ή οι εργασίες γραφείου. Στους συμμετέχοντες δόθηκαν εντολές να απαντήσουν σε όλα τα ερωτήματα που αφορούσαν στη φυσική τους δραστηριότητα. Τόσο συνεχείς όσο και κατηγορικές μεταβλητές προσδιορίστηκαν από το ερωτηματολόγιο. Συγκεκριμένα, η συνεχής μεταβλητή φυσικής δραστηριότητας εκφράζεται ως μεταβολικό ενεργειακό ισοδύναμο (ΜΕΤ) επί το χρόνο (σε min) [ΜΕΤ min], ανά εβδομάδα. Το 1 ΜΕΤ min μιας φυσικής δραστηριότητας αντιπροσωπεύει την ενέργεια (σε kcal) που δαπανά ένας άνθρωπος 60 kg για τη συγκεκριμένη φυσική δραστηριότητα και μπορεί να προσδιοριστεί με ευκολία από την παρακάτω εξίσωση: 23 Ενεργειακή δαπάνη (kcal)=[met min] [σωματικό βάρος (kg)/60] (1). Οι συμμετέχοντες κατηγοριοποιήθηκαν στις ακόλουθες 3 κατηγορίες: (α) μη ασκούμενοι, (β) επαρκώς δραστήριοι και (γ) υψηλά δραστήριοι, με επίπεδα φυσικής δραστηριότητας ικανά για την προαγωγή της υγείας, σύμφωνα με διεθνή κριτήρια. 24 Συγκεκριμένα, ένα άτομο κατηγοριοποιείτο ως μη ενεργό, δηλαδή στο χαμηλότερο επίπεδο φυσικής δραστηριότητας, όταν δεν εκπλήρωνε τα κριτήρια ώστε να κατηγοριοποιηθεί στις άλλες δύο κατηγορίες. Οι συμμετέχοντες

3 232 Κ. Τάμπαλης και συν κατηγοριοποιήθηκαν ως επαρκώς δραστήριοι, όταν εκπλήρωναν οποιοδήποτε από τα τρία ακόλουθα κριτήρια: (α) 3 ή περισσότερες ημέρες έντονης δραστηριότητας για τουλάχιστον 20 min την ημέρα, (β) 5 ή περισσότερες ημέρες μέτριας έντασης δραστηριότητας για τουλάχιστον 30 min την ημέρα ή (γ) 5 ή περισσότερες ημέρες από οποιονδήποτε συνδυασμό περπατήματος, μέτριας έντασης δραστηριότητας ή υψηλής έντασης δραστηριότητας που να πετυχαίνουν τουλάχιστον 600 ΜΕΤ min ανά εβδομάδα. Οι εθελοντές κατηγοριοποιήθηκαν ως υψηλά δραστήριοι όταν εκπλήρωναν οποιοδήποτε από τα ακόλουθα κριτήρια: (α) έντονης έντασης δραστηριότητα για τουλάχιστον 3 ημέρες ώστε να πετύχουν κατ ελάχιστο ΜΕΤ min ανά εβδομάδα ή (β) 7 ή περισσότερες ημέρες από οποιονδήποτε συνδυασμό περπατήματος, μέτριας έντασης δραστηριότητας ή έντονης έντασης δραστηριότητας ώστε να πετύχουν τουλάχιστον ΜΕΤ min ανά εβδομάδα. Στους συμμετέχοντες δόθηκε η συμβουλή να αναφέρουν μόνο περιπτώσεις στις οποίες η δραστηριότητα διήρκεσε τουλάχιστον 10 min, επειδή αυτή είναι η ελάχιστη διάρκεια που απαιτείται ώστε να επιτευχθεί όφελος για την υγεία. Επειδή στο παραπάνω ερωτηματολόγιο (IPAQ) καταγράφεται μόνο η ένταση της δραστηριότητας (έντονη, μέτρια, περπάτημα) και η συχνότητά της (σε min, ώρες, ημέρες), για να καταγραφεί η συμμετοχή ή μη στην άσκηση με βάρη χρησιμοποιήθηκαν επιπρόσθετες (από εκείνες του IPAQ) ερωτήσεις που αφορούσαν στη χρήση βαρών. Ως συμμετέχοντες στη συνδυασμένη με βάρη άσκηση κατηγοριοποιήθηκαν εκείνοι οι οποίοι, εκτός από αερόβιες δραστηριότητες (περπάτημα, τρέξιμο, ποδήλατο, κολύμπι, ομαδικά σπορ κ.ά.), δήλωσαν στους ερευνητές ότι συμπεριελάμβαναν και την άσκηση με βάρη στο εβδομαδιαίο πρόγραμμά τους. Η κατηγορία αυτή αποτελείται από 139 συμμετέχοντες (90 άνδρες και 49 γυναίκες). Τα παραπάνω άτομα, σύμφωνα με το IPAQ, κατηγοριοποιήθηκαν ως εξής: τα 118 (84,9%) ως υψηλά δραστήρια, τα 12 (8,4%) ως επαρκώς ενεργά και τα 9 (6,7%) ως μη ενεργά άτομα. Κοινωνικοδημογραφικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά Εκτός από το επίπεδο της φυσικής δραστηριότητας και το είδος της άσκησης, το ερωτηματολόγιο της έρευνας περιελάμβανε δημογραφικά χαρακτηριστικά, όπως ηλικία, φύλο, οικογενειακή κατάσταση (παντρεμένοι, χωρισμένοι, σε χηρεία), οικονομικό επίπεδο (μέσο ετήσιο εισόδημα των 3 τελευταίων ετών), επαγγελματική κατάσταση, καθώς επίσης και επίπεδο μόρφωσης. Το μορφωτικό επίπεδο των συμμετεχόντων μετρήθηκε σε χρόνια σχολείου. Επίσης, η επαγγελματική κατάσταση μετρήθηκε και αξιολογήθηκε μέσα από μια κλίμακα 10 σημείων, από τους ανειδίκευτους εργάτες (χαμηλότερες τιμές) έως τα υψηλά εξειδικευμένα στελέχη (υψηλότερες τιμές). Οι πληροφορίες για τις καπνισματικές συνήθειες συλλέχθηκαν χρησιμοποιώντας ένα τυποποιημένο ερωτηματολόγιο, το οποίο αναπτύχθηκε για την έρευνα. Ως ενεργοί καπνιστές ορίστηκαν αυτοί που κάπνιζαν τουλάχιστον ένα τσιγάρο την ημέρα. Ως πρώην καπνιστές ορίστηκαν εκείνοι οι οποίοι είχαν σταματήσει το κάπνισμα τουλάχιστον ένα χρόνο πριν, και οι υπόλοιποι ως όχι ενεργοί καπνιστές. Η κατανάλωση μη κατεργασμένων δημητριακών, λαχανικών, οσπρίων, φρούτων, ελαιόλαδου, γαλακτοκομικών προϊόντων, ψαριών, ξηρών καρπών, πατατών, αυγών, γλυκών, πουλερικών, κόκκινου κρέατος και προϊόντων κρέατος μετρήθηκε ως εβδομαδιαίος μέσος όρος κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους μέσα από ένα έγκυρο ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων του Εργαστηρίου Επιδημιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. 25 Η συχνότητα της κατανάλωσης ποσοτικοποιήθηκε σύμφωνα με το πόσες φορές ένα τρόφιμο καταναλώθηκε σε ένα μήνα. Η κατανάλωση οινοπνεύματος μετρήθηκε από την ημερήσια πρόσληψη αιθανόλης, σε ποτήρια κρασί (100 ml περιέχουν 12 g αιθανόλης). Βασιζόμενοι στην πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής 26 αναπτύχθηκε μια ειδική διατροφική βαθμολογία, η οποία κυμαινόταν από Οι υψηλότερες τιμές αυτής της βαθμολογίας υποδεικνύουν τήρηση της παραδοσιακής μεσογειακής διατροφής, η οποία χαρακτηρίζεται από μέτρια κατανάλωση λίπους και υψηλό λόγο μονοακόρεστων προς κορεσμένα λίπη, ενώ οι χαμηλότερες τιμές υποδεικνύουν τήρηση της διατροφής δυτικού τύπου. Βιοχημικές και κλινικές μετρήσεις Τα δείγματα αίματος συλλέχθηκαν σε όλους τους συμμετέχοντες από βραχιόνια φλέβα μεταξύ 8 10 π.μ. σε καθιστή θέση, μετά από 12 ώρες νηστεία και μη κατανάλωση οινοπνεύματος. Η βιοχημική αξιολόγηση όλων των δειγμάτων έγινε στο ίδιο εργαστήριο, το οποίο ακολούθησε τα κριτήρια των εργαστηριακών αναφορών για τα λιπίδια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Η χοληστερόλη του πλάσματος μετρήθηκε χρησιμοποιώντας χρωματογραφική ενζυμική μέθοδο σε αυτόματο αναλυτή (Technicon RA-1000). Ο συντελεστής μεταβλητότητας των επιπέδων της χοληστερόλης δεν υπερέβαινε το 5%. Συμμετέχοντες με επίπεδα ολικής χοληστερόλης πλάσματος >200 mg/dl ή όσοι έπαιρναν φάρμακα για να μειώσουν τα λιπίδιά τους κατατάχθηκαν ως υπερχοληστεραιμικοί και εκείνοι με σάκχαρο αίματος >125 mg/dl ή όσοι ήταν χρήστες αντιδιαβητικών φαρμάκων, ως διαβητικοί. Η αρτηριακή πίεση του αίματος μετρήθηκε στο τέλος των εξετάσεων με τα άτομα να βρίσκονται σε καθιστή, ήρεμη θέση για min. Τρεις μετρήσεις ελήφθησαν από το δεξί χέρι, χρησιμοποιώντας ειδικό σφυγμομανόμετρο (ELKA, Von Schlieben Co, Germany). Οι ασθενείς των οποίων τα επίπεδα της μέσης αρτηριακής πίεσης ήταν 140/90 mmhg ή έπαιρναν αντιυπερτασικά φάρμακα κατατάχθηκαν ως υπερτασικοί. Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) υπολογίστηκε ως βάρος (σε kg) για το όρθιο ανάστημα (σε m 2 ). Η παχυσαρκία ορίστηκε ως ΔΜΣ >29,9 kg/m 2. Επίσης, οι ερευνητές της μελέτης κατέγραψαν ένα λεπτομερές ιατρικό ιστορικό των συμμετεχόντων. Στατιστική ανάλυση Για την περιγραφή των χαρακτηριστικών των συμμετεχόντων ανά είδος άσκησης, οι συνεχείς μεταβλητές παρουσιάζονται ως μέση τιμή±τυπική απόκλιση, ενώ οι κατηγορικές μεταβλητές παρουσιάζονται ως συχνότητες. Οι έλεγχοι υποθέσεων μεταξύ των κατηγορικών μεταβλητών έγιναν με τη χρήση του κριτηρίου x 2. Οι διαφορές στις μέσες τιμές των κανονικά κατανεμημένων

4 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΛΙΠΙΔΙΩΝ 233 συνεχών μεταβλητών μεταξύ των ομάδων σωματικής άσκησης υπολογίστηκαν με τη χρήση του ελέγχου ανάλυσης της διακύμανσης (ANOVA). Ειδικότερα, όμως, για τις διαφορές στις μέσες τιμές που αφορούσαν στα επίπεδα των λιπιδίων οι συγκρίσεις έγιναν με τη χρήση της ανάλυσης διακύμανσης-συνδιακύμανσης, αφού ελήφθησαν υπόψη και άλλα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων ως πιθανοί συγχυτικοί παράγοντες. Η μεταβλητή σωματική άσκηση κατηγοριοποιήθηκε σε 4 κλάσεις ως εξής: (α) μη ενεργοί, (β) επαρκώς δραστήριοι, (γ) υψηλά δραστήριοι και (δ) συνδυασμένη άσκηση. Κατηγορία αναφοράς θεωρήθηκε η πρώτη κατηγορία. Τα επίπεδα των λιπιδίων ανά είδος άσκησης παρουσιάζονται ως μέση τιμή±τυπικό σφάλμα του μέσου, αφού ληφθούν υπόψη (σταθμιστούν) και άλλα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων. Όλες οι αναφερόμενες τιμές της παρατηρούμενης στατιστικής σημαντικότητας (Ρ) προέκυψαν από αμφίπλευρους ελέγχους και συγκρίνονται με επίπεδο σημαντικότητας το 5%. Για όλες τις στατιστικές αναλύσεις χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πρόγραμμα SPSS 13 (SPSS Inc 2002, Chicago, IL, USA). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Από τους συμμετέχοντες στις αερόβιες δραστηριότητες, 480 (31,7%) άνδρες και 502 (32,9%) γυναίκες κατηγοριοποιήθηκαν ως επαρκώς ενεργοί, ενώ 100 (6,6%) άνδρες και 93 (6,1%) γυναίκες ως υψηλά δραστήριοι. Ενενήντα (5,9%) άνδρες και 49 (3,2%) γυναίκες δήλωσαν συνδυασμένη άσκηση (αερόβιες δραστηριότητες και άσκηση με βάρη). Σύμφωνα με την κατάταξη ανά ηλικιακή ομάδα, οι συμμετέχοντες στη συνδυασμένη άσκηση ήταν <45 ετών, ενώ για τους ασκούμενους με αερόβια άσκηση υπήρχε ισορροπία ανάμεσα στις ηλικιακές ομάδες. Ο πίνακας 1 παρουσιάζει τα αδρά χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων σε σχέση με το επίπεδο δραστηριότητάς τους και το είδος της άσκησης. Οι γυναίκες στη συνδυασμένη άσκηση παρουσίαζαν καλύτερο επίπεδο μόρφωσης καθώς και βαθμό υιοθέτησης της μεσογειακής διατροφής (δηλαδή μεγαλύτερη διατροφική βαθμολογία). Οι τιμές του ΔΜΣ και του λόγου της περιφέρειας μέσης προς την περιφέρεια ισχίων είναι χαμηλότερες όσο αυξάνεται το επίπεδο δραστηριότητας. Αναλυτικότερα, οι άνδρες που συμμετείχαν στη συνδυασμένη άσκηση είχαν χαμηλότερο ΔΜΣ κατά 1,85 kg/m 2 (P<0,001) και λόγο περιφέρειας μέσης προς περιφέρεια ισχίων χαμηλότερο κατά 0,047 (Ρ<0,001) σε σχέση με τους μη σωματικά ενεργούς. Επίσης, οι επαρκώς ενεργοί είχαν χαμηλότερο ΔΜΣ κατά 0,84 kg/ m 2 (P=0,001) και λόγο περιφέρειας μέσης προς περιφέρεια ισχίων χαμηλότερο κατά 0,018 (Ρ=0,009) σε σχέση με τους μη ενεργούς. Στις γυναίκες που συμμετείχαν στη συνδυασμένη άσκηση μετρήθηκαν χαμηλότερες τιμές ΔΜΣ κατά 4,1 kg/m 2 (P<0,001), 3,1 kg/m 2 (P<0,001) και 2,7 kg/m 2 (P=0,01), σε σχέση με τις μη ενεργές, τις επαρκώς ενεργές και τις υψηλά δραστήριες, αντίστοιχα. Οι επαρκώς και οι υψηλά δραστήριες γυναίκες είχαν χαμηλότερες τιμές ΔΜΣ από τις μη ενεργές κατά 1,4 kg/m 2 (P=0,046) και 0,98 kg/m 2 (P=0,02), αντίστοιχα. Επίσης, οι γυναίκες που συμμετείχαν στη συνδυασμένη άσκηση παρουσίαζαν χαμηλότερες τιμές του λόγου περιφέρειας μέσης προς περιφέρεια ισχίων σε σχέση και με τις μη ενεργές (Ρ=0,001) και τις επαρκώς ενεργές (Ρ=0,014). Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι όταν αποτιμήθηκε η συνολική ποσότητα των φυσικών δραστηριοτήτων σε ΜΕΤ min/εβδομάδα, δεν παρατηρήθηκε στατιστική σημαντικότητα μεταξύ των τιμών των ομάδων της συνδυασμένης άσκησης (3897±2348 ΜΕΤ min/εβδομάδα) και των υψηλά δραστήριων (3718±1326 ΜΕΤ min/εβδομάδα) για τους άνδρες. Αντίθετα, στις γυναίκες οι τιμές των υψηλά δραστήριων σε σύγκριση με εκείνες της ομάδας που συνδύαζε και άσκηση με βάρη παρουσίαζαν στατιστικά σημαντική διαφορά (3495±1234 έναντι 3966±1583 ΜΕΤ min/ εβδομάδα, Ρ<0,001). Στη συνέχεια (πίν. 2) και αφού ελήφθησαν υπόψη διάφοροι πιθανοί συγχυτικοί παράγοντες (ηλικία, ΔΜΣ, μορφωτικό επίπεδο, διατροφική βαθμολογία, κάπνισμα, υπέρταση και σακχαρώδης διαβήτης), η ανάλυση διακύμανσης-συνδιακύμανσης έδειξε ότι οι άνδρες που συμμετείχαν στη συνδυασμένη με βάρη άσκηση είχαν κατά μέσον όρο 5% χαμηλότερα επίπεδα ολικής χοληστερόλης σε σύγκριση με τους μη ενεργούς (Ρ=0,02). Επίσης, παρουσίασαν χαμηλότερα επίπεδα LDL-χοληστερόλης κατά 11% σε σύγκριση με τους μη ενεργούς και τους επαρκώς ενεργούς (Ρ=0,007 και Ρ=0,008) και κατά 10% σε σύγκριση με τους υψηλά δραστήριους (Ρ=0,01). Για την ομάδα της συνδυασμένης άσκησης, παρόμοιες διαφορές βρέθηκαν και με τις τιμές της απολιποπρωτεΐνης Β, οι οποίες ήταν χαμηλότερες κατά 7,9% και 9,5% σε σχέση με τις ομάδες των μη ενεργών (Ρ=0,021) και των υψηλά δραστήριων (Ρ=0,039), αντίστοιχα. Τέλος, βρέθηκε ότι οι άνδρες που συνδύαζαν αερόβιες δραστηριότητες με βάρη, παρουσίαζαν 23% χαμηλότερες τιμές τριγλυκεριδίων σε σύγκριση με τους υψηλά δραστήριους (Ρ=0,047). Για τις γυναίκες, μετά από τη στάθμιση των πιθανών συγχυτικών παραγόντων, προέκυψε ότι εκείνες οι οποίες συνδύαζαν αερόβιες δραστηριότητες με βάρη παρουσίαζαν χαμηλότερες τιμές ολικής χοληστερόλης κατά 6,3% και 7,2% σε σύγκριση με όσες κατατάχθηκαν ως μη ενεργές (Ρ=0,042) και επαρκώς ενεργές (Ρ=0,013), αντίστοιχα. Επιπλέον, τα επίπεδα της LDL-χοληστερόλης τους μετρήθηκαν χαμηλότερα σε σχέση με εκείνα των μη ενεργών κατά 11,9% (Ρ=0,019), των επαρκώς ενεργών κατά 13,9% (Ρ=0,05) και των υψηλά δραστήριων κατά 12,6% (Ρ=0,051). Επιπρόσθετα, οι τιμές της απολιποπρωτεΐνης Β των γυναικών βρέθηκαν κατά 11,8% (Ρ=0,043) χαμηλότερες

5 234 Κ. Τάμπαλης και συν Πίνακας 1. Δημογραφικά, ανθρωπομετρικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά ανά φύλο και είδος άσκησης. Άνδρες Αερόβιες δραστηριότητες Μη ενεργοί Επαρκώς ενεργοί Υψηλά δραστήριοι Αερόβιες δραστηριότητες και βάρη Ρ Ν Ηλικία (έτη) 45,4±12,7 * β 46,3±13,1 * β 50,4±15 * 37,8±11,4 <0,001 Μόρφωση (έτη σχολείου) 12,1±3,7 12,3±3,7 12,1±3,6 13,1±2,6 0,077 Οικονομικό επίπεδο (1 4) 2,58±0,89 2,56±0,91 2,42±0,87 2,40±0,84 0,220 Κάπνισμα (%) 53,9% * β α 39,4% 40% 34,4% <0,001 Τσιγάρα/ημέρα 28±16,6 * α 23,2±15,9 25,6±20,7 19,9±14 <0,001 Διατροφικός δείκτης (0 55) 24,2±5,9 24,3±5,4 23,2±5,2 24,5±4,5 0,321 ΔΜΣ (kg/m 2 ) 27,8±4 * α 26,9±3,7 27±3,5 25,9±2,9 <0,001 Περιφέρεια μέσης/ισχίων 0,93±0,10 * α 0,91±0,09 0,91±0,07 0,88±0,07 <0,001 ΜΕΤ-min/εβδομάδα 194±118 * 1578±682 * 3718± ±2348 <0,001 Γυναίκες Ν Ηλικία (έτη) 45,3±3,7 * 44,4±15 * 48,4±14,4 * 33,7±10,8 <0,001 Μόρφωση (έτη σχολείου) 11,7±3,7 12,2±3,7 11,8±3,8 14,4±3,3 <0,001 Οικονομικό επίπεδο (1 4) 2,19±0,92 2,09±0,97 2,40±0,87 2,00±0,85 0,056 Κάπνισμα (%) 42,9% α 35% 33,3% 36,7% 0,016 Τσιγάρα/ημέρα 20,3±13,1 * α 16,1±11,1 16,9±12 12,5±7,8 <0,001 Διατροφικός δείκτης (0 55) 27,3±7,1 28,1±7,8 25,4±5,3 * 30±7,7 0,012 ΔΜΣ (kg/m 2 ) 25,8±5,1 * β α 24,8±4,5 * 24,4±4,3 * 21,7±2,4 <0,001 Περιφέρεια μέσης/ισχίων 0,80±0,08 * 0,79±0,07 * 0,78±0,08 0,75±0,05 0,001 ΜΕΤ-min/εβδομάδα 204±137 * 1448±636 * 3495±1284 * 3966±1583 <0,001 Οι μεταβλητές εκφράζονται ως μέση τιμή±τυπική απόκλιση ή σχετικές συχνότητες Το οικονομικό επίπεδο μετρήθηκε σε κλίμακα 1 4, όπου οι χαμηλές τιμές εκφράζουν τους πτωχότερους και οι υψηλές τιμές τους πλουσιότερους Οι πιθανότητες (P) της τελευταίας στήλης προήλθαν από ανάλυση της διακύμανσης ή το x 2 -κριτήριο *Ρ<0,05 για τις συγκρίσεις των ατόμων της ομάδας της συνδυασμένης άσκησης με τις ομάδες των μη ενεργών, επαρκώς ενεργών και υψηλά δραστήριων α Ρ<0,05 για τις συγκρίσεις μεταξύ των επαρκώς ενεργών και των μη ενεργών β Ρ<0,05 για τις συγκρίσεις μεταξύ της ομάδας των υψηλά δραστήριων και της ομάδας των επαρκώς ενεργών ή των μη ενεργών ΔΜΣ: Δείκτης μάζας σώματος σε σχέση μόνο με τις αντίστοιχες της ομάδας των επαρκώς ενεργών. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι μεταξύ των ομάδων που δήλωσαν μόνο αερόβιες δραστηριότητες (μη ενεργών, επαρκώς ενεργών και υψηλά δραστήριων) δεν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές στις τιμές των λιπιδίων, τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Τα οφέλη για την υγεία τα οποία προκαλούνται από τα διαφορετικά είδη άσκησης έχουν δημιουργήσει στους ερευνητές, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, αυξημένο ενδιαφέρον. Η παρούσα εργασία, σε υγιείς ενήλικες από την περιοχή της Αττικής, ανέδειξε ότι η συνδυασμένη με βάρη άσκηση έχει θετική επίδραση στα επίπεδα των λιπιδίων των συμμετεχόντων. Διερευνώντας τα στοιχεία του πίνακα 1 για τον όγκο των φυσικών δραστηριοτήτων των ανδρών, που αντιστοιχεί στις ομάδες των υψηλά δραστήριων (3718±1326 ΜΕΤ min/εβδομάδα) και εκείνων που ασκούνταν με συνδυασμένη άσκηση (3897±2348 ΜΕΤ min/ εβδομάδα), δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές. Η ομάδα όμως της συνδυασμένης άσκησης (πίν. 2) εμφάνισε καλύτερο λιπιδαιμικό προφίλ έναντι των μη ασκούμενων (δηλαδή χαμηλότερες τιμές ολικής χοληστερόλης, LDL-χοληστερόλης και απολιποπρωτεΐνης Β), αλλά και έναντι των υψηλά δραστήριων (δηλαδή χαμηλότερες τιμές LDL-χοληστερόλης, τριακυλογλυκερολών και απολιποπρωτεΐνης Β). Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν η αιτία του ευνοϊκότερου λιπιδαιμικού προφίλ είναι η άσκηση με

6 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΛΙΠΙΔΙΩΝ 235 Πίνακας 2. Μέσες τιμές λιπιδίων ανά φύλο και είδος άσκησης. Άνδρες Αερόβιες δραστηριότητες Μη ενεργοί Επαρκώς δραστήριοι Υψηλά δραστήριοι Αερόβιες δραστηριότητες και βάρη Ρ Ν Ολική χοληστερόλη (mg/dl) 197±1,5 * 194±1,9 192±4,4 186±4,5 0,099 Tριγλυκερίδια (mg/dl) 141±4,1 131±5,3 163±13 * 125±13,5 0,076 HDL-χοληστερόλη (mg/dl) 44,1±0,5 43,8±0,6 45±1,6 44,2±1,5 0,895 LDL-χοληστερόλη (mg/dl) 126±1,5 * 126±1,9 * 124±5,3 * 112±4,8 0,050 Απολιποπρωτεΐνη A1 (mg/dl) 146±1,0 148±1,2 148±3,2 147±3,2 0,875 Aπολιποπρωτεΐνη B (mg/dl) 114±1,1 * 112±1,4 116±3,8 * 105±3,7 0,091 Γυναίκες Ν Ολική χοληστερόλη (mg/dl) 191±1,3 * 193±1,7 * 191±4,1 179±5,7 0,078 Tριγλυκερίδια (mg/dl) 97,7±2,0 100±2,5 110±6,7 92,2±8,3 0,230 HDL-χοληστερόλη (mg/dl) 52,4±0,5 53±0,6 53,8±1,6 56±2,1 0,345 LDL-χοληστερόλη (mg/dl) 118±1,3 * 120±1,6 * 119±4,8 * 104±5,6 0,042 Aπολιποπρωτεΐνη A1 (mg/dl) 161±1,0 162±1,2 168±3,5 166±4,3 0,121 Aπολιποπρωτεΐνη B (mg/dl) 101±1,3 102±1,7 * 104±4,7 90,3±5,8 0,199 Οι μεταβλητές εκφράζονται ως μέση τιμή±τυπικό σφάλμα Οι πιθανότητες (P) της τελευταίας στήλης προήλθαν από ανάλυση της διακύμανσης-συνδιακύμανσης, αφού ελήφθησαν υπόψη η ηλικία, ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ), το μορφωτικό επίπεδο, οι διατροφικές συνήθειες μέσω της διατροφικής βαθμολόγησης, το κάπνισμα, η υπέρταση και ο σακχαρώδης διαβήτης, καθώς και η πιθανή φαρμακευτική αγωγή *Ρ<0,05 για τις συγκρίσεις της ομάδας της συνδυασμένης άσκησης (ομάδα αναφοράς) με τις ομάδες των μη ενεργών, επαρκώς ενεργών και υψηλά δραστήριων αντιστάσεις ή η αυξημένη ενεργειακή δαπάνη. Από τη σύγκριση του όγκου της φυσικής δραστηριότητας μεταξύ των ομάδων των μη ενεργών ανδρών και των υψηλά δραστήριων προκύπτει σημαντική διαφορά, η οποία όμως δεν ακολουθείται από στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις στις τιμές των λιπιδίων. Αντίθετα, όταν η σύγκριση γίνεται ανάμεσα στους μη ενεργούς άνδρες και σε εκείνους της συνδυασμένης άσκησης, των οποίων η διαφορά του συνολικού όγκου φυσικής δραστηριότητας είναι παρόμοια με την προηγούμενη, οι τιμές των λιπιδίων εμφανίζουν στατιστικά σημαντικές διαφορές (πίν. 2). Επιπρόσθετα, καταγράφηκαν σημαντικές διαφορές στις τιμές των λιπιδίων (LDL-χοληστερόλης, απολιποπρωτεΐνης Β και τριακυλογλυκερολών) μεταξύ των ομάδων των υψηλά δραστήριων και της συνδυασμένης άσκησης. Αν ληφθεί υπόψη ότι οι προηγούμενες ομάδες εμφάνισαν παρόμοιες τιμές συνολικού όγκου σωματικής δραστηριότητας και πως στο μόνο που διέφεραν ήταν ότι οι δεύτεροι είχαν συμπεριλάβει την άσκηση με βάρη στις δραστηριότητές τους, θα μπορούσε να υποτεθεί ότι πιθανόν οι διαφορές στις τιμές των λιπιδίων ήταν αποτέλεσμα της άσκησης με βάρη. Υπάρχουν πολλές σημαντικές έρευνες που αναφέρουν θετική επίδραση της άσκησης με βάρη στα λιπίδια. Οι Kohl et al, 28 αναλύοντας τη σχέση ανάμεσα στη μυϊκή δύναμη και το λιπιδαιμικό προφίλ σε γυναίκες και άνδρες, ανέφεραν ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη δύναμη του πάνω και του κάτω μέρους του σώματος και στα μειωμένα επίπεδα τριακυλογλυκερολών στους άνδρες. Οι Tucker και Silvester, 29 εξετάζοντας άνδρες υπαλλήλους, παρατήρησαν μειωμένο κίνδυνο για υπερχοληστερολαιμία ανάμεσα στους συμμετέχοντες που χρησιμοποιούσαν προπόνηση δύναμης. Επίσης, οι Halbert et al 8 σε μετα-ανάλυσή τους, καθώς και οι Szarapy et al 12 σε μια πρόσφατη ανασκόπησή τους, συμπεραίνουν ότι η άσκηση αντιστάσεων μειώνει τα επίπεδα της LDL-χοληστερόλης. Οι τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες με συνδυασμένη άσκηση είναι περιορισμένες, έχουν επικεντρωθεί κυρίως σε ηλικιωμένους 15,16,18 και μεσήλικες 13,14 και παρουσιάζουν αντιφατικά αποτελέσματα σε σχέση με τα λιπίδια. Αναλυτικότερα, οι έρευνες των Lee et al, 13 του Lee, 14 ο οποίος συνδύασε παραδοσιακούς χορούς και άσκηση αντιστάσεων σε 85 μεσήλικες παχύσαρκες γυναίκες για 24 εβδομάδες, των Boardley et al, 15 οι οποίοι χρησιμοποίησαν αερόβιο περπάτημα και προπόνηση αντιστάσεων σε 131 ηλικιωμένους για 16 εβδομάδες, και των LeMura et al, 17 που υπέβαλαν 12 νέες γυναίκες σε αερόβια άσκηση (ελαφρύ τρέξιμο)

7 236 Κ. Τάμπαλης και συν και προπόνηση με βάρη, δεν έχουν αναφέρει σημαντικές διαφοροποιήσεις στο λιπιδαιμικό προφίλ των συμμετεχόντων σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Αντίθετα, οι Verney et al 18 έχουν καταγράψει μείωση κατά 10% στην ολική χοληστερόλη και κατά 14% στην LDL-χοληστερόλη σε σχέση με την ομάδα ελέγχου μετά από 14 εβδομάδες σε 10 δραστήριους ηλικιωμένους. Για τις γυναίκες καταγράφηκε στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση στις τιμές της LDL-χοληστερόλης και της απολιποπρωτεΐνης Β (πίν. 2) μεταξύ των υψηλά δραστήριων και εκείνων που συμμετείχαν στη συνδυασμένη άσκηση. Όμως, επειδή ο συνολικός όγκος της φυσικής δραστηριότητας, όπως καταγράφεται στον πίνακα 1, διαφέρει στατιστικώς σημαντικά, η προαναφερθείσα διαφορά μπορεί να οφείλεται είτε στην επιπλέον ενεργειακή δαπάνη, είτε στην άσκηση με βάρη, είτε ακόμη και στο συνδυασμό τους. Όταν συγκρίθηκαν επίσης οι τιμές της ολικής και της LDLχοληστερόλης των γυναικών της συνδυασμένης άσκησης με εκείνες των μη ενεργών αλλά και των επαρκώς ενεργών, οι πρώτες εμφάνισαν στατιστικώς σημαντικά μικρότερες τιμές, εύρημα που μπορεί να οφείλεται πιθανόν στη μεγάλη διαφορά του όγκου της φυσικής δραστηριότητας. Αντίθετα, ενώ η διαφορά του όγκου της φυσικής δραστηριότητας μεταξύ των ομάδων των μη ενεργών γυναικών και των υψηλά δραστήριων είναι επίσης πολύ μεγάλη, δεν καταγράφηκαν σημαντικές διαφοροποιήσεις στα λιπίδια των ομάδων αυτών. Από τις παραπάνω συγκρίσεις μπορούμε επιπλέον να συμπεράνουμε ότι για τις γυναίκες απαιτείται μια συνολική ποσότητα φυσικής δραστηριότητας-ενεργειακής δαπάνης περίπου ΜΕΤ min/εβδομάδα (η μέση τιμή του συνολικού όγκου δραστηριότητας των γυναικών που ασκούνταν με συνδυασμένη άσκηση σύμφωνα με τον πίνακα 1) ή kcal για μια γυναίκα με μέσο βάρος 60 kg (σύμφωνα με την εξίσωση 1) και ενδεχομένως η επιπρόσθετη άσκηση με βάρη, ώστε να εμφανιστούν σημαντικές διαφορές στα λιπίδιά τους σε σχέση με όσες δεν ασκούνται. Στους άνδρες, όπως προαναφέρθηκε, η συνολική ποσότητα της φυσικής δραστηριότητας των «υψηλά δραστήριων» και εκείνων της «συνδυασμένης άσκησης» δεν διαφέρει στατιστικώς σημαντικά (3.718 έναντι ΜΕΤ min/ εβδομάδα), ενώ, ταυτόχρονα, σημαντικές διαφοροποιήσεις στις τιμές των λιπιδίων σε σχέση με τους «μη ενεργούς» παρουσιάζονται μόνο για τη δεύτερη ομάδα. Άρα, από την παρούσα έρευνα προκύπτει ότι για τους άνδρες απαιτείται συνολική ποσότητα φυσικής δραστηριότητας τουλάχιστον ΜΕΤ min/εβδομάδα (η μέση τιμή του συνολικού όγκου δραστηριότητας των ανδρών που ασκούνταν με συνδυασμένη άσκηση σύμφωνα με τον πίνακα 1), με την απαραίτητη προϋπόθεση η άσκηση να περιλαμβάνει και βάρη, ώστε να προκληθούν σημαντικές διαφοροποιήσεις στο λιπιδαιμικό προφίλ σε σχέση με τους μη ενεργούς ή τους λιγότερο ενεργούς. Τα παραπάνω ευρήματα συμφωνούν με εκείνα άλλων επιδημιολογικών μελετών και ανασκοπήσεων κλινικών ερευνών, 35,36 οι οποίες προτείνουν ότι χρειάζεται αυξημένη ένταση αλλά κυρίως αυξημένος όγκος φυσικής δραστηριότητας (> kcal/εβδομάδα) για να υπάρξουν ευνοϊκές αλλαγές στο λιπιδαιμικό προφίλ και ότι όσο αυξάνεται ο όγκος της φυσικής δραστηριότητας τόσο μεγαλύτερες αλλαγές παρατηρούνται. Όλες οι παραπάνω μελέτες, αλλά και οι συστάσεις του Αμερικανικού Κολεγίου Αθλητιατρικής, 37,38 αναφέρονται στις φυσικές δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου. Εάν στις παραπάνω τιμές προστεθεί και η ενεργειακή δαπάνη των καθημερινών δραστηριοτήτων, καταλήγουμε περίπου στο κατώφλι των ΜΕΤ min (4000 kcal) που προτείνεται. Επίσης, τα ευρήματα αυτά είναι σε συμφωνία με τις πρόσφατες συστάσεις του Αμερικανικού Κολεγίου Αθλητιατρικής 37,39 για την πρόληψη και τη διατήρηση της υγείας, οι οποίες συνιστούν τουλάχιστον 30 min μέτριας φυσικής δραστηριότητας τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας ή έντονης έντασης άσκηση για τουλάχιστον 20 min, 3 φορές την εβδομάδα, ή συνδυασμό αυτών των δύο και επιπλέον άσκηση αντιστάσεων τουλάχιστον 2 φορές την εβδομάδα. Η επίδραση της συνδυασμένης άσκησης, αναμφίβολα, μπορεί να αξιολογηθεί καλύτερα όταν ερευνώνται ομάδες που δεν έχουν επιλεγεί για το επίπεδο της φυσικής δραστηριότητάς τους ή των αθλητικών ικανοτήτων τους αλλά από μεγάλα δείγματα του γενικού πληθυσμού. Η κατηγοριοποίηση της φυσικής δραστηριότητας προήλθε από έγκυρες και εδραιωμένες συστάσεις για τη φυσική δραστηριότητα και την προαγωγή της υγείας, μειώνοντας τον κίνδυνο για ανακριβή συμπεράσματα. Ως περιορισμός της παρούσας εργασίας πρέπει να σημειωθεί ότι, για την εκτίμηση της άσκησης με βάρη, ο συνολικός όγκος και η ένταση της άσκησης δεν ήταν διαθέσιμα ξεχωριστά, αλλά είχαν αποτυπωθεί συνολικά ως άσκηση στο ερωτηματολόγιο που χρησιμοποιήθηκε. Επίσης, η καταγραφή άσκησης με βάρη μέσω ερωτηματολογίου μπορεί να υπο- ή υπερεκτιμηθεί. Επίσης, αν και ελήφθησαν υπόψη οι διατροφικές και οι καπνισματικές συνήθειες των συμμετεχόντων, η επίδρασή τους στην πιθανή αλλοίωση των αποτελεσμάτων δεν μπορεί να αποκλειστεί τελείως. Τέλος, λόγω του σχεδιασμού της μελέτης «ΑΤΤΙΚΗ», δεν μπορεί να παρέχει αιτιολογημένες συσχετίσεις, παρά μόνο υποθέσεις για περαιτέρω έρευνα. Συμπερασματικά, από την παρούσα εργασία μπορούν να εξαχθούν τρία μηνύματα για τη δημόσια υγεία. Πρώτον, οι ασκούμενοι άνδρες και γυναίκες με συνδυασμένη άσκηση εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές λιπιδίων σε σχέση όχι μόνο με τους μη ενεργούς αλλά και με τους υψηλά δραστήριους, ακόμη και μετά από την εκτίμηση της επίδρασης των πιθα-

8 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΛΙΠΙΔΙΩΝ 237 νών συγχυτικών παραγόντων. Η απλή αερόβια άσκηση δεν φαίνεται να διαφοροποιεί σημαντικά το λιπιδαιμικό προφίλ τους. Δεύτερον, τόσο η αερόβια όσο και η συνδυασμένη άσκηση μειώνουν τις τιμές του ΔΜΣ και του λόγου της περιφέρειας μέσης προς την περιφέρεια ισχίων. Τρίτον, όταν οι ασκούμενοι υπερβαίνουν τη συνολική ποσότητα φυσικής δραστηριότητας των περίπου ΜΕΤ min ανά εβδομάδα, σε συνδυασμό με την άσκηση με αντιστάσεις, σαφώς φαίνονται θετικές διαφοροποιήσεις στο λιπιδαιμικό τους προφίλ σε σχέση με τους λιγότερο ή καθόλου δραστήριους. Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται, οδηγούν στην ανάγκη για περαιτέρω συστηματική έρευνα της σχέσης της συνδυασμένης με βάρη άσκησης με τα επίπεδα λιπιδίων και, γενικότερα, τον κίνδυνο ανάπτυξης καρδιαγγειακών παθήσεων στο μέλλον. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η μελέτη «ΑΤΤΙΚΗ» χρηματοδοτήθηκε από χορηγία της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας (χορηγία-1, 2002). Οι συγγραφείς θα ήθελαν να ευχαριστήσουν τους ερευνητές πεδίου της μελέτης «ΑΤΤΙΚΗ»: Νατάσα Κατηνιώτη, Σπύρο Βελλία, Ντίνα Μασούρα, Λάμπρο Παπαδημητρίου, Ιωάννα Παπαϊωάννου (ιατρική εξέταση), Έφη Τσετσέκου και Χαράλαμπο Παπαγεωργίου (ιατρική/ψυχολογική αξιολόγηση), καθώς επίσης και τους Μαρίνα Τούτουζα (βιοχημική ανάλυση), Κάρμεν Βασιλειάδου (γενετική ανάλυση), Μανώλη Κάμπαξη (διατροφική αξιολόγηση), Κωνσταντίνα Πάλλιου (διατροφική αξιολόγηση), Χρυσούλα Τσελίκα (βιοχημική αξιολόγηση), Σία Πουλοπούλου (βιοχημική αξιολόγηση) και Μαρία Τούτουζα (διαχείριση δεδομένων). ABSTRACT The influence of aerobic and resistance exercise on the lipid-lipoprotein profile: Evidence from the ATTICA epidemiological study K. Tambalis, 1 D. Panagiotakos, 1 C. Pitsavos, 2 C. Chrysohoou, 2 J. Skoumas, 2 S. Kavouras, 2 L. Sidossis, 1 C. Stefanadis 2 1 Department of Nutrition and Dietetics, Harokopio University, Athens, 2 First Cardiology Clinic, School of Medicine, University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2009, 26(2): OBJECTIVE The aim of this epidemiological study was to assess the association of aerobic and the combination of aerobic and resistance exercise with the lipid-lipoprotein profile and anthropometric indices in a random sample of men and women. METHOD Healthy men (1,514) and women (1,528) aged over 18 years stratified by city and age and gender distribution, from the province of Attica were enrolled randomly in the study. Participants were classified as inactive, fairly active and highly active for aerobic activities, according to International Physical Activity Questionnaire, and as a sub-group which combined aerobic and resistance exercise. The main outcome measures were the lipid-lipoprotein profile (total cholesterol, HDL-C, LDL-C, triglycerides, apoa1, apob) and anthropometric indices (weight, height, waist to hip ratio). RESULTS Of the participants in aerobic activities, 480 (31.7%) men and 502 (32.9%) women were classified as fairly active and 100 (6.6%) men and 93 (6.1%) women as highly active. Ninety (5.9%) men and 49 (3.2%) women took part in combined exercise. The men who were engaged in combined exercise had on the average, 10% lower levels of LDL-cholesterol (P=0.01) than those with highly active exercise. In women the LDLcholesterol decreased by 12.6% in those with combined exercise compared to the highly active (P=0.051). CONCLU- SIONS Combined aerobic and resistance exercise can positively influence LDL-cholesterol levels in healthy individuals in comparison with strenuous aerobic exercise alone. Key words: Aerobic exercise, Cholesterol, Lipids, Resistance exercise, Triglycerides Βιβλιογραφία 1. Conroy RM, Pyorala K, Fitzgerald AP, Sans S, Menotti A, De Backer G et al. Estimation of ten-year risk of fatal cardiovascular disease in Europe: The SCORE project. Eur Heart J 2003, 24: Expert Panel on Detection Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults. Executive summary of the third report of the National Cholesterol Education Program (NCEP). Expert panel on detection, evaluation, and treatment of high blood cholesterol in adults (Adult Treatment Panel III). JAMA 2001, 285:

9 238 Κ. Τάμπαλης και συν 3. Fletcher GF, Blair SN, Blumenthal J, Caspersen C, Chaitman B, Epstein S et al. Statement on exercise. Benefits and recommendations for physical activity programs for all Americans. A statement for health professionals by the Committee on Exercise and Cardiac Rehabilitation of the Council on Clinical Cardiology, American Heart Association. Circulation 1992, 86: Joint National Committee on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure. The 6th Report of the Joint National Committee on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure (JNC VI). Arch Intern Med 1997, 157: Pitsavos C, Chrysohoou C, Panagiotakos DB, Skoumas J, Zeimbekis A, Kokkinos P et al. Association of leisure-time physical activity on inflammation markers (C-reactive protein, white-blood cell count, serum amyloid A and fibrinogen), in healthy subjects (from the ATTICA study). Am J Cardiol 2003, 91: Kavouras S, Panagiotakos D, Pitsavos C, Chrysohou C, Anastasiou C, Lentzas Y et al. Physical activity, obesity status, and glycemic control: The Attica study. Med Sci Sports Exerc 2007, 39: Durstine L, Grandjean P, Davis P, Ferguson M, Alderson N, DuBose K. Blood lipid and lipoprotein adaptations to exercise. A quantitative analysis. Sports Med 2001, 31: Halbert JA, Silagy C, Finucane P, Withers RT, Hamdorf P. Exercise training and blood lipids in hyperlipidemic and normolipidemic adults: A meta-analysis of randomized controlled trials. Eur J Clin Nutr 1999, 53: Wood R, Reyes R, Welsch M, Favoloro-Sabatier J, Sabatier M, Matthew Lee C et al. Concurrent cardiovascular and resistance training in healthy older adults. Med Sci Sports Exerc 2001, 33: Hurley BF, Roth S. Strength training in the elderly. Effects on risk factors for age-related diseases. Sports Med 2000, 30: Stone M, Fleck S, Triplett N, Kraemer W. Health- and performance-related potential of resistance training. Sports Med 1991, 11: Szarapy P, Bloedon L, Foster G. Physical activity and its effects on lipids. Curr Cardiol Rep 2003, 5: Lee A, Craig B, Lucas J. The effect of endurance training, weight training and a combination of endurance and weight upon the blood lipid profile of young male subjects. J Appl Sports Sci Res 1990, 4: LEE KJ. Effects of an exercise program on body composition, physical fitness and lipid metabolism for middle-aged obese women. Taehan Kanho Hakhoe Chi 2005, 35: Boardley D, Fahlman M, Topp R, Morgan AL, McNevin N. The impact of exercise training on blood lipids in older adults. Am J Geriatr Cardiol 2007, 16: Stewart K, Bacher A, Turner K, Lim J, Hees P, Sapiro E et al. Exercise and risk factors associated with metabolic syndrome in older adults. Am J Prev Med 2005, 28: LeMurra L, von Duvillard S, Andreacci J, Klebez J, Chelland S, Russo J. Lipid and lipoprotein profiles, cardiovascular fitness, body composition, and diet during and after resistance, aerobic and combination training in young women. Eur J Appl Physiol 2000, 82: Verney J, Kadi F, Saafi M, Piehl-Aulin K, Denis C. Combined lower body endurance and upper resistance training improves performance and health parameters in healthy active elderly. Eur J Appl Physiol 2006, 97: Tokmakidis S, Volaklis K. Training and detraining effects of a combined-strength and aerobic exercise program on blood lipids in patients with coronary artery disease. J Cardiopulm Rehabil Prev 2003, 23: Volaklis K, Spassis A, Tokmakidis S. Land versus water exercise in patients with coronary artery disease: Effects on body composition, blood lipids, and physical fitness. Am Heart J 2007, 154:560.e Pitsavos C, Panagiotakos DB, Chrysohoou C, Stefanadis C. Epidemiology of cardiovascular risk factors in Greece; aims, design and baseline characteristics of the ATTICA study. BMC Public Health 2003, 3:32: Craig C, Marshall A, Sjostrom M, Bauman B, Booth M, Ainsworth B et al. International physical activity questionnaire: 12-country reliability and validity. Med Sci Sports Exerc 2003, 5: ACSM s. Advanced exercise physiology. Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia, 2006: Ainsworth B, Haskell W, Whitt M, Irwin M, Swartz A, Strath S et al. Compendium of physical activities: An update of activity codes and MET intensities. Med Sci Sports Exerc 2000, 32(Suppl):S498 S Katsouyanni K, Rimm EB, Gnardellis C, Trichopoulos D, Polychronopoulos E, Trichopoulou A. Reproducibility and relative validity of an extensive semi-quantitative food frequency questionnaire using dietary records and biochemical markers among Greek schoolteachers. Int J Epidemiol 1997, 26(Suppl 1):S118 S Willett W, Sacks F, Trichopoulou A, Drescher G, Ferro-Luzzi A, Helsing E et al. Mediterranean diet pyramid: A cultural model for healthy eating. Am J Clin Nutr 1995, 61(6 Suppl):1402S 1406S 27. Panagiotakos DB, Pitsavos C, Chrysohoou C, Skoumas J, Stefanadis C. Status and management of blood lipids in Greek adults and their relation to socio-demographic, lifestyle and dietary factors: The ATTICA study. Blood lipids distribution in Greece. Atherosclerosis 2004, 173: Kohl H, Gordon N, Scott C, Vaandrager H, Blair S. Musculoskeletal strength and serum lipid levels in men and women. Med Sci Sports Exerc 1992, 24: Tucker L, Silvester L. Strength training and hypercholesterolemia: An epidemiologic study of 8,499 employed men and women. Am J Health Promot 1996, 11: Panagiotakos DB, Pitsavos C, Chrysohoou C, Skoumas J, Zeimbekis A, Papaioannou I et al. Effect of leisure time physical activity on blood lipid levels: The ATTICA study. Coron Artery Dis 2003, 14: Kokkinos P, Holland J, Narayan P, Kolleran J, Dotson C, Papademetriou V. Miles run per week and high-density lipopro-

10 ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΛΙΠΙΔΙΩΝ 239 tein cholesterol levels in healthy middle-aged men: A doseresponse relationship. Arch Intern Med 1995, 155: Drygas W, Jegler A, Kunski H. Study on threshold dose of physical activity levels on coronary heart disease prevention. Int J Sports Med 1988, 9: Lakka T, Salonen J. Physical activity and serum lipids: A cross sectional population study in Eastern Finish men. Am J Epidemiol 1992, 136: Superko H. Exercise training, serum lipids and lipoprotein particles: Is there a change threshold? Med Sci Sports Exerc 1991, 23: Durstine L, Grandjean P, Davis P, Ferguson M, Alderson N, DuBose K. Blood lipids and lipoprotein adaptations to exercise. A quantitative analysis. Sports Med 2001, 31: Leon A, Sanchez O. Response of blood lipids to exercise training alone or combined with dietary intervention. Med Sci Sports Exerc 2001, 33: Pate R, Pratt M, Blair S, Haskell W, Macera C, Bouchard C et al. Physical activity and public health. A recommendation from the Centers for Disease Control and Prevention and the American College of Sports Medicine. JAMA 1995, 273: Haskell W, Lee I, Rate R, Powell K, Blair S, Franklin B et al. ACSM/ΑΗΑ recommendations. Physical activity and public health. Updated recommendation for adults from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Circulation 2007, 116: US Department of Health and Human Services. Physical activity and health: A report of the surgeon general. Atlanta, GA, US Department of Health and Human Services, Centres for Disease Control and Prevention, National Centre for Chronic Disease Prevention and Health Promotion, 1996 Corresponding author: D.B. Panagiotakos, Harokopio University, 70 El. Venizelou Ave., GR Athens, Greece

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων

H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων 38 H επίδραση της άσκησης και του δείκτη μάζας σώματος στις λιπιδαιμικές παραμέτρους Ελλήνων ενηλίκων Κράπης Κ. 1, Μαυρουδής Σ. 1, Αυλακιώτης Κ. 2, Πιπεράκης Σ. 3, Μπόρου Α. 4, Καραμήτσος Κ 1. 1 Α Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες και υπερχοληστερολαιμία σε δείγμα κατοίκων ακριτικών νησιών

Διατροφικές συνήθειες και υπερχοληστερολαιμία σε δείγμα κατοίκων ακριτικών νησιών archieves original paper 1886 POYNIS (pages 6) Σελιδοποίηση: 18/2/2008 Αποστολή galley-proofs: 19/2/2008 ΕΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER Διατροφικές συνήθειες και υπερχοληστερολαιμία σε δείγμα κατοίκων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις

Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις 267 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την θεραπεία της χοληστερόλης: Οριοθετήσεις και επισημάνσεις Χ. Βέρρας 1, Α. Μελιδώνης 2 1 Τμήμα Γενικής Ιατρικής και 2 Α Παθολογική Κλινική &

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟ ΑΥΓΟ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΑ ΚΑΡ ΙΑΓΓΕΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Το αυγό αποτελεί ένα από τα πλέον αµφιλεγόµενα τρόφιµα των τελευταίων δεκαετιών, καθώς µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εθεωρείτο τρόφιµο µε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος

7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος 7 ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική ιαιτολόγος ιατροφολόγος Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, Κύπρος polly.michaelidou@gmail.com 1 ΘΕΜΑΤΑ Η σημασία της ιατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Εκτίμησης του Κινδύνου Εκδήλωσης Καρδιαγγειακής Νόσου. Cardiovascular Disease Risk Models Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η. Δ.Β.

Μοντέλα Εκτίμησης του Κινδύνου Εκδήλωσης Καρδιαγγειακής Νόσου. Cardiovascular Disease Risk Models Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η. Δ.Β. Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης 4(3):151 157 R E V I E W Hellenic Journal of Atherosclerosis 4(3):151 157 Μοντέλα Εκτίμησης του Κινδύνου Εκδήλωσης Καρδιαγγειακής Νόσου Δ.Β. Παναγιωτάκος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Δρ. Δώρος Γ. Λοΐζου MD Παθολόγος- Διαβητολόγος ΙΑΤΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 15/05/2009 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Αποτελεί μια συνάθροιση αλληλοσχετιζόμενων παραγόντων που

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία της αρτηριακής υπέρτασης: ο ρόλος της Μεσογειακής Δίαιτας

Επιδημιολογία της αρτηριακής υπέρτασης: ο ρόλος της Μεσογειακής Δίαιτας Επιδημιολογία της αρτηριακής υπέρτασης: ο ρόλος της Μεσογειακής Δίαιτας Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, DrMedSci, FESC Αναπλ. Καθηγητής Βιοστατιστικής & Επιδημιολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Η υπέρταση ως

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ. ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΖΩΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΕΙ ΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΕΔΟΕΑΠ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του Προγράμματος Πρόληψη.

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: FRAMINGHAM RISK SCORE vs Π. Τσατραφύλλιας, Δ. Θεοδωράκης, Ευδοξία Μπουτμπάρα, Δήμητρα Κεσίδου, Θ. Γεωργιάδης, Σ. Παραστατίδης, Γεωργία Θεοδωροπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά

Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα. ά ς ό ς.. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Σεξουαλική δραστηριότητα ά ς ό ς. ής ί ς ή ή ά ώ ά ής ί ς ά Ιούνιος 2011 Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική δυσλειτουργία έ ς ή ς έ. ό. ί ς ός ί ς ί ά Μεταβολικό Σύνδροµο και Στυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Χοληστερόλη και την Διατροφή Tι είναι η χοληστερόλη; Η χοληστερόλη είναι ένα κερρώδες, όμοιο του λίπους υλικό που βρίσκεται στις ζωικές

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου

Kαρδιαγγειακά Nοσήματα και Ðαράγοντες Kινδύνου Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & ιατροφής ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τ.Θ. 2208, Ηράκλειο 71 003, Κρήτη - Τηλ. 2810-394758, email: kliniki.diatrofis@med.uoc.gr Kαρδιαγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το μορφωτικό επίπεδο αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα στον καθορισμό των αντιλήψεων

Το μορφωτικό επίπεδο αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα στον καθορισμό των αντιλήψεων ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ORIGINAL PAPER ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(5):793-802 Το μορφωτικό επίπεδο αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα στον καθορισμό των αντιλήψεων του γενικού πληθυσμού για τη σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6)

Λαχανικά. Φυτά. Ψάρια. Ψάρια. Ε ι κ ο σ α ν ο ε ι δ ή. Ακετυλο-CoA. Πλαστίδια. Eλαϊκό οξύ. Ενδοπλασµατικό δίκτυο. Λινελαϊκό οξύ (ω-6) Ω- 6/Ω-3 3 λιπαρά οξέα: το διατροφικό πηλίκο µε το ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου. Καλλιόπη Άννα Πούλια, MMedSci Κλινική ιαιτολόγος, ΓΝΑ «Λαϊκό» Φυτά Ψάρια Ακετυλο-CoA Eλαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης. Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη;

Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης. Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη; Η επίδραση των φυτικών στερολών στη µείωση της κακής χοληστερόλης Εσείς µήπως ανήκετε στο 16,3% του πληθυσµού που έχει υψηλή χοληστερόλη; Ο σύγχρονος τρόπος ζωής Καθιστική ζωή Γρήγορες λύσεις διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Στους άνδρες στη ομάδα 1gr μαστίχα η μεταβολή της ολικής χοληστερόλης ήταν -28,2mg/dl σε σχέση με placebo (p=0,025).

Στους άνδρες στη ομάδα 1gr μαστίχα η μεταβολή της ολικής χοληστερόλης ήταν -28,2mg/dl σε σχέση με placebo (p=0,025). ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΣΤΙΧΑΣ Εισαγωγή-Σκοπός: Η βιολογική δράση της μαστίχας Χίου έχει εκτιμηθεί σε έρευνες in vitro, σχετικές με την ικανότητα αναστολής της οξείδωσης της LDL, όπου και παρουσιάζει τη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης σε άντρες και γυναίκες

Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης σε άντρες και γυναίκες Slide 1 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης 5 7 Μαρτίου 2009, Ξενοδοχείο Divani Caravel, Αθήνα. Η διαφορετική επίδραση της κατανάλωσης αλκοόλ στα επίπεδα της συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16

Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Κατηγοριοποίηση ατόμων ανάλογα με τον κίνδυνο εμφάνισης Καρδιαγγειακής νόσου, με βάση το SCORE. 15,16 Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου Άτομα πολύ υψηλού κινδύνου είναι τα παρακάτω: Άτομα με 10ετή κίνδυνο για

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες

Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χοληστερόλη και διατροφή: ο ρόλος τους στις καρδιοπάθειες Χρήστος Πίτσα6ος Αναπλ. Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο ν αναρωτηθούμε ποια είναι η νόσος που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ Διατροφική Πολιτική Αντωνία Τριχοπούλου ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας 27 Απριλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία»

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΙΑ ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ/ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Κατηγορία Συστολική Διαστολική Βέλτιστη

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος

Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Εργασιακό stress και στεφανιαία νόσος Χαράλαμπος Γ. Πλατής (Διοικητής Πρόεδρος ΔΣ ΓΝ Σύρου) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΜΑΔΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 18-20 Φεβρουαρίου 2010 1 Εργασιακό stress

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κόκκορης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια πολύ συνηθισµένη κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 ιστοσελίδα GENDER: 2 Female 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 Mean of TV 3,0 2,5 2,0 elementary graduate high school graduate university or colleg mother's educational background Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Participating

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ

ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ ΟΙ ΝΗΣΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΑΜΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 2013 ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΚΑΜΑΓΚΟΥΛΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΦΥΤΙΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προγνωστικός δείκτης (σκορ) ενδονοσοκομειακής. θνητότητας σε ασθενείς με Οξύ Στεφανιαίο σύνδρομο: Η Μελέτη «GREECS»

Προγνωστικός δείκτης (σκορ) ενδονοσοκομειακής. θνητότητας σε ασθενείς με Οξύ Στεφανιαίο σύνδρομο: Η Μελέτη «GREECS» Προγνωστικός δείκτης (σκορ) ενδονοσοκομειακής και 30-ημερών θνητότητας σε ασθενείς με Οξύ Στεφανιαίο σύνδρομο: Η Μελέτη «GREECS» Δ. Παναγιωτάκος 1, Ε. Γεωργουσοπούλου 1, Χ. Πίτσαβος 2, Β. Νοταρά 1, Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες

Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Θεραπευτικός αλγόριθμος για την αντιμετώπιση των δυσλιπιδαιμιών Ελληνικές οδηγίες Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Καρδιαγγειακά νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%)

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%) Αποτελέσματα από «Επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος βάρους στην Κύπρο και διαπίστωση των διατροφικών συνηθειών του Κύπριου πολίτη" του Συνδέσμου ιαιτολόγων και ιατροφολόγων

Διαβάστε περισσότερα

ή ί Ά ή ς ί ς ί ς ής www.vgerodimos.gr

ή ί Ά ή ς ί ς ί ς ής www.vgerodimos.gr ή ί Ά ή ς ί ς ί ς ής www.vgerodimos.gr ς ί ς ί ς ί αύξηση διαφόρων χρόνιων παθήσεων σε παιδιά όπως: ς ί ς, του σακχαρώδους διαβήτη, της υπέρτασης. ί ή ά Ά ς ές ώ ς ί ώ ές ές ώ ς ά ί Ά ί Η άσκηση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Εθνική Μελέτη Νοσηρότητας και Παραγόντων Κινδύνου (Ε.ΜΕ.ΝΟ.) Το κάπνισμα στην Ελλάδα Καρακατσάνη Άννα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πνευμονολογίας Β Πνευμονολογική Κλινική ΕΚΠΑ ΠΓΝ«ΑΤΤΙΚΟΝ» Ε.ΜΕ.ΝΟ Είναι η πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο

Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο _ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ_ Προγράμματα καρδιακής αποκατάστασης και δευτερογενής πρόληψη σε ασθενείς με καρδιαγγειακή νόσο Η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί μια από τις κύριες αιτίες αναπηρίας και θνητότητας παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Υ.ΖΗ.Ν. (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Ε.Υ.ΖΗ.Ν. (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ε.Υ.ΖΗ.Ν (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 1990-2007: Πρόγραμμα Ανίχνευσης Ταλέντων Συμμετείχε το σύνολο των μαθητών των Β (1990-2002) και Γ τάξεων Δημοτικού της χώρας (70-80.000 ετησίως),

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση;

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Παγώνα Λάγιου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Scientific

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου. Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με την πρόληψη των. Παχυσαρκία στο μυαλό και το σώμα 12/7/2012

Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου. Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με την πρόληψη των. Παχυσαρκία στο μυαλό και το σώμα 12/7/2012 Η διατροφή του Κύπριου και η σχέση της με πρόληψη των καρδιοπαθειών Η αλλαγή του σώματος στο διάστημα του χρόνου Δρ Ελένη Ανδρέου, RD, LD, FHEA Επίκουρη Καθηγήτρια UNIC Πρόεδρος Συνδέσμου Διαιτολόγων και

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες διατροφικής αξιολόγησης και η συσχέτισή τους με την εκδήλωση χρονίων νοσημάτων

Δείκτες διατροφικής αξιολόγησης και η συσχέτισή τους με την εκδήλωση χρονίων νοσημάτων ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2008, 25(3):315-328 Δείκτες διατροφικής αξιολόγησης και η συσχέτισή τους με την εκδήλωση χρονίων νοσημάτων Εδώ και πολύ καιρό, η επιστημονική κοινότητα έχει

Διαβάστε περισσότερα