ιερεύνηση στάσεων και κινήτρων γεωργών συμβατικής και βιολογικής γεωργίας. Μελέτη περίπτωσης δυο αγροτικών κοινοτήτων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιερεύνηση στάσεων και κινήτρων γεωργών συμβατικής και βιολογικής γεωργίας. Μελέτη περίπτωσης δυο αγροτικών κοινοτήτων"

Transcript

1 ιερεύνηση στάσεων και κινήτρων γεωργών συμβατικής και βιολογικής γεωργίας. Μελέτη περίπτωσης δυο αγροτικών κοινοτήτων Κουτσούκος Μάριος Υπ. ιδάκτωρ, Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, Α.Π.Θ. Ιακωβίδου Όλγα Καθηγήτρια, Τομέας Αγροτικής Οικονομίας, Γεωπονική Σχολή, Α.Π.Θ. Μενεξές Γεώργιος Λέκτορας, Τομέας Φυτών Μεγάλης Καλλιέργειας και Οικολογίας, Γεωπονική Σχολή, Α.Π.Θ. Περίληψη Η εργασία αυτή διερευνά τις στάσεις και τα κίνητρα γεωργών συμβατικής και βιολογικής γεωργίας. Για τις ανάγκες της έρευνας επιχειρήθηκε η μελέτη περίπτωσης (case study) δύο αγροτικών κοινοτήτων της ελληνικής υπαίθρου που εφαρμόζουν διαφορετικά αγροδιατροφικά συστήματα παραγωγής, έχοντας υιοθετήσει παράλληλα διαφορετικές στρατηγικές ανάπτυξης. Πιο συγκεκριμένα, η πρώτη αγροτική κοινότητα, το χωριό Φούφας Κοζάνης βασίζει την ανάπτυξή της στο αγροδιατροφικό σύστημα της συμβατικής γεωργίας, ενώ η δεύτερη αγροτική κοινότητα, το χωριό Κεφαλάς Λακωνίας έχει υιοθετήσει μια διαφορετική στρατηγική ανάπτυξης η οποία βασίζεται στο αγροδιατροφικό σύστημα της βιολογικής γεωργίας. Ειδικότερα, από τα αποτελέσματα της στατιστικής ανάλυσης των ερωτηματολογίων της ποσοτικής έρευνας διαπιστώθηκαν οι διαφορές αλλά και κάποιες ομοιότητες στις στάσεις των γεωργών στις δυο υπό μελέτη αγροτικές κοινότητες. Επίσης, όπως προέκυψε από τα αποτελέσματα, τα βασικά κίνητρα τα οποία ώθησαν τους γεωργούς του Κεφαλά στην υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας ήταν αφενός η πεποίθηση πως με αυτό τον τρόπο θα παράγουν ποιοτικά ανώτερα προϊόντα και αφετέρου η προσδοκία για ένα καλύτερο εισόδημα. Αντιθέτως, ο βασικός παράγοντας ο οποίος αποτρέπει τους γεωργούς του Φούφα από την υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας είναι, σύμφωνα με τους ίδιους, η μη επαρκής γνώση των τεχνικών χαρακτηριστικών και των ιδιαιτεροτήτων της βιολογικής γεωργίας. Λέξεις-κλειδιά: μελέτη περίπτωσης, αγροδιατροφικά συστήματα, συμβατική γεωργία, βιολογική γεωργία, στάσεις και κίνητρα γεωργών

2 2 1. Εισαγωγή Στη σημερινή εποχή, είναι πλέον κοινώς αποδεκτό πως διανύουμε μια περίοδο ραγδαίων εξελίξεων και έντονων ανακατατάξεων, καθώς γεωγραφικά και ιδεολογικά σύνορα μεταβάλλονται, επιφέροντας μια σειρά κοινωνικοπολιτικών και οικονομικών αλλαγών σε παγκόσμιο επίπεδο (Lanfranchi, 2012 Marsden, 2010 Adam, 2006). Οι μεταβολές αυτές δεν αφήνουν ανεπηρέαστο τον γεωργικό τομέα, που μετά από εποχές λειτουργίας σε λογικές υψηλού κατά κανόνα βαθμού αυτάρκειας, απομόνωσης και μια διαδικασία εξαιρετικά αργών αλλαγών, τα τελευταία χρόνια βιώνει ριζικές και ταχύτατες αλλαγές (Καρανικόλας και Μαρτίνος, 2012 Παπαστάμκος, 2012). Bασικά στοιχεία της αγροτικής πολιτικής η οποία ακολουθήθηκε μεταπολεμικά στην Ελλάδα και την Ευρώπη γενικότερα, υπήρξαν η αύξηση της παραγωγικότητας του πρωτογενή τομέα και ο εκσυγχρονισμός των γεωργικών δομών μέσω της υιοθέτησης ενός μοντέλου εντατικοποίησης και εν πολλοίς βιομηχανοποίησης της γεωργίας, με απώτερους στόχους τη διατροφική αυτάρκεια και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου στην ύπαιθρο (Murphy, 2002 Μαλκίδης, 2002). Είναι γεγονός πως οι στόχοι αυτοί σε ένα βαθμό επιτεύχθηκαν όμως ταυτόχρονα, η μη ορθολογική διαχείριση των εδαφικών και υδατικών πόρων κατά την άσκηση της συμβατικής-βιομηχανοποιημένης γεωργίας, σε συνδυασμό με την αλόγιστη χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων και χημικών λιπασμάτων επέφερε, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, μια σειρά δυσμενών περιβαλλοντικών καθώς και κοινωνικοοικονομικών επιδράσεων (Hatfield, 2005 αουτόπουλος, 2005 Warner, 2007). Οι επιδράσεις αυτές επικεντρώνονται κυρίως στη ρύπανση των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων, τη διάβρωση και αλατοποίηση των εδαφικών πόρων, την αύξηση της αντοχής των παρασίτων, τη βιομεταφορά υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων μέσω της τροφικής αλυσίδας και γενικότερα στη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας στη φύση (Πολυράκης, 2003 Τσιούρης, 2001). Αυτή η νέα τάξη πραγμάτων, η οποία διαμορφώνεται διεθνώς στον αγροδιατροφικό τομέα υπό τις ραγδαίες εξελίξεις της παγκοσμιοποίησης έχει αντίκτυπο και στην ελληνική πραγματικότητα, όπου ο πρωτογενής τομέας παρουσιάζει μια εικόνα σύγχυσης και αδυναμίας προσαρμογής στα νέα δεδομένα που επέφεραν οι τελευταίες αναθεωρήσεις της ΚΑΠ, ο περιορισμός του 2

3 3 προστατευτισμού στον αγροτικό τομέα και το άνοιγμα των αγορών (Καρανικόλας και Μαρτίνος, 2012). Την εικόνα δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο η μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση που ξεκίνησε από το 2009, καθώς χρόνιες παθογένειες και δημοσιονομικές αδυναμίες του κράτους, σε συνδυασμό με ένα περιβάλλον πρωτοφανούς αστάθειας στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα συντέλεσαν στη διαμόρφωση ενός δυσμενούς κλίματος (Παπαστάμκος, 2012). Για την αντιμετώπιση της κρίσης, ολοένα και περισσότεροι υποστηρίζουν πως καθοριστική μπορεί να αποδειχθεί η συμβολή του πρωτογενή τομέα της χώρας στη προσπάθεια επανεκκίνησης μιας πράσινης και βιώσιμης οικονομίας (Παπαστάμκος, 2012 Σέμος, 2011 Μπούρμπος, 2010). Σε κάθε περίπτωση, κρίνεται επιβεβλημένη η προσαρμογή της ελληνικής γεωργίας μέσω υιοθέτησης μιας διαφορετικής φιλοσοφίας ανάπτυξης, η οποία θα στοχεύει στην άμβλυνση των υφιστάμενων διαρθρωτικών προβλημάτων, στην αντιμετώπιση των τεχνικοοικονομικών προβλημάτων των κλάδων παραγωγής και κυρίως στη σταδιακή αλλαγή της παραγωγικής κατεύθυνσης με καλλιέργειες που αξιοποιούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του μεσογειακού περιβάλλοντος (Μυγδάκος κ.ά., 2009 Ψυχουδάκης, 2009 Μπούρμπος, 2010). Στην ίδια φιλοσοφία προσαρμογής εντάσσεται και η αναζήτηση και εφαρμογή εναλλακτικών αγροδιατροφικών συστημάτων με σαφή αειφόρο προσανατολισμό όπως είναι για παράδειγμα η βιολογική γεωργία και η ολοκληρωμένη διαχείριση, καθώς και η επένδυση στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων υψηλής ποιοτικής στάθμης (Theocharopoulos et al., 2012 Μυγδάκος κ.ά., 2009 Γεωργούδης, 2008). Αξίζει να επισημανθεί πως ιδιαίτερα για την Ελλάδα, τα βασικά διαρθρωτικά χαρακτηριστικά του αγροτικού τομέα όπως για παράδειγμα ο μικρός κλήρος 1 και η μορφολογία του εδάφους 2 καθιστούν σε πολλές περιπτώσεις μη ορθολογική την εφαρμογή της συμβατικής γεωργίας (Μυγδάκος κ.ά., 2009). Αντιθέτως, οι κλιματικές συνθήκες της χώρας, το ανάγλυφο του εδάφους, η πλούσια αγροτική παράδοση και η κοντινή απόσταση από τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, είναι παράγοντες οι οποίοι διαφοροποιούν το μεσογειακό χαρακτήρα της ελληνικής γεωργίας από τις βόρειες χώρες της Ε.Ε., συνηγορώντας προς την κατεύθυνση υιοθέτησης αειφορικών αγροδιατροφικών συστημάτων, όπως είναι για 1 Μέσος μέγεθος εκμετάλλευσης στην Ελλάδα 44,1 στρέμματα, στην Ε.Ε.165 στρέμματα, στις ΗΠΑ στρέμματα (Μπούρμπος, 2007) εκμεταλλεύσεις στο σύνολο των γεωργικών εκμεταλλεύσεων βρίσκονται σε ορεινές, ημιορεινές και νησιωτικές περιοχές (Μπούρμπος, 2007) 3

4 4 παράδειγμα η βιολογική γεωργία ( αουτόπουλος, 2005 Μυγδάκος κ.ά., 2009 Σφακιωτάκης, 2000). Έτσι, η ανάδειξη της πλούσιας αγροτικής παράδοσης και η αξιοποίηση των τοπικών ιδιοτυπιών, με αιχμή του δόρατος τα βιολογικά αγροδιατροφικά προϊόντα αποτελούν τα τελευταία χρόνια βασικό άξονα της αγροτικής πολιτικής για την ανάπτυξη της υπαίθρου, ιδιαίτερα στις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές όπου συνθέτουν μια πηγή δυναμισμού και δράσεων για την χωρό-τοπική ανάπτυξη (Τσαυτάρης, 2012 Παπαστάμκος, 2012 Ανθοπούλου, 2004). Με βάση το θεωρητικό πλαίσιο που συνοπτικά καταγράφηκε παραπάνω, σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η όσο το δυνατόν πληρέστερη διερεύνηση του των στάσεων και των κινήτρων των γεωργών δύο αγροτικών κοινοτήτων της ελληνικής υπαίθρου που έχουν επιλέξει δυο διαφορετικά αγροδιατροφικά συστήματα. Στο πλαίσιο της σκοποθετικής της έρευνας, η μελέτη και η εμβάθυνση στην κατανόηση των στάσεων και των κινήτρων των γεωργών που εφαρμόζουν διαφορετικά αγροδιατροφικά συστήματα, μπορεί να συμβάλει στην ανίχνευση και διάγνωση των τάσεων και των ραγδαίων εξελίξεων στον ευρύτερο αγροτικό χώρο και παράλληλα, μπορεί να ωφελήσει στην εφαρμογή στοχευμένων πολιτικών προσαρμοσμένων στις ανάγκες των γεωργών. Ιδιαίτερα η διερεύνηση των στάσεων των γεωργών αυξάνει τις πιθανότητες σωστής ερμηνείας των συμπεριφοριστικών τάσεων και προθέσεων τους (Breckler and Wiggins, 1992 Ιωαννίδου, 2009). Για την επίτευξη του παραπάνω σκοπού και λαμβάνοντας υπόψη την ευρύτερη προβληματική της έρευνας πραγματοποιήθηκε μελέτη περίπτωσης (case study) δυο αγροτικών κοινοτήτων της χώρας που έχουν υιοθετήσει δυο διαφορετικά αγροδιατροφικά συστήματα και χαρακτηρίζονται από διαφορετική φιλοσοφία αγροτικής ανάπτυξης. Η πρώτη αγροτική κοινότητα, το χωριό Φούφας στο Νομό Κοζάνης βασίζει την ανάπτυξή της στο αγροδιατροφικό σύστημα της συμβατικής γεωργίας, διαθέτοντας τα βασικότερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που το διέπουν όπως: σχετικά μεγάλες και εντατικές σε κεφάλαιο γεωργικές εκμεταλλεύσεις, αυξημένες εισροές βιομηχανικών λιπασμάτων και χημικών φυτοφαρμάκων, μονοκαλλιέργειες, έμφαση στην ποσότητα παραγωγής και υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων και μεγάλα δίκτυα διανομής με ενδιάμεσους φορείς εμπορίας. Από την άλλη, η δεύτερη αγροτική κοινότητα, το χωριό Κεφαλάς στο Νομό Λακωνίας έχει υιοθετήσει μια διαφορετική στρατηγική ανάπτυξης, η οποία βασίζεται 4

5 5 στο αγροδιατροφικό σύστημα της βιολογικής γεωργίας, έχοντας χαρακτηριστικά όπως: εκμεταλλεύσεις με χαμηλή εντατικότητα εισροών, βιολογικοί μέθοδοι λίπανσης και φυτοπροστασίας, τοπικά προσαρμοσμένα παραγωγικά συστήματα, έμφαση στην ποιοτική διάσταση της παραγωγής και ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων του περιβάλλοντος και σχετικά μικρά δίκτυα διανομής χωρίς ενδιάμεσους φορείς εμπορίας. Πίνακας 1. Συνοπτική απεικόνιση των δυο περιοχών έρευνας 1η περιοχή έρευνας 2η περιοχή έρευνας Αγροτική κοινότητα Φούφας Κεφαλάς Περιφερειακή ενότητα Κοζάνης Λακωνίας Απόσταση από το πλησιέστερο αστικό κέντρο 16 χλμ από Πτολεμαΐδα 14 χλμ από Σπάρτη Υψόμετρο 650 μ 410 μ Πληθυσμός (2011) 680 κάτοικοι 362 κάτοικοι Γεωργική γη (στρέμματα) Αρδευόμενη γεωργική γη (στρέμματα) Βασικές καλλιέργειες πατάτα, καλαμπόκι, σιτάρι ελιά, οπωροκηπευτικά Αγροδιατροφικό σύστημα συμβατική γεωργία βιολογική γεωργία Στον Πίνακα 1 αποτυπώνεται το προφίλ των δυο περιοχών έρευνας της συγκεκριμένης μελέτης περίπτωσης και καταγράφονται τα βασικά χαρακτηριστικά των δυο υπό διερεύνηση αγροτικών κοινοτήτων. 2. Μεθοδολογία έρευνας Στη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης αρχικά διενεργήθηκε ποιοτική έρευνα, μια από τις σημαντικότερες λειτουργίες της οποίας είναι η βαθύτερη κατανόηση των παραμέτρων-μεταβλητών που θα εξεταστούν μετέπειτα, κατά τη φάση της 5

6 6 ποσοτικής έρευνας (Richie and Lewis, 2003). Έπειτα, πραγματοποιήθηκαν προσωπικές συνεντεύξεις, ελεύθερες και ημιδομημένες, οι οποίες αποσκοπούσαν στη διερεύνηση των απόψεων, των στάσεων, των διαθέσεων και των εμπειριών ενός σχετικά μικρού συνόλου γεωργών από τις δυο κοινότητες. Επιπρόσθετα, με τις ερωτήσεις που υποβλήθηκαν κατά τη διάρκεια των συνεντεύξεων, επιδιώχθηκε αφενός να διευρυνθεί το πλαίσιο των θεμάτων υπό διερεύνηση και αφετέρου να καθορισθούν οι εννοιολογικοί άξονες των ερωτήσεων που θα χρησιμοποιούνταν αργότερα στο ερωτηματολόγιο της ποσοτικής έρευνας. Πιο συγκεκριμένα, από τον Μάιο ως και τον Σεπτέμβριο του 2011, διενεργήθηκαν συνολικά οκτώ συνεντεύξεις με γεωργούς και των δύο χωριών, πέντε από το Φούφα και τρεις από τον Κεφαλά, οι οποίοι επιλέχθηκαν με τη μέθοδο της σκόπιμης δειγματοληψίας (purposive sampling) (Cohen et al., 2007 Κορρές, 2011). Η επιλογή τους έγινε με τη βοήθεια πληροφορητών οικείων προς τον ερευνητή και καταβλήθηκε προσπάθεια ώστε να είναι κατά το δυνατόν πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις του υπό μελέτη πληθυσμού (Mason, 2003). Η διάρκεια των συνεντεύξεων κυμάνθηκε από λεπτά και τα χρήσιμα συμπεράσματα που εξήχθησαν από αυτές, αξιοποιήθηκαν ως συμπληρωματικό υλικό για τον καθορισμό του εννοιολογικού περιεχομένου του ερωτηματολογίου που χρησιμοποιήθηκε αργότερα. Κατά το στάδιο της ποσοτικής έρευνας, χρησιμοποιήθηκε η έρευνα με ερωτηματολόγιο, μια από τις πλέον διαδεδομένες μεθόδους για τη συλλογή πρωτογενών στοιχείων (Javeau, 1996 Robson, 2010). Μονάδες ανάλυσης της έρευνας αποτελέσαν οι γεωργοί, κάτοχοι γεωργικών εκμεταλλεύσεων στις δυο κοινότητες, εγγεγραμμένοι στις επίσημες λίστες του Ολοκληρωμένου Συστήματος ιαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣ Ε) για το έτος Στο σημείο αυτό, πρέπει να αναφερθεί πως η έρευνα ήταν απογραφική και ως εκ τούτου δεν εφαρμόστηκε κάποια μέθοδος δειγματοληψίας (Κορρές, 2011). Ο σχεδιασμός του ερωτηματολογίου υλοποιήθηκε λαμβάνοντας υπόψη την προϋπάρχουσα σχετική βιβλιογραφία (Lietz, 2009 Cranfield et al., 2009 Rockwood et al., 1997 Javeau, 1996), τους στόχους της έρευνας και τα βασικά συμπεράσματα από την ποιοτική έρευνα που προηγήθηκε. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε διάφορους τύπους ανοικτών και κλειστών ερωτήσεων όπως: ερωτήσεις με απαντήσεις του τύπου «ναι»-«όχι», ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, ερωτήσεις κλίμακας Likert και τύπου Likert. 6

7 7 Μετά τη διεκπεραίωση των συνεντεύξεων και τη συγκέντρωση των ερωτηματολογίων διενεργήθηκε έλεγχος για την πληρότητα, τη συνέπεια και την αληθοφάνεια των απαντήσεων, οι οποίες κωδικοποιήθηκαν και εισήχθησαν στο στατιστικό πακέτο SPSS v Ο στατιστικός έλεγχος χ 2 του Pearson χρησιμοποιήθηκε γενικά για τη διερεύνηση της ύπαρξης σχέσης μεταξύ των βασικότερων κατηγορικών μεταβλητών της έρευνας. Για την αποτύπωση του μεγέθους της συνάφειας μεταξύ των μεταβλητών χρησιμοποιήθηκε ο συντελεστής V του Cramer. Η τιμή του συντελεστή αυτού κυμαίνεται από 0 έως 1 με τιμές κοντά στο 1 να δηλώνουν υψηλό βαθμό συσχέτισης των δυο μεταβλητών ενώ με τιμές κοντά στο 0 να δηλώνουν μη ύπαρξη σχέσης (Cramer, 1999). Ποιοτική έρευνα πραγματοποιήθηκε και μετά τη διενέργεια της ποσοτικής έρευνας με τη χρήση ερωτηματολογίου. Πιο συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν εκ των υστέρων εστιασμένες συνεντεύξεις (Cohen et al., 2007) αποσκοπώντας όχι απλά στον προσδιορισμό αλλά στην εκτίμηση αιτιωδών σχέσεων μεταξύ μιας σειράς μεταβλητών, καθώς και στην αποσαφήνιση ποιοτικών δεδομένων που αποκαλύπτουν ευκρινέστερα τη φυσικά διαμορφωμένη πραγματικότητα στις δυο περιοχές έρευνας (Πουρκός και αφέρμος, 2010). 3. Αποτελέσματα της έρευνας 3.1 Στάσεις γεωργών συμβατικής και βιολογικής γεωργίας Αρχικά, διερευνήθηκαν μέσω μιας πεντάβαθμης κλίμακας Likert οι στάσεις των ερωτώμενων γεωργών αναφορικά με μια σειρά από δηλώσεις-προτάσεις, γύρω από επιλεγμένες διαστάσεις των αγροδιατροφικών παραγωγικών συστημάτων. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις εννέα συνολικά δηλώσεις, οι επτά παρουσιάζουν στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στους γεωργούς των δυο περιοχών έρευνας (Πίνακας 2), ενώ οι δυο δεν παρουσιάζουν διαφοροποίηση (Πίνακας 3). Για λόγους οικονομίας χώρου, οι πίνακες των συχνοτήτων για κάθε δήλωση δεν συμπεριλαμβάνονται στη παρούσα εργασία. Πίνακας 2. ηλώσεις των γεωργών των 2 χωριών οι οποίες παρουσιάζουν στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση ήλωση X 2 p Cramer's V 7

8 8 Η ανάπτυξη του αγροτικού τομέα μπορεί να συμβαδίζει με τη προστασία του περιβάλλοντος 48,961 >0,001 0,604 Η γεωργία παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας περιοχής 4,609 0,032 0,185 Η βιολογική γεωργία μπορεί να είναι οικονομικά βιώσιμη για έναν γεωργό 37,336 <0,001 0,528 Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Ελλάδας ευνοούν τη παραγωγή βιολογικών προϊόντων 26,615 <0,001 0,439 Στο χωριό μου υπάρχουν περιβαλλοντικά προβλήματα από τον τρόπο άσκησης της γεωργίας 39,106 <0,001 0,542 Υπάρχει ενδιαφέρον από τους καταναλωτές στην Ελλάδα για τα βιολογικά προϊόντα 21,298 <0,001 0,399 Υπάρχει ενδιαφέρον από τους καταναλωτές στο εξωτερικό για τα βιολογικά προϊόντα 15,658 <0,001 0,342 Πίνακας 3. ηλώσεις των γεωργών των 2 χωριών οι οποίες δεν παρουσιάζουν στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση ήλωση X 2 p Cramer's V Οι συνθήκες για το επάγγελμα του γεωργού γίνονται κάθε χρόνο και πιο δύσκολες 3,412 0,182 0,160 Θα μπορούσα να συνεχίσω στο μέλλον να ασκώ τη γεωργία ακριβώς όπως σήμερα 5,714 0,057 0,207 Αναφορικά με τις δηλώσεις οι οποίες παρουσιάζουν στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση στα δυο αγροδιατροφικά συστήματα, αρχικά είναι χαρακτηριστικό ότι οι γεωργοί της βιολογικής γεωργίας θεωρούν σε μεγάλο βαθμό ότι η ανάπτυξη 8

9 9 του αγροτικού τομέα μπορεί να συμβαδίζει με την προστασία του περιβάλλοντος, σε αντίθεση με τους ασκούντες συμβατική γεωργία (χ 2 (2)=48,961, P<0,001). Αυτή η στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση επιβεβαιώνεται και από τη σχετικά υψηλή τιμή του συντελεστή V του Cramer (0,604). Πιο συγκεκριμένα, στον Κεφαλά το 98,4% των γεωργών εκφράζουν την πεποίθηση ότι η ανάπτυξη του αγροτικού τομέα μπορεί να συμβαδίζει με την προστασία του περιβάλλοντος ενώ στο Φούφα στο αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται μόλις στο 42,3%. Όπως αποτυπώνεται δηλαδή από τις παραπάνω απαντήσεις, οι ασκούντες βιολογική γεωργία πιστεύουν ότι η ανάπτυξη του αγροτικού τομέα και η προστασία του περιβάλλοντος όχι μόνο δεν είναι δυο στοιχεία αντικρουόμενα αλλά μπορούν να συμβαδίσουν το ένα με το άλλο. Αξίζει να επισημανθεί ότι σύμφωνα και με αντίστοιχες έρευνες της σχετικής βιβλιογραφίας (Marsden, 2010 Maxwell and Sheate, 2006), όσοι υιοθετούν και εξασκούν τη βιολογική γεωργία εμφορούνται από την αντίληψη ότι η γεωργική πρακτική μπορεί να συνάδει με τη περιβαλλοντική προστασία. Επίσης, μένοντας στη περιβαλλοντική διάσταση της γεωργικής πρακτικής, οι συμβατικοί γεωργοί σε αντίθεση με τους γεωργούς της βιολογικής παραγωγής, παραδέχονται ότι στο χωριό τους υπάρχουν περιβαλλοντικά προβλήματα από την άσκηση της γεωργίας. Πιο συγκεκριμένα, το 26,8% των ερωτηθέντων που ασκούν συμβατική γεωργία, συμφωνούν απλά ή συμφωνούν πολύ με την άποψη ότι υπάρχουν στο χωριό τους περιβαλλοντικά προβλήματα τα οποία οφείλονται στον τρόπο άσκησης της γεωργίας. Αντιθέτως, η συντριπτική πλειονότητα των βιοκαλλιεργητών στον Κεφαλά, το 87,1% δήλωσαν ότι διαφωνούν απλά ή διαφωνούν πολύ με την παραπάνω υπόθεση. Σημαντική στατιστική διαφοροποίηση (χ 2 (2)=26,615, P<0,001) παρατηρείται και αναφορικά με την πεποίθηση των γεωργών πως τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χώρας, όπως για παράδειγμα έδαφος, κλιματικές συνθήκες, παράδοση, ευνοούν τη παραγωγή βιολογικών προϊόντων. Πιο συγκεκριμένα, με την άποψη αυτή συμφωνούν απλά ή συμφωνούν πολύ το 95,2% των γεωργών του Κεφαλά, οι οποίοι βέβαια ήδη παράγουν βιολογικά προϊόντα. Αξιοσημείωτο είναι ότι και οι ερωτηθέντες στο Φούφα, αν και ασκούν συμβατική γεωργία, σε ένα μεγάλο ποσοστό (57,7%) συμφωνούν απλά ή συμφωνούν πολύ με αυτή τη δήλωση. Τη συγκεκριμένη άποψη, ότι δηλαδή τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χώρας ευνοούν τη παραγωγή βιολογικών προϊόντων έχουν επίσης υποστηρίξει το τελευταίο χρονικό διάστημα 9

10 10 αρκετές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σχετικά με το μέλλον του αγροτικού τομέα στη χώρα (Σέμος, 2011 Μπούρμπος, 2010 Μυγδάκος κ.ά., 2009). Επιπρόσθετα, στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση παρατηρείται ανάμεσα στους γεωργούς των δυο περιοχών έρευνας και αναφορικά με τη δήλωση ότι η βιολογική γεωργία μπορεί να είναι οικονομικά βιώσιμη για έναν γεωργό (χ 2 (2)=37,336, P<0,001). Πιο συγκεκριμένα, οι ερωτηθέντες οι οποίοι ήδη ασκούν βιολογική γεωργία στον Κεφαλά, συμφωνούν απλά ή συμφωνούν πολύ σε ποσοστό 52,4% με την παραπάνω δήλωση. Από την άλλη, οι συμβατικοί γεωργοί στη συντριπτική τους πλειονότητα (80,3%) δηλώνουν πως ούτε συμφωνούν αλλά ούτε και διαφωνούν με αυτή τη δήλωση, εκφράζοντας έτσι κατά κάποιο τρόπο την άγνοια τους για τα οικονομικά δεδομένα της βιολογικής γεωργίας). Αξιοσημείωτο είναι ότι το υπόλοιπο ποσοστό των ερωτώμενων στο Φούφα, το 19,7% συμφωνούν απλά ή συμφωνούν πολύ με το ότι η ότι η βιολογική γεωργία μπορεί να είναι οικονομικά βιώσιμη για έναν γεωργό που θα την ακολουθήσει, ενώ κανένας από τους συμβατικούς γεωργούς δεν εκφράζει διαφωνία πάνω σε αυτή την τοποθέτηση. Τέλος, στατιστικά σημαντικές διαφορές εντοπίστηκαν στις δηλώσεις των γεωργών στις δυο περιοχές έρευνας, αναφορικά με το κατά πόσο υπάρχει καταναλωτικό ενδιαφέρον για τα βιολογικά προϊόντα σε Ελλάδα (χ 2 (2)=21,298, P<0,001) και εξωτερικό (χ 2 (2)=15,658, P<0,001). Πιο συγκεκριμένα, οι ίδιοι οι βιοκαλλιεργητές, με την άποψη ότι υπάρχει καταναλωτικό ενδιαφέρον για τα βιολογικά προϊόντα στην εγχώρια αγορά, ούτε συμφωνούν αλλά ούτε και διαφωνούν σε ποσοστό 50,8%, συμφωνούν ή συμφωνούν πολύ σε ποσοστό 19% και διαφωνούν ή διαφωνούν πολύ σε ποσοστό 30,2%. Από την άλλη, αξιοσημείωτο είναι το ότι το ποσοστό των συμβατικών παραγωγών που συμφωνούν ή συμφωνούν πολύ με αυτή τη δήλωση είναι μεγαλύτερο από το αντίστοιχο των βιοκαλλιεργητών και προσεγγίζει το 40,8%. ηλαδή, παρατηρείται ότι οι ασκούντες συμβατική γεωργία θεωρούν σε μεγαλύτερο βαθμό από τους ίδιους τους βιοκαλλιεργητές, ότι υπάρχει καταναλωτικό ενδιαφέρον για τα βιολογικά προϊόντα στην εγχώρια αγορά. Αναφορικά με την ύπαρξη καταναλωτικού ενδιαφέροντος για τα βιολογικά προϊόντα στο εξωτερικό, οι ίδιοι οι βιοκαλλιεργητές συμφωνούν ή συμφωνούν πολύ σε ποσοστό 87,3%. Παρατηρείται δηλαδή, ότι οι ασκούντες βιολογική γεωργία θεωρούν ότι στο εξωτερικό υπάρχει σαφώς μεγαλύτερο αγοραστικό ενδιαφέρον για τα προϊόντά τους, σε σύγκριση με την εγχώρια αγορά. Αυτή η πεποίθηση των 10

11 11 γεωργών του Κεφαλά αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό το γεγονός πως η εταιρεία του χωριού διαθέτει έναν εξαγωγικό προσανατολισμό και μια εξωστρεφή στρατηγική εμπορίας στοχευμένη στις αγορές του εξωτερικού, καθώς εξάγει σε χώρες όπως η Γερμανία, οι Η.Π.Α., ο Καναδάς και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αξίζει να επισημανθεί ότι την άποψη αυτή ενστερνίζονται σε μεγάλο βαθμό και οι συμβατικοί παραγωγοί, καθώς το 70,4% των ερωτηθέντων στο Φούφα θεωρεί ότι υπάρχει καταναλωτικό ενδιαφέρον για τα βιολογικά προϊόντα στο εξωτερικό Τα ευρήματα αυτά συνάδουν με τις τελευταίες κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις οι οποίες αναπόφευκτα έχουν επηρεάσει και την αγορά των βιολογικών προϊόντων. Πιο συγκεκριμένα, αν και η παρατεταμένη οικονομική κρίση έχει πλήξει την εγχώρια αγορά που αναπτύσσονταν με ικανοποιητικούς ρυθμούς μέχρι και το 2009, οι εξαγωγές εξακολουθούν να καταγράφουν σταθερή άνοδο, με την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Κίνα να αποτελούν τις αγορές-στόχους των ελληνικών βιολογικών προϊόντων (Σγούρος, 2013). Το πρώτο εξάμηνο το 2012, οι εξαγωγές βιολογικών προϊόντων κατέγραψαν άνοδο 6% σε σχέση με το 2011 (Σγούρος, 2013), τη στιγμή που η εγχώρια κατανάλωση βιολογικών προϊόντων πλήττεται από τις συνεχείς μειώσεις των εισοδημάτων των καταναλωτών που εκ των πραγμάτων στρέφονται στα φθηνότερα αγροδιατροφικά προϊόντα (Μπούρμπος, 2010). Από την άλλη πλευρά, όπως αποτυπώνεται στις δηλώσεις των γεωργών υπάρχει ταύτιση απόψεων στα δυο αγροδιατροφικά συστήματα αναφορικά με τις συνθήκες του γεωργικού επαγγέλματος, οι οποίες σύμφωνα με τους ίδιους τους παραγωγούς αμφότερων των χωριών, γίνονται κάθε χρόνο και πιο δύσκολες (χ 2 (2)=3,412, P=0,182). Πιο συγκεκριμένα, στο Φούφα το 90,1% των ερωτηθέντων συμφωνεί απλά ή συμφωνεί πολύ με την παραπάνω δήλωση ενώ και στον Κεφαλά το ποσοστό αυτό είναι πολύ υψηλό, προσεγγίζοντας το 91,9%. Κατά συνέπεια, τόσο οι παραγωγοί της συμβατικής γεωργίας όσο και οι βιοκαλλιεργητές, στη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης θεωρούν σχεδόν στο σύνολό τους ότι οι συνθήκες του γεωργικού επαγγέλματος γίνονται κάθε χρόνο και πιο δύσκολες. Καθώς οι συνθήκες του επαγγέλματος προσδιορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τον οικονομικό παράγοντα (Lin and Martin, 2010), η καθολική εκτίμηση των γεωργών, συμβατικών και βιολογικών, για την επιδείνωση των συνθηκών του επαγγέλματός τους στο πέρασμα του χρόνου, αντανακλά την οξεία χρηματοοικονομική δυσπραγία των τελευταίων ετών, την απορρύθμιση των αγορών 11

12 12 και την παρεπόμενη μείωση του γεωργικού εισοδήματος (Καρανικόλας και Μαρτίνος, 2012). Επίσης, εξίσου προβληματισμένοι είναι οι γεωργοί των δυο χωριών αναφορικά με το αν θα μπορούν να συνεχίσουν να ασκούν τη γεωργία στο μέλλον ακριβώς με τον ίδιο τρόπο όπως σήμερα (χ 2 (2)=5,714, P=0,057). Μάλιστα, από τις απαντήσεις των γεωργών διαφαίνεται ένα αίσθημα αβεβαιότητας καθώς στο Φούφα το 45,1% και στον Κεφαλά το 61,9% δηλώνει ότι ούτε συμφωνούν αλλά και ούτε διαφωνούν με αυτή τη δήλωση. Αξίζει να επισημανθεί ότι το ποσοστό αυτών που δήλωσαν ότι διαφωνούν με τη συγκεκριμένη δήλωση, είναι μεγαλύτερο ανάμεσα στους συμβατικούς παραγωγούς (35,2%) απ ότι στους βιοκαλλιεργητές (17,5%). ηλαδή, οι ασκούντες συμβατική γεωργία, πιστεύουν σε μεγαλύτερο ποσοστό ότι δεν θα μπορούσαν να συνεχίσουν να ασκούν τη γεωργία στο μέλλον με τον ίδιο τρόπο που κάνουν σήμερα. Το γεγονός αυτό αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τα αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει σημαντική μερίδα του γεωργικού πληθυσμού στη χώρα, και ειδικότερα γεωργών της συμβατικής γεωργίας (Μπούρμπος, 2010). 3.2 Κίνητρα και αντικίνητρα υιοθέτησης βιολογικής γεωργίας Στις ανθρωπιστικές επιστήμες ως κίνητρο ορίζεται μια ψυχική διεργασία που δημιουργεί ή οδηγεί σε μια ορισμένη συμπεριφορά ή τροποποιεί μια υπάρχουσα συμπεριφορά (Fairweather, 1999 Fairweather and Campbell, 1996). Γενικά, τα κίνητρα είναι ένας συνδυασμός εσωτερικής και εξωτερικής παρακίνησης και συνδέονται άμεσα με τα ενδιαφέροντα, τις στάσεις, τις προσδοκίες και τη ψυχοσύνθεση ενός ατόμου, απαντώντας στο απλοϊκό όσο και σύνθετο ερώτημα «γιατί κάποιος κάνει κάτι» (Πλατσίδου και Γωνιδά, 2005). Με βάση την ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας και λαμβάνοντας υπόψη τις προϋπάρχουσες έρευνες ειδικά στο συγκεκριμένο θέμα (Theocharopoulos et al., 2012 Cranfield et al., 2009 Koesling et al., 2008 Darnhofer et al., 2005), καθώς και τα συμπεράσματα της προηγηθείσας ποιοτικής έρευνας, το ερωτηματολόγιο επικεντρώθηκε σε 4 βασικούς παράγοντες που λειτουργούν ως κίνητρα ωθώντας τους γεωργούς του Κεφαλά στην επιλογή της βιολογικής γεωργίας (Πίνακας 4) και σε 4 παράγοντες που λειτουργούν ως αντικίνητρα αποτρέποντας τους γεωργούς του Φούφα από την εφαρμογή της (Πίνακας 6). Από τους συμμετέχοντες στην έρευνα και σε κάθε χωριό ξεχωριστά ζητήθηκε να αξιολογήσουν αυτούς τους παράγοντες, αποδίδοντάς τους τον 12

13 13 αντίστοιχο δείκτη σημασίας, σε μια πεντάβαθμη κλίμακα τύπου Likert πέντε σημείων (1: καθόλου σημαντικό, 2: λίγο σημαντικό, 3: μέτριας σημασίας, 4: σημαντικό, 5: πολύ σημαντικό). Καταγράφοντας τις συχνότητες των απαντήσεων στη συγκεκριμένη ερώτηση, στον Κεφαλά το σημαντικότερο κίνητρο το οποίο έχει ωθήσει τους παραγωγούς στην υιοθέτηση του αγροδιατροφικού συστήματος της βιολογικής γεωργίας είναι η πεποίθηση πως έτσι θα παράγουν ποιοτικότερα προϊόντα καθώς το 66,1% των ερωτηθέντων αξιολογεί το κίνητρο αυτό ως πολύ σημαντικό και το 30,6% ως σημαντικό (Πίνακας 4). Αξίζει να επισημανθεί ότι η πεποίθηση για την παραγωγή ποιοτικότερων προϊόντων έχει διαπιστωθεί και σε άλλες σχετικές έρευνες ότι λειτουργεί ως κίνητρο πρωταρχικής σημασίας για τους γεωργούς που ασκούν βιολογική γεωργία (Theocharopoulos et al., 2012 Koesling et al., 2008). Πίνακας 4. Κίνητρα υιοθέτησης βιολογικής γεωργίας στον Κεφαλά (συχνότητες και ποσοστά%) Α/Α 1 2 Κίνητρο έτσι θα παράγω ποιοτικότερα προϊόντα από ευαισθητοποίηση στο περιβάλλον Καθόλου σημαντικό Λίγο σημαντικό Μέτρια σημαντικό Σημαντικό Πολύ σημαντικό Σύνολο 0(0,0%) 0(0,0%) 2(3,2%) 19(30,6%) 41(66,1%) 62(100,0%) 0(0,0%) 0(0,0%) 4(6,3%) 28(45,2%) 30(48,4%) 62(100,0%) 2 προσδοκώ ένα καλύτερο εισόδημα 0(0,0%) 2(3,2%) 7(11,3%) 22(35,5%) 31(50,5%) 62(100,0%) 4 πιστεύω πως ταιριάζει στην περιοχή μου 5(8,1%) 7(11,3%) 3(4,8%) 19(33,6%) 28(45,2%) 62(100,0%) Επίσης, ένας ακόμη παράγοντας που λειτούργησε ως ισχυρό κίνητρο για την υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας στον Κεφαλά φαίνεται πως είναι η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των γεωργών αναφορικά με τα περιβαλλοντικά προβλήματα που έχει επιφέρει η βιομηχανοποιημένη γεωργία. Το 48,4% των ερωτηθέντων βιοκαλλιεργητών αξιολόγησε το κίνητρο αυτό ως πολύ σημαντικό και το 45,2% ως σημαντικό. Εξάλλου, αντίστοιχες επιστημονικές έρευνες στη σχετική βιβλιογραφία (Darnhofer, 2005 Cranfield et al., 2009) έχουν επισημάνει τις περιβαλλοντικές ευαισθησίες των γεωργών ως κίνητρο υιοθέτησης ενός βιολογικού αγροδιατροφικού συστήματος, στοιχείο το οποίο επιβεβαιώθηκε και στη συγκεκριμένη έρευνα. 13

14 14 Οι ερωτηθέντες παραγωγοί αξιολόγησαν ως σημαντικό και το οικονομικό κίνητρο καθώς η προσδοκία ενός καλύτερου εισοδήματος χαρακτηρίστηκε ως πολύ σημαντικό (50,5%) και ως σημαντικό (35,5%) κίνητρο υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας (Πίνακας 4). Η σημασία του οικονομικού κινήτρου όπως αντικατοπτρίζεται στη προσδοκία ενός καλύτερου εισοδήματος είναι ένα στοιχείο που επίσης επιβεβαιώνεται και από τη σχετική βιβλιογραφία (Padel, 2001 Nemes, 2009). Τέλος, η πεποίθηση πως η βιολογική γεωργία ταιριάζει στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής, όπως για παράδειγμα οι κλιματικές και εδαφικές συνθήκες, η παράδοση και το ανθρώπινο δυναμικό, χαρακτηρίστηκε ως πολύ σημαντικό κίνητρο από το 45,2% και ως σημαντικό από το 33,6% των ερωτηθέντων βιοκαλλιεργητών. Από την άλλη, το κίνητρο αυτό αξιολογήθηκε ως λίγο σημαντικό από το 11,3% και ως καθόλου σημαντικό από το 8,1% των ερωτηθέντων (Πίνακας 4). Συμπερασματικά, σε επίπεδο κεντρικής τάσης η βαρύτητα των παραγόντων που λειτουργούν ως κίνητρα υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας καταγράφεται στον Πίνακα 5. Σε σειρά σημαντικότητας, ως πρώτο κίνητρο παρουσιάζεται η πεποίθηση για την παραγωγή ποιοτικότερων προϊόντων (Μ.Ο.=4,62, Τ.Α.=0,55,.Τ.=5), ως δεύτερο κίνητρο παρουσιάζεται η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση των γεωργών αναφορικά με τα περιβαλλοντικά προβλήματα που έχει επιφέρει η βιομηχανοποιημένη γεωργία (Μ.Ο.=4,38, Τ.Α.=0,63,.Τ.=4), ως τρίτο κίνητρο η προσδοκία ενός καλύτερου εισοδήματος (Μ.Ο.=4,32, Τ.Α.=0,80,.Τ.=4) και ως τελευταίο κίνητρο η πεποίθηση πως η άσκηση της βιολογικής γεωργίας συνάδει με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής τους (Μ.Ο.=3,93, Τ.Α.=1,30,.Τ.=4) (Πίνακας 5). Πίνακας 5. Κίνητρα υιοθέτησης βιολογικής γεωργίας στον Κεφαλά (μέτρα κεντρικής τάσης) α/α Κίνητρα Μέσος Τυπική ιάμεση όρος απόκλιση τιμή 1 Παραγωγή ποιοτικότερων προϊόντων 4,62 0, Περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση 4,38 0, Προσδοκία καλύτερου εισοδήματος 4,32 0, Πίστη ότι ταιριάζει στη περιοχή 3,93 1,

15 15 Συνοψίζοντας, παρατηρείται ότι οι σημαντικότεροι παράγοντες που λειτούργησαν ως κίνητρα ωθώντας τους γεωργούς του Κεφαλά στην εφαρμογή της βιολογικής γεωργίας εντάσσονται σε τρείς κατηγορίες: ιδεολογικοί, περιβαλλοντικοί και οικονομικοί παράγοντες. Όπως καταγράφηκε αναλυτικότερα στο κεφάλαιο της βιβλιογραφικής ανασκόπησης, σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες αυτές οι τρείς κατηγορίες παραγόντων είναι κατά βάση τα σημαντικότερα κίνητρα υιοθέτησης του αγροδιατροφικού συστήματος της βιολογικής γεωργίας (Cranfield et al., 2009 Darnhofer et al., 2005 Mc Cown, 2002 Regouin, 2002 Padel, 2001 Padel, 1994). Από την άλλη, στο Φούφα όπως αποτυπώνεται στις απαντήσεις των συμβατικών παραγωγών, ο σημαντικότερος παράγοντας που λειτουργεί ως αντικίνητρο για την μη άσκηση της βιολογικής γεωργίας φαίνεται να είναι η μη επαρκής γνώση του τρόπου και των ιδιαιτεροτήτων που χαρακτηρίζουν τη βιολογική παραγωγή, παράγοντα που χαρακτήρισαν ως σημαντικό το 32,4% και ως πολύ σημαντικό το 52,1% των ερωτηθέντων. ηλαδή, οι συμβατικοί παραγωγοί θεωρούν ότι δεν γνωρίζουν ενδελεχώς τις επιμέρους διαστάσεις της βιολογικής παραγωγής (Πίνακας 6). Το στοιχείο αυτό συνάδει και με ευρήματα άλλων αντίστοιχων ερευνών (Theocharopoulos et al, 2012 Cranfield et al, 2009 Regouin, 2002), σύμφωνα με τα οποία η μη επαρκής γνώση των γεωργών της συμβατικής γεωργίας για τη τεχνογνωσία και τις ιδιαιτερότητες της βιολογικής γεωργίας είναι ο σημαντικότερος ανασταλτικός παράγοντας για την υιοθέτηση ενός βιολογικού αγροδιατροφικού συστήματος (Πίνακας 6). Α/Α Πίνακας 6. Αντικίνητρα υιοθέτησης βιολογικής γεωργίας στο Φούφα (συχνότητες και ποσοστά %) Λόγοι μη άσκησης βιολογικής γεωργίας Καθόλου Λίγο Μέτρια Σημαντικός Πολύ Σύνολο 1 δε γνωρίζω τον τρόπο και τις ιδιαιτερότητες 2(2,8%) 3(4,2%) 6(8,5%) 23(32,4%) 37(52,1%) 71(100,0%) 2 δεν παρέχονται επαρκή κίνητρα (κράτος) 2(2,8%) 7(9,9%) 23(32,4%) 21(29,6%) 18(25,4%) 71(100,0%) 3 πιστεύω πως είναι ασύμφορη 3(4,2%) 20(28,2%) 27(40,8%) 14(19,7%) 5(7,0%) 71(100,0%) 4 είμαι ευχαριστημένος απ τη συμβατική 4(5,6%) 22(31,0%) 33(46,5%) 11(15,5%) 1(1,4%) 71(100,0%) Όπως προκύπτει δηλαδή από τις απαντήσεις των ίδιων των γεωργών, ακόμη και σήμερα, σε μια εποχή γνώσης και πληροφόρησης, υπάρχει σημαντικό έλλειμμα 15

16 16 αναφορικά με τη τεχνογνωσία και τις εξειδικευμένες γνώσεις που υπεισέρχονται στις διάφορες διαστάσεις της βιολογικής παραγωγής (Χαρατσάρη, 2011 Θεοχαρόπουλος, 2009). Το γεγονός αυτό, αν συνδυαστεί αφενός με το χαμηλό επίπεδο σπουδών των γεωργών και αφετέρου με τη μειωμένη συμμετοχή τους σε διαδικασίες συνεχιζόμενης επαγγελματικής κατάρτισης και δια βίου μάθησης καθιστά επιτακτική ανάγκη το σχεδιασμό μιας ολοκληρωμένης δέσμης ενεργειών στους τομείς της γεωργικής εκπαίδευσης, κατάρτισης και επιμόρφωσης (Κουλαουζίδης και Κουτσούρης, 2005). Επίσης, τη μη επαρκή παροχή κινήτρων από το κράτος για όσους θα ήθελαν να ακολουθήσουν πρακτικές βιολογικής γεωργίας, αξιολογούν ως πολύ σημαντικό αντικίνητρο το 25,4%, ως σημαντικό το 29,6% των παραγωγών της συμβατικής γεωργίας. ηλαδή, συνολικά το 55% των ερωτηθέντων γεωργών στο Φούφα θεωρεί τη μη παροχή επαρκών κινήτρων από το κράτος ως καίριας σημασίας ανασταλτικό παράγοντα για την υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας. Το στοιχείο αυτό χρήζει ιδιαίτερης ανάλυσης διότι κατά βάση, τα τελευταία χρόνια στη βιολογική γεωργία δίνονται κίνητρα, κυρίως οικονομικά με τη μορφή επιδοτήσεων της Ε.Ε. (Μπούρμπος, 2010 Γεωργούδης, 2008). Όπως προέκυψε από ποιοτική έρευνα εκ των υστέρων (Cohen et al., 2007 Robson, 2010) με τη διενέργεια προσωπικών συνεντεύξεων, αρκετοί γεωργοί θεωρούν ότι τα κίνητρα αυτά καθίστανται στη πράξη αναποτελεσματικά λόγω ανεπάρκειας υποδομών και έλλειψης της κατάλληλης νοοτροπίας, που θα επέτρεπαν την αξιοποίησή τους (Θεοδωρακέλης, 2011). Επίσης, σύμφωνα με τους ίδιους τους γεωργούς, τα όποια οικονομικά κίνητρα παρέχονται θα πρέπει να μη περιορίζονται μόνο στη παροχή επιδότησης αλλά να συνοδεύονται από διαρκή στήριξη του κράτους στις επιμέρους διαστάσεις της παραγωγής. Για παράδειγμα, κάποιοι από τους ερωτηθέντες παραγωγούς της συμβατικής γεωργίας ανέφεραν πως γνώριζαν περιπτώσεις συναδέλφων τους οι οποίοι εντάχθηκαν στη βιολογική γεωργία, έλαβαν τις προβλεπόμενες επιδοτήσεις, αλλά αντιμετώπισαν ανυπέρβλητες δυσκολίες στο επίπεδο της παραγωγής αυτής καθεαυτής στο χωράφι. Όπως διαπιστώθηκε δηλαδή από την εκ των υστέρων ποιοτική έρευνα, οι γεωργοί συνδέουν τη μη επαρκή παροχή κινήτρων από το κράτος, περισσότερο με την έλλειψη επίσημων υπηρεσιών συμβουλευτικής και υποστήριξης στις επιμέρους διαστάσεις της βιολογικής παραγωγής. 16

17 17 Επιστρέφοντας στην καταγραφή των παραγόντων που λειτουργούν ως αντικίνητρα για την υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας, η πεποίθηση ότι η βιολογική γεωργία είναι οικονομικά ασύμφορη αξιολογήθηκε ως μέτρια σημαντικό αντικίνητρο από το 40,8% και ως λίγο σημαντικό από το 28,2% των συμβατικών παραγωγών. Επίσης, η ικανοποίηση των γεωργών από την συμβατική γεωργία, δεν φαίνεται να λειτουργεί ως αντικίνητρο για πιθανή υιοθέτηση της βιολογικής, καθώς το 46,5% των ερωτηθέντων αξιολογεί ως μέτριας σημασίας αυτό τον παράγοντα (Πίνακας 6). Σε επίπεδο κεντρικής τάσης η βαρύτητα των παραγόντων που λειτουργούν ως αντικίνητρα υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας καταγράφεται στον Πίνακα 7. Σε σειρά σημαντικότητας, ως πρώτο αντικίνητρο παρουσιάζεται η μη επαρκής γνώση του τρόπου και των ιδιαιτεροτήτων της βιολογικής γεωργίας (Μ.Ο.=4,29, Τ.Α.=0,94,.Τ.=5) και ως δεύτερο αντικίνητρο παρουσιάζεται η μη επαρκής παροχή κινήτρων από το κράτος για όσους θα ήθελαν να ακολουθήσουν το σύστημα της βιολογικής γεωργίας (Μ.Ο.=3,71, Τ.Α.=1,02,.Τ.=4). α/α 1 Πίνακας 7. Αντικίνητρα υιοθέτησης βιολογικής γεωργίας στο Φούφα (μέτρα κεντρικής τάσης) Αντικίνητρα Μέσος Τυπική ιάμεση όρος απόκλιση τιμή Μη επαρκής γνώση του τρόπου και των ιδιαιτεροτήτων της βιολογικής 4,29 0,94 5 γεωργία 2 Μη επαρκής παροχή κινήτρων από το κράτος 3,71 1, Πεποίθηση πως η βιολογική γεωργία είναι οικονομικά ασύμφορη 2,94 0, Ευχαρίστηση από τη συμβατική ,83 3 Ο τρίτος σε σειρά σπουδαιότητας παράγοντας που λειτουργεί για τους συμβατικούς παραγωγούς ως αντικίνητρο υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας είναι η πεποίθηση ότι η βιολογική γεωργία είναι οικονομικά ασύμφορη για έναν παραγωγό (Μ.Ο.=2,94, Τ.Α.=0,98,.Τ.=3). Ως τελευταίο αντικίνητρο ιεράρχησαν το 17

18 ότι είναι ήδη ικανοποιημένοι από τη συμβατική γεωργία (Μ.Ο.=2,75, Τ.Α.=0,83,.Τ.=3) (Πίνακας 7). 18 Συμπεράσματα Συζήτηση Στη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης, τα συμπεράσματα τα οποία προέκυψαν από τη διερεύνηση των κινήτρων των γεωργών στις δυο περιοχές έρευνας συνάδουν σε μεγάλο βαθμό με συμπεράσματα αντίστοιχων ερευνών της επιστημονικής βιβλιογραφίας (Theocharopoulos et al., 2012 Nemes, 2009 Cranfield et al., 2009 Koesling et al., 2008 Fairweather, 1999). Πιο συγκεκριμένα, στον Κεφαλά οι σημαντικότεροι παράγοντες οι οποίοι έχουν ωθήσει τους γεωργούς στην υιοθέτηση ενός βιολογικού αγροδιατροφικού συστήματος είναι: η πεποίθηση πως έτσι θα παράγουν ποιοτικότερα προϊόντα, η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και η προσδοκία ενός καλύτερου εισοδήματος. ηλαδή, το συμπέρασμα που εξήχθη είναι ότι τα κίνητρα που έστρεψαν τους παραγωγούς στη βιολογική γεωργία είναι ιδεολογικά, περιβαλλοντικά καθώς και οικονομικά. Από την άλλη, για τους συμβατικούς παραγωγούς οι σημαντικότεροι παράγοντες που λειτουργούν ως αντικίνητρα για την άσκηση βιολογικής γεωργίας φαίνεται να είναι η μη επαρκής γνώση του τρόπου και των τεχνικών ιδιαιτεροτήτων που χαρακτηρίζουν τη βιολογική παραγωγή καθώς και η μη επαρκής παροχή κινήτρων από το κράτος. Το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα στην εποχή της πληροφόρησης και της γνώσης, ο πρωταρχικός παράγοντας που λειτουργεί ανασταλτικά προς την υιοθέτηση της βιολογικής γεωργίας είναι η ελλιπής γνώση γύρω από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις επιμέρους τεχνικές της, οδηγεί στο συμπέρασμα πως υπάρχει σοβαρό έλλειμμα στους τομείς της γεωργικής εκπαίδευσης, επιμόρφωσης και κατάρτισης. Μάλιστα, είναι ενδεικτικό ότι αρκετοί νέοι βιοκαλλιεργητές στο μεταβατικό στάδιο μετατροπής της συμβατικής καλλιέργειας σε βιολογική είτε διαγράφονται από τους Οργανισμούς Ελέγχου είτε αποχωρούν οικειοθελώς μη μπορώντας να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις των κανονισμών που διέπουν τη βιολογική παραγωγή λόγω έλλειψης της σχετικής τεχνογνωσίας (Σπυροπούλου, 2010). Κατ επέκταση, επιβεβαιώνεται η έλλειψη ενός αποτελεσματικού συστήματος Γεωργικών Εφαρμογών, που να λειτουργεί ως ολοκληρωμένο σύστημα μεταφοράς τεχνογνωσίας και διάχυσης γνώσης και πληροφόρησης στο γεωργικό πληθυσμό, συμπέρασμα το οποίο τα τελευταία χρόνια έχουν συνάγει και 18

19 19 άλλες αντίστοιχες μελέτες στον αγροτικό χώρο (Ελευθεροχωρινός, 2013 Χαρατσάρη, 2011 Κουλαουζίδης και Κουτσούρης, 2005 Κουτσούρης, 2004). Αναφορικά με τη μη επαρκή παροχή κινήτρων από το κράτος, όπως προέκυψε από ποιοτική έρευνα εκ των υστέρων (Cohen et al., 2007 Robson, 2010) με τη διενέργεια προσωπικών συνεντεύξεων, οι γεωργοί οι οποίοι θεωρούν το συγκεκριμένο παράγοντα ως αντικίνητρο εστιάζουν την απάντησή τους όχι τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο σε επίπεδο παροχής κινήτρων με τη μορφή διαρκούς συμβουλευτικής και τεχνικής υποστήριξης καθώς και απλούστευσης συγκεκριμένων διαδικασιών. Στην Ελλάδα, η στήριξη του κράτους στην ανάπτυξη και εδραίωση της βιολογικής γεωργίας προσδιορίστηκε εν πολλοίς από διογκωμένες γραφειοκρατικές διαδικασίες αναφορικά με την ένταξη των βιοκαλλιεργητών στο σύστημα ελέγχου και πιστοποίησης και στα προγράμματα επιδοτήσεων καθώς και από ελλιπή διάχυση πληροφόρησης στους παραγωγούς (Σπυροπούλου, 2010 Σγούρος, 2013). Παράλληλα, διερευνώντας το βαθμό συμφωνίας των γεωργών με μια σειρά προκαθορισμένων δηλώσεων - προτάσεων, εξήχθησαν ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Πιο συγκεκριμένα, οι βιοκαλλιεργητές θεωρούν σε μεγάλο βαθμό ότι η ανάπτυξη του αγροτικού τομέα μπορεί να συμβαδίζει με την προστασία του περιβάλλοντος, σε αντίθεση με τους ασκούντες συμβατική γεωργία που διατυπώνουν επιφυλάξεις ως προς αυτό. Επίσης, οι συμβατικοί γεωργοί σε αντίθεση με τους βιοκαλλιεργητές, δηλώνουν ότι στο χωριό τους υπάρχουν περιβαλλοντικά προβλήματα από την άσκηση της γεωργίας. Ένα αξιοσημείωτο συμπέρασμα που προέκυψε αφορά την καθολική πεποίθηση των ασκούντων βιολογική γεωργία (95,2%), ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χώρας, όπως για παράδειγμα έδαφος, κλιματικές συνθήκες, μεγάλο εύρος καλλιεργητικής περιόδου, παράδοση, ευνοούν τη παραγωγή βιολογικών προϊόντων, πεποίθηση την οποία, σε ένα μεγάλο ποσοστό (57,7%) ενστερνίζονται και οι συμβατικοί παραγωγοί. Αξίζει να επισημανθεί ότι τη συγκεκριμένη άποψη τα τελευταία χρόνια έχουν εκφράσει αρκετές έρευνες και μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στο αγροτικό χώρο (Μπούρμπος, 2010 Μυγδάκος κ.ά., 2009 ασκαλοπούλου κ.ά., 2006 αουτόπουλος, 2005 Καμπουράκης, 2003 Πάντζιος κ.ά., 2000). Όπως διαπιστώθηκε από τη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης, την άποψη αυτή συμμερίζονται όχι μόνο όσοι 19

20 20 παραγωγοί οι οποίοι ήδη μετέτρεψαν τις καλλιέργειές τους σε βιολογικές, αλλά και όσοι εξακολουθούν να παράγουν με το συμβατικό τρόπο. Σχετικά με την πεποίθηση για την οικονομική βιωσιμότητα της βιολογικής γεωργίας, το συμπέρασμα που εξήχθη είναι ότι οι ερωτηθέντες οι οποίοι ήδη ασκούν βιολογική γεωργία στον Κεφαλά, συμφωνούν απλά ή συμφωνούν πολύ σε ποσοστό 52,4% με την παραπάνω δήλωση ενώ οι συμβατικοί γεωργοί στη συντριπτική τους πλειονότητα (80,3%) δηλώνουν πως ούτε συμφωνούν αλλά ούτε και διαφωνούν με αυτή τη δήλωση, εκφράζοντας έτσι κατά κάποιο τρόπο την έλλειψη πληροφόρησής τους για τα οικονομικά δεδομένα της βιολογικής γεωργίας. Αναφορικά με την ύπαρξη καταναλωτικού ενδιαφέροντος για τα βιολογικά προϊόντα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, όπως διαπιστώθηκε είναι κοινή η πεποίθηση παραγωγών συμβατικής και βιολογικής γεωργίας, πως το ενδιαφέρον είναι μεγαλύτερο στη διεθνή απ ότι στην εγχώρια αγορά. ηλαδή, το συμπέρασμα που προκύπτει είναι πως ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή όπου η εγχώρια καταναλωτική ζήτηση έχει μειωθεί κατακόρυφα ως απόρροια της χρηματοοικονομικής δυσπραγίας (Σγούρος, 2013 Καρανικόλας και Μαρτίνος, 2012), οι παραγωγοί πιστεύουν ότι οι αγορές του εξωτερικού καθίστανται πιο ελκυστικές και προσοδοφόρες, μιας που λόγω συνθηκών παρουσιάζουν μεγαλύτερο αγοραστικό ενδιαφέρον σε σύγκριση με την ασθμαίνουσα εγχώρια αγορά. Η συγκεκριμένη πεποίθηση των παραγωγών συνάδει και με τη προσπάθεια, σε επίπεδο κρατικής πολιτικής, μιας στοχευμένης διείσδυσης ελληνικών αγροτικών προϊόντων σε ισχυρά διεθνή δίκτυα διανομής, καθώς και με την αποτελεσματική προώθηση-προβολή των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων σε δυναμικές αγορές-στόχους (Τσαυτάρης, 2012). Η αναγκαιότητα εξωστρέφειας των ελληνικών ποιοτικών αγροτικών προϊόντων, ιδιαίτερα τη σημερινή εποχή, προβάλλει όχι μόνο ως εναλλακτική λύση αλλά και ως αδήριτη ανάγκη (Κασίμης, 2013 Σγούρος, 2013). Επίσης, υπάρχει πλήρης ταύτιση απόψεων ανάμεσα στους γεωργούς των δυο περιοχών έρευνας αναφορικά με τις συνθήκες του γεωργικού επαγγέλματος, οι οποίες σύμφωνα με τους ίδιους τους παραγωγούς αμφότερων των περιοχών έρευνας, γίνονται κάθε χρόνο και πιο δύσκολες. Επιπρόσθετα, προβληματισμένοι εμφανίζονται οι γεωργοί των δυο χωριών αναφορικά με το αν θα μπορούν να συνεχίσουν να ασκούν τη γεωργία στο μέλλον ακριβώς με τον ίδιο τρόπο όπως σήμερα, ένας προβληματισμός που παρουσιάζεται πιο έντονος ανάμεσα στους συμβατικούς παραγωγούς. 20

21 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ Ελληνόγλωσσες 21 Ανθοπούλου, Θ. (2004). Η ανάδειξη της αγροτικής κληρονομιάς και η καινοτομία ως στοιχεία της χωροτοπικής ανάπτυξης: η περίπτωση των ιδιότυπων αγροδιατροφικών προϊόντων στο: Η ανάπτυξη σε μια πολυλειτουργική ύπαιθρο. Αθήνα: Gutenberg Γεωργούδης, Α. (2008). Πρέπει να επιστρέψουμε στις βασικές αξίες της γεωργίας και της κτηνοτροφίας Συνέντευξη στο: (τελευταία ανάκτηση ) αουτόπουλος, Γ. (2005). Τοπική Ανάπτυξη. Έ Έκδοση Θεσσαλονίκη: Έκδοση Ιδίου ασκαλοπούλου, Α., Γιούργα, Χ. Λούμου, Α. και Θ. άντσης, Θ. (2006). Κίνητρα ενασχόλησης με τη βιολογική γεωργία: Η περίπτωση των βιοκαλλιεργητών στους Νομούς Λάρισας, Μαγνησίας-Φθιώτιδας. Εισήγηση στο 6ο Συνέδριο της ΕΤΑΓΡΟ Ελευθεροχωρινός, Η. (2013). Αειφορία και Αγροτική Ανάπτυξη. Εισήγηση στο 10 ο Συνέδριο ΣΒΙΒΕ. Βιοκαύσιμα: με το βλέμμα στραμμένο στο Αθήνα 21/3/2013 Θεοδωρακέλης, Γ. (2011). Νέοι αγρότες και βιολογική γεωργία. Ομιλία στο 18 ο Πανελλήνιο Συνέδριο νέων αγροτών. Μεστά Χίου, 9-11 Σεπ 2011 Θεοχαρόπουλος, Α. (2009). Οικονομική και Περιβαλλοντική Ανάλυση Εναλλακτικών Μορφών Γεωργίας. ιδακτορική ιατριβή. Γεωπονική Σχολή. Α.Π.Θ. Ιωαννίδου, Μ. (2009). ιερεύνηση των στάσεων της συμπεριφοράς και του επιπέδου γνώσεων των εθελοντών αιμοδοτών σε σχέση με την εθελοντική αιμοδοσία. ιδακτορική ιατριβή. Ιατρική Σχολή. Α.Π.Θ. Καμπουράκης, Α. (2003). Προϋποθέσεις ανάπτυξης της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας στην Ελλάδα: Ο ρόλος της έρευνας στο Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε), Εισήγηση στο 14ο συνέδριο του Πανελλήνιου ικτύου Οικολογικών Οργανώσεων Βιολογική Γεωργία και Βιολογική Κτηνοτροφία Νοεμβρίου, Λάρισα: Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας. Καρανικόλας, Π. και Μαρτίνος, Ν. (2012). Η ελληνική γεωργία μπροστά στην κρίση: προβλήματα και προοπτικές. Νέος Λόγιος Ερμής. τ2.σ διαθέσιμο στο: (http://ardin-rixi.gr/(τελευταία ανάκτηση 8/01/2013) Κασίμης, Χ. (2013). «Η πολιτική δεν έδωσε σημασία στη γεωργία». Συνέντευξη στη Νέα Εποχή 17/2/2013. ιαθέσιμο στο: (τελευταία ανάκτηση: 15/4/2013) Κορρές, Κ. (2011). Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας: Ποσοτικές Ερευνητικές Προσεγγίσεις. Αθήνα: ΑΣΠΑΙΤΕ 21

22 22 Κουλαουζίδης, Γ. και Κουτσούρης, Α. (2005). Άξονες εκπαιδευτικού σχεδιασμού γεωργικής εκπαίδευσης ενηλίκων σε μια εποχή περιβαλλοντικής αβεβαιότητας. Εκπαίδευση Ενηλίκων.τ6.σσ22-29 Κουτσούρης, Α. (2004). Ο αδύναμος κρίκος της αγροτικής ανάπτυξης: Συμμετοχικές διαδικασίες στο αγροτικό σύστημα γνώσης και πληροφόρησης, στο: Η ανάπτυξη σε μια πολυλειτουργική ύπαιθρο. Αθήνα: Gutenberg Μαλκίδης, Φ. (2002). Προσαρμογή και συγκρότηση της αγροτικής κοινωνίας στο ελλαδικό κράτος. Αθήνα. Γόρδιος Μπούρμπος, Ε. (2010). Βιολογική γεωργία: η μόνη πρόταση πράσινης αγροτικής ανάπτυξης Περιοδικό ΗΩ. τ53.ιανουάριος 2010.σσ8-10 Μυγδάκος, Ε., Ρεζίτης, Α. και Ζώζουλα, Μ.(2009). Σύγκριση Βιολογικής και Συμβατικής Καλλιέργεια Ντομάτας, Οικονομικότητα και Τεχνική Αποτελεσματικότητα. Επιθεώρηση Οικονομικών Επιστημών τ15.(2009).σ Πάντζιος Χ., Τζουβελέκας Β. και Χ. Φωτόπουλος, (2000). Συγκριτικό κόστος παραγωγή βασικών ελληνικών βιοκαλλιεργειών, σε: Φωτόπουλος Χ., Το παραγωγικό σύστημα της βιολογικής γεωργίας ως εναλλακτική λύση για την ανάπτυξη της ελληνικής υπαίθρου, Εκδόσεις ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε. Παπαστάμκος, Γ. (2012). Το πρόβλημα της έλλειψης ρευστότητας των Ελλήνων γεωργών. στο: (τελευταία ανάκτηση: 23/12/2012) Πλατσίδου, Μ. και Γωνιδά, Ε. (2005). Θεωρίες κινήτρων στον εργασιακό χώρο. στο: Καψάλης, Α. (2005). Οργάνωση και ιοίκηση Σχολικών Μονάδων. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Πολυράκης, Γ. (2003). Περιβαλλοντική Γεωργία. Αθήνα: Εκδόσεις Ψύχαλου Πουρκός, Μ. και αφέρμος, Μ. (επιμ.) (2010). Ποιοτική Έρευνα στις Κοινωνικές Επιστήμες: Θεωρητική και Ιστορική Οριοθέτηση του Πεδίου, στο Μ. Πουρκός & Μ. αφέρμος (επιμ.), Ποιοτική έρευνα στις κοινωνικές επιστήμες: επιστημολογικά, μεθοδολογικά και ηθικά ζητήματα (σελ.21-59). Αθήνα: Τόπος Σέμος, Α. (2011). Η πολιτική επέκτασης της βιολογικής γεωργίας στην Ελλάδα: προοπτικές και οφέλη για τους παραγωγούς. ιαθέσιμο στο: (τελευταία ανάκτηση:8/3/2012) Σγούρος, Σ. (2013). Εξαγωγές ελληνικών βιολογικών προϊόντων. ιαθέσιμο στο (τελευταία ανάκτηση: 12/3/2013) Σπυροπούλου, Ε. (2010). Το δίκτυο της βιολογικής γεωργίας στα πλαίσια της νέας πολιτικής για την ανάπτυξη της υπαίθρου: η περίπτωση της Ελλάδας. Μεταπτυχιακή ιατριβή. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης 22

23 Τσαυτάρης, Α. (2012). Νέο εθνικό παραγωγικό μοντέλο με πυλώνα τη γεωργία. Ομιλία στην ολομέλεια της Βουλής. 8/7/ (τελευταία ανάκτηση: 23/11/2012) 23 Τσιούρης, Σ. (2001). Θέματα Προστασίας Περιβάλλοντος. Θεσσαλονίκη: Γαρταγάνης Χαρατσάρη, Χ. (2011). ιερεύνηση των εκπαιδευτικών αναγκών παραγωγών προϊόντων βιολογικής καλλιέργειας, ολοκληρωμένης διαχείρισης και συμβατικής γεωργίας στη Κεντρική Μακεδονία. ιδακτορική ιατριβή. Γεωπονική Σχολή. ΑΠΘ Ψυχουδάκης, Α. (2009). Εναλλακτικές αλλά ποιες; Ποιο το μέλλον της γεωργίας μας; Ελευθεροτυπία. Σφάλμα! Η αναφορά της υπερ-σύνδεσης δεν είναι έγκυρη. ανάκτηση: 31/1/2009) Ξενόγλωσσες Breckler, S. and Wiggins, E. (1992). On defining attitude and attitude theory: Once more with feeling. In A.R.Praktanis, S.J. Breckler and A.C.Green wald (eds.),242 Attitude structure and fuction.pp Cohen, L., Manion, L. and Morrison, K. (2007). Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Έρευνας (μεταφρ. Κυρανάκης). Αθήνα: Μεταίχμιο Cramer, H. (1999). Mathematical Methods of Statistics. Princeton University Press Cranfield, J., Henson, S., and Holliday, J. (2009). The motives, benefits, and problems of conversion to organic production Agriculture and Human Values. vol27.pp Darnhofer, I., Schneeberger, W., Freyer, B.. (2005). Converting or not converting to Organic farming in Austria: Farmer types and their rationale. Agriculture and Human Values.vol22.1.pp39-52 Fairweather, J. (1999). Understanding how farmers choose between organic and conventional production: Results from New Zealand and policy implications. Agriculture and Human Values vol16 (1).pp51 63 Fairweather, J. and Campbell, Η. (1996). The decision making of organic and conventional agricultural producers. Lincoln University. Agribusiness and Economics Research Unit Hatfield, J. (2005). The Farmer s Decision: Balancing Economic Agriculture Production with Environmental Quality. Ankeny IA (www.nal.usda.gov) Javeau, C. (1996). Η Έρευνα με ερωτηματολόγιο. Το εγχειρίδιο του καλού ερευνητή 23

24 (μεταφρ. Τζώρτζη). Αθήνα: Τυπωθήτω 24 Koesling, M., Flaten, O.and Lien, G. (2008). Factors influencing the conversion to organic farming in Norway. Agricultural Resources, Governance and Ecology. vol.7.pp78 95 Lanfranchi, Μ. (2012). Economy of Globalization and Market Crisis: What Solution for the Agricultural Sector. Hector Cuadra-Montiel Lietz, P. (2009). Research into questionnaire design. A summary of the literature International Journal of Marketing Research. vol52.pp Lin, J. and Martin, W. (2010). The Financial Crisis and its Impact on Global Agriculture The World Bank, Policy Research Working Paper. September 2010 Mason, J. (2003). Η ιεξαγωγή της Ποιοτικής Έρευνας (μεταφρ.κυριαζή) 5 η Έκδοση Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα Maxwell, D. and Sheate, W. (2006). Enabling Sustainable Development Through Sustainable Consumption and Production. International Journal of Environment and Sustainable Development vol.5.n3.pp Nemes, N. (2009). Comparative Analysis of Organic and Non-Organic Farming Systems: A Critical assessment of farm profitability. FAO publication, Rome, June 2009 Padel, S. (2001). Conversion to organic farming: A typical example of the diffusion of an innovation Sociologia Ruralis.vol 4.pp40-61 Padel, S. (1994). Adoption of organic farming as an example of the diffusion of an innovation, Centre for Organic Husbandry and Agroecology. University of Wales, Discussion Paper 94/1. Richie, J. and Lewis, J. (2003). Qualitative Research Practice. A guide for social science students and researchers London: Sage Publications Robson, C. (2010). Η Έρευνα του πραγματικού κόσμου (μεταφρ.νταλάκου-βασιλικού) 2 η Έκδοση Αθήνα: Gutenberg Rockwood, T., Sangster, R. and Dillman, D. (1997). The effects of response categories on questionnaire answers: context and mode effects. Sociological Methods and Research.vol26.pp Theocharopoulos, A., Melfou, K. and Papanagiotou, E. (2012). Analysis Of Decision Making Process For The Adoption Of Sustainable Farming Systems: The Case Of Peach Farmers In Greece. American-Eurasian Journal of Sustainable Agriculture.vol6.n1.pp24-32 Warner, D. (2007). Agroecology in Action: Extending Alternative Agriculture 24

Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών

Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών Χάραξη πολιτικής για την προώθηση αειφόρων μορφών γεωργίας και τη στήριξη νέων αγροτών Αθανάσιος Θεοχαρόπουλος Γεωπόνος M.Sc., Διδάκτωρ Αγροτικής Οικονομίας Α.Π.Θ. Υπεύθυνος Τομέα Αγροτικής Πολιτικής ΔΗΜΑΡ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ-ΘΡΑΚΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΕΡΓΟ: Τοπική Σύμπραξη για την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα νέων αγροτών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης»

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» «Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» Ονοματεπώνυμο: Ταχταρά Κατερίνα Σειρά: 8 η Επιβλέπων Καθηγητής: Βρεχόπουλος Αδάμ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Χριστίνα Α. Παππά Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Οικονοµολόγος Βοηθός έρευνας Υποψήφια διδάκτωρ Μάιος 2007 Περιεχόµενα ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1. Προσωπικά στοιχεία...1 2. Ακαδηµαϊκές σπουδές...1 3. Ξένες γλώσσες...1 4. Χειρισµός Η/Υ...1

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008)

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Ο Τομέας Έρευνας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μετά από οδηγία του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ Η αυριανή ηµερίδα στόχο έχει την παρουσίαση των αποτελεσµάτων δύο ερευνητικών προγραµµάτων: 1. «ΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό!

ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! ΥΔΑΤΙΝΕΣ ΓΕΦΥΡΕΣ Ενώνουμε τη φωνή μας για το νερό! Βιώσιμη διαχείριση αστικού νερού: Βασικές αρχές & καλές πρακτικές σε θέματα επικοινωνίας, διαβούλευσης, εκπαίδευσης Νερό: δημόσιο αγαθό, μοναδικός φυσικός

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 5: Σχεδιασμός και Oργάνωση του Ερωτηματολογίου (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E

«ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E «ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020» Ομιλητής: Ιωαννίδης Απόστολος Πρόεδρος Δ.Σ. EUROAGRO A.E ΠΟΙΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΝΕΟΥ ΑΓΡΟΤΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002.

young people in agriculture remains stable. Brussels: Eurostat, Statistics in Focus, Theme 5-7/2002. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην Ελλάδα είναι κατά κύριο λόγο οικογενειακές επιχειρήσεις, 1 με σχεδόν ίση συμμετοχή ανδρών και γυναικών, και μικρό ποσοστό μισθωτής απασχόλησης. Σύμφωνα με στοιχεία της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π 1. SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ Στα πλαίσια του παρόντος επιχειρησιακού προγράμματος πρωτοβουλίας LEADER+ θα ενταχθούν περιοχές που θέλουν και μπορούν να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν μια ολοκληρωμένη, βιώσιμη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διπλωματικής Εργασίας: Διοικητική ενδυνάμωση στους αθλητικούς οργανισμούς των δήμων

Θέμα Διπλωματικής Εργασίας: Διοικητική ενδυνάμωση στους αθλητικούς οργανισμούς των δήμων Θέμα Διπλωματικής Εργασίας: Διοικητική ενδυνάμωση στους αθλητικούς οργανισμούς των δήμων Του φοιτητή: Πασχαλίδη Ζήση (Α.Μ. 10117) MSM 8 Επιβλέπων Καθηγητής: Κριεμάδης Θάνος Αθήνα, Δεκέμβριος 2011 Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

«Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.»

«Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.» «Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.» Ονοματεπώνυμο: Πιπικάκης Γεώργιος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Κριτσωτάκης Γεώργιος Δεκέμβριος 2012 Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021)

Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Τεχνολογική Προοπτική Διερεύνηση στην Ελλάδα (2001-2021) Προοπτικές για την Ελληνική Γεωργία και την Ανάπτυξη της Υπαίθρου Εμμανουήλ Γ. Κούκιος Καθηγητής ΕΜΠ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Το Έργο χρηματοδοτήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020

Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, Λάρισα 30-12-2013 Στρατηγικό σχέδιο για την ανάπτυξη του Αγροδιατροφικού τομέα στην Περιφέρεια Θεσσαλίας ενόψη της περιόδου 2014-2020 Ομάδα εργασίας: Πρωτογενής Αγροτική Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΤΖΗΦΩΤΙΑΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΧΑΤΖΗΦΩΤΙΑΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : «ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ, ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ ΤΟΥ ΚΑΦΕ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα

Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής ανάπτυξης του αγροδιατροφικού τομέα ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - 7 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009 Aσφάλεια και ποιότητα δύο βασικοί πυλώνες της στρατηγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις;

Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας Πώς η ΚΑΠ θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις; Ανακοίνωση της Επιτροπής Η ΚΑΠ προς το Προκλήσεις 2020 3 στόχοι πολιτικής Οικονομικές για την Προγραμματική περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ» ΡΑΣΗ «Υποστήριξη των Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΕΙΩΜΕΝΩΝ ΕΙΣΡΟΩΝ: ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ, MSC ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΕΙΩΜΕΝΩΝ ΕΙΣΡΟΩΝ: ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ, MSC ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΕΙΩΜΕΝΩΝ ΕΙΣΡΟΩΝ: ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ, MSC ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ 3 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ AGRO_LESS : 3 ΜΕΛΕΤΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΚΜ Η ΧΩΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010

ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010 ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010 Αριθμός πρωτοκόλλου έργου: ΚΟΙΝΩ/0609/ΒΙΕ/13 Τίτλος έργου: Η ολιστική προσέγγιση του προβλήματος της αναποτελεσματικής αντιμετώπισης του φαινομένου των οδικών ατυχημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics)

ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των

Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των Χωρίς πανικό, με λογική και θέληση, θα πρέπει από τώρα να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προβλημάτων που κατά πάσα πιθανότητα θα δημιουργηθούν,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών

ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών ΨΗΦΙΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: λογισμικό «ολοκληρωμένων» διαχειριστικών ζωνών (DIGITAL PRECISION AGRICULTURE: a software for establishing Integrated Management Zones) 5 Δεκ. 2012-Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες»

«Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» «Αναδιάρθρωση της καλλιέργειας του καπνού µε άλλες ανταγωνιστικές καλλιέργειες» Στάσεις των παραγωγών σε εναλλακτικά σενάρια µείωσης των επιδοτήσεων της καλλιέργειας καπνού 1 www.agribusiness.uoi.gr Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014

Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Ελληνικό Αγρο-διατροφικό Σύστημα και Κ.Α.Π. Κλωνάρης Στάθης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 03-02-2014 Δομή Η εφαρμογή του καθεστώτος των ενισχύσεων Το Ελληνικό Αγρο-διατροφικό σύστημα Πως η ΚΑΠ μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ

648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ 648 Πρακτικά Συνεδρίου - ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗ- ΤΕΣ ΠΟΥ ΦΟΙΤΟΥΝ ΣΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ, ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ, ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΥΛΟ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΟΥ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Έρευνα. Λογιστική Θεωρία και Έρευνα

Ποσοτική Έρευνα. Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Λογιστική & Χρηματοοικονομική Master of Science (MSc) in Accounting and Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Ερωτηματολόγια & Συνεντεύξεις Ποσοτική Έρευνα Βασικό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΥΚΛΟΥ ΖΩΗΣ Ε Φ Α Ρ Μ Ο Γ Η Σ Τ Η Ν Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α : Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Κ Ε Σ Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Ε Σ & Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Ε Δ Α Φ Ο Υ Σ Γεωργία Νέα ΚΑΠ: -εφαρμογή υποχρεωτικών μέτρων «Πολλαπλή Συμμόρφωση»

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΤΡΑ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ

ΚΙΝΗΤΡΑ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ ΚΙΝΗΤΡΑ ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΩΝ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΦΘΙΩΤΙ ΑΣ Α. ασκαλοπούλου 1, Χ. Γιούργα 2, Α. Λούµου 3, Θ. άντσης 4, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η απόφαση για

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή. Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012

4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή. Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012 4η ΘΟΣΣ: Γεωργοπεριβαλλοντικές Δράσεις Κλιματική Αλλαγή Αθήνα, 25 Σεπτεμβρίου 2012 Σκοπός και Διαδικασίες Εργασιών των ΘΟΣΣ Σκοπός: η διαμόρφωση προτάσεων βασικών στρατηγικών επιλογών για την αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΟΡΟΣΗΜΑ 1998 - Πιστοποίηση κατά ISO 9001 2002 Εγκαίνια νέων «οικολογικών» εγκαταστάσεων στα Σπάτα Αττικής 2003 - Πιστοποίηση Committed to Excellence του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστεί η µεθοδολογία της έρευνας και η διαδικασία µε την οποία διεξήχθη η συλλογή των ερωτηµατολογίων. 3.1 Μεθοδολογία Έρευνας & ειγµατοληπτική Τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα

Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Βιολογικά προϊόντα και Επιχειρηµατικότητα: Ευκαιρίες και απειλές Μουρτζιόπουλος Χρήστος ιευθυντής ιασφάλισης Ποιότητας Vivartia ABEE Detrop 9 Μαρτίου 2007 Επιχειρηµατικότητα στα βιολογικά προϊόντα Ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Δράση 07: Γιώργος Πιερράκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της εκστρατείας ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης, εκπαίδευσης στο πλαίσιο του έργου LIFE+PURE

Αξιολόγηση της εκστρατείας ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης, εκπαίδευσης στο πλαίσιο του έργου LIFE+PURE Αξιολόγηση της εκστρατείας ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης, εκπαίδευσης στο πλαίσιο του έργου LIFE+PURE Περιεχόμενα Περιεχόμενα Διαγραμμάτων...2 Εισαγωγή...3 Το δείγμα της έρευνας...3 Τα εργαλεία ενημέρωσης...4

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ ΠΟΙΙΟΤΗΤΑ ΕΠΙΙΦΑΝΕΙΙΑΚΩΝ ΚΑΙΙ ΥΠΟΓΕΙΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Π ΕΕ ΡΡ ΙΙ ΙΟΟ ΔΔ ΟΟ ΣΣ Α ΝΝ ΑΑΦ ΟΟ ΡΡ ΑΑ ΣΣ : 8 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 212 (2 η έκδοση) ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Η τεχνική έκθεση με τίτλο «: περίοδος αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική προβατοτροφία

Βιολογική προβατοτροφία Ινστιτούτο Γεωργοοικονοµικών και Κοινωνιολογικών Ερευνών Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας Λ. ηµοκρατίας 61, 135 61 Αγ. Ανάργυροι, Αττική Τηλ. 210 27 56 596, Fax 210 27 51 937 Email tzouramani.inagrop@nagref.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα

Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα 1 Τα Βασικά Χαρακτηριστικά του Ελληνικού Πρωτογενούς Τομέα Αλεξιάδης, Σ. (Ph.d. in Regional Economics) Κοκκίδης, Σ. (Πτυχιούχος Στατιστικής) Σπανέλλης, Λ. (MSc στην Στατιστική) * Εισαγωγή Ο αγροτικός τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΩΣ «ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ»

Ο ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΩΣ «ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ» Ο ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΩΣ «ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ» Γιάννης Κουρτίδης, Γεωπόνος Σύμβουλος Βιολογικής Γεωργίας & Αειφορικής Ανάπτυξης http://gkbioculture.gr/ Λευτέρης Χατζής, Γεωπόνος, MSc Σύμβουλος Ποιότητας www.isolution.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 93 Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης Βαρβάρα Ι. Μαρούλη Η θέση κάθε ατόμου στην αυριανή κοινωνία θα καθορίζεται κυρίως από τη

Διαβάστε περισσότερα

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants

Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012. Πέπη Θεοδώρου. S.M.R. Consultants Training Session Ευκαιρίες χρηµατοδότησης για έργα σχετικά µε την προστασία του περιβάλλοντος στην Περιφερειακή Ενότητα Πρέβεζας και στην Περιφέρεια Ηπείρου γενικότερα Πρέβεζα, 8 9 Οκτωβρίου 2012 «Ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού

ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού ΘΕΜΑ : Προσδιορισμός του εισοδήματος που αποκτάται από ατομική αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα και φορολόγηση αυτού Πρόταση Σε μια προσπάθεια για την αντικειμενική εξεύρεση του αγροτικού εισοδήματος

Διαβάστε περισσότερα

18 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ. Έρευνα με θέμα: Ο βαθμός Οργανωσιακής Δέσμευσης των Νοσηλευτών Ψυχικής Υγείας

18 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ. Έρευνα με θέμα: Ο βαθμός Οργανωσιακής Δέσμευσης των Νοσηλευτών Ψυχικής Υγείας 18 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ Έρευνα με θέμα: Ο βαθμός Οργανωσιακής Δέσμευσης των Νοσηλευτών Ψυχικής Υγείας Ηρακλής Ηρακλέους, Ανώτερος Νοσηλευτικός Λειτουργός, Υπηρεσίες Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013

Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα 29/10/2013 Οι πράσινες εφοδιαστικές αλυσίδες στον αγροδιατροφικό τομέα. Τι είναι η αειφορία, τι είναι πράσινη ανάπτυξη και πως συνδέονται μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Mo.D.A.V.I. - Onlus (Movement of Voluntary Associations Italian)

Mo.D.A.V.I. - Onlus (Movement of Voluntary Associations Italian) ΣΧΕΔΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EC-ASE: Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό για τους Συμβούλους / Εκπαιδευτές Κοινωνικής Οικονομίας «Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό για τους Συμβούλους / Εκπαιδευτές Κοινωνικής Οικονομίας» Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονοµίας & Πολιτικής (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Π.) Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονοµίας & Πολιτικής (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Π.) Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ Ινστιτούτο Αγροτικής Οικονοµίας & Πολιτικής (ΙΝ.ΑΓΡ.Ο.Π.) Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΕΤΠΑ 2000-2006 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ

Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΟΡΕΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αντώνιος Μαζάρης, Λέκτορας Τομέα Οικολογίας, Τμήμα Βιολογίας, ΑΠΘ Στέλλα Χρυσαλίδου, Βιολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της αστικής γεωργίας στην κοινωνική ενσωμάτωση ευπαθών κοινωνικά ομάδων. Η περίπτωση του δημοτικού λαχανόκηπου στον Άγιο Δημήτριο.

Η συμβολή της αστικής γεωργίας στην κοινωνική ενσωμάτωση ευπαθών κοινωνικά ομάδων. Η περίπτωση του δημοτικού λαχανόκηπου στον Άγιο Δημήτριο. ΣΥ.ΛΑ.Π Δήμου Νέας Σμύρνης- Θεματική Ενότητα: Κοινωνική Πολιτική Η συμβολή της αστικής γεωργίας στην κοινωνική ενσωμάτωση ευπαθών κοινωνικά ομάδων. Η περίπτωση του δημοτικού λαχανόκηπου στον Άγιο Δημήτριο.

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Ε. Καλδής, Καθηγητής & Προϊστάμενος, Τμήμα Οινολογίας και Τεχνολογίας Ποτών, ΤΕΙ Αθήνας

Παναγιώτης Ε. Καλδής, Καθηγητής & Προϊστάμενος, Τμήμα Οινολογίας και Τεχνολογίας Ποτών, ΤΕΙ Αθήνας «Καινοτόμοι Τρόποι Προώθησης Αγροτικών Προϊόντων και Τροφίμων» Εισήγηση στη Διημερίδα: «Καινοτόμος Επιχειρηματικότητα. Στόχος και Διέξοδος στη Κρίση» Συνεδριακό Κέντρο του ΤΕΙ Αθήνας, 16 Μαρτίου 2012 Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ζερβού 1, Α. Παρασκευάς 2

Κ. Ζερβού 1, Α. Παρασκευάς 2 Διερεύνηση των Απόψεων εν Ενεργεία Γυναικών Εκπαιδευτικών Σχετικά με το Ρόλο του Οικογενειακού Περιβάλλοντος για την Επιμόρφωσή τους στα Πλαίσια της Δια Βίου Μάθησης Κ. Ζερβού 1, Α. Παρασκευάς 2 1 Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα