ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ*"

Transcript

1 Σταύρος Τσιτσιρίδης Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ* Θα ήθελα να αρχίσω με μια απλή αλλά γενικώς αποδεκτή, νομίζω, διαπίστωση: Αν κρίνει κανείς τόσο από το αποτέλεσμα που διαπιστώνουμε εμπειρικά όλοι μας κατά τη διδασκαλία όσο και από την επιστημονική έρευνα που παρουσιάστηκε στην παρούσα διημερίδα αλλά και από τις συζητήσεις με τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, η διδασκαλία της ΑΕ στη Μέση Εκπαίδευση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αποδοτική. Οι λόγοι είναι πολλοί. Μερικοί από αυτούς είναι απλώς πρακτικοί (π.χ. οι λίγες ώρες διδασκαλίας του μαθήματος εβδομαδιαίως και συνολικά κατά το σχολικό έτος). Αλλά θα ήταν λάθος να πιστεύει κανείς ότι η θεραπεία ενός μόνον παράγοντα θα επιφέρει από μόνη της θεαματικά αποτελέσματα. Πολλώ μάλλον εάν αντιμετωπίσει κανείς το πρόβλημα ως αποκλειστικά πρακτικό ή ποσοτικό. Έχω την εντύπωση ότι το πρόβλημα είναι πρωτίστως ποιοτικό: για λόγους κυρίως ιδεολογικούς υπάρχει σύγχυση σκοπών, μεθόδων και μέσων, η οποία δημιουργεί την αίσθηση, σε δασκάλους και μαθητές, ότι η ΑΕ δεν διδάσκεται όσο θα έπρεπε συστηματικά. Σύμφωνα με το πρόσφατο Αναλυτικό Πρόγραμμα (ΦΕΚ 303/ ) με τη διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας επιδιώκεται οι μαθητές: «να εξοικειωθούν βαθμιαία με τον αρχαίο ελληνικό λόγο συνολικά, τόσο στο επίπεδο του συστήματος της γλώσσας, όσο και στο λεξιλογικό-σημασιολογικό και στο επίπεδο της γλωσσικής κατανόησης κειμένου, να γνωρίσουν στοιχειώδη και βασικά στοιχεία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, χωρίς επέκταση σε λεπτομέρειες, ώστε να εξοικειωθούν με τις ιδιοτυπίες της και να μπορούν να διακρίνουν τις αντιστοιχίες με τη νέα ελληνική, να συνειδητοποιήσουν ότι η νέα ελληνική έχει τις ρίζες της στην αρχαία και αποτελεί εξέλιξη και συνέχειά της,

2 να εξοικειωθούν με κείμενα της αρχαίας ελληνικής, κλασικά και μεταγενέστερα, της αττικής διαλέκτου, και να ασκηθούν στη γλωσσική κατανόηση τους με τη βοήθεια πάντοτε ενός κατάλληλου γλωσσικού υπομνηματισμού, χωρίς να επιδιώκεται βαθύτερη ερμηνεία τους.» Στην αντίληψη που εκφράζεται θεωρητικά από το Αναλυτικό Πρόγραμμα και πραγματώνεται στα διδακτικά εγχειρίδια των τριών τάξεων του Γυμνασίου θέλω να διατυπώσω δύο σοβαρές αντιρρήσεις: (α) Αναμειγνύεται ανεπίτρεπτα η συγχρονία με τη διαχρονία και χρησιμοποιείται η δεύτερη, η διαχρονική εξέλιξη της γλώσσας, για να διδαχτεί η γλώσσα συγχρονικά, δηλαδή ως σύστημα. Η ανάμειξη αυτή αίρει την έννοια του συστήματος και, βέβαια, μόνον σύγχυση μπορεί να δημιουργεί στους μαθητές. Διότι ακόμη και ένας μαθητής μπορεί να παρατηρήσει ότι η γλώσσα του Πλάτωνα και του Γρηγορίου του Ναζιανζηνού ή, πολύ περισσότερο, του Δούκα, παρά τις όποιες επιφανειακές ομοιότητες είναι αρκετά διαφορετικές ως προς τη δομή. Και κάθε στοιχειωδώς ευφυής μαθητής εύλογα θα αναρωτηθεί: Ποιών συγγραφέων και ποιας περιόδου τη γλώσσα «περιγράφει» το εγχειρίδιο του συντακτικού; Η σύγχυση αυτή επιτείνεται μάλιστα από τη διδασκαλία ποιητικών αποσπασμάτων (π.χ. από τον Ευριπίδη ή τα Ανακρεόντεια), που είναι γραμμένα σε υψηλότερο ύφος και περιέχουν ενίοτε διαλεκτικά στοιχεία (π.χ. τους ασυναίρετους τύπους ή το δωρικό άρθρο ἁ = ἡ), παράλληλα με τα πεζά κείμενα. Ακόμη και η άκριτη συμπερίληψη αποσπασμάτων από αττικιστές συγγραφείς μπορεί να δημιουργεί ενίοτε δυσκολίες στην αντίληψη της γλώσσας ως συστήματος. 1 (β) Η επιδιωκόμενη παρουσίαση της εξελικτικών φάσεων της ελληνικής γλώσσας είναι ψευδοϊστορική, αφού προοιμιακώς τίθενται στο επίκεντρο τα στοιχεία της συνέχειας και όχι τα (πολύ πιο ενδιαφέροντα από ιστορική άποψη) στοιχεία της γλωσσικής μεταβολής. Επιπλέον, πόσο αντιπροσωπευτική από ιστορική άποψη είναι αλήθεια η παρουσίαση της ΑΕ όταν απουσιάζει η γλώσσα του Ομήρου, της αρχαϊκής λυρικής ποίησης και του Ηροδότου, όταν λείπουν οι λοιπές διάλεκτοι πλην της αττικής, όταν η γλώσσα δεν παρουσιάζεται καθόλου από φωνητικής πλευράς και δεν λαμβάνονται υπόψη 1 Ο W. Schmid στο θεμελιώδες έργο του για τον γλωσσικό αττικισμό (Der Atticismus in seinen Hauptvertretern, I-IV, Stuttgart ) παρατηρεί συμπερασματικώς για τους κύριους εκπροσώπους του κινήματος: «Κανένας από όλους τους αττικιστές που εξετάσαμε δεν κατόρθωσε παντού μια καθαρή και δίχως ψεγάδι γραφή στην αρχαία Ατθίδα» (IV 578). Από τις πολλές αποκλίσεις που εντοπίζει κανείς ενίοτε και στους πιο αυστηρούς αττικιστές περιορίζομαι να αναφέρω ενδεικτικά λίγα παραδείγματα σημασιολογικών μεταβολών: ἄγαν = «πολύ» (αντί: «πάρα πολύ»), καιρός = «χρόνος», ὁμιλία = «λόγος», ᾄδω = «λέω», Ἀθηναῖος = Ἀττικός, χρόνος = «έτος», ὑποκρίνομαι (= ό,τι και στα ΝΕ). Βλ. εκτενή έκθεση στον Schmid, ό.π., IV 576 κ.ε. 2

3 οι μεγάλες διαφοροποιήσεις στην προφορά της γλώσσας; Έχει νόημα να επιλέγει κανείς μεταγενέστερα κείμενα για να δείξει τις μεταγενέστερες εξελικτικές φάσεις της γλώσσας και συγχρόνως να χρησιμοποιεί ως κριτήριο επιλογής τη μικρότερη δυνατή απόκλιση από την αττική διάλεκτο της κλασικής περιόδου; Η διαχρονία καταλήγει έτσι να είναι ψευδοδιαχρονία. (γ) Εξαιτίας της συγκεκριμένης αντίληψης για τη διδασκαλία των ΑΕ στο Γυμνάσιο δημιουργείται «γνωστικό χάσμα» στους μαθητές που συνεχίζουν τη μελέτη των ΑΕ στο Λύκειο. Στο Λύκειο πια οι μαθητές διδάσκονται εκτενή (και συχνά δύσκολα) κείμενα αττικών συγγραφέων, αλλά χωρίς να έχουν διδαχτεί προηγουμένως επαρκώς και κατά τρόπο συστηματικό την αττική διάλεκτο. Γιατί άραγε, ενώ θεωρείται παιδαγωγικώς ορθό ο μαθητής της Γ Λυκείου να διδάσκεται τα λατινικά κατά τρόπο συστηματικό από ανθολόγιο (πεποιημένων) κειμένων, κάτι τέτοιο δεν κρίνεται σκόπιμο για τα ΑΕ ούτε στο Γυμνάσιο ούτε στο Λύκειο; Μπορούν άραγε ποτέ τα στοιχεία συνέχειας ή συγγένειας και λίγες σκόρπιες γνώσεις γραμματικής και συντακτικού να υποκαταστήσουν τη συστηματική διδασκαλία μιας γλώσσας, ώστε να θεωρείται επαρκής η γνώση της γλώσσας αυτής για την κατανόηση λογοτεχνικών κειμένων; Η αλήθεια είναι βέβαια ότι τα Αναλυτικά Προγράμματα και τα διδακτικά εγχειρίδια του Γυμνασίου αποτελούν πραγμάτωση μιας προσέγγισης με θεωρητικό υπόβαθρο. Η πιο έγκυρη, σαφής και ολοκληρωμένη διατύπωση της προσέγγισης αυτής υπάρχει στο κείμενο του καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη με τον τίτλο «Διαχρονική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας», που χρονολογικά ανάγεται στο έτος Για να μην αδικήσει λοιπόν κανείς το εγχείρημα, θα πρέπει να υπενθυμίσει τις βασικές απόψεις που εκφράζονται στο κείμενο αυτό. Ο Μπαμπινιώτης εκκινεί κατ ουσίαν από δύο διαπιστώσεις: (α) Η γλωσσική διδασκαλία είναι αναποτελεσματική, αφού, παρά τον χρόνο και τον κόπο που απαιτεί, οδηγεί σε μια γνώση της ελληνικής «εύθραυστη, επιδερμική και ισχνή, ώστε δεν μπορεί να υπηρετήσει παρά στοιχειώδεις μορφές γλωσσικής επικοινωνίας, χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις ακρίβειας, κυριολεξίας, ποικιλίας, σαφήνειας, εκφραστικότητας, χρωματισμού, υπαινικτικότητας, λεπτών διαφορών και διακρίσεων, δηλαδή όλων εκείνων των ιδιοτήτων που απαιτεί ο προσεγμένος λόγος» (335). (β) 2 Γ. Μπαμπινιώτης, «Διαχρονική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας», στου ίδιου, Ελληνική Γλώσσα: Παρελθόν-Παρόν-Μέλλον, Αθήνα 2000, και 453 (το κείμενο αυτό με τον τίτλο «Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού» πρωτοπαρουσιάστηκε ως ανακοίνωση το Μάιο του 1991 στη Λεμεσό). 3

4 «ελληνική δεν είναι μόνο η δημοτική μας γλώσσα ελληνικά ελληνικότατα είναι και τα προηγούμενα και τα παλαιότερα ελληνικά μας» (ό.π.). Το (ρητορικό) ερώτημα που θέτει με βάση τα προηγούμενα ο Μπαμπινιώτης είναι: «Μήπως η αποκλειστικά συγχρονική προσέγγιση της ελληνικής δεν είναι ενδεδειγμένη;» Η λύση που προτείνεται είναι η διαχρονική διδασκαλία της γλώσσας μέσα από αντιπροσωπευτικά κείμενα όλων των μορφών γλώσσας που προηγούνται της σημερινής. Ως στόχοι της προτεινόμενης μεθόδου διδασκαλίας, που χαρακτηρίζεται «γλωσσοκεντρική» (351), ορίζονται οι εξής: (1) Η εξοικείωση του μαθητή με «κείμενα της λόγιας, βυζαντινής και αρχαίας μας γραμματείας μας». Έτσι θα οικειωθεί ο μαθητής τη γλωσσική παράδοση και θα πάψει να θεωρεί ξένες, απρόσιτες και απαρχαιωμένες λέξεις που θα συναντήσει σε απαιτητικότερες χρήσεις της σημερινής μας γλώσσας. (2) Η διδασκαλία των παλιότερων ελληνικών θα είναι «κειμενοκεντρική»: «Θ α α ρ χ ί ζ ε ι κ α ι θ α τ ε λ ε ι ώ ν ε ι ως άμεση επαφή με το κείμενο, ως γνωριμία και βίωση του κειμένου». (3) Έμφαση δίνεται στο λεξιλόγιο και ιδιαίτερα ως προς δύο άξονες: τον σημασιολογικό και τον ετυμολογικό. Παράλληλα θα εξετάζονται βασικές συντακτικές και γραμματικές δομές της «διαχρονικής διάστασης της γλώσσας μας». (4) Το ενδιαφέρον της διαχρονικής θεώρησης συναρτάται πάντα και έχει ως επίκεντρο τη σημερινή μορφή της γλώσσας». Από το κείμενο του καθηγητή Μπαμπινιώτη η φιλοσοφία της διδασκαλίας των ΑΕ καθίσταται σαφέστερη, αλλά δεν αίρονται οι αντιρρήσεις που διατυπώθηκαν παραπάνω (τουλάχιστον η πρώτη, καθώς, όπως διαπιστώνει κανείς, η παρουσίαση της ιστορικής πορείας και των μεταβολών της γλώσσας δεν περιλαμβάνεται μάλλον στους στόχους του μαθήματος). Αντιθέτως προστίθενται νέα ερωτήματα: Πώς είναι δυνατόν να περιορίζεται ουσιαστικά το πρόβλημα της γνώσης της λόγιας και, πολύ περισσότερο, της αρχαίας γλώσσας στην κατοχή του λεξιλογίου και της ετυμολογίας; Δεν είναι προφανές ότι αυτό που δυσκολεύει όποιον θέλει να διαβάσει ένα αρχαίο ή λόγιο βυζαντινό κείμενο δεν είναι κυρίως το λεξιλόγιο (το συγκεκριμένο εμπόδιο θα μπορούσε να ξεπεραστεί άλλωστε με τη χρήση ενός λεξικού), αλλά κυρίως οι πολύ διαφορετικές δομές της γλώσσας; Πώς είναι δυνατόν να κατακτήσεις βιωματικά με τόσο περιορισμένη και σύντομη διδασκαλία και με τόσο λίγα και μικρά κείμενα μια γλώσσα τόσο σύνθετη και τόσο καλλιεργημένη; Ακόμη και εάν υποτεθεί ότι το κύριο πρόβλημα είναι το λεξιλόγιο, δεν είναι εύλογο ότι θα προκληθεί μάλλον σύγχυση από τη συσσώρευση τόσο διαφορετικών λεξιλογικών σημασιών από διαφορετικές φάσεις της γλωσσικής εξέλιξης; Τα ερωτήματα και οι απορίες θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν, αλλά νομίζω ότι έχει ήδη γίνει κατανοητό πόσο 4

5 σοβαρά και εγγενή προβλήματα παρουσιάζει η συγκεκριμένη αντίληψη για τη διδασκαλία των ΑΕ. Θα πρέπει να ομολογήσει βέβαια κανείς ότι η πρόταση για τη «διαχρονική διδασκαλία της ελληνική γλώσσας», στο βαθμό που επιδιώκει τη βαθύτερη γνώση της ελληνικής άπτεται ενός υπαρκτού προβλήματος. 3 Ολόκληρη η γραμματεία μας διατρέχεται από μια διγλωσσία: από τη μια τα «επιστροφικά κινήματα» 4 με τις (έντονες ή λιγότερο έντονες) αρχαϊστικές και καθαριστικές τάσεις που έχουν τις ρίζες τους στο κίνημα του αττικισμού (τέλος του 1. αι. π.χ.) και από την άλλη τα τρία αντίρροπα ρεύματα με την κοινή της Καινής Διαθήκης, με ορισμένους συγγραφείς των πρώτων αιώνων του βυζαντινού κράτους (π.χ. Μαλάλας [6. αι.], Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος [10. αι.]) και με τη δημώδη λογοτεχνία (ακριτικά έπη, σατιρικά ποιήματα κ.λπ.) από τον 12. αι. και εξής. Το συντριπτικά σημαντικότερο (από ιστορική και ποσοτική τουλάχιστον άποψη) της γραμματείας μας στηρίζεται ή ανατρέχει συνεπώς στην αρχαία ελληνική γλώσσα, με συνέπεια ακόμη και σήμερα η καλλιεργημένη ελληνική να χρησιμοποιεί απολιθωμένες δομές και λέξεις που κληρονομήθηκαν από την αρχαία ελληνική ή την καθαρεύουσα. Το πρόβλημα δεν μπορεί να παρακαμφθεί. Αλλά ποια είναι η λύση; Υπάρχουν, νομίζω, δύο τρόποι να επιδιώξει κανείς την οικείωση των παλαιότερων μορφών της ελληνικής. Ο ένας είναι η διδασκαλία της ιστορίας της γλώσσας μέσα από κείμενα. Τη συστηματική διδασκαλία της ιστορίας της γλώσσας «από τα πανάρχαια χρόνια της Μυκηναϊκής ως τη σημερινή κοινή νεοελληνική» σε ένα δίωρο μάθημα στις δύο 3 Δεν συμφωνώ με την άποψη ότι η διδασκαλία παλαιότερων μορφών της γλώσσας είναι επικίνδυνη, γιατί δήθεν προκαλεί σύγχυση στους μαθητές ως προς τη γλώσσα που χρησιμοποιούν (ο κίνδυνος σύγχυσης στον οποίο αναφέρθηκα παραπάνω δεν αφορά τη χρήση της ζωντανής γλώσσας). Ο κίνδυνος, κατά τη γνώμη μου, έγκειται αλλού: η διδασκαλία ορισμένων από τις παλαιότερες μορφές της γλώσσας προφανώς όχι τόσο του Ομήρου ή του Πλάτωνα εκτρέφει, εφόσον υπάρχει το κατάλληλο συντηρητικό κλίμα, τον λογιοτατισμό και, κατά συνέπεια, συμβάλλει ενδεχομένως στην καλλιέργεια των «επιστροφικών» τάσεων στον γραπτό λόγο. Η ιδεοληψία ευθύνεται συνεπώς, όχι η ίδια η γνώση! Οι επιστροφικές αυτές τάσεις (καθώς και η παρεπόμενη δυσκολία στη χρήση της ΝΕ) διευκολύνονται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την έλλειψη να ένα ουσιαστικό και μεγάλο πρόβλημα! κ ο ι ν ά α π ο δ ε κ τ ώ ν υ φ ο λ ο γ ι κ ώ ν π ρ ο τ ύ π ω ν, τα οποία θα μπορούσε να ακολουθήσει όποιος επιθυμεί να γράψει «σωστά» τη νεοελληνική γλώσσα. 4 Μπαμπινιώτης, ό.π.,

6 τελευταίες του Γυμνασίου την είχε παλαιότερα προτείνει ο Φ. Κακριδής. 5 Η διδασκαλία ενός τέτοιου μαθήματος θα απαιτούσε τη συγγραφή εγχειριδίων κατά το πρότυπο της Ιστορικής Εισαγωγής της Νεοελληνικής Γραμματικής του Μ. Τριανταφυλλίδη. Σε μεγαλύτερες τάξεις θα μπορούσε να συνεχιστεί το μάθημα με εγχειρίδια όπως η ανθολογία του D. Russell (An Anthology of Greek Prose, Οξφόρδη 1991) που παρακολουθούν μέσα από κείμενα και την εξέλιξη του ύφους του πεζού λόγου. Κατά την άποψή μου ωστόσο το πρόβλημα μπορεί αντιμετωπιστεί με έναν προσφορότερο και από πολλές απόψεις επωφελέστερο τρόπο. Αφού το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του αρχαίου πεζού λόγου στηρίζεται στην αττική διάλεκτο και αφού στην πραγματικότητα η επιστροφική τάση του λόγιου (υπό την ευρεία έννοια) ρεύματος πάλι στην αττική διάλεκτο οδηγεί, να διδάξουμε στο Γυμνάσιο μέσα από απλά κείμενα την αττική πεζογραφική διάλεκτο. Η Ἀτθίς είναι άλλωστε η μόνη γραπτή μορφή της αρχαίας γλώσσας που μπορεί επί της ουσίας (και μάλιστα στο Γυμνάσιο) να διδαχτεί συγχρονικά. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παραλείψουμε προσώρας τα ποιητικά κείμενα (εννοώ στο Γυμνάσιο) από τη διδασκόμενη ύλη και τα εγχειρίδια. Η συγχρονική αντίληψη για τη διδασκαλία της γλώσσας επιβάλλει βέβαια να αλλάξει και ο τρόπος διδασκαλίας της γλώσσας. Η άποψη μου είναι ότι τα ΑΕ θεωρούνται μεν «νεκρή γλώσσα» (αν και στον όρο αποδίδεται μια αφελής μεταφυσική σημασία υπενθυμίζω ότι η εβραϊκή ήταν «νεκρή» για είκοσι περίπου αιώνες, αλλά έχει γίνει ξανά «ζωντανή» εδώ και έναν αιώνα χάρη στην προσπάθεια ενός μόνον ανθρώπου, του Eliezer ben Yehudah), πρέπει ωστόσο να διδάσκονται, ει δυνατόν, ως ζωντανή γλώσσα. 6 Εξηγούμαι: να διδάσκονται (ή καλύτερα: να αντιμετωπίζονται) ως ζωντανή γλώσσα όχι βέβαια με απώτερο σκοπό να ομιληθούν, αλλά για να καταστεί δυνατόν να αφομοιωθούν επαρκώς οι γλωσσικές δομές. Ο παλαιότερος τρόπος διδασκαλίας, ο «γραμματικόςτεχνολογικός», που αντιμετώπιζε την ΑΕ ως νεκρή γλώσσα (θα έλεγα: ως πτώμα για ανατομική άσκηση), δοκιμάστηκε στην ελληνική εκπαίδευση για δεκαετίες ή μάλλον αιώνες και πρέπει να θεωρείται οριστικά χρεοκοπημένος. 5 Φ. Κακριδής «Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών από το πρωτότυπο», Φιλόλογος 75 (1994) Η διάκριση των γλωσσών σε «ζωντανές» και «νεκρές» γλώσσες είναι επιστημονικά εντελώς άστοχη. Προτιμότερο θα ήταν να αναφερόμαστε σε «κλασικές γλώσσες» (ΑΕ και λατινικά) ή, γενικότερα, σε «γλώσσες που έχουν παύσει να ομιλούνται». 6

7 Οι στόχοι του μαθήματος θα είναι εξίσου φιλολογικοί και γλωσσικοί και θα πρέπει να οριστούν με σαφήνεια: (α) Να αποκτήσουν οι μαθητές βασικές γνώσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας μελετώντας από το πρωτότυπο ένα σημαντικό μέρος της αρχαίας λογοτεχνίας (τον αττικό πεζό λόγο), η οποία άσκησε τεράστια επίδραση στη λογοτεχνία της Δύσης αλλά και στην ελληνική λογοτεχνία όλων των εποχών. Η αρχαία, λοιπόν, ελληνική λογοτεχνία (από το πρωτότυπο αλλά και από μετάφραση) ως πρωταρχικό και θεμελιώδες συστατικό της δυτικής λογοτεχνίας και σκέψης αλλά και ως βάση της ουμανιστικής παιδευτικής παράδοσης. 7 (β) Η εξοικείωση με τη γλώσσα που αποτέλεσε την αφετηρία και την αναφορά του αρχαϊστικού και γενικότερα λόγιου ρεύματος της γλώσσας μας. Η γλώσσα της αρχαίας λογοτεχνίας ως συστατικό του υποβάθρου της Νέας Ελληνικής. (γ) Η ανάπτυξη της αρχαιογνωσίας και γενικότερα της ιστορικής γνώσης και συνείδησης μέσα από την επιλογή πρόσφορων κειμένων. Ύστερα από τις γενικές αυτές σκέψεις θα ήθελα διατυπώσω μερικές ιδέες πρακτικότερου χαρακτήρα, οι οποίες θα μπορούσαν να καταστήσουν πιο αποδοτική τη διδασκαλία των ΑΕ στο πλαίσιο μιας νέας αντίληψης για τον χαρακτήρα και τους στόχους του μαθήματος. Θα μπορούσαν ωστόσο να φανούν χρήσιμες ακόμη και σε σχέση με τα υπάρχοντα εγχειρίδια. 1. Η διδασκαλία ενός κειμένου αρχίζει με τη μεγαλόφωνη ανάγνωσή του μέσα στην τάξη. Αυτός ακριβώς ο τρόπος της ανάγνωσης είναι ένα στοιχείο που όλοι υποτιμούμε, αν και κατά τη γνώμη μου είναι εξαιρετικής σημασίας. Η ορθή ανάγνωση όχι μόνο υποβοηθεί τη συντακτική και νοηματική κατανόηση του κειμένου, αλλά, εφόσον είναι και πειστική, μπορεί να αποτελεί σημαντικό βιωματικό στοιχείο κατά τη διδασκαλία, που με τη σειρά του συμβάλλει στην αυτοσυγκέντρωση και εντυπώνει τον λόγο βαθιά στο μυαλό των 7 Τα παραπάνω, που αποδίδουν απλώς την ιστορική αλήθεια (έστω και αν καταλήγουν συχνά στην Ελλάδα σε μεγαλόστομη εθνικιστική ρητορεία), δεν αναφέρονται προφανώς μόνο στην περίοδο της Αναγέννησης. Περιορίζομαι εδώ στην παράθεση της άποψης του G. Steiner, εξαίρετου γνώστη της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και σημαντικού διανοητή, ο οποίος παρατηρεί (Οι Αντιγόνες, μετ. Β. Μάστορης Π. Μπουρλάκης, Αθήνα 2001, 17-18) ότι για τους φιλοσόφους και λογοτέχνες της περιόδου από το 1790 έως περίπου το 1905 η Αθήνα του πέμπτου αιώνα «σηματοδοτεί το αποκορύφωμα του ανθρώπινου εγκόσμιου πνεύματος στις φιλοσοφικές, ποιητικές και πολιτιστικές πραγματώσεις του. Αυτή η υπεροχή αποτελούσε κοινό τόπο για τον Shelley, για τον Matthew Arnolds, όπως και για Nietzsche ( ) Ο γερμανικός ιδεαλισμός, τα ρομαντικά κινήματα, η ιστοριογραφία του Μαρξ και η φροϋδική μυθογραφία της ψυχής, με τις ρίζες της στον Ρουσσώ και τον Καντ, είναι, στα καίρια σημεία τους, μελέτη των Αθηνών.» 7

8 μαθητών. 8 Για να είναι πειστικός ο λόγος απαιτείται η δημιουργία υποβολής και η ύπαρξη, εφόσον είναι δυνατόν σε κάποιο βαθμό, υπόκρισης. Σας υπενθυμίζω ότι η έννοια της ὑποκρίσεως υπάρχει και στη ρητορική. Σύμφωνα με έναν ορισμό (Λογγίνος, Ῥητ. σ. 310,22 κ.ε. Spengel) η ὑπόκρισις είναι μίμησις τῶν κατ ἀλήθειαν ἑκάστῳ παρισταμένων ἠθῶν καὶ διάθεσις σώματός τε καὶ τόνου φωνῆς πρόσφορος τοῖς ὑποκειμένοις πράγμασι. Σύμφωνα λοιπόν με τους αρχαίους ρητοροδιδασκάλους η ὑπόκρισις κατά την εκφώνηση ενός λόγου επιδιώκει την πειστικότητα και συνδέεται με τον τρόπο που χρησιμοποιούμε τη φωνή και την έκφραση του σώματός μας. Η πειστικότητα συναρτάται πάντα με το πρόσωπο που μιλά ή με το θέμα για το οποίο γίνεται λόγος. Το τελευταίο σημαίνει με απλά λόγια στην περίπτωση της διδασκαλίας των ΑΕ ότι διαφορετικά θα παρουσιαστεί ένα αφηγηματικό απόσπασμα ενός ιστοριογραφικού ή βιογραφικού κειμένου και διαφορετικά το απόσπασμα ενός πλατωνικού διαλόγου, διαφορετικά το χωρίο από έναν ρητορικό λόγο και διαφορετικά το απόσπασμα ενός θρησκευτικού κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης. Εάν αυτό δεν είναι εφικτό, η προσεκτική ανάγνωση θα πρέπει τουλάχιστον να υποβοηθεί την κατανόηση του κειμένου και να αναδεικνύει χωρίς ψευδοσυναισθηματισμό τη σημασία του λόγου. Εννοείται ότι η ὑπόκρισις αλλά ακόμη και ο σωστός χωρισμός και τονισμός του λόγου (η διαστολή) απαιτούν από την πλευρά του δασκάλου προεργασία και άσκηση. 2. Ανέφερα προηγουμένως ότι τα ΑΕ δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως νεκρή αλλά ως ζωντανή γλώσσα της οποίας απλώς τυχαίνει να μην υπάρχουν πλέον φυσικοί ομιλητές. Ένας τρόπος για να δείξουμε ότι η ίδια η γλώσσα αντιμετωπίζεται όπως μια οποιαδήποτε γλώσσα και να βοηθήσουμε την εξοικείωση με τις δομές της γλώσσας αυτής είναι διατυπώνουμε τις ερωτήσεις κατανόησης του κειμένου στην Γ τουλάχιστον τάξη του Γυμνασίου σε απλή ΑΕ, χρησιμοποιώντας φράσεις του κειμένου, προσέχοντας ωστόσο πάντα η απάντηση να προκύπτει πολύ εύκολα από το ίδιο το κείμενο. Το βάρος στην προτεινόμενη μέθοδο κατανόησης του κειμένου δεν πρέπει να δίνεται στην ορθή παραγωγή οπωσδήποτε πρωτότυπου αττικού λόγου (σε καμία περίπτωση δηλ. ένα είδος 8 Ο Διονύσιος ο Θράξ στην Τέχνην γραμματικήν του, έργο σπουδαίο και για τον διδακτικό του χαρακτήρα, περιλαμβάνει ένα αξιοπρόσεκτο κεφάλαιο (2 p. 1, 6 Uhlig) για την ανάγνωση. Σύμφωνα με τον Διονύσιο η ανάγνωση πρέπει να γίνεται καθ ὑπόκρισιν, κατὰ προσῳδίαν και κατὰ διαστολήν (δηλ. σωστό χωρισμό των λέξεων), ἵνα τὴν μὲν τραγῳδίαν ἡρωϊκῶς ἀναγνῶμεν, τὴν μὲν κωμῳδίαν βιωτικῶς [δηλ. ρεαλιστικά], τὰ δὲ ἐλεγεῖα λιγυρῶς, τὸ δὲ ἔπος εὐτόνως, τὴν δὲ λυρικὴν ποίησιν ἐμμελῶς, τοὺς δὲ οἴκτους ὑφειμένως καὶ γοερῶς. 8

9 «αντιστρόφου κειμένου») αλλά απλώς στη μιμητική παραγωγή του λόγου ως δεύτερο στάδιο της κατανόησης. Κατ αυτόν τον τρόπο οι μαθητές θα προσέξουν το περιεχόμενο όχι ανεξάρτητα από τη γλωσσική του μορφή, θα συγκρατήσουν υπό μορφήν παραδειγμάτων δομές και θα αισθανθούν ότι ασχολούνται με κάτι που μπορούν να το κατακτήσουν Λαμβάνοντας υπόψη και τα διδάγματα της σύγχρονης γλωσσολογίας θα πρέπει επιτέλους να απενοχοποιήσουμε δύο μεθόδους οι οποίες κατά το παρελθόν (ήδη από την αρχαιότητα) υπήρξαν βασικές για τη διδασκαλία και εκμάθηση της γλώσσας. 10 Η πρώτη μέθοδος είναι η (εξορκισμένη από τους παιδαγωγούς) α π ο μ ν η μ ό ν ε υ σ η. Προφανώς, βέβαια, δεν εννοεί κανείς απομνημόνευση τύπων και κανόνων, όπως συνέβαινε κατά το παρελθόν: αυτή ορθώς έχει καταδικασθεί στο πῦρ τὸ ἐξώτερον. Εννοείται κυρίως απομνημόνευση μικρών ή μεγαλύτερων φράσεων οι οποίες εντυπώνουν στο μυαλό του μαθητή συντακτικές δομές και λεξιλογικό υλικό. Η δεύτερη μέθοδος που πρέπει να απενοχοποιηθεί είναι η α ν τ ι γ ρ α φ ή κ ε ι μ έ ν ο υ. Η μέθοδος αυτή έχει παρεξηγηθεί, γιατί συσχετίζεται αποκλειστικά με το στάδιο εκμάθησης της γραφής και την απόκτηση της σχετικής δεξιότητας. Εδώ όμως δεν πρόκειται περί αυτού. Πρόκειται για ένα «μέσο οπτικοκινητικής επεξεργασίας του κειμένου, που βοηθεί στην οργάνωση των γνώσεών μας για τη γραπτή και ορθογραφική παράσταση της γλώσσας» Το πιο κρίσιμο αλλά και το πιο δύσκολο από διδακτικής απόψεως μέρος της διδασκαλίας μια γλώσσας είναι η παρουσίαση της δομής της γλώσσας κατά τρόπο εύληπτο και αφομοιώσιμο. Εδώ υπάρχουν και τα μεγαλύτερα προβλήματα στα υπάρχοντα διδακτικά εγχειρίδια. Το σημαντικότερο από όλα συνίσταται, κατά τη γνώμη μου, στο ότι η περιγραφή της γλώσσας στερείται της απαιτούμενης λ ο γ ι κ ή ς σ α φ ή ν ε ι α ς, με αποτέλεσμα, παρά την εκσυγχρονισμένη ενίοτε διατύπωση και ορολογία, να καταλήγει σε 9 Για να δείξω τι εννοώ παραθέτω μερικά παραδείγματα ερωτήσεων για το κείμενο από τον Θουκυδίδη ΙΙ 12 που υπάρχει στο βιβλίο της Γ Γυμνασίου (Ενότητα 3 Α): 1. Τίνα ἀποστέλλει ἐς τὰς Ἀθήνας Ἀρχίδαμος; Τίνος ἕνεκα; 2. Τί οὐ προσεδέξαντο αὐτὸν ἐς τὴν πόλιν Ἀθηναῖοι; 3. Πῶς οἷον τ ἐγένετο Μελήσιππον μηδενὶ Ἀθηναίων ξυγγενέσθαι; 4. Τί εἶπεν Μελήσιππος ἐπειδὴ ἐπὶ τοῖς ὁρίοις ἐγένετο; Οι απαντήσεις στις προηγούμενες ερωτήσεις προκύπτουν (και ως προς τη διατύπωσή τους) πολύ εύκολα από το κείμενο. 10 Βλ. H.-I. Marrou, Histoire de l education dans l Antiquité, I, Παρίσι , , Πβ. Μπαμπινιώτης, ό.π., Μπαμπινιώτης, ό.π. 9

10 θεωρητικές διακρίσεις των οποίων το νόημα δεν γίνεται κατανοητό, και οι οποίες οδηγούν με τη σειρά τους πάλι σε μια μηχανιστική εφαρμογή κανόνων και τεχνικών. Αναφέρω ένα απλό παράδειγμα. Ο μαθητής του Γυμνασίου μαθαίνει όπως και παλαιότερα ότι οι κύριοι όροι της πρότασης είναι το υποκείμενο και το κατηγόρημα. Σωστή και ενδιαφέρουσα πληροφορία αλλά ελάχιστα χρήσιμη καθεαυτήν. Ο μαθητής μπορεί να κατανοήσει την έννοια των κυρίων όρων και μάλιστα να ασκηθεί στην αναγνώριση τους. Τι έχει κερδίσει όμως πραγματικά από τη γνώση αυτή και τι του προσφέρει ειδικά στην κατανόηση της ΑΕ; Θα ήταν διαφορετικό εάν η πληροφορία αυτή συνδυαζόταν με αναφορά στη «φυσική» σειρά των όρων της πρότασης. Εάν μάθαινε, με άλλα λόγια, ότι στην ΑΕ η διάταξη των όρων της πρότασης χαρακτηρίζεται μεν από πολύ μεγάλη ελευθερία (εδώ η σύγκριση με τα Αγγλικά αλλά ακόμη και με τη ΝΕ θα ήταν σκόπιμη), παρατηρείται εντούτοις μια κανονικότητα: στην απλούστατη πρόταση το υποκείμενο, όταν δηλώνεται λεκτικά, προηγείται του κατηγορήματος, ενώ το αντικείμενο και οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί προτάσσονται ή επιτάσσονται του κατηγορήματος (συνηθέστερα το αντικείμενο τίθεται πριν από το ρήμα, ενώ ο επιρρηματικός προσδιορισμός κατόπιν). Ένα απλό παράδειγμα αποτελεί η παρακάτω αφιερωματική επιγραφή (IG Ι /3 π.χ.): ἐρανισταὶ Διὶ Φιλίῳ ἀνέθεσαν ἐφ Ἡγησίου ἄρχοντος Ωστόσο το ρήμα τίθεται στην αρχή της πρότασης, όταν συνδέει με τα προηγούμενα (π.χ. Θουκ. Ι 61,1: ἦλθε δὲ καὶ τοῖς Ἀθηναίοις εὐθὺς ἡ ἀγγελία τῶν πόλεων ὅτι ἀφεστᾶσι) τα εγκλιτικά και τα μόρια καταλαμβάνουν κατά κανόνα, όπως έδειξε ο Wackernagel, 12 τη δεύτερη θέση (π.χ. Πλάτ. Πολ. X 618e: ἀδαμαντίνως δὴ δεῖ ταύτην τὴν δόξαν ἔχοντα εἰς Ἅιδου ἰέναι) η πρώτη κυρίως αλλά και η τελευταία θέση της πρότασης είναι οι θέσεις που, όταν δεν ακολουθείται η συνήθης τάξη του λόγου, χρησιμοποιούνται για να δοθεί έμφαση στις λέξεις που τις καταλαμβάνουν (για την πρώτη θέση βλ. το παραπάνω παράδειγμα από την πλατωνική Πολιτεία, για την τελευταία βλ., π.χ., Δημ. 18,72: ἔστω δ ἀδικήματα πάνθ ἃ πέπρακται καὶ ἁμαρτήματα ἐμά). Τις προηγούμενες γενικές γνώσεις για την συνηθισμένη τάξη του λόγου θα μπορούσε να τις προεκτείνει κανείς: να αναφερθεί, επί παραδείγματι, στο εντελώς ξένο προς τον πεζό (όχι 12 J. Wackernagel, «Über ein Gesetz der indogermanischen Wortstellung», Indogermanische Forschungen, 1 (1892) = Kl. Schr. I,

11 όμως και τον ποιητικό!) νεοελληνικό λόγο φαινόμενο του υπερβατού και να επισημάνει έτσι μια κρίσιμη ιδιοτυπία της ΑΕ. Και επειδή η διάταξη των προτάσεων μέσα στην περίοδο αντιστοιχεί προς τη διάταξη των λέξεων μέσα στην πρόταση, ο μαθητής θα κατανοούσε επίσης καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο συνήθως δομείται στα ΑΕ η περίοδος. Οι προηγούμενες γνώσεις θα έδιναν επίσης αργότερα στο μαθητή τη δυνατότητα να κατανοήσει καλύτερα τις βαθύτερες αλλαγές στην ελληνική γλώσσα: ότι δηλαδή με την αλλαγή του συνήθους σχήματος Υ(ποκείμενο) Α(ντικείμενο) Κ(ατηγόρημα) σε Υ Κ Α στην ελληνιστική Κοινή οδηγηθήκαμε στο βασικό συντακτικό σχήμα της ΝΕ. 5. Είναι πολύ σημαντικό η σύνταξη να κατανοηθεί από τον μαθητή ως λ ο γ ι κ ό ο ι κ ο δ ό μ η μ α, ως λογικό εργαλείο (ὄργανον, όπως κατά τους σχολιαστές του Αριστοτέλη είναι η λογική ως συστηματική γνώση) που περιγράφει με τρόπο αφηρημένο μια γλώσσα που βρίσκεται σε ιστορική εξέλιξη, χρησιμοποιείται από διαφορετικούς χρήστες με διαφορετικό ύφος και, συχνά, για εντελώς διαφορετικούς επικοινωνιακούς σκοπούς. Εάν ο μαθητής δεν καταλάβει τη σύνταξη ως λογικό οικοδόμημα, ούτε τη σημασία της θα κατανοήσει ούτε όμως πράγμα που είναι σημαντικότερο θα μπορέσει να τη χρησιμοποιήσει εύκολα και σωστά (που θα πει: όχι μηχανικά). Ίσως είναι, συνεπώς, σκόπιμο ο δάσκαλος να εξηγήσει το γενικό σχεδιάγραμμα της θεμελίωσης αυτού του κτηρίου και ενδεχομένως να διεξέλθει τα περιεχόμενα του εγχειριδίου, υποδεικνύοντας στους μαθητές τον τρόπο που πρέπει να το χρησιμοποιούν στην πράξη. Στην κατανόηση της συντακτικής θεωρίας βοηθούν ιδιαίτερα εξαιτίας της λογικής της δόμησης οι εποπτικοί πίνακες κάθε είδους, τόσο τα ταξινομικά διαγράμματα (π.χ. οι κατηγορίες και οι υποκατηγορίες όλων των προσδιορισμών, ονοματικών και επιρρηματικών) όσο και τα σχέδια που εικονογραφούν τοπικές ή χρονικές σχέσεις (ιδιαίτερα στην περίπτωση προθέσεων, στις οποίες η διάκριση δεν είναι τόσο εύκολη [π.χ. πρὸς και εἰς], θα καθιστούσε ευκολότερη την κατανόηση των διαφορών). Εδώ θα πρέπει βέβαια να αναρωτηθεί κανείς εάν είναι πραγματικά παιδαγωγικώς σκόπιμο να χρησιμοποιείται το ίδιο εγχειρίδιο συντακτικού και γραμματικής για όλες τις τάξεις του Γυμνασίου και του Λυκείου. Η ορθή διδασκαλία της σύνταξης προϋποθέτει βέβαια ότι και η διδασκαλία των σχετικών φαινομένων θα οργανώνεται χρονικά με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην καταστρέφεται η λογική συνοχή της θεωρίας. Διαβάζοντας κανείς τα σχολικά εγχειρίδια διαπιστώνει, για παράδειγμα, ότι στη Β Γυμνασίου οι μαθητές διδάσκονται πρώτα τα σχετικά με την ταξινόμηση των δευτερευουσών προτάσεων (των ονοματικών και των 11

12 επιρρηματικών), σε επόμενο κεφάλαιο τα σχετικά με τους ονοματικούς και επιρρηματικούς προσδιορισμούς σε μια πρόταση και λίγο πιο κάτω τα σχετικά με την επιρρηματική και κατηγορηματική μετοχή. Δεν θα ήταν πιο λογικό να προηγηθούν τα απλούστερα στοιχεία του λόγου και να ακολουθήσουν τα πιο σύνθετα, δηλ. οι δευτερεύουσες προτάσεις; Τέλος, είναι περίπου αυτονόητο ότι η εκμάθηση σε οποιοδήποτε βαθμό μιας γλώσσας προϋποθέτει συνεχή άσκηση και τακτικές επαναλήψεις (το τελευταίο φαίνεται ότι για πρακτικούς λόγους έχει τελείως ξεχαστεί). 6. Ένα πολύ σημαντικό ζήτημα τόσο σε σχέση με την ωφέλεια από τη διδασκαλία του μαθήματος των ΑΕ όσο και από την ειδικότερη πλευρά της διδακτικής τους είναι η παράλληλη διδασκαλία της αρχαιοελληνικής και της νεοελληνικής σύνταξης. Τη σημασία της παράλληλης διδασκαλίας των δύο γλωσσών την έχουν επισημάνει με έμφαση σοφοί λόγιοι, όπως ο Αδ. Κοραής 13, και σπουδαίοι εκπαιδευτικοί, όπως ο Αχ. Τζάρτζανος 14. Το ζήτημα δυστυχώς ουδόλως έχει συνειδητοποιηθεί: τα εγχειρίδια που διδάσκουν, υποτίθεται, τα διαχρονικά ελληνικά αποφεύγουν κατά κανόνα κάτι που θα έπρεπε να αποτελεί πρώτιστο μέλημα, δηλαδή τον παραλληλισμό σε δομικό επίπεδο των δύο γλωσσών. Και όμως η διδασκαλία της αρχαιοελληνικής σύνταξης θα ήταν υπόθεση σχετικά απλή, εάν συνδυαζόταν με τη διδασκαλία της νεοελληνικής σύνταξης. Είναι τόσο αυτονόητο που δεν χρειάζεται να επιχειρηματολογήσει κανείς εκτενώς. Άλλωστε μια δοκιμή μπορεί να πείσει καθέναν ότι οποιοδήποτε φαινόμενο μπορεί να γίνει κατανοητό μέσω του παραλληλισμού. 15 Αυτό που πρέπει ίσως ιδιαίτερα να επισημανθεί είναι η σημασία του παραλληλισμού για τη βαθύτερη γνώση της ΝΕ. Οι δομές και τα φαινόμενα είναι εν πολλοίς τα ίδια στις δύο γλώσσες, η ορολογία και το (παραδοσιακό) θεωρητικό σύστημα της σύνταξης συμπίπτουν. Ορισμένα κεφάλαια, όπως, επί παραδείγματι, το σχετικό με τα σχήματα του λόγου, είναι δυνατόν (αλλά και σκόπιμο) να διδαχτούν μια 13 Αδ. Κοραής, Συλλογὴ τῶν Προλεγομένων, τ. Ι, Παρίσι 1833, 162: «Εἶναι ἀναρίθμητα σα δύναται νὰ ὠφελήσῃ τοὺς μαθητὰς ὁ σοφὸς καὶ φρόνιμος διδάσκαλος [ ] μὲ τὴν ἔρευναν τῆς παλαιᾶς καὶ νέας γλώσσης και τὴν πρὸς ἀλλήλους παράθεσιν [ ]». 14 Αχ. Τζάρτζανος, Νεοελληνικὴ σύνταξις, τ. Ι, Αθήνα 1946, 11. Πβ. Ι. Χαντέλης, Συμβολὴ εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν καὶ Λατινικῶν, Ι, Αθήνα [1931], Δίνω ένα απλό νεοελληνικό παράδειγμα για τη διασάφηση μιας φαινομενικά δύσκολης περίπτωσης, της γενικής ως αφαιρετικής (η οποία κακώς δεν διακρίνεται πλέον ως τέτοια): «Ζήτησα του Μιχάλη χρήματα». 12

13 φορά από κοινού και για τις δύο γλώσσες. 16 Κατά την άποψη μου θα πρέπει κάποια στιγμή να συγγραφεί ένα παράλληλο «Συντακτικό της Αρχαίας και της Νέας Ελληνικής», στο οποίο η παρουσίαση των αντίστοιχων φαινομένων στις δύο γλώσσες θα γίνεται σε αντικριστές σελίδες. Μέχρις ότου συγγραφεί ένα τέτοιο εγχειρίδιο, ο ευσυνείδητος δάσκαλος θα πρέπει να κρατά στο ένα χέρι τη Νεοελληνική Σύνταξιν του Τζαρτζάνου και στο άλλο το συντακτικό της ΑΕ. 7. Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος η διδασκαλία των ΑΕ να γίνεται με τον σοβαροφανή, ξηρό και αυστηρό τρόπο που συνηθιζόταν στο παρελθόν. Το χιούμορ, το αστείο, το παιγνιώδες στοιχείο πρέπει να βρουν, κυρίως στα πρώτα στάδια εκμάθησης της γλώσσας, τη θέση τους στο μάθημα των ΑΕ, όπως συμβαίνει και με τη διδασκαλία των άλλων σύγχρονών μας γλωσσών. Ας μην ξεχνάμε ότι ο ίδιος ο θεῖος Πλάτων αποδίδει πολύ μεγάλη σημασία στην παιδευτική αξία του παιχνιδιού: το αντιμετωπίζει συχνά όχι ως αντίθετο αλλά ως συμπληρωματικό της σοβαρότητας, χαρακτηρίζει την σπουδήν και την παιδιάν αδελφές (Επιστ. 6, 323d1) και συνάπτει ενίοτε και λεκτικά την παιδείαν με την παιδιάν (Νόμ. 656c, 808d, 832d). Ακόμη και αν δεν υπήρχε η λαμπρή εξέταση της ιστορίας και της κοινωνίας sub specie ludi από τον J. Huizinga, θα αρκούσε, νομίζω, η στάση του Πλάτωνα για να σκεφτούμε ότι κάθε είδους παιγνιώδης άσκηση αλλά και η χρήση των κόμικς και κάθε άλλου παρόμοιου μέσου είναι απολύτως νόμιμη και πρέπει να επιδιώκεται, αν και δεν μπορεί, βέβαια, παρά να περιορίζεται στο αρχικό στάδιο εκμάθησης της γλώσσας. 17 Επίσης: η επίσκεψη σε αρχαιολογικούς χώρους η Ελλάδα και η Κύπρος είναι, αν μη τι άλλο, κατάσπαρτες από τέτοιους χώρους θα δραστηριοποιούσε τη φαντασία των μαθητών και θα καθιστούσε αναμφίβολα πιο ζωντανή την εποχή και τους ανθρώπους στους οποίους αναφέρονται τα διδασκόμενα κείμενα. Η θεατρική αγωγή, τέλος, αποτελεί ένα εργαλείο, τη σημασία του οποίου δυστυχώς ελάχιστοι έχουν καν υποψιαστεί, ιδιαίτερα μάλιστα σε σχέση με τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων. Θα ήθελα να κλείσω την εισήγησή μου διατυπώνοντας μια πρόταση: Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο να εξετάσει το θέμα με νέο πνεύμα και νηφαλιότητα. Να διατυπώσει τις γενικές αρχές για μια νέα μέθοδο διδασκαλίας των ΑΕ, κατ αρχάς στο Γυμνάσιο, λαμβάνοντας σοβαρά υπόψη τις ιδέες που διατυπώθηκαν στην παρούσα διημερίδα. Κατόπιν να 16 Πβ. Τζάρτζανος, ό.π., Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χρήση των κόμικς: η ποιότητα της γλώσσας δεν είναι πάντα υψηλή, ενώ, από την άλλη, η προσπάθεια να χρησιμοποιούνται οικεία θέματα ενέχει τον κίνδυνο της αναπαραγωγής ιδεολογικών στερεοτύπων. 13

14 αναθέσει δίνοντας οπωσδήποτε την απαραίτητη άνεση χρόνου τη συγγραφή των νέων εγχειριδίων του Γυμνασίου σε μια ομάδα που θα μπορεί να υπηρετήσει με επιστημονικά και παιδαγωγικά ορθό τρόπο το νέο πνεύμα. Να υποβάλει στη συνέχεια τα εγχειρίδια σε δοκιμαστική διδασκαλία ενός τουλάχιστον έτους σε ορισμένα, αντιπροσωπευτικά σχολεία. Και εάν η προσπάθεια κριθεί επιτυχής και αφού γίνουν, ύστερα από συζήτηση, οι απαραίτητες ενδεχομένως διορθωτικές παρεμβάσεις, να φροντίσει και αυτό δεν είναι το πιο ασήμαντο να τα τυπώσει με καλαισθησία και ιδιαίτερη εκδοτική φροντίδα. Με νέα αντίληψη των πραγμάτων και τηρώντας την ορθή διαδικασία η προσπάθεια δίχως αμφιβολία θα καρποφορήσει. Και όσοι δάσκαλοι και μαθητές χρησιμοποιήσουν τα νέα αυτά βιβλία θα τα εκμεταλλευτούν παραγωγικά και αποδοτικά: δεν θα τα κρύψουν, όπως ο δούλος της ευαγγελικής παραβολής που κληρονόμησε ένα τάλαντο, στο έδαφος, αλλά, όπως ο άλλος δούλος που κληρονόμησε πέντε τάλαντα, θα τα κάνουν άλλα πέντε. Το κείμενο δημοσιεύεται χωρίς αλλαγές (αλλά με την προσθήκη υποσημειώσεων), όπως είχε ανακοινωθεί προφορικά στη διημερίδα για τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών που διοργανώθηκε στις 7-8 Μαΐου 2004 στη Λευκωσία. Παραλείφθηκαν μόνον, για λόγους χώρου, ορισμένα από τα παραδείγματα που είχαν αναφερθεί. Οι συντομογραφίες που χρησιμοποιούνται είναι οι εξής: ΑΕ = Αρχαία Ελληνική κ.τ.ό., ΝΕ = Νέα Ελληνική κ.τ.ό. Ευχαριστώ και από τη θέση αυτή το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου και το Τμήμα Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου για την πρόσκλησή τους. [Από το περιοδικό Φιλόλογος 119 (2005) 87-99] 14

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου

Αξιότιμοι κυρίες και κύριοι, Αγαπητοί μου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα: η βασική μέθοδος διδασκαλίας της Νεοελληνικής ως ξένης γλώσσας ΤΑΤΙΑ ΜΤΒΑΡΕΛΙΤΖΕ Υποψήφια διδάκτωρ του Ινστιτούτου Κλασσικής Φιλολογίας, Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ και ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Πράξη «Σχεδιασμός και ανάπτυξη προσβάσιμου εκπαιδευτικού και εποπτικού υλικού για μαθητές με αναπηρίες Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général

Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Ecoles Européennes Bureau de Secrétaire Général Unité de Développement Pédagogique Réf.: 2010-D-239- el-2 Orig.:EL ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΛΩΣΣΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ. ΕΠΙΛΟΓΗ: ΑΡΧΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Με την προσδοκία ότι το βιβλίο αυτό θα αποβεί χρήσιμο σε μαθητές και συναδέλφους φιλολόγους, εύχομαι καλή επιτυχία στο έργο τους.

Με την προσδοκία ότι το βιβλίο αυτό θα αποβεί χρήσιμο σε μαθητές και συναδέλφους φιλολόγους, εύχομαι καλή επιτυχία στο έργο τους. 5 Πρόλογος Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια βελτιωμένη έκδοση του Συντακτικού της αρχαίας ελληνικής γλώσσας σε πίνακες που κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 2000. Η επανέκδοσή του κρίθηκε αναγκαία προκειμένου να

Διαβάστε περισσότερα

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ

Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Εκπαιδευτήριο «ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ ΣΜΥΡΝΗΣ» σχολικό έτος 2014-2015 Αγαπητοί Γονείς, Προς τους κ. Γονείς των μαθητών/τριών μας Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΤΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ Ν. ΣΜΥΡΝΗΣ Με την

Διαβάστε περισσότερα

Σύµφωνα µε την Υ.Α. 139610/Γ2/01-10-2013

Σύµφωνα µε την Υ.Α. 139610/Γ2/01-10-2013 Σύµφωνα µε την Υ.Α. 139610/Γ2/01-10-2013 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α και Β τάξεις Εσπερινού Γενικού Λυκείου Για τη διδασκαλία του µαθήµατος της Αρχαίας Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολ. έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολ. έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολ. έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΛΥΚΕΙΟΥ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Κωδικός Βιβλίου Τίτλος Βιβλίου Βαθμίδα/Τάξη 22-0001 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ 22-0002 ΑΛΓΕΒΡΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ (ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ) 22-0003

Διαβάστε περισσότερα

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι.

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τ Μ Η Μ Α Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 Β ΕΞΑΜΗΝΟ 9.00 10.00 Γενική Γλωσσολογία ΙΙ Υ

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα

Σειρά «ΘΥΜΗΣΙΣ» : Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός και Γλώσσα Σειρά «ΛΟΓΟΜΑΘΕΙΑ+» : Διδασκαλία της Ελληνικής ως Μητρικής Γλώσσας Η «Λογομάθεια+» είναι ένα πολυμεσικό εκπαιδευτικό λογισμικό (σειρά 3 CD-ROM) που καλύπτει το σύνολο των φαινομένων της γραμματικής, του

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης.

Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης. Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016 Από 18 Ιουνίου έως 31 Ιουλίου 2015 Διάρκεια προγράμματος: έξι (6) εβδομάδες Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης. συγκεκριμένος σχεδιασμός διδακτέας και εξεταστέας

Διαβάστε περισσότερα

Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015

Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015 Το Νέο Λύκειο Σχολικό έτος 2014-2015 Η δομή του νέου Λυκείου Α Λυκείου Τάξη Γενικής Παιδείας Β Λυκείου Γενική Παιδεία Δύο (2) ομάδες Προσανατολισμού Γ Λυκείου Γενική Παιδεία Τρεις (3) ομάδες Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα

Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα Ενότητα 1 Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Η επιβίωση

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ Τσάνταλη Καλλιόπη, calliopetsantali@yahoo.gr Νικολιδάκης Συμεών, simosnikoli@yahoo.gr o oo Εισαγωγή Στην παρούσα εργασία επιχειρείται μια προσέγγιση της διδακτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Του Γρηγόρη Κωνσταντόπουλου, 11/4/2015 Α. ΚΡΙΤΙΚΗ - ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΤΑΘΕΝΤΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Στις βασικές αδυναμίες όλων των προηγούμενων συστημάτων πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

1 ο βήμα Δηλώνετε μάθημα. 2ο βήμα Δηλώνετε σύγγραμμα

1 ο βήμα Δηλώνετε μάθημα. 2ο βήμα Δηλώνετε σύγγραμμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΑΠΟ 17-10-2014 ΕΩΣ 31-10-2014 ΠΡΟΣΟΧΗ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Η ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016. Από 22 Ιουνίου έως 24 Ιουλίου Διάρκεια προγράμματος: 5 εβδομάδες

Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016. Από 22 Ιουνίου έως 24 Ιουλίου Διάρκεια προγράμματος: 5 εβδομάδες Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016 Από 22 Ιουνίου έως 24 Ιουλίου Διάρκεια προγράμματος: 5 εβδομάδες Εβδομαδιαίο πρόγραμμα (διδακτική ώρα: 50 ) 1. Νεοελληνική Γλώσσα (για όλες τις ομάδες προσανατολισμού)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτης Ιστοσελίδας. Υπηρεσίες Συνδέσεις Εγκύκλιοι Έντυπα Downloads

Χάρτης Ιστοσελίδας. Υπηρεσίες Συνδέσεις Εγκύκλιοι Έντυπα Downloads Το Υπουργείο Το Eκπαιδευτικό Σύστημα Πρόσβαση στη Γνώση Θρησκεύματα Μηχανή Αvαζήτησης Επικοινωνία Συχνές Ερωτήσεις Χάρτης Ιστοσελίδας Προκηρύξεις/ Νέα Διαγωνισμοί Συνέδρια/ Ημερίδες Εποπτευόμενοι Φορείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Πρόγραμμα Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Σεπτέμβριος 2011 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project

Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project Σχέδιο παρουσίασης των διδασκαλιών ή των project Σην παρουσίαση των διδασκαλιών ή των project μπορούμε να ακολουθήσουμε την φόρμα που παρουσιάζεται παρακάτω. Μια παρουσίαση σύντομη και μια λεπτομερής.

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

«Ρήματα της αρχαίας ελληνικής που συντάσσονται με γενική»

«Ρήματα της αρχαίας ελληνικής που συντάσσονται με γενική» 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Ρήματα της αρχαίας ελληνικής που συντάσσονται με γενική» Παξιμαδάκη Ειρήνη Φιλόλογος, ΓΕΛ Κάτω Μηλιάς Πιερίας eirinipax@gmail.com ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ - 2014 Α1. Επομένως, ούτε εκ φύσεως αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επιμέλεια: Γεώργιος Μπαρμπούτης

Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επιμέλεια: Γεώργιος Μπαρμπούτης ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επιμέλεια: Γεώργιος Μπαρμπούτης Α. Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ 1. Διαβάζουμε προσεκτικά ολόκληρο το κείμενο, για να κατανοήσουμε το περιεχόμενό του και να επισημάνουμε το θεματικό του

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΩΣ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού www.hcc.edu.gr οργανώνει από το 2000 σε σταθερή βάση, κάθε φθινόπωρο, άνοιξη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους 1 Αξιολόγηση Web2 για Επικοινωνία Άννα Χουντάλα ΑΜ 11Μ13 1ο Κριτήριο Αξιολόγησης Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΦΑΣΗ Β (2013-2014)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΦΑΣΗ Β (2013-2014) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ - ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου): Σκανταλιές (5 η Ενότητα, Β.Μ., τεύχος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ: Α Λυκείου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ: Α. Ξενοφῶντος Ἑλληνικά Βιβλίο 2 1. Κεφ. 1, παράγραφοι 16 29, σελ. 46 49 2. Κεφ. 2, παράγραφοι

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση Advanced Subsidiary Advanced GCE Survival Δεξιότητες Α Β Γ Δ Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση κειμένων σε προεπιλεγμένα θέματα/κείμενα Functional Operational

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου

Άρθρο 2. Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου Άρθρο 2 Διάρθρωση Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Γενικού Λυκείου 1. Η Α Τάξη Ημερήσιου Γενικού Λυκείου αποτελεί τάξη αποκλειστικά γενικής παιδείας, στην οποία εφαρμόζεται πρόγραμμα μαθημάτων τριάντα πέντε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ Θέμα Διδασκαλίας Προβλήματα με πρόσθεση και αφαίρεση κλασμάτων (Κεφάλαιο 23 ο ) Σχολείο: 2 ο

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΛΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΟΥΚΙΔΙΔΗ, ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Στην ύλη των εξετάσεων περιλαμβάνονται τα εξής: Τα επόμενα κεφάλαια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΦΟΡΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στοιχεία εκπαιδευτικού Ονοματεπώνυμο: Μαρκαντωνάτος Δημήτρης Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Ειδικότητα: Φιλόλογος E-mail: dmark@acn.gr, dmark@sch.gr Τίτλος μαθήματος: Οι θεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο

Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση   Β1. α) στις διανοητικές αρετές β) στις ηθικές αρετές  Οι διανοητικές αρετές διδασκαλία πείρα χρόνο Απαντήσεις : Διδαγμένο Κείμενο Α1. Μετάφραση Οι αρετές λοιπόν δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως, ούτε όμως είναι αντίθετο με τη φύση μας να γεννιούνται μέσα μας, αλλά εμείς έχουμε από τη φύση την ιδιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Σ χ ο λ ι κ ά. Σχολικά Βιβλία. ι β λ ί α

Σ χ ο λ ι κ ά. Σχολικά Βιβλία. ι β λ ί α Σ χ ο λ ι κ ά Σχολικά Βιβλία ι β λ ί α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΑ [Διεύθυνση σειράς: Αλέξης Τότσικας] ΑΥΤΕΝΕΡΓΩ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΟΥ Για την Α Δημοτικού. Ασκήσεις εμπέδωσης της ύλης του σχολικού βιβλίου. Κυριάκου Γ., Μούκιου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΠΕΡΙΦ. ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΕΔΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεσµος Καθηγητών Γαλλικής Γλώσσας 1 Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσηςwww.apf.gr .» ΜΑΡΝΗ 43 104 38 ΑΘΗΝΑ

Σύνδεσµος Καθηγητών Γαλλικής Γλώσσας 1 Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσηςwww.apf.gr .» ΜΑΡΝΗ 43 104 38 ΑΘΗΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΩΝ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΩΝ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Κυριακή 28-1-2007 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΑ - ΓΕΝΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ (συντελεστής βαρύτητας 40%) 1. Στο δηµόσιο σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΓΚΘΓΣΗΣ Β ΛΥΚΓΙΟΥ ΣΑ ΠΡΟΟΝΣΑ ΠΟΤ ΖΗΣΟΤΝ ΟΙ ΠΟΛΤΕΘΝΙΚΕ Θέσεις για νέους εργαζομένους δεν υπάρχουν μόνο στις ελληνικές εταιρείες, αλλά και σε πολλές πολυεθνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα