ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΗΤΡΗΣ ΤΡΙΧΟΠΟΥΛΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΗΤΡΗΣ ΤΡΙΧΟΠΟΥΛΟΣ"

Transcript

1 ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΗΤΡΗΣ ΤΡΙΧΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ Π.Γ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ : ρ Μ. ΜΟΥΤΟΥΣΗ-ΕΥΣΤΡΑΤΙΑ Η ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΥΠΟ ΑΣΤΕΡΙΟΥ Α. ΤΕΡΠΟΥ ΙΑΤΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΟΥ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 1996

2 Σηµειώσεις: Το παρόν σύγγραµµα αποτελεί τη δεύτερη και διορθωµένη έκδοση του πρωτότυπου εγγράφου που κατατέθηκε στο Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδηµιολογίας του Ιατρικού Τµήµατος του Πανεπιστηµίου Αθηνών για την απόκτηση του ιδακτορικού ιπλώµατος. Οι διορθώσεις που έγιναν δεν αφορούν σε αλλοίωση του περιεχοµένου του συγγράµµατος. Συγκεκριµένα, οι διορθώσεις που έγιναν αφορούν µόνο σε α) µετατροπή από πολυτονικό σε µονοτονικό κείµενο και β) σε ορισµένα µικρά λάθη που επισηµάνθηκαν από την Επιτροπή Αξιολόγησης αυτής της Μεταπτυχιακής Εργασίας. Ελαφρές διαφορές στη σελιδοποίηση της Εργασίας οφείλονται στη διαφορά των εκδόσεων του λογισµικού MS-Word µε το οποίο γράφτηκε το πρωτότυπο κείµενο σε σχέση µε την µεταγενέστερη έκδοση µε την οποία έγιναν οι διορθώσεις. *

3 ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΜΟΥ ΣΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΜΟΥ

4 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ σελίδα ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1-i ΠΡΟΛΟΓΟΣ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 4 1 Ο καρκίνος της µήτρας 5 2 Ο καρκίνος και τα άλλα κακοήθη νεοπλάσµατα του τραχήλου της µήτρας 6 3 Θνησιµότητα και επίπτωση του καρκίνου της µήτρας στις Ευρωπαϊκές χώρες 11 4 Προσυµπτωµατικός έλεγχος - ιαλογή - Προληπτικά προγράµµατα 12 5 Τεχνική και µέθοδοι πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας 15 6 Ο προληπτικός έλεγχος του τραχήλου της µήτρας σε άλλες χώρες 17 7 Οργάνωση ενός προληπτικού προγράµµατος για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας 19 8 Παραγωγική διαδικασία των προγραµµάτων πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας 28 9 Το µοντέλο του προληπτικού προγράµµατος για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας Στρατηγική των προγραµµάτων πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας στην Ελλάδα Συνθήκες λειτουργίας της υποδοµής στην Ελλάδα Σκοποί της µελέτης 42 ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 45 1 Υλικά και µέθοδοι 46 2 Αποτελέσµατα 64 3 Συζήτηση 72 4 Συµπεράσµατα - Προτάσεις 81 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΣΧΗΜΑΤΑ 83 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 115 SUMMARY 119 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 123 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. (Σχήµατα) 130 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. (Πρόσθετες πληροφορίες) 137

5 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Επώνυµο : ΤΕΡΠΟΣ Όνοµα : ΑΣΤΕΡΙΟΣ Ηµεροµην.γεν. : 11 Μαρτίου 1955 Όνοµα πατρός : ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ Εθνικότητα : Ελληνική ιεύθυνση : ορυλαίου 28, Αθήνα Πρόγραµµα πρόληψης καρκίνου τραχήλου µήτρας 1 - i Εκπαίδευση : Ιούνιος 1973 Ιούνιος 1983 Φεβρ Απόφοιτος του Λεοντείου Λυκείου Πτυχίο Ιατρικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών Ειδικότητα Κυτταρολογίας Μεταπτυχιακή εκπαίδευση : Μάϊος 1994 Πτυχίο µεταπτυχιακής εκπαίδευσης στην Πληροφορική της Υγείας από το Ευρωπαϊκό ιαπανεπιστηµιακό Πρόγραµµα Erasmus Οκτώβριος 1995 Επιτυχής εξέταση στο Μεταπτυχιακό ίπλωµα Ειδίκευσης στην Πληροφορική της Υγείας, Πανεπιστήµιο Αθηνών (ισοτιµία Master) 1992-σήµερα Υποψήφιος διδάκτορας Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιµόρφωση : Συµµετοχή στον κύκλο µεταπτυχιακών σεµιναρίων Ιατρικής Στατιστικής και ηµόσιας Υγείας στο Glasgow University Εκπαίδευση σε γλώσσες προγραµµατισµού, στην ανάλυση συστηµάτων και στα συστήµατα διαχείρισης βάσεων δεδοµένων Συµµετοχή σε εκπαιδευτικά σεµινάρια µε αντικείµενα την Επιδηµιολογία, την Στατιστική και τα Οικονοµικά της Υγείας Εκπαίδευση στην Κυτταροπαθολογία και Ογκολογία και συµµετοχή σε σεµινάριο Κυτταροµετρίας και Ανάλυσης Εικόνας - Εκπαίδευση στην Μοριακή Βιολογία και σε τεχνικές Κλινικής Ανοσολογίας (flow cytometry and northern blot hybridization) στην Ιατρική Σχολή Robert Wood του New Jersey University. Ξένες γλώσσες : Αγγλικά : πολύ καλά, Γαλλικά : καλά, Γερµανικά : σχετικές γνώσεις Επαγγελµατική Θητεία : Θητεία στο Πολεµικό Ναυτικό Ειδικευόµενος στο Παθολογοανατοµικό Εργαστήριο του Π.Γ. Νοσοκοµείου "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" Καθηγητής παραϊατρικών επαγγελµάτων σε δηµόσια επαγγελµατικά λύκεια Ειδικευόµενος στο Παθολογοανατοµικό Εργαστήριο του Π.Γ. Νοσοκοµείου "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" Ιατρός στην "ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ"

6 1 - ii Επιστηµονικές δραστηριότητες : ο αναπληρωµατικό µέλος στο Σ της Ελληνικής Κυτταρολογικής Εταιρείας - Μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Ογκολογίας Ανακοινώσεις και ηµοσιεύσεις : 1989 Τέρπος ΑΑ, Παπαθεοδώρου Β. : " είκτες µέτρησης της παραγωγής του Παθολογοανατοµικού εργαστηρίου του ΠΓΝ "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" : Εσωτερική Αναφορά" Φεβρ.1992 Τέρπος ΑΑ, Τσιβελέκα Α, Μεντζελοπούλου Π, Γαλανή-Φωτίου Β, Ευστρατιάδου Μ, Κυριόπουλος ΙΗ: "Εκτίµηση του κόστουςαποτελεσµατικότητας στην εφαρµογή ποιοτικού ελέγχου χωρίς ή µε µηχανοργάνωση του κυτταρολογικού εργαστηρίου", 2ο Φεβρ.1992 Πανελλήνιο Συνέδριο Κυτταρολογίας, Αθήνα. Τσιβελέκα Α, Μεντζελοπούλου Π, Γαλανή-Φωτίου Β, Τέρπος ΑΑ, Τζιωρτζιώτης : "Αναλογία ορθά θετικών κυτταρολογικών απαντήσεων στο σύνολο των θετικών ευρηµάτων", 2ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κυτταρολογίας, Αθήνα. Σεπτ.1992 Τέρπος ΑΑ, Τσιβελέκα Α, Μεντζελοπούλου Π, Γαλανή-Φωτίου Β, Ευστρατιάδου Μ, Κυριόπουλος ΙΗ: "Εκτίµηση του κόστουςαποτελεσµατικότητας στην εφαρµογή ποιοτικού ελέγχου χωρίς ή µε µηχανοργάνωση του κυτταρολογικού εργαστηρίου", Κοινωνία, Οικονοµία & Υγεία, vol.1, 3 (1992), Σεπτ.1993 Μάρτιος 1994 Μάρτιος 1994 Efstratiadou M, Terpos AA, Mentzelopoulou P, Tsiveleka A, Paisi M, Linos A : Epidemiological Studies on CIN lesions, 21st European Congress of Cytology, Vienna/Austria. Τέρπος ΑΑ, Ευστρατιάδου Μ, Συµιακάκη Η : "Κωδικοποίηση και αυτοµατοποίηση των κυτταρολογικών διαγνώσεων των κολποτραχηλικών επιχρισµάτων : Προβλήµατα & λύσεις", 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κυτταρολογίας, Αθήνα. Τέρπος ΑΑ, Σπάθη Ε, Κύρκου Κ, Ευστρατιάδου Μ : "Σύνθεση και λειτουργία κυτταρολογικών εργαστηρίων στην Ελλάδα",3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κυτταρολογίας, Αθήνα. Ιούνιος 1995 Τέρπος ΑΑ, Μεντζελοπούλου Π, Τσιβελέκα Α, Συµιακάκη Η, Μαντάς Ι, Λινού Α, Ευστρατιάδου Μ : Μηχανοργάνωση κυτταρολογικού εργαστηρίου : Βοήθηµα στην αξιολόγηση της πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας, 1ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Παθολογίας Τραχήλου & Κολποσκόπησης, 1995, Βουλιαγµένη. Ιούνιος 1995 Terpos AA, Efstratiadou M, Symiakaki H, Tsiveleka A, Mentzelopoulou P, Linos A, Mantas J : Building up a computerized follow-up register and information system for cervical cytology, Int.Journ. of Biom.Computing, 39 (1995), Οκτώβριος 1995 Τέρπος ΑΑ : Έλεγχος της ποιότητας των δεδοµένων του ιατρικού φακέλου στο Κυτταρολογικό Τµήµα, Μεταπτυχιακή διπλωµατική εργασία στην Πληροφορική της Υγείας στο Τµήµα Νοσηλευτικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών (ERASMUS course : Master in Health Informatics). Άλλα έργα : Συγγραφή προγραµµάτων λογισµικού και ανάπτυξη του Πληροφορικού Συστήµατος στο Κυτταρολογικό Εργαστήριο του ΠΓΝ "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ"

7 2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή έγινε στο Εργαστήριο ιαγνωστικής Κυτταρολογίας του Π.Γ.Ν. "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ". Το υλικό προέρχεται από i) την Ελληνική Κυτταρολογική Εταιρεία, ii) τα αρχεία του Κυτταρολογικού Εργαστηρίου του ΠΓΝ "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" και iii) τα αρχεία του πιλοτικού Προληπτικού Προγράµµατος στην Ορµύλια της Χαλκιδικής. Θεωρώ υποχρέωσή µου να εκφράσω ένα µεγάλο ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ : - στην Επίκουρο Καθηγήτρια Κοινωνικής Ιατρικής κα Αθηνά Λινού, που µε τις ειδικές γνώσεις Στατιστικής και Επιδηµιολογίας που κατέχει έδωσε νόηµα και ουσία στα απλά ντοκουµέντα της εργασίας κάνοντας να φανεί η σπουδαιότητα της µελέτης. - στην ιευθύντρια του Εργαστηρίου ιαγνωστικής Κυτταρολογίας του Π.Γ. Νοσοκοµείου "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" κα Μαρία Μουτούση-Ευστρατιάδη που χάρη στη βοήθεια, επιµονή και υποµονή της ολοκληρώθηκε η παρούσα εργασία. 5 εκεµβρίου 1995 Αστέριος Α. ΤΕΡΠΟΣ

8 3 Μελέτη για εφαρµογή εθνικού προγράµµατος πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος του τραχήλου της µήτρας αποτελεί στη σύγχρονη εποχή έναν από τους σηµαντικούς κινδύνους για τη ζωή των γυναικών. Στην έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση των προκαρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου συνέβαλε η εξέταση κολποτραχηλικών επιχρισµάτων κατά Παπανικολάου (Pap test). Η έγκαιρη θεραπευτική παρέµβαση έχει σαν αποτέλεσµα την πλήρη ίαση της ασθενούς και την πρόληψη του διηθητικού καρκίνου. Η εφαρµογή προγραµµάτων µαζικού προσυµπτωµατικού ελέγχου του τραχήλου της µήτρας, βασισµένων στις επιστηµονικές µεθόδους της επιδηµιολογίας και της στατιστικής, αποσκοπεί στη µείωση της επίπτωσης της νόσου στους γυναικείους πληθυσµούς και κατ' επέκταση στην ελάττωση της θνησιµότητας από αυτό τον τύπο καρκίνου. Στις προηγµένες αλλά και σε πολλές αναπτυσσόµενες χώρες, έχει αρχίσει από χρόνια η εφαρµογή προγραµµάτων προληπτικού ελέγχου του τραχήλου της µήτρας. σε χώρες µε καλή οργάνωση και επαρκείς πόρους παρατηρείται ήδη µείωση της επίπτωσης και της θνησιµότητας από καρκίνο του τραχήλου της µήτρας. σε άλλες χώρες ο προληπτικός έλεγχος δεν απέδωσε τα αναµενόµενα και αυτό αποδόθηκε κυρίως σε αποτυχηµένα οργανωτικά πλαίσια. Η Ελλάδα είναι µία από τις πρώτες χώρες στις οποίες εφαρµόστηκε, ήδη από το 1955, η εξέταση Παπανικολάου. και όµως σήµερα, ύστερα από 40 χρόνια δεν γνωρίζουµε την αποτελεσµατικότητά της λόγω έλλειψης στοιχείων. Εκείνο που είναι γνωστό είναι ότι το µεγαλύτερο ποσοστό των γυναικών µε διηθητικό καρκίνο του τραχήλου της µήτρας δεν είχαν κάνει ποτέ στη ζωή τους την εξέταση. Αυτό το γεγονός αποδεικνύει την αποτυχία του οργανωτικού πλαισίου µε το οποίο εφαρµόζεται η πρόληψη στη χώρα µας. στην ουσία η µορφή που έχει ο προληπτικός έλεγχος είναι ευκαιριακή και χωρίς συγκεκριµένους στόχους. Στην παρούσα µελέτη ερευνήσαµε τις δυνατότητες εφαρµογής οργανωµένου προληπτικού προγράµµατος για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας στην Ελλάδα.

9 4 Μελέτη για εφαρµογή εθνικού προγράµµατος πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

10 5 Μελέτη για εφαρµογή εθνικού προγράµµατος πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας 1. ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Τα κακοήθη νεοπλάσµατα της µήτρας διακρίνονται ιστολογικά σε νεοπλάσµατα που προέρχονται από τον τράχηλο και σε νεοπλάσµατα που προέρχονται από το σώµα της µήτρας [1] : Α. ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ 1. Καρκίνωµα in situ (ενδοεπιθηλιακό) 2. Καρκίνωµα in situ µε πιθανή διήθηση (µικροδιηθητικό) 3. Επιδερµοειδές καρκίνωµα (πλακώδες) α) κερατινοποιηµένο (καλής διαφοροποίησης) β) µη κερατινοποιηµένο (µέτριας ή χαµηλής διαφοροποίησης) 4. Αδενοκαρκίνωµα 5. Ενδοµητριοειδές αδενοκαρκίνωµα 6. Αδενοκαρκίνωµα από διαυγή κύτταρα (µεσονεφρικό) 7. Αδενοκυστικό καρκίνωµα 8. Αδενοπλακώδες καρκίνωµα 9. Αδιαφοροποίητο καρκίνωµα 10. Λειοµυοσάρκωµα 11. Εµβρυϊκό ραβδοµυοσάρκωµα 12. Μικτός Μυλλέρειος όγκος (mixed Müllerian tumor) 13. Σπάνιοι όγκοι 14. Μεταστατικό καρκίνωµα Β. ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ ΣΩΜΑΤΟΣ ΜΗΤΡΑΣ 1. Αδενοκαρκίνωµα 2. Αδενοακάνθωµα 3. Λειοµυοσάρκωµα-ραβδοµυοσάρκωµα

11 6 4. Μικτός Μυλλέρειος όγκος (mixed Müllerian tumor) 5. Σάρκωµα στρώµατος και κακόηθες λέµφωµα 6. Χοριοκαρκίνωµα 2. Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Ο καρκίνος του τραχήλου της µήτρας αποτελεί στη σύγχρονη εποχή έναν από τους σηµαντικούς κινδύνους για τη ζωή των γυναικών. Είναι συχνότερος στις αστικές περιοχές και στις κατώτερες κοινωνικοοικονοµικές τάξεις, και συσχετίζεται θετικά µε τη συχνότητα, πολλαπλότητα και πρωϊµότητα των σεξουαλικών επαφών [2,3,4]. Συσχετίζεται επίσης και µε τον ιό του ανθρώπινου θηλώµατος (Human Papillomavirus ή HPV) [5,6]. Η φυσική ιστορία του καρκίνου της µήτρας µπορεί να διακριθεί επιγραµµατικά σε τέσσερις φάσεις [4,7,8] : 1) Φάση επαγωγής (induction phase). Πρόκειται για άδηλη από άποψη κλινικο-εργαστηριακών ευρηµάτων φάση, που χαρακτηρίζεται από υποµικροσκοπικές και βιοχηµικές και κυτταρογενετικές εκτροπές. 2) Ενδοεπιθηλιακή φάση (προδιηθητική-in situ καρκίνωµα), που χαρακτηρίζεται από µικροσκοπικές διαταραχές και µπορεί να διαγνωσθεί από τα κυτταρολογικά επιχρίσµατα. Κατά την ενδοεπιθηλιακή φάση, η αλλοίωση παραµένει περιορισµένη στα όρια του επιθηλίου και έχει δυνητική εξέλιξη προς κακοήθεια (δυσπλασία και προδιηθητικό καρκίνωµα). Σταδιοποιείται δε σε βαθµούς (CIN) Ι, ΙΙ, και ΙΙΙ ή πιο πρόσφατα σε Low και High grade intraepithelial lesions [4,9-11]. 3) ιηθητικός καρκίνος (invasion phase), που χαρακτηρίζεται από διάσπαση της βασικής µεµβράνης και διήθηση του υποστρώµατος. 4) Φάση διασποράς (dissemination phase), που χαρακτηρίζεται από κλινικές εκδηλώσεις και µεταστάσεις σε άλλα όργανα. Από τα ιστολογικά ή τα κυτταρολογικά ευρήµατα δεν είναι δυνατόν να προβλέψει κανείς ποια θα είναι η εξελικτική πορεία µίας προκαρκινικής αλλοίωσης. Αν δηλαδή εξελιχθεί σε καρκίνο, θα µείνει

12 7 στάσιµη ή θα υποστρέψει. Πολλές µελέτες έχουν γίνει στον τοµέα της φυσικής ιστορίας του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας [12-15] και έχει εκτιµηθεί ότι η αθεράπευτη ενδοεπιθηλιακή αλλοίωση βαθµού ΙΙΙ (CIN 3) εξελίσσεται σε διηθητικό καρκίνο σε µεγάλο ποσοστό (έως και 60%) [4,15]. Στην έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση των προκαρκινικών αλλοιώσεων του τραχήλου συνέβαλε η εξέταση κολποτραχηλικών επιχρισµάτων κατά Παπανικολάου (Pap test). Η έγκαιρη θεραπευτική παρέµβαση έχει σαν αποτέλεσµα την πλήρη ίαση της ασθενούς και την πρόληψη του διηθητικού καρκίνου. Η εφαρµογή προγραµµάτων µαζικού προσυµπτωµατικού ελέγχου του τραχήλου της µήτρας, βασισµένων στις επιστηµονικές µεθόδους της επιδηµιολογίας και της στατιστικής, αποσκοπεί στη µείωση της επίπτωσης της νόσου στους γυναικείους πληθυσµούς και κατ' επέκταση στην ελάττωση της θνησιµότητας από αυτό τον τύπο καρκίνου. Παθολογοανατοµικά χαρακτηριστικά κακόηθων νεοπλασµάτων του τραχήλου της µήτρας [1,16] : (1) Μη διηθητικό καρκίνωµα (in situ) : Εµφανίζεται συχνότερα στο σηµείο µετάπτωσης του αδενικού επιθηλίου σε πλακώδες. Παρατηρούνται παραβασικά κύτταρα του πλακώδους επιθηλίου του τραχήλου που καταλαµβάνουν όλο το πάχος του επιθηλίου. Οι πυρήνες των κυττάρων αυτών είναι µεγάλοι, µε ανώµαλο σχήµα, υπερχρωµατικοί, µε ανώµαλη κατανοµή της χρωµατίνης και µε µιτώσεις τυπικές ή άτυπες. Το µη διηθητικό καρκίνωµα (in situ) διακρίνεται ιστολογικώς στο κερατινοποιηµένο και στο µη κερατινοποιηµένο. (2) Με τον όρο µικροδιηθητικό καρκίνωµα εννοούµε το καρκίνωµα που επεκτείνεται πέρα από τη βασική µεµβράνη του επιθηλίου σε απόσταση όχι µεγαλύτερη από 5 εκατοστά από αυτήν. (3) Πλακώδες ή επιδερµοειδές καρκίνωµα του τραχήλου της µήτρας : ιακρίνονται ι) το κερατινοποιηµένο (ανώτερης διαφοροποίησης) το οποίο αποτελείται από κύτταρα µε πολυµορφία και κυτταρική διαφοροποίηση. Ο πυρήνας είναι µεγάλος, υπερχρωµατικός, µε ανώµαλη κατανοµή της χρωµατίνης, µε ή χωρίς πυρήνα και µε ηωσινόφιλο κυτταρόπλασµα. Συχνά παρατηρούνται µαργαριτοειδείς σχηµατισµοί (πέρλες) και οι µιτώσεις είναι σπάνιες.

13 8 ιι) το µη κερατινοποιηµένο το οποίο διακρίνεται (α) σε µετρίας διαφοροποίησης µε µεγάλου µεγέθους κύτταρα που έχουν άφθονο κυτταρόπλασµα, ανώµαλο υπερχρωµατικό πυρήνα και συχνές µιτώσεις και (β) σε χαµηλής διαφοροποίησης µε µικρού µεγέθους κύτταρα που έχουν ανώµαλο υπερχρωµατικό πυρήνα και πολλές µιτώσεις. (4) Αδενοκαρκίνωµα του τραχήλου της µήτρας : το οποίο διακρίνεται : ι) στο ανώτερης διαφοροποίησης (βλεννώδες) : το οποίο χαρακτηρίζεται από σωληνώδεις καρκινωµατώδεις βλάστες χωρίς υπόστρωµα ινώδους συνδετικού ιστού. τα κύτταρα των βλαστών είναι υψηλά κυλινδρικά µε κενοτοπιώδη εκφύλιση του κυτταροπλάσµατος µε µεγάλο πυρήνα στο κέντρο ή στη βάση του κυττάρου. ιι) στο µε διαυγή κύτταρα (µεσονεφρικό) : του οποίου η προέλευση πιθανολογείται από υπολείµµατα του πόρου του Müller και σπανίως του πόρου του Wölf. Παρατηρείται σε γυναίκες που έπαιρναν κατά την κύηση διαιθυλ-συλβεστρόλη. ιιι) στο ενδοµητριοειδές : το οποίο έχει τους χαρακτήρες του αδενοκαρκινώµατος του ενδοµητρίου. ιv) στο κατώτερης διαφοροποίησης (µυελοειδές, σκίρρος) το οποίο έχει δύο µορφές : τη µυελοειδή µε µεγάλες βλάστες και λίγο συνδετικό ιστό και τη σκιρρώδη µε λεπτές βλάστες και άφθονο ινώδη συνδετικό ιστό. v) στο αδενοακάνθωµα το οποίο είναι τύπος αδενοκαρκινώµατος που συνυπάρχει µε πλακώδη καλοήθη κύτταρα κερατινοποιηµένα και µαργαριτοειδείς σχηµατισµούς. vι) στο µικτό αδενοπλακώδες : στο οποίο παρατηρούνται αδενικά και πλακώδη κακοήθη στοιχεία. Όταν συνυπάρχει βλέννη ονοµάζεται βλεννοεπιδερµοειδές καρκίνωµα. vιι) στο αδενοκυστικό (κυλίνδρωµα) το οποίο είναι όµοιο µε το αδενοκυστικό καρκίνωµα των σιελογόνων αδένων. Μπορεί να συνοδεύεται από πλακώδες καρκίνωµα. (5) Λειοµυοσάρκωµα : το οποίο αποτελείται από κακοήθη κύτταρα που προέρχονται από λείο µυϊκό ιστό του τραχήλου της µήτρας.

14 9 (6) Εµβρυϊκό ραβδοµυοσάρκωµα : το οποίο αποτελείται από κύτταρα στρογγυλά ή επιµήκη, κύτταρα λεµφοιστιοκυτταρικού τύπου και µονοπύρηνα ινοβλαστικού τύπου. Η επιφάνεια του πολυποειδούς αυτού όγκου καλύπτεται από πολύστιβο πλακώδες επιθήλιο. (7) Μικτοί µεσοδερµατικοί όγκοι : στους οποίους παρατηρούνται µικτά επιθηλιακά και µεσεγχυµατικά στοιχεία. Παρατηρούνται ετερότοπα καλά διαφοροποιηµένα µεσεγχυµατικής προέλευσης στοιχεία, όπως χόνδροι, οστά σε συνδυασµό µε επιθηλιακής προέλευσης στοιχεία τα οποία σε ένα µεγάλο ποσοστό είναι αδενοκαρκινώµατα ενδοµητριοειδούς τύπου. (8) Σπάνιοι κακοήθεις όγκοι του τραχήλου : όπως λεµφώµατα, κακόηθες µελάνωµα, αιµαγγειοσάρκωµα, ακροχορδονώδες καρκίνωµα, τεράτωµα και καρκινοειδές. (9) Μεταστατικοί όγκοι. Κυτταρολογικά χαρακτηριστικά κακοήθων νεοπλασµάτων του τραχήλου της µήτρας [4] : (1) Μη διηθητικό καρκίνωµα (in situ) : ι) στον κερατινοποιηµένο τύπο παρατηρούνται καρκινικά κύτταρα µε µεγάλο, ανώµαλο και πυκνωτικό πυρήνα και κυτταρόπλασµα κιτρινόχροο ή πορτοκαλόχροο. Παρατηρούνται επίσης απύρηνα κύτταρα µε υψηλό βαθµό κερατινοποίησης (ghost cells). ιι) Ο µη κερατινοποιηµένος τύπος είναι το κλασσικό καρκίνωµα in situ µε µεγάλο, ανώµαλο και πυκνωτικό πυρήνα και κυανόφιλο κυτταρόπλασµα. (2) Μικροδιηθητικό καρκίνωµα επιδερµοειδές : στο οποίο παρατηρούνται τα ίδια στοιχεία µε το in situ και επιπλέον εµφανή πυρήνια σε ποσοστό 20 % περίπου καθώς και άτυπα κύτταρα που εµφανίζουν χαρακτήρες των κακόηθων κυττάρων του διηθητικού καρκινώµατος. (3) Επιδερµοειδές καρκίνωµα : ι) Κερατινοποιηµένο : παρατηρούνται µεγάλα και πολύµορφα καρκινικά κύτταρα κυρίως µεµονωµένα ή σε συγκύτια τα οποία έχουν κυτταρόπλασµα ηωσινόφιλο και πυρήνα µεγάλο και ανώµαλο µε ανοµοιόµορφη κατανοµή χρωµατίνης. Άλλοτε παρατηρείται πυρήνιο και άλλοτε όχι. Το υπόστρωµα είναι γεµάτο από ινική, πολυµορφοπύρηνα και µαργαριτοειδείς σχηµατισµούς (πέρλες). Οι µαργαριτοειδείς σχηµατισµοί είναι µία οµόκεντρη διάταξη καρκινικών κυττάρων µε υπερχρωµατικό

15 10 πυρήνα και εναπόθεση στο κέντρο άφθονης κερατίνης ουσίας. Το κυτταρόπλασµα ορισµένων κακοήθων κυττάρων παίρνει πολλές φορές ένα επίµηκες σχήµα µε το ένα άκρο ευρύ και το άλλο στενό και σπάνια είναι κερατινοποιηµένο ενώ ο πυρήνας είναι τοποθετηµένος έκκεντρα (tadepole cells). Άλλες φορές τα καρκινικά κύτταρα έχουν λεπτό επίµηκες σχήµα (ως βελόνη) και ο πυρήνας τους ακολουθεί το σχήµα του κυττάρου και είναι υπερχρωµατικός (ατρακτοκυτταρικά πλακώδη κύτταρα). ιι) Μη κερατινοποιηµένο διηθητικό καρκίνωµα : (α) Με µεγάλα κύτταρα συνήθως µεµονωµένα το κυτταρόπλασµα των οποίων είναι κυανόφιλο και ο πυρήνας υπερχρωµατικός µε αδρό δίκτυο χρωµατίνης και ευµέγεθες πυρήνιο. (β) Με µικρά κύτταρα στα οποία παρατηρείται µεγάλη διαταραχή στη σχέση πυρήνα και κυτταροπλάσµατος σε βάρος του κυτταροπλάσµατος. Το κυτταρόπλασµα είναι κυανόφιλο ενώ ο πυρήνας υπερχρωµατικός µε αδρό δίκτυο χρωµατίνης και ευµέγεθες πυρήνιο. τα κύτταρα διατάσσονται σε οµάδες ή σωρούς ενώ συχνά παρατηρούνται υπερκαλύψεις κυττάρων. ιιι) Αδενοκαρκίνωµα µικρού µεγέθους : Παρατηρούνται άτυπα κύτταρα σε σφικτές ή θηλώδεις οµάδες. Οι πυρήνες είναι διαφόρου µεγέθους, ελαφρά υπερχρωµατικοί µε λεπτοκοκκώδες δίκτυο χρωµατίνης και µε ένα ή περισσότερα µεγάλα πυρήνια. Το υπόστρωµα περιέχει νεκρωτικά στοιχεία. vι) Μικτό αδενοπλακώδες : Παρατηρούνται καρκινικά κύτταρα αδενικού τύπου µε µέτρια προς χαµηλή διαφοροποίηση σε συνδυασµό µε πλακώδη καρκινικά κύτταρα χωρίς κερατινοποίηση. vιι) Αδενοακάνθωµα : Παρατηρούνται κακοήθη κύτταρα αδενικού τύπου σε συνδυασµό µε ώριµα ή µεταπλαστικά πλακώδη κύτταρα. vιιι) Αδενοκυστικό καρκίνωµα τραχήλου (κυλίνδρωµα): Παρατηρούνται οµάδες κακόηθων κυττάρων που τείνουν να σχηµατίσουν µεγάλους κυψελιδικούς χώρους. ιx) Σαρκώµατα : Λειοµυοσάρκωµα-ραβδοµυοσάρκωµα : δεν αναγνωρίζονται εύκολα στην κυτταρολογική εξέταση. x) Μεσοδερµατικοί όγκοι : Παρατηρούνται επιθηλιακά και µη επιθηλιακά κακοήθη κύτταρα από το καρκινοµατώδες και από το σαρκωµατώδες στοιχείο του όγκου αντίστοιχα. xι) Κακοήθη λεµφώµατα : Παρατηρούνται µεµονωµένα ανώριµα λεµφοκύτταρα µε ή χωρίς πυρηνική εντοµή.

16 11 3. ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΧΩΡΕΣ Πριν να γίνει οποιαδήποτε σκέψη για εφαρµογή προληπτικού προγράµµατος διαλογής για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας αλλά και για οποιαδήποτε άλλη πάθηση, είναι απαραίτητο να προσδιοριστεί το πρόβληµα από επιδηµιολογική άποψη. Ο επιδηµιολογικός προσδιορισµός µιας ασθένειας γίνεται µε διάφορους δείκτες αλλά κυρίως µε τους δείκτες α) θνησιµότητας, β) επίπτωσης και γ) επιπολασµού [17]. Για τις συγκρίσεις µεταξύ χωρών χρησιµοποιούνται προτυπωµένοι δείκτες (standardised indexes) οι οποίοι αναφέρονται σε πληθυσµό µε σταθερή σύνθεση (συνήθως χρησιµοποιείται ο παγκόσµιος ή ο ευρωπαϊκός πληθυσµός). Ο υπολογισµός των προτυπωµένων δεικτών απαιτεί επαρκείς και αξιόπιστες πληροφορίες οι οποίες µε τη σειρά τους προϋποθέτουν καλή οργάνωση και λειτουργία των στατιστικών υπηρεσιών. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες για συντονισµό των µεθόδων συλλογής και επεξεργασίας δεδοµένων για τον καρκίνο τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε παγκόσµιο επίπεδο. Ο απώτερος στόχος είναι η βελτίωση της συγκρισιµότητας των στοιχείων[18,19]. στην εργασία τους, µε αντικείµενο την αποτύπωση της γενικής εικόνας του καρκίνου στην Ευρώπη, οι Fabio Levi και συν. [20] περιλαµβάνουν στοιχεία για την θνησιµότητα του καρκίνου της µήτρας (σώµατος και τραχήλου) σε 26 χώρες και για την επίπτωση του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας σε 45 τοπικά αρχεία καταγραφής νεοπλασµάτων. στην χρονική περίοδο , οι προτυπωµένοι δείκτες θνησιµότητας για τον καρκίνο της µήτρας κυµάνθηκαν από 5,3 θανάτους ανά γυναίκες (Ελλάδα), έως 14,5 (Ουγγαρία). Οι προτυπωµένοι δείκτες επίπτωσης για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας κυµάνθηκαν από 5,5 / (Φινλανδία) έως 24,6 / (πρ. υτ. Γερµανία). Αντίστοιχα, η διακύµανση των προτυπωµένων δεικτών επίπτωσης του καρκίνου του σώµατος της µήτρας ήταν από 4,3 / (Nowy Sacz, Πολωνία) έως 16,9 / (Ζυρίχη, Ελβετία). Η Ελλάδα δεν εµφανίζεται στον πίνακα της επίπτωσης και αν κρίνει κανείς από την τελευταία θέση που καταλαµβάνει στους προτυπωµένους δείκτες θνησιµότητας συµπεραίνει ότι ο καρκίνος της µήτρας δεν είναι τόσο σοβαρό πρόβληµα όσο σε άλλες χώρες. Αυτό επιβεβαιώνεται και από προηγούµενες έρευνες [21,22]. Επίσης, η σχετική επίπτωση του καρκίνου του τραχήλου στις αναπτυγµένες χώρες γενικά φαίνεται ότι µειώνεται διαχρονικά ενώ η αντίστοιχη επίπτωση του καρκίνου του ενδοµητρίου δείχνει να αυξάνεται.

17 12 Ειδικότερα για την Ελλάδα όµως, ο καρκίνος του τραχήλου της µήτρας είναι συχνότερος από εκείνον του ενδοµητρίου σε αντίθεση µε ότι συµβαίνει στους λευκούς πληθυσµούς της Β. Αµερικής και της πρώην.ευρώπης. Σύµφωνα µε τις ίδιες µαρτυρίες, ο καρκίνος της µήτρας (τραχήλου και ενδοµητρίου) ευθύνεται για περισσότερα από κρούσµατα το χρόνο στη χώρα µας και η πενταετής επιβίωση είναι 60 % [21]. Σε εργασίες µε κύριο αντικείµενο την θνησιµότητα στην Ελλάδα, τόσο οι Καλαντίδου και συν.[23] όσο και οι Κατσουγιάννη και συν.[24], επισηµαίνουν την κακή ποιότητα καταγραφής των πληροφοριών στη χώρα µας (στα πιστοποιητικά θανάτου και στα δελτία απόλυσης νοσηλευθέντων από τα νοσοκοµεία). Ειδικά για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας αναφέρεται η συνταξινόµηση πολλών περιπτώσεων µε άλλους καρκίνους της µήτρας. Συµπεραίνεται επίσης ότι στην περίοδο ο καρκίνος της µήτρας είναι ο πέµπτος στη θνησιµότητα από κακοήθη νεοπλάσµατα στην Ελλάδα και ότι έχει µεγαλύτερη συχνότητα εµφάνισης στις αστικές περιοχές παρότι στις αγροτικές. Το 1991 στην Ελλάδα η συµµετοχή του καρκίνου της µήτρας στους θανάτους από όλες τις αιτίες ήταν 0,83 % (377 περιπτώσεις σε θανάτους γυναικών) [25]. 4. ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ - ΙΑΛΟΓΗ - ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Η φιλοσοφία της πρόληψης και των µεθόδων εφαρµογής της περιγράφονται αναλυτικά στην "Επιδηµιολογία" του καθηγητή.τριχόπουλου [26]. Ο προσυµπτωµατικός έλεγχος έχει ως αντικείµενο την έγκαιρη ανίχνευση και διάγνωση των νοσηµάτων και αποτελεί την βάση της δευτερογενούς πρόληψης. εδοµένου ότι η πρωτογενής (αιτιολογική) πρόληψη είναι συνήθως πρακτικά δύσκολη αν όχι αδύνατη, ευνόητη είναι η προτεραιότητα για δευτερογενή πρόληψη. Η γενική αρχή στην οποία στηρίζονται ο προσυµπτωµατικός έλεγχος και η δευτερογενής πρόληψη είναι ότι µία θεραπευτική αγωγή είναι πιθανότερο να είναι πιο αποτελεσµατική όταν εφαρµοστεί νωρίς (όταν οι αλλοιώσεις είναι αναστρέψιµες) παρά αν εφαρµοστεί αργά (όταν οι βλάβες θα έχουν γίνει

18 13 µόνιµες). Η οµαδική εφαρµογή µιας εξέτασης (δοκιµασίας) ονοµάζεται Οµαδικός Προσυµπτωµατικός έλεγχος ή ιαλογή (ο αγγλικός όρος είναι screening). Σύµφωνα µε τον ορισµό της Παγκόσµιας Οργάνωσης Υγείας (WHO), ιαλογή είναι "η προκαταρκτική αναγνώριση ασυµπτωµατικών νοσηµάτων ή ανωµαλιών, µε την εφαρµογή κλινικών, παρακλινικών ή εργαστηριακών εξετάσεων που µπορούν να γίνουν α) εύκολα, β) φθηνά και γ) γρήγορα". Επίσης ο έλεγχος πρέπει να αφορά σε ασυµπτωµατικά (φαινοµενικώς υγιή) άτοµα. Όταν ο έλεγχος εφαρµόζεται στο σύνολο του πληθυσµού µιας περιοχής ή σε ένα σηµαντικό τµήµα του πληθυσµού αυτού, τότε ονοµάζεται "Γενική" ή "Μαζική" ιαλογή (mass screening), αλλιώς ονοµάζεται "Επιλεκτική" ιαλογή (selective screening). "Πολλαπλή" ή "Πολυφασική" ιαλογή ορίζεται η διαλογή που επικεντρώνεται σε ένα ή περισσότερα νοσήµατα και περιλαµβάνει µία ή ολόκληρη σειρά εξετάσεων (multiple or multiphasic screening). Τα προγράµµατα διαλογής µπορούν να ταξινοµηθούν µε δύο τρόπους : 1) ανάλογα µε το αντικείµενο της διαλογής (παράγοντας κινδύνου, πρόδροµη φάση κλπ.) και 2) ανάλογα µε την σκοπιµότητα που το υπαγορεύει. Σύµφωνα µε την 1η ταξινόµηση διακρίνονται οι εξής κατηγορίες : α) ιαλογή παραγόντων κινδύνου µε σκοπό την πρωτογενή πρόληψη (screening for risk factors) πχ. επικέντρωση στη διακοπή του καπνίσµατος ως παράγοντα κινδύνου για θροµβοεµβολικό επεισόδιο. στην κατηγορία αυτή ανήκει και η διαλογή ατόµων µε υψηλό κίνδυνο (high risk group) για στεφανιαία νόσο και η εφαρµογή πολλαπλών µέτρων πρωτογενούς πρόληψης για τη µείωση αυτού του κινδύνου. β) ιαλογή παραγόντων κινδύνου (σε πρώτη φάση) µε σκοπό την επιλογή ατόµων σε "υψηλό κίνδυνο" για κάποιο νόσηµα (προδιαλογή) και ακολούθως νέα διαλογή των ατόµων αυτών µε σκοπό την ανακάλυψη προσυµπτωµατικών εκδηλώσεων της νόσου και την εφαρµογή δευτερογενούς πρόληψης πχ. διαλογή γυναικών µε κυστική µαστοπάθεια και στη συνέχεια ψηλαφητικός και µαστογραφικός έλεγχος για την προσυµπτωµατική διάγνωση του καρκίνου του µαστού.

19 14 γ) ιαλογή πρόδροµων καταστάσεων µιας νόσου (precursors) και εφαρµογή δευτερογενούς πρόληψης, πχ. η ανίχνευση της ενδοεπιθηλιακής αλλοίωσης του τραχήλου της µήτρας ως πρόδροµου σταδίου του καρκίνου της µήτρας. δ) ιαλογή πρώϊµων (και οπωσδήποτε προσυµπτωµατικών) σταδίων µιας νόσου και εφαρµογή δευτερογενούς πρόληψης, πχ. η διαλογή του ενδοεπιθηλακού (CIN-3 και in situ) και του µικροδιηθητικού καρκίνου του τραχήλου της µήτρας. ε) Επισήµανση συµπτωµατικών ασθενών που δεν έχουν ζητήσει ιατρική βοήθεια ή δεν έχουν συνειδητοποιήσει την ανάγκη της. Εάν η επισήµανση έχει γίνει σε σχετικά πρώϊµη φάση µπορεί να εξυπηρετήσει 3 σκοπούς ι) την αποτελεσµατικότερη θεραπεία του ασθενούς, ιι) την πρόληψη διασποράς µιας λοιµώδους νόσου και ιιι) την έγκαιρη αναγνώριση ενός οµαδικού κινδύνου. στ) Επισήµανση ασθενών που πάσχουν από χρόνια νοσήµατα για τα οποία δεν υπάρχει δυνατότητα θεραπείας αλλά υπάρχουν τρόποι αποκατάστασης, ανακούφισης και γενικότερης φροντίδας. Η επισήµανση των ασθενών αυτών έχει σκοπό την βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους. Σύµφωνα µε την 2η ταξινόµηση, τα προγράµµατα διαλογής διακρίνονται σε : α) Προγράµµατα στα οποία η δυνητική ωφέλεια αφορά τους ίδιους τους ασθενείς που διαλέγονται, ανιχνεύονται ή επισηµαίνονται. Πχ. η ανίχνευση ενδοεπιθηλιακού καρκινώµατος σε µία γυναίκα που υποβάλλεται σε εξέταση κατά Παπανικολάου εξυπηρετεί βασικά την ίδια. β) Προγράµµατα στα οποία η δυνητική ωφέλεια αφορά περισσότερο το κοινωνικό σύνολο παρά τους ίδιους τους εξεταζόµενους. Πχ. η επισήµανση φυµατικών ασθενών εξυπηρετεί µεν τους ίδιους διότι θα υποβληθούν σε θεραπεία, αλλά περισσότερο εξυπηρετεί το κοινωνικό σύνολο διότι αποφεύγεται η διασπορά της νόσου. γ) Προγράµµατα διαλογής τα οποία εξυπηρετούν περισσότερο αυτούς που τα οργανώνουν παρά τους εξεταζόµενους ή το κοινωνικό σύνολο. Πχ. προγράµµατα ιδιωτικών ασφαλιστικών οργανισµών τα οποία αποσκοπούν στην κατοχύρωση των οργανισµών αυτών έναντι οικονοµικών συνεπειών. Η εφαρµογή µαζικού προσυµπτωµατικού ελέγχου δεν µπορεί να δικαιολογηθεί απλά και µόνο επειδή οδηγεί σε περισσότερες διαγνώσεις µιας νόσου. Η όλη προσέγγιση απαιτεί και κάποιο κόστος. Το κόστος αυτό πρέπει να είναι δικαιολογηµένο και να αντισταθµίζεται από τα οφέλη από τον

20 15 προσυµπτωµατικό έλεγχο. Αναλυτικότερα, πρέπει να γνωρίζει κανείς το πόσο θα βελτιωθεί η πρόγνωση σαν αποτέλεσµα της πρωϊµότερης διάγνωσης. Αυτό σηµαίνει ότι πρέπει να υπάρχει και αποτελεσµατική θεραπεία για τη νόσο [26,27]. Γενικά για την εφαρµογή µαζικού προσυµπτωµατικού ελέγχου πρέπει να εκπληρώνονται ορισµένες προϋποθέσεις : 1) η πάθηση πρέπει να είναι σοβαρή και συχνή. 2) να είναι γνωστή η βιολογική εξέλιξη µε πρόδροµα στάδια που µπορούν να αναγνωριστούν και να θεραπευτούν. 3) η θεραπεία των πρόδροµων αλλοιώσεων πρέπει να µειώνει την επίπτωση και τη θνησιµότητα πραγµατικά χωρίς να δηµιουργούνται πλασµατικές υπερεκτιµήσεις. 4) να υπάρχει τεχνική προσυµπτωµατικής διάγνωσης η οποία να είναι φθηνή, ακίνδυνη, απλή και να έχει µεγάλη θετική και µεγάλη αρνητική διαγνωστική αξία (positive/negative predictive value). 5) να είναι παραδεκτό το κόστος της διάγνωσης και της θεραπείας 5. ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η οµαδική και οργανωµένη εφαρµογή µιας εξέτασης συνιστά την αποτελεσµατικότερη µέθοδο πρόληψης µιας νόσου. Οι προϋποθέσεις εφαρµογής της εξέτασης είναι [26-28]: 1) να είναι δυνατό να εφαρµοστεί σε µεγάλο αριθµό ατόµων 2) να είναι απλή 3) να µπορεί να εφαρµοστεί και από παραϊατρικό προσωπικό 4) να είναι αποδεκτή από τον πληθυσµό 5) να µην είναι επικίνδυνη 6) να έχει χαµηλή αναλογία ψευδώς αρνητικών και ψευδώς θετικών ευρηµάτων 7) να είναι φθηνή

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014 Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Εισαγωγή Μισό αιώνα µετά τη θεµελιώδη ανακάλυψη της κυτταρολογικής εξέτασης κολπικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΜΣ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ» Η συμβολή του Παρατηρητηρίου Υγείας στην επιτυχημένη λειτουργία των προγραμμάτων διαλογής Έλενα Ριζά,, MPH, PhD, DLSHTM

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα"

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο Αλεξάνδρα ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα" ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (Σύστημα Bethesda 2001) 1) Άτυπα αδενικά

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Π.Γ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" :

ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Π.Γ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ : ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Π.Γ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ "ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ" : ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ ΠΕΡΙΟ ΟΣ 1970-1995 ΥΠΟ ρ. ΑΣΤΕΡΙΟΥ Α. ΤΕΡΠΟΥ ΙΑΤΡΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΑ 1996 ii Σηµειώσεις: Το παρόν σύγγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑΞΥ PΑΡ TEST ΚΑΙ HPV DNA TEST ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑΞΥ PΑΡ TEST ΚΑΙ HPV DNA TEST ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕΤΑΞΥ PΑΡ TEST ΚΑΙ HPV DNA TEST ΣΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΑΧΙΑΡΧΗΣ ΚΑΤΣΑΜΑΓΚΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ

16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ 16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ Οι οδηγίες για την αντιμετώπιση των γυναικών με κυτταρολογικές ή/και ιστολογικές ανωμαλίες είναι αυτές της Αμερικανικής Εταιρίας ς και Παθολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η συν-ευθύνη των ΥΠΕ στην αποτελεσματική διαχείριση του καρκίνου

Η συν-ευθύνη των ΥΠΕ στην αποτελεσματική διαχείριση του καρκίνου Νάνος Παναγιώτης Msc Διοίκησης Υπηρεσιών Υγείας Υποδιοικητής 3 ης Υ. ΠE. Μακεδονίας Η συν-ευθύνη των ΥΠΕ στην αποτελεσματική διαχείριση του καρκίνου 9/12/2014 ΕΘΝΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ Καρκίνος: Μείζον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Αν και το στόμα αποτελεί μικρό τμήμα του σώματος είναι στόχος πολυάριθμων νόσων, τοπικών και συστηματικών Νοσήματα βλεννογόνου στόματος Νοσήματα χειλέων Νοσήματα σιαλογόνων αδένων Νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Θεσσαλονίκη 8 Ιανουαρίου 2007 Προδιηθητικές επίπεδο ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα δυσπλασία Ο όρος «ουροθηλιακή ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία» (urothelial intraepithelial

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Πετούσης Σ., Μαργιούλα-Σιάρκου Χ., Καλογιαννίδης Ι., Δαγκλής

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Προεγχειρητικός ανδρογονικός αποκλεισμός LHRH αγωνιστές (μερικός ) ή και μη στεροειδές αντιανδρογόνο (πλήρης

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙΣ Ε.Α.Ν Γ.Ν.Ν.Θ.Α «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΜΠΡΟΥΠΗ ΕΠΙΣΚΕΠΤΡΙΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΠΕ 12/2/2015 ΙΣΤΟΡΙΚΟ Γ.Ν.Ν.Θ.Α. «Η ΣΩΤΗΡΙΑ»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Αρ. Πρωτοκόλλου : 63240/2012

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Αρ. Πρωτοκόλλου : 63240/2012 ANAΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Αρ. Πρωτοκόλλου : 63240/2012 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ Ηβη Αρβανίτη 1898 Pfannenstiel θηλώδη κυσταδενώματα ωοθήκης 1929 Taylor ημικακοήθη νεοπλάσματα WHO του 2003 οριακός ορώδης όγκος (SΒΟΤ( ΒΟΤ) χαμηλής δυνητικής κακοηθείας όγκος

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων

Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων Βασικές αρχές της θεωρίας των πιθανοτήτων και η εφαρµογή τους στην εκτίµηση των ασφαλιστικών κινδύνων Αθηνά Λινού Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Αθηνών Βασικές αρχές της θεωρίας των

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς Δρ Παύλος Νεοφύτου Δρ Ανδρέας Πατσαλίδης, Δρ Άντρη Ευριπίδου, Δρ Σπυρος Γεωργίου,, Prof.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Η πρώτη ΜΑΜ δημοσιεύθηκε το 1920 και αφορούσε τη σχέση καπνιστικής συνήθειας και επιθηλιώματος των χειλιών (μορφή καρκίνου του δέρματος) Το 1950, δημοσιεύθηκαν οι πρώτες 4 μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΜΦΑ ΕΝΙΚΟ ΛΕΜΦΩΜΑ ΟΡΙΑΚΗΣ ΖΩΝΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

ΛΕΜΦΑ ΕΝΙΚΟ ΛΕΜΦΩΜΑ ΟΡΙΑΚΗΣ ΖΩΝΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΛΕΜΦΑ ΕΝΙΚΟ ΛΕΜΦΩΜΑ ΟΡΙΑΚΗΣ ΖΩΝΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Μικρά ή µεσαίου µεγέθους λεµφοειδή κύτταρα Πυρήνες στρογγυλοί ή ανωµάλου σχήµατος (µονοκυτταροειδείς ή σαν κεντροκύτταρα) ιαυγές κυτταρόπλασµα ΛΕΜΦΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΞΥ PAP TEST ΚΑΙ HPV TEST ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΞΥ PAP TEST ΚΑΙ HPV TEST ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΡΩΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΞΥ PAP TEST ΚΑΙ HPV TEST ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Αγοραστός Θ.1, Κατσαμάγκας Τ.1, Χατζησταματίου Κ.1, Κολιόπουλος Γ.6, Θεοδωρίδης

Διαβάστε περισσότερα

Όγκοι των Όρχεων. Α. Κιζιρίδου, Αναπ.. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο

Όγκοι των Όρχεων. Α. Κιζιρίδου, Αναπ.. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Όγκοι των Όρχεων Α. Κιζιρίδου, Αναπ.. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΧΕΩΣ ΑΠΟ ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (WHO 2004) Όγκοι ενός ιστολογικού τύπου (αμιγείς

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Γ. Μπουλογιάννη 1, Α. Δρεβελέγκας 1, Ι. Χρυσογονίδης 2 1.Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ)

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Συχνότητα και θνησιμότητα Ca μαστού Ο κίνδυνος για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στο γενικό πληθυσμό υπολογίζεται ότι κυμαίνεται σε 800 νέες περιπτώσεις ανά έτος σε 1.000.000 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΙ ΤΟΥ ΟΡΧΕΩΣ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ. Κ. Στεφανάκη Εργαστήριο Παθολογικής Ανατοµίας Νοσ. Παίδων «Η Αγία Σοφία»

ΟΓΚΟΙ ΤΟΥ ΟΡΧΕΩΣ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ. Κ. Στεφανάκη Εργαστήριο Παθολογικής Ανατοµίας Νοσ. Παίδων «Η Αγία Σοφία» ΟΓΚΟΙ ΤΟΥ ΟΡΧΕΩΣ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ Κ. Στεφανάκη Εργαστήριο Παθολογικής Ανατοµίας Νοσ. Παίδων «Η Αγία Σοφία» Ογκοι του όρχεως στα παιδιά 1-2% συµπαγών παιδιατρικών όγκων 2-5% κακοήθων νεοπλασµάτων στα αγόρια ιαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

CERVICAL SCREENING The Facts

CERVICAL SCREENING The Facts CERVICAL SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση τραχήλου; Η εξέταση τραχήλου δεν είναι εξέταση διάγνωσης του καρκίνου του τραχήλου. Είναι µια εξέταση που ελέγχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΕΛΛΑ Α Ο όρος «προσφορά υπηρεσιών υγείας» εκφράζει την παροχή υπηρεσιών που προέρχονται από προµηθευτές υγείας (γιατρούς, νοσοκοµεία κ.τ.λ). Οι παράγοντες που προσδιορίζουν

Διαβάστε περισσότερα

HPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΤΡΑΧΗΛΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ Β ΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ

HPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΤΡΑΧΗΛΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ Β ΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ HPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΤΡΑΧΗΛΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ Β ΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Dr. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2010 18 ΠΕΜΠΤΗ 13:15-14:15 ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2010 18 ΠΕΜΠΤΗ 13:15-14:15 ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2010 1 ΕΥΤΕΡΑ 2 ΤΡΙΤΗ 3 ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΠΕΜΠΤΗ 13:15-14:15 ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ «Προβλήµατα στη διάγνωση επιθηλιακών όγκων ωοθηκών» ΟΜΙΛΗΤΡΙΕΣ: Ε. Παπαϊωάννου (Ε. Κουρέα)

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Αίτηση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για Εργαστήρια Αναφοράς & Εξειδικευµένα Εργαστήρια

Αίτηση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για Εργαστήρια Αναφοράς & Εξειδικευµένα Εργαστήρια ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ Αίτηση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για Εργαστήρια Αναφοράς & Εξειδικευµένα Εργαστήρια Εκδήλωση Ενδιαφέροντος για ορισµό του Εργαστηρίου ως: Εργαστήριο Αναφοράς Εξειδικευµένο Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΤΑΘΜΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΑΝΑΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΠΟΥΣΜΠΟΥΚΗ ΜΑΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ - ΙΑΤΡΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΡΩΝΥΜΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΜΑΙΑ Σ.Π.Μ.Π.& Ε ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Π.Ε.Δ.Υ. 3 Η ΥΠΕ ΙΣΤΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ Το 1998 η FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics) στην ετήσια έκθεση της ανέφερε ότι ο καρκίνος του αιδοίου αποτελούσε το 5% των κακοήθων νεοπλασμάτων του γυναικείου γεννητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ (Mερική ενημέρωση κειμένου Δεκέμβριος 2010) M.Babjuk, W. Oosterlinck, R. Sylvester, E. Kaasinen, A. Böhle, J. Palou, M. Rouprê Eur Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΙΣ ΓΙΑ ΕΝΙΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Εθνικός σχεδιασμός και ενδυνάμωση των Υπηρεσιών Πρόληψης: α. Καταπολέμηση και προσπάθεια εξάλειψης των αιτιολογικών παραγόντων της αρρώστιας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Με την προσωπική πρόσκληση συµµετοχής σας στο πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού µέσω

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δήμο Παλλήνης Φλεβική Θρόμβωση Δήμος Παλλήνης Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας κος Αθανάσιος Ζούτσος κα Πόπη Ζινέλη κος Δημήτριος Χριστοδουλάκης

Στο Δήμο Παλλήνης Φλεβική Θρόμβωση Δήμος Παλλήνης Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας κος Αθανάσιος Ζούτσος κα Πόπη Ζινέλη κος Δημήτριος Χριστοδουλάκης Στο Δήμο Παλλήνης Ιδιαίτερη επιτυχία σημείωσε η Ενημερωτική Εκδήλωση που διοργάνωσαν για τη Φλεβική Θρόμβωση ο Δήμος Παλλήνης και το Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας τη Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2013, στο Δημαρχείο

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΣΠΟΥΔΕΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΣΠΟΥΔΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΝΟΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΑΡΕΛΛΑ ΗΜΕΡ.ΓΕΝΝΗΣΗΣ 13-09-68 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤ. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 24 Ν. ΨΥΧΙΚΟ Τ.Κ 15451 ΤΗΛ. 210-6754855 6977610907 ΣΠΟΥΔΕΣ 1992 Πτυχίο ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ 1996 Πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας

Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας ΜΟΣΧΑΚΗ ΒΙΚΤΩΡΙΑ Μsc ΜΑΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΑΙΑΣ Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ - ΥΣΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΛ. ΦΡΥΣΙΡΑ Επ. Καθηγήτρια Κλινικής Γενετικής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙ ΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ.ε. ΚΑΝΑΒΑΚΗΣ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με την Αναστασία Παπαδοπούλου (Δικηγόρος)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με την Αναστασία Παπαδοπούλου (Δικηγόρος) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Όνομα: Γεώργιος - Σπυρίδων Επώνυμο: Ανυφαντής Όνομα πατρός: Ματθαίος Όνομα μητρός: Ζωή Έτος γέννησης: 20-12-1974 Τόπος γέννησης: Αθήνα Αττικής Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος με την

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Section A: Είδος επέμβασης

Section A: Είδος επέμβασης Section A: Είδος επέμβασης A1. Είδος Επέμβασης Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple ), μερική παγκρεατεκτομή Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple), ολική παγκρεατεκτομή PPPD, μερική παγκρεατεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

301 Ιατρικής Ιωαννίνων

301 Ιατρικής Ιωαννίνων 301 Ιατρικής Ιωαννίνων Σκοπός Αποστολή του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να ασχολούνται με την εφαρμογή μεθόδων για την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των ασθενειών του ανθρώπου. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Γυναικολογική Νοσηλευτική Φροντίδα Κωδικός Μαθήματος: MA0321 ΜΑ0322 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων Γ κύκλος μαθημάτων Ημερομηνίες μαθημάτων 1 ο Μάθημα: 30 31 Μαρτίου 2012 2 ο Μάθημα: 11 12 Μαΐου 2012 3 ο Μάθημα: 28, 29 & 30 Σεπτεμβρίου 2012 4 ο Μάθημα: 23, 24 & 25 Νοεμβρίου 2012 Γραμματεία Σεμιναρίων

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Λ. Αλεξάνδρας 196, Αθήνα ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Ο Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα