ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΠΟΥ ΑΣΤΕΣ : ΜΑΝΑΦΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΙΜΙΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ : ΚΟΓΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑ 2011

2 Πίνακας περιεχομένων Abstract... 8 Sensors and their Enforcement to Automatic Control Systems... 8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 9 Ιστορική Αναδροµή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: «ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ» Μετρήσεις, αισθητήρες και συστήµατα µέτρησης Η δοµή ενός συστήµατος µέτρησης Στατικά χαρακτηριστικά των αισθητήρων Δυναµικά χαρακτηριστικά αισθητήρων Πεδία Εφαρµογών Αισθητήρων ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ: «ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ» Εισαγωγή Αισθητήρες Θερµοκρασίας Τα θερμοζεύγη (thermocouples) Θερμόμετρα με υγρό ή αέριο Μεταλλικά θερμόμετρα Διµεταλλικο θερµόµετρο Θερµίστορ (thermistor) Αισθητήρες Θερµοκρασίας µε επαφή Αισθητήρες για την μέτρηση της πιέσεως Σωλήνας Bourdon και µέτρηση της πίεσης (Bourdon tube pressure sensor) Φυσητήρες(bellow) Διάφραγµα (septum) Πιεζοηλεκτρικοί αισθητήρες πίεσης (piezoelectric pressur sensors) Ωµικοί αισθητήρες πίεσης (resistive pressure sensors) Αισθητήρες για την μέτρηση της παραμόρφωσης - δύναμης Μηκυνσιόµετρο ενσωµετωµένου συρµατιδίου Μετρητής παραµόρφωσης Μέτρηση της δύναμης Αισθητήρες για την μέτρηση της μετακίνησης - θέσης Αισθητήρες µετακίνησης βασιζόµενοι στην µεταβολή του µαγνητικού πεδίου (magnetic field transducers) Αισθητήρες µετακίνησης βασιζόµενοι στην µεταβολή ποτενσιόµετρου (potentiometer transducers) Γραµµικά ποτενσιόµετρα [2]

3 Περιστροφικά ποτενσιομετρα Αισθητήρες για την μέτρηση της ταχύτητας και επιτάχυνσης Για την μέτρηση της ταχύτητας Με χρήση µετατροπέων - αισθητήρων ταχύτητας κινητού πηνίου και κινητού µαγνήτη Ταχογεννήτριες Για την μέτρηση της επιτάχυνσης Επιταχυνσιόµετρα ανοικτού βρόχου Επιταχυνσιόµετρα κλειστού βρόχου Αισθητήρες για την μέτρηση της ροής των ρευστών και της στάθμης των υγρών Μετρητές παροχής διαφορικού τύπου Ηλεκτροµαγνητικοί µετρητές παροχής Μετρητές παροχής µε υπερήχους Άλλοι µετρητές ροής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: «ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ» Μαγνητικοί αισθητήρες Τεχνολογίες µαγνητικών αισθητήρων Αισθητήρες προσέγγισης (proximity sensors) Επαγωγικός Αισθητήρας Προσέγγισης (Inductive Proximity Sensor) Παραδείγματα εφαρμογών επαγωγικών αισθητηρίων Χαρακτηριστικά Επαγωγικού Αισθητήρα Χωρητικός Αισθητήρας Προσέγγισης (Capacitive Proximity Sensor) Οπτικοί Αισθητήρες Προσέγγισης Τύποι οπτικών αισθητήρων προσέγγισης Διάφορες εφαρμογές οπτικών αισθητήρων ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ [3]

4 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ Εικόνα ΘΕΡΜΟΖΕΥΓΟΣ ΤΥΠΟΥ-Κ Εικόνα RTD - Αισθητήριο θερµοκρασίας PT100 (platinum resistance sensor) ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Σχήμα Μερικοί από τους αισθητήρες που υπάρχουν σε ένα αυτοκίνητο Σχήμα Η δοµή ενός συστήµατος µέτρησης Σχήμα Η δοµή ενός ψηφιακού συστήµατος µέτρησης Σχήμα Η δοµή ενός ψηφιακού συστήµατος µέτρησης πολλών µεγεθών ταυτόχρονα Σχήμα Νεκρή ζώνη Σχήμα Γραφική παράσταση του φαινοµένου της υστέρησης Σχήμα Γραµµικότητα Σχήμα α) Ολίσθηση µηδενός, β) Ολίσθηση ευαισθησίας και γ) Συνδυασµένη επίδραση των δύο ολισθήσεων Σχήμα Κυµατοµορφές ώθησης, βήµατος, γραµµικές,ηµιτονοειδείς ή θορύβου Σχήμα Παγκόσµια αγορά αισθητήρων Σχήμα Θερµόµετρο υγρού Σχήμα Μεταλλικό θερµόµετρο Σχήμα Μεταλλικό θερµόµετρο Σχήμα Θερμίστορ Σχήμα Τρεις κύριοι τύποι αισθητήρων πίεσης. (a) Αισθητήρας πιέσεως διαφράγµατος, (b) αισθητήρας πιέσεως σε µορφή ελαστικής φυσαρµόνικας, και (c) αισθητήρας πιέσεως σε µορφή ελαστικού µεταλλικού σωλήνα σχήµατος αγκίστρου (bourdon sensor) Σχήμα ιάφορες µορφές σωλήνων Bourdon Σχήμα Μετρητής πίεσης µε σωλήνα Bourdon Σχήμα Φυσητήρας Σχήμα ιάφοροι τύποι διαφραγµάτων Σχήμα Αρχή λειτουργίας ενός πιεζοηλεκτρικού αισθητήρα πίεσης Σχήμα Ωµικός αισθητήρας πίεσης Σχήμα Διάταξη µε την βοήθεια της οποίας ένα µηκυνσιόµετρο µετρά την παραµόρφωση κάποιας ράβδου Σχήμα Αισθητήρας παραµόρφωσης αποτελούµενος από µεταλλικό φύλλο ή σύρµα τοποθετηµένο σε µονωτική βάση Σχήμα Κατασκευή Σχήμα Αρχή λειτουργίας µαγνητικού αισθητήρα τύπου προσέγγισης (Magnetic [4]

5 proximity detectors) Σχήμα Το φαινόµενο Hall Σχήμα Αισθητήρες µετακίνησης βασιζόµενοι στην µεταβολή ποτενσιόµετρου Σχήμα Γραμμικά ποτενσιόμετρα Σχήμα Χρησιµοποίηση του γραµµικού ποτενσιόµετρου για την µέτρηση της στάθµης υγρού σε δοχείο Σχήμα «Σύγχρο» για την µέτρηση γωνιών στροφής Σχήμα Περιστροφικό ποτενσιόµετρο Σχήμα Σπειροειδές ποτενσιόµετρο Σχήμα Μια άλλη µορφή ποτενσιόµετρου πολλών στροφών Σχήμα Μετατροπέας ταχύτητας κινητού πηνίου Σχήμα Μετατροπέας ταχύτητας κινητού µαγνήτη Σχήμα Μορφή ταχογεννήτριας συνεχούς ρεύµατος Σχήμα Μορφή ταχογεννήτριας εναλλασσόµενου ρεύµατος Σχήμα Φορητές ταχογεννήτριες Σχήμα Βασικός τύπος επιταχυνσιόµετρου Σχήμα Κατασκευή ενός πιεζοηλεκτρικού επιταχυνσιόµετρου Σχήμα Πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα µε καταπόνηση (α) διάτµησης, και (β) κάµψης Σχήμα Ένα επιταχυνσιόµετρο κλειστού βρόχου Σχήμα Η αρχή λειτουργίας ενός σωλήνα βεντουριµέτρου Σχήμα Άλλος ένας αισθητήρας ροής, το ανεµόµετρο θερµού σύρµατος ( Hot-wire anemometer ) Σχήμα α) Αρχή λειτουργίας ηλεκτροµαγνητικού µετρητή παροχής, β) Κατανοµή δυναµικού σε µία τοµή του σωλήνα Σχήμα Τµήµα του σωλήνα του µετρητή µε τις φλάντζες και τα ηλεκτρόδια Σχήμα Αρχή λειτουργίας µετρητή παροχής χρόνου µετάβασης Σχήμα Αρχή λειτουργίας µετρητή παροχής Doppler Σχήμα Αρχή λειτουργίας σωλήνα Pitot Σχήμα (a) Κυλινδρικοί πυκνωτές για την συνεχή ανίχνευση της στάθµης υγρών, και (b) κύκλωµα γέφυρας µε ενισχυτή για την µέτρηση της στάθµης υγρού της δεξαµενής Σχήμα Οι διάφοροι µέθοδοι µέτρησης της στάθµης του υγρού της δεξαµενής Σχήμα Σχήµα 3.42 (Πάνω) εξαµενή αποθήκευσης υγρού µε δύο διακριτούς αισθητήρες στάθµης.. (a) το θερµίστορ σαν διακριτός αισθητήρας, (b) κρύσταλλος τοπικού ταλαντωτή σαν διακριτός αισθητήρας, (c) οπτική διάταξη µε φωτοανιχνευτή και ειδικό [5]

6 ανακλαστήρα σαν διακριτός αισθητήρας Σχήμα Νόµος του Faraday Σχήμα Search-Coil µαγνητόµετρο που λειτουργεί σαν ενεργό πηνίο ανίχνευσης Σχήμα Flux Gate µαγνητόµετρο Σχήμα Μαγνητόµετρο Flux Gate τοροειδούς πυρήνα και µικρού βρόγχου υστέρησης. 77 Σχήμα Φαινόµενο Zeeman Σχήμα Συµπεριφορά των διπόλων υπό την επίδραση µαγνητικού πεδίου Σχήμα SQUID Μαγνητόµετρο Σχήμα Φαινόµενο µαγνητοαντίστασης Σχήμα Σχήμα Μαγνητοτρανζίστορ Σχήμα npnp δοµή όπου το φαινό µενο Suhl υπερισχύει Σχήμα Fiber Optic Μαγνητόµετρο Σχήμα Μagneto-Optical Αισθητήρας Σχήμα Επαγωγικός αισθητήρας Σχήμα Ανίχνευση της θέσης του εμβόλου σε ένα πνευματικό ή υδραυλικό κύλινδρο Σχήμα Ανίχνευση μεταλλικών αντικειμένων πάνω σε γραμμή μεταφοράς υλικών. 89 Σχήμα Έλεγχος έκκεντρων ρύθμισης με επαγωγικούς αισθητήρες προσέγγισης Σχήμα Έλεγχος ταχύτητας οδοντωτού τροχού και διεύθυνσης περιστροφής Σχήμα Ο χωρητικός αισθητήρας χρησιμοποιείται για τη μέτρηση αντικειμένων Σχήμα Οι χωρητικοί αισθητήρες ελέγχουν το γέμισμα του σιλό Σχήμα Η αρίδα ελέγχεται με οπτικό αισθητήρα Σχήμα Οι οπτικοί αισθητήρες ελέγχουν το τέντωμα μεταλλικής ταινίας Σχήμα Η ορθή τοποθέτηση των αντικειμένων ελέγχονται με οπτικό αισθητήρα Σχήμα Οπτικός αισθητήρας με οπτικά καλώδια Σχήμα Σχήμα Σχήμα [6]

7 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας Επιθυµητά χαρακτηριστικά αισθητήρα Πίνακας Αναφορά θερµοκρασιών και αντίστοιχων τιµών αντιστάσεων RTD Πίνακας Μαγνητικά φαινόµενα στους αισθητήρες Πίνακας Πίνακας σύγκρισης µαγνητικών αισθητήρων [7]

8 Abstract Sensors and their Enforcement to Automatic Control Systems The purpose of this project is to explain and illustrate the use of sensors and transducers associated with electronic circuits and systems of automatic control. The steady spread of electronic circuits into all aspects of life, but particularly into all aspects of control technology, has greatly increased the importance of sensors which can detect, as electrical signals, changes in various physical quantities. Sensors are a control system s window to the world. A sensor is defined as a device that converts a physical stimulus into a readable output, and the definition is illustrated with several examples of engineered and biological sensors. The design of sensors is driven by desired improvements on one or more of surprisingly many performance features and attributes: signal-to-noise ratio, reliability, safety and intrinsic safety, accuracy, response time, dynamic range, cost, power consumption, size, electromagnetic interference immunity, etc. Recent trends and developments in sensor technology include the increasing use of signal processing for compensation, typically used for reducing cross-sensitivity to secondary variables; multivariable inferential sensing, which allows sensing solutions to be developed for parameters that are infeasible to directly measure online; and self-checking and self-compensating sensors that enhance reliability and reduce maintenance costs. In conclusion, visions for improved safety and efficiency through sensor-enabled automation in automobiles, commercial aircraft, health care, asset management, and other areas are outlined. [8]

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αισθητήρας (sensor) είναι µία διάταξη που χρησιµοποιείται για την µέτρηση ενός φυσικού µεγέθους. Μετατρέπει το φυσικό µέγεθος που µετριέται(µετρούµενο µέγεθος) σε ηλεκτρικό σήµα. ιευκρινίζεται ότι η γενική έκφραση «ηλεκτρικό σήµα εξόδου» ενός αισθητήρα είναι, είτε η τάση(αν ο αισθητήρας µετατρέπει το µετρούµενο µέγεθος σε τάση), είτε το ρεύµα(αν ο αισθητήρας µετατρέπει το µετρούµενο µέγεθος σε ρεύµα). Μερικά παραδείγµατα φυσικών µεγεθών που συνήθως µετρώνται µε αισθητήρες είναι η θερµοκρασία, η θέση και η µετατόπιση ενός αντικειµένου, η στάθµη υγρών, η ταχύτητα και η επιτάχυνση ενός κινούµενου αντικειµένου, η δύναµη, η ροή ρευστού, η τάση, το ρεύµα, η υγρασία, η ακτινοβολία και άλλα. Οι αισθητήρες χρησιµοποιούνται για τη συλλογή πληροφοριών (δεδοµένων) από ένα σύστηµα, καθώς και για τον έλεγχο των συστηµάτων. Στη παρούσα πτυχιακή εργασία µελετώνται οι «αισθητήρες», η χρήση των οποίων είναι εκτεταµένη στη σηµερινή εποχή. Η ανάπτυξη και η σύγχρονη πορεία των αισθητήρων και των ηλεκτρονικών συστηµάτων µέτρησης, αναφέρονται στην ιστορική αναδροµή. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται αναλυτικά στον ορισµό της «µέτρησης», στα συστήµατα µέτρησης, στον ορισµό του «αισθητήρα» και στα γενικά χαρακτηριστικά αισθητήρων. Το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζουν αρκετές κατηγορίες αισθητήρων, οι οποίοι χρησιµοποιούνται ευρύτατα σε πολλές βιοµηχανικές και επιστηµονικές εφαρµογές. Τέλος, ακολουθεί ο επίλογος της εργασίας και ένας πλήρης κατάλογος αναφορών (βιβλιογραφία). [9]

10 Ιστορική Αναδροµή Η σηµασία των αισθητήρων για τον άνθρωπο είναι µεγάλη. Οι πρώτοι αισθητήρες εµφανίστηκαν µαζί µε τα έµβια όντα και αποτέλεσαν αναπόσπαστο τµήµα τους. Το µάτι και το αυτί είναι χαρακτηριστικά παραδείγµατα: το πρώτο ανιχνεύει τµήµα του φάσµατος της ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας και το δεύτερο τον ήχο, δηλαδή ένα κύµα πίεσης. Με το πέρασµα των χρόνων ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι χρειάζεται όργανα µέτρησης για να αντιµετωπίσει καθηµερινά πρακτικά προβλήµατα, όπως τη µέτρηση του µήκους, του βάρους ή του όγκου. Για το λόγο αυτό άρχισε να χρησιµοποιεί συστήµατα µέτρησης. Ενδεικτικά αναφέρουµε, ότι το πρώτο θερµόµετρο εµφανίζεται το 1585, ενώ το πρώτο βαρόµετρο το 1643 [14]. Η αρχή λειτουργίας του πρώτου θερµοµέτρου βασιζόταν στη µεταβολή των διαστάσεων των σωµάτων µε την θερµοκρασία, ενώ του βαροµέτρου στην µεταβολή της στάθµης ενός ρευστού ανάλογα µε την ασκούµενη σε αυτό πίεση. Οι πρώτοι αισθητήρες και τα όργανα µέτρησης ήταν µηχανικά. Η συστηµατική µελέτη του ηλεκτρισµού οδήγησε στην ανάπτυξη νέων αισθητήρων ηλεκτρικών, των οποίων η έξοδος ήταν ένα αναλογικό σήµα. Η ανάπτυξη των ηµιαγωγών είχε ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία αισθητήρων ηµιαγωγών αλλά και ψηφιακών οργάνων µέτρησης. Για να συνειδητοποιήσει κάποιος λοιπόν τη ραγδαία εξέλιξη στον τοµέα των αισθητήρων αρκεί να θυµηθεί, ότι τα αυτοκίνητα παραγωγής της δεκαετίας του '60 και του '70 περιλάµβαναν δύο µόνο απλούς ηλεκτρικούς αισθητήρες: έναν για την µέτρηση της θερµοκρασίας του ψυκτικού υγρού και έναν δεύτερο για την µέτρηση της στάθµης του καυσίµου [14]. Αντίθετα, τα σύγχρονα αυτοκίνητα διαθέτουν πολλαπλάσιους αισθητήρες (αρκετοί από τους οποίους φαίνονται στο παρακάτω σχήµα) που χρησιµοποιούνται: Για τη µέτρηση της πίεσης των ελαστικών Για τη µέτρηση της θερµοκρασίας του αέρα εισαγωγής, Για την ανίχνευση βροχής Για τη µέτρηση της φωτεινότητας του περιβάλλοντος, Για την ανάγκη ενεργοποίησης των ζωνών ασφαλείας και των αερόσακων, [10]

11 Για την ανάγκη ενεργοποίησης του συστήµατος αντιµπλοκαρίσµατος των τροχών και για πληθώρα άλλων αναγκών για τις οποίες δεν µπορούµε να επεκταθούµε εδώ. Σηµαντική ώθηση στην εξέλιξη των αισθητήρων ήταν η ανάγκη αντιµετώπισης των προβληµάτων της σύγχρονης έρευνας στις θετικές επιστήµες, καθώς και της εξέλιξης της τεχνολογίας.οι µελλοντικοί εξελιγµένοι αισθητήρες αναµένονται να προκύψουν από την έρευνα στη Νανοτεχνολογία και στη βιοτεχνολογία. Σχήμα Μερικοί από τους αισθητήρες που υπάρχουν σε ένα αυτοκίνητο [11]

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: «ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ» [12]

13 1.1. Μετρήσεις, αισθητήρες και συστήµατα µέτρησης Μέτρηση (measurement) είναι ο προσδιορισµός ενός µεγέθους ή ποσού µε βάση έναµέγεθος αναφοράς του ίδιου τύπου,που χρησιµοποιείται ως µονάδα µέτρησης (measurement unit, πχ. Το µέτρο,το κιλό κλπ.). Για την πραγµατοποίηση των µετρήσεων χρησιµοποιούνται τα κατάλληλα συστήµατα µέτρησης (measurement systems). Οι µετρήσεις των φυσικών και των χηµικών φαινόµενων αποτελούν αναπόσπαστο τµήµα πολλών ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Ο άνθρωπος από πολύ παλιά χρησιµοποίησε τη µέτρηση για να µπορέσει να εκφράσει ποσότητες (πχ. του λαδιού, της απόστασης κλπ.), ώστε να µπορέσει να επικοινωνήσει µε τους άλλους ανθρώπους και να διεξάγει πλήθος δραστηριοτήτων (πχ. πωλήσεις και αγορές προϊόντων κλπ). Σύµφωνα µε το Ελληνικό Ινστιτούτο Μετρολογίας, το 6-7% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) των ανεπτυγµένων χωρών δαπανάται για την πραγµατοποίηση µετρήσεων, που σχετίζονται µε διάφορες οικονοµικές, τεχνικές και εµπορικές δραστηριότητες (πχ. έλεγχοι ποσοτήτων κατά τις συναλλαγές, έλεγχοι ποιότητας των προϊόντων, µετρήσεις για την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος κλπ.). Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και της βιοµηχανίας, οι µετρήσεις εκτός από την έκφραση του µεγέθους µιας ποσότητας άρχισαν να χρησιµοποιούνται ευρέως στα λεγόµενα συστήµατα αυτόµατου ελέγχου (automatic control systems). Στα συστήµατα αυτά µετράται ένα µέγεθος, η µέτρηση συγκρίνεται µε µια επιθυµητή τιµή και στη συνέχεια η διαφορά τους χρησιµοποιείται για να ελέγξει µια διαδικασία, έτσι ώστε το µετρούµενο µέγεθος να συµπέσει τελικά µε την επιθυµητή τιµή. Στις µέρες µας δεν υπάρχει καµία βιοµηχανική µονάδα χωρίς συστήµατα αυτόµατου ελέγχου, µέρος των οποίων είναι τα συστήµατα µέτρησης. Παλιότερα, πολλά συστήµατα µέτρησης βασιζόταν σε χειροκίνητες, µηχανικές ή άλλες διαδικασίες για την πραγµατοποίηση της µέτρησης (πχ. η µέτρηση των διαστάσεων ενός αντικειµένου µε χάρακα, η µέτρηση του βάρους ενός αντικειµένου µε ζυγό ισορροπίας και χρήση πρότυπων βαρών, η µέτρηση της θερµοκρασίας µε θερµόµετρο υδραργύρου, κλπ.). Με την έκρηξη όµως της τεχνολογίας των ηλεκτρονικών, η [13]

14 συντριπτική πλειοψηφία των µετρήσεων βασίζεται πλέον στην µετατροπή ενός φυσικού µεγέθους (πχ. θερµοκρασία, πίεση, κλπ.) στο αντίστοιχο ηλεκτρικό σήµα (συνήθως τάση). Ο λόγος είναι ότι το ηλεκτρικό σήµα είναι εύκολο να ενισχυθεί(στην περίπτωση µέτρησης µικρών µεγεθών), να φιλτραριστεί (στην περίπτωση που επιδρούν διαταραχές στη µέτρηση του µεγέθους), να µεταφερθεί σε µεγάλες αποστάσεις (στην περίπτωση που η λήψη της µέτρησης πρέπει να γίνει σε αποµακρυσµένο σηµείο), να απεικονιστεί εύκολα και ευανάγνωστα, καθώς και να αποθηκευτεί για µελλοντική επεξεργασία και χρήση. Την µετατροπή του φυσικού µεγέθους στο αντίστοιχο ηλεκτρικό σήµα αναλαµβάνει µια µονάδα που ονοµάζεται αισθητήρας (sensor). Σήµερα έχουν αναπτυχθεί αισθητήρες για πολύ µεγάλο αριθµό φυσικών µεγεθών και µε διαρκείς ερευνητικές προσπάθειες προκύπτουν νέοι αισθητήρες για µεγέθη για τα οποία δεν υπήρχαν τέτοιοι, όπως επίσης βελτιώνονται διαρκώς οι υπάρχοντες αισθητήρες και οι αντίστοιχες ηλεκτρονικές διατάξεις που συνιστούν το σύστηµα µέτρησης. Επακόλουθο της ραγδαίας ανάπτυξης της τεχνολογίας των αναλογικών ηλεκτρονικών κυκλωµάτων ήταν η ραγδαία ανάπτυξη των ψηφιακών ηλεκτρονικών κυκλωµάτων (hardware) και του αντίστοιχου λογισµικού (software). Εξαιτίας των σηµαντικών πλεονεκτηµάτων που παρέχουν τα ψηφιακά ηλεκτρονικά συστήµατα,το µεγαλύτερο µέρος των συστηµάτων µέτρησης σήµερα βασίζεται σε ψηφιακά ηλεκτρονικά (CPUs,µικροεπεξεργαστές, µικροελεγκτές, PCs, κλπ). Πραγµατικά, τα ψηφιακά συστήµατα προσφέρουν εξαιρετική ακρίβεια, πολύ µεγάλες δυνατότητες επεξεργασίας του σήµατος(σύνθετους αλγορίθµους φιλτραρίσµατος και µετατροπής,στατιστική ανάλυση, κλπ.), δυνατότητα µεταφοράς της µέτρησης σε πολύ µεγάλες αποστάσεις (σε οποιοδήποτε σηµείο της γης ή ακόµα και σε διαστηµικές αποστάσεις), απεικόνιση µε µεγάλη ανάλυση (πχ. πολλά δεκαδικά ψηφία) χωρίς να επεµβαίνει η υποκειµενικότητα του παρατηρητή, και αναλλοίωτη στο χρόνο αποθήκευση των µετρήσεων. Επίσης, το λογισµικό επαναπρογραµµατίζεται εύκολα για την προσαρµογή του συστήµατος µέτρησης σε νέες απαιτήσεις. Επιπλέον, η ύπαρξη µονάδας επεξεργασίας δίνει τη δυνατότητα ενσωµάτωσης µε το σύστηµα µέτρησης και του συστήµατος αυτόµατου ελέγχου, το οποίο αναφέρθηκε παραπάνω. Αυτό αποτελεί κανόνα πλέον [14]

15 στη βιοµηχανία, αλλά και σε συσκευές καθηµερινής χρήσης (πχ. στα σύγχρονα φωτοτυπικά µηχανήµατα µετράται µε κατάλληλους αισθητήρες η ποιότητα του πρωτότυπου εγγράφου και ρυθµίζονται ανάλογα οι διαδικασίες για την παραγωγή του καλύτερου δυνατού αντιγράφου). Στη συνέχεια εξετάζονται τα συστήµατα µέτρησης. Τα συστήµατα αυτά αποτελούνται απόαναλογικά ή /και ψηφιακά ηλεκτρονικά στοιχεία. Βασικά δοµικά στοιχεία όλων των ηλεκτρονικών συστηµάτων µέτρησης είναι οι αισθητήρες, οι οποίοι αποτελούν το συνδετικό κρίκο µεταξύ του µετρούµενου φαινόµενου και του συστήµατος µέτρησης Η δοµή ενός συστήµατος µέτρησης Η γενική δοµή ενός συστήµατος µέτρησης εικονίζεται στο σχήµα Το ηλεκτρικό σήµα που αντιστοιχεί στη µετρούµενη φυσική ποσότητα παρέχεται από το αισθητήριο (sensor) ή µετατροπέα φυσικών µεγεθών (transducer). Στη βιβλιογραφία οι δύο όροι χρησιµοποιούνται ελεύθερα για να περιγράψουν τη διάταξη µετατροπής του φυσικού µεγέθους. Εντούτοις, ένας ποιο αυστηρός ορισµός θεωρεί, ως αισθητήριο αποκλειστικά τη διάταξη ανίχνευσης του φυσικού µεγέθους και µετατροπέα ένα πλήρες σύστηµα που περιλαµβάνει εκτός από τη συσκευή ανίχνευσης πρόσθετα ηλεκτρονικά κυκλώµατα προσαρµογής και µορφοποίησης του σήµατος από το αισθητήριο. Η τάση των κατασκευαστών σήµερα είναι να παρέχουν ολοκληρωµένα µετρητικά στοιχεία, τα οποία περιλαµβάνουν τη διάταξη ανίχνευσης του φυσικού µεγέθους µαζί µε ηλεκτρονικά κυκλώµατα µορφοποίησης του ηλεκτρικού σήµατος. Έτσι, τα δύο πρώτα µέρη στο γενικό σύστηµα µέτρησης τείνουν να ενοποιηθούν. Το σύστηµα προσαρµογής (conditioner), είτε είναι ενσωµατωµένο µε το αισθητήριο ή ανεξάρτητο συνδέεται από την πλευρά της εισόδου µε το αισθητήριο και παρέχει στην πλευρά της εξόδου ένα ηλεκτρικό σήµα κατάλληλο για τη µετάδοση στο σύστηµα επεξεργασίας. Ένα σύστηµα προσαρµογής περιλαµβάνει κυκλώµατα ενίσχυσης, φιλτραρίσµατος, µείωσης του θορύβου, γραµµικοποίησης και ακόµη διατάξεις µετατροπής της τάσης σε ρεύµα, σε συχνότητα ή σε ψηφιακή µορφή. Το ηλεκτρικό σήµα σε αναλογική ή ψηφιακή µορφή από το σύστηµα προσαρµογής µεταδίδεται στο σταθµό επεξεργασίας. Η µετάδοση γίνεται είτε ενσύρµατα, µε διάφορα είδη αγωγών ανάλογα µε τη µορφή του σήµατος, είτε ασύρµατα. [15]

16 Χαρακτηριστικά που λαµβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασµό ενός συστήµατος µέτρησης είναι: Μεγάλη ευαισθησία Μικρή κατανάλωση ισχύος Μεγάλη ταχύτητα απόκρισης Εύκολη µετάδοση του σήµατος εξόδου σε απόσταση Υψηλή αξιοπιστία Σχήμα Η δοµή ενός συστήµατος µέτρησης Στο σύστηµα αυτό ο χρήστης έχει τη δυνατότητα, είτε να παρακολουθεί σε πραγµατικό χρόνο τη µέτρηση, είτε να επεξεργάζεται σε µελλοντικό χρόνο τις µετρήσεις που έχουν καταγραφεί για εξαγωγή στατιστικών στοιχείων, συµπερασµάτων, κλπ. Η µονάδα απεικόνισης µπορεί να είναι αναλογική, όπως (πχ. ένα αναλογικό βολτόµετρο µε βελόνα ένδειξης). Επίσης η µονάδα καταγραφής µπορεί να είναι αναλογική, όπως (πχ. ένα καταγραφικό µε ακίδα µελάνης σε τύµπανο χαρτιού, όπως αυτό των σεισµογράφων). Παρόλο που σε µερικές περιπτώσεις αυτού του είδους η απεικόνιση και η καταγραφή επαρκούν για τις ανάγκες της συγκεκριµένης εφαρµογής, σε πολλές άλλες περιπτώσεις η εκµετάλλευση της ψηφιακής τεχνολογίας που είναι διαθέσιµη σήµερα δίνει ασύγκριτα περισσότερα πλεονεκτήµατα. Για παράδειγµα, η ψηφιακή απεικόνιση της µέτρησης παρέχεται µε αντικειµενικότητα στο χειριστή, δίνοντας µια ένδειξη µε πολύ µεγαλύτερη ακρίβεια από την αναλογική. Επίσης, η ψηφιακή καταγραφή των µετρήσεων δίνει τη δυνατότητα στον χειριστή να αναλύσει καλύτερα και να επεξεργαστεί τις µετρήσεις. Η τυπική δοµή ενός ψηφιακού συστήµατος µέτρησης δίνεται στο Σχήµα [16]

17 Σχήμα Η δοµή ενός ψηφιακού συστήµατος µέτρησης Η µονάδα δειγµατοληψίας και συγκράτησης (sample and hold, S/H) και ο µετατροπέας του αναλογικού σήµατος σε ψηφιακό(a/d converter, ADC εξασφαλίζουν την µετατροπή του σήµατος σε ψηφιακή µορφή µε το επιθυµητό µήκος ψηφιακής λέξης (8 bit, 10 bit, 12 bit κλπ.). Το σύστηµα ελέγχεται από έναν Η/Υ ή ένα µικροεπεξεργαστή (µρ), ο οποίος µπορεί να απεικονίζει τις µετρήσεις στην οθόνη, να τις επεξεργάζεται µε κάποιον αλγόριθµο και να τις αποθηκεύει, είτε σε µνήµες (RAM, EEPROM, Flash κλπ.), είτε σε άλλα µέσα (σκληρό δίσκο, δισκέτες, CD-ROM, DVD κλπ.), αλλά και να τις µεταδίδει σε µεγάλες αποστάσεις µέσω του κατάλληλου δικτύου (LAN, Internet, κλπ). Ένα άλλο µεγάλο πλεονέκτηµα των ψηφιακών συστηµάτων µέτρησης είναι και η δυνατότητα ταυτόχρονης µέτρησης πολλών µεγεθών, αξιοποιώντας το ίδιο ψηφιακό τµήµα του συστήµατος. Ένα τέτοιο σύστηµα παρουσιάζεται στο Σχήµα Σχήμα Η δοµή ενός ψηφιακού συστήµατος µέτρησης πολλών µεγεθών ταυτόχρονα [17]

18 Ο χρονικός πολυπλέκτης, ο οποίος ελέγχεται από Η/Υ, επιλέγει ποιο από τα φυσικά µεγέθη που παρακολουθεί το σύστηµα θα µετρηθεί σε κάθε χρονική στιγµή. Έτσι, µπορούν να µετρώνται ταυτόχρονα πολλά µεγέθη, να υφίστανται επεξεργασία και να αποθηκεύονται στον ίδιο Η/Υ ή και να µεταδίδονται σε µεγάλες αποστάσεις. Η ταυτόχρονη µέτρηση των µεγεθών δίνει επίσης τη δυνατότητα: (α) για συσχετισµό διαφορετικών φυσικών µεγεθών και των αντίστοιχων φαινοµένων που µετρώνται και (β) για την έµµεση µέτρηση µεγεθών τα οποία δεν µπορούν να µετρηθούν άµεσα. Τα ολοκληρωµένα συστήµατα µέτρησης φυσικών µεγεθών τα οποία εµπεριέχουν τον αισθητήρα (ή τους αισθητήρες), όσο και τις ηλεκτρονικές και µηχανικές διατάξεις που απαιτούνται για τη λειτουργία του συστήµατος µέτρησης αναφέρονται και ως µετρητές (meters) Στατικά χαρακτηριστικά των αισθητήρων Στατικά χαρακτηριστικά των αισθητήρων ονοµάζονται κάποιες παράµετροι χαρακτηρίζουν τους αισθητήρες. Τα χαρακτηριστικά αυτά επιτρέπουν, που (α) την αξιολόγηση της ποιότητας του αισθητήρα και (β) επιτρέπουν την επιλογή του κατάλληλου αισθητήρα για τη συγκεκριµένη εφαρµογή µέτρησης. Τα χαρακτηριστικά αυτά µπορούν να επεκταθούν και στα ηλεκτρονικά κυκλώµατα που συνδέονται στην έξοδο του αισθητήρα για να επεξεργαστούν το σήµα του αισθητήρα(πχ. ενίσχυση, φιλτράρισµα, περιορισµός θορύβου, κλπ.). Σε αυτήν την περίπτωση το σήµα εισόδου είναι το σήµα εξόδου του αισθητήρα. Ακρίβεια: Ο όρος ακρίβεια (accuracy) εκφράζει τον βαθµό ελευθερίας του αισθητήρα από τυχαία σφάλµατα. Αν πάρουµε µεγάλο αριθµό µετρήσεων από έναν ακριβή αισθητήρα, τότε η µεταξύ τους διασπορά θα είναι µικρή. Η ακρίβεια συγχέεται συχνά µε την πιστότητα. Η µεγάλη ακρίβεια δεν σηµαίνει κατ' ανάγκην και µεγάλη πιστότητα.ένας ακριβής αισθητήρας µπορεί να έχει κακή πιστότητα. Κακής πιστότητας [18]

19 µετρήσεις από έναν ακριβή αισθητήρα, σηµαίνει ότι η µετρήσεις έχουν συστηµατικό σφάλµα, γεγονός το οποίο µπορεί να διορθωθεί µε βαθµονόµηση (διακρίβωση) του αισθητήρα. Πιστότητα: Η πιστότητα δε σχετίζεται µε τον αριθµό των δεκαδικών ψηφίων µε τον οποίο µπορεί να γίνει η µέτρηση, αλλά µε το κατά πόσο το αποτέλεσµα που δίνει ο αισθητήρας πλησιάζει την φυσική πραγµατικότητα, µέσα σε ένα λογικό εύρος τιµών. Η πιστότητα δίνεται συνήθως «ως ποσοστό επί του εύρους λειτουργίας του αισθητήρα». [10] Για παράδειγµα εάν ένας αισθητήρας πίεσης, περιοχής λειτουργίας 0-10 bαr έχει πιστότητα ±1.0% της πλήρους κλίµακας τότε η µέγιστη αβεβαιότητα του αισθητήρα θα είναι ίση µε 0,1 bαr. Αυτό σηµαίνει ότι όταν ο αισθητήρας δίνει ως αποτέλεσµα 1 bαr τότε η µέγιστη αναµενόµενη αβεβαιότητα θα είναι ίση το 10% της τιµής αυτής. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει το εύρος λειτουργίας των αισθητήρων να είναι όσο το δυνατόν εγγύτερα στο εύρος των µετρούµενων τιµών, ώστε να εξασφαλίζεται η µέγιστη δυνατή πιστότητα των µετρήσεων. Αν δηλαδή έχουµε µία εφαρµογή στην οποία οι πιέσεις µεταβάλλονται στο διάστηµα 0-1 bαr είναι λάθος να επιλέξουµε αισθητήρα περιοχής λειτουργίας 0-10 bαr. Βαθµονόµηση: Η βαθµονόµηση (calibration) είναι η διαδικασία καθορισµού της συνάρτησης µεταφοράς ενός αισθητήρα ή γενικότερα ενός συστήµατος µέτρησης. Η γνώση της συνάρτησης µεταφοράς του αισθητήρα είναι απαραίτητη κατά τη διαδικασία των µετρήσεων, έτσι ώστε µετρώντας την τιµή του ηλεκτρικού σήµατος εξόδου που παράγει ο αισθητήρας να υπολογίζεται µέσω της συνάρτησης µεταφοράς και η αντίστοιχη τιµή του µετρούµενου µεγέθους. Κατά τη διαδικασία της βαθµονόµησης εφαρµόζονται γνωστές τιµές του µετρούµενου φυσικού µεγέθους στον αισθητήρα και µετρώνται οι αντίστοιχες τιµές του ηλεκτρικού σήµατος εξόδου του. Η ακρίβεια µε την οποία έχει καθοριστεί η συνάρτηση µεταφοράς του αισθητήρα επηρεάζει σηµαντικά την ακρίβεια των µετρήσεων, που λαµβάνονται κατά τη χρήση του αισθητήρα σε ένα σύστηµα µέτρησης. Νεκρή ζώνη: Νεκρή ζώνη (dead-zone, dead-band), αποκαλείται η περιοχή µετρήσεων(συνήθως γύρω από το µηδέν) για την οποία ο αισθητήρας δεν [19]

20 αποκρίνεται στις µεταβολές της µετρούµενης ποσότητας. Το σχήµα δείχνει τα χαρακτηριστικά µίας νεκρής ζώνης. εν είναι απαραίτητο να υπάρχει νεκρή ζώνη καθ όλο το εύρος ενός οργάνου και συχνά οι υπολογίσιµες νεκρές ζώνες εµφανίζονται κάτω από συγκεκριµένες συνθήκες. Σχήμα Νεκρή ζώνη ιαστάσεις: Οι διαστάσεις ενός αισθητήρα ή συστήµατος µέτρησης είναι το µέτρο του φυσικού του µεγέθους και αναγράφονται σχεδόν πάντοτε στις προδιαγραφές του. Ολίσθηση: Ολίσθηση (drift) είναι η αργή µεταβολή του σήµατος εξόδου του αισθητήρα, ενώ το µετρούµενο φυσικό µέγεθος παραµένει σταθερό. Μπορεί να οφείλεται σε παράγοντες, όπως η θερµοκρασία λειτουργίας, υγρασία κλπ. Η µακροχρόνια ολίσθηση (long term drift) είναι η µεταβολή των χαρακτηριστικών του αισθητήρα µε την πάροδο µεγάλου χρονικού διαστήµατος και µπορεί να οφείλεται σε παράγοντες, όπως η διάβρωση τµηµάτων του αισθητήρα, η ρύπανση του αισθητήρα, η γήρανση των υλικών κατασκευής κλπ. Σφάλµα: Το σφάλµα ισούται µε τη διαφορά ανάµεσα στη µετρούµενη τιµή και την πραγµατική τιµή µίας ποσότητας. Τα σφάλµατα µπορούν συχνά να εκφράζονται επί τοις εκατό (%), οπότε τότε αντιπροσωπεύουν την ακρίβεια του συστήµατος. Υστέρηση: Η υστέρηση προκαλεί διαφορές στην έξοδο που δίνει ένας αισθητήρας, όταν η κατεύθυνση µεταβολής της εισόδου αντιστραφεί. Με τον τρόπο αυτό παράγεται σφάλµα και επηρεάζεται η ακρίβεια της συσκευής. Το σχήµα που ακολουθεί παρουσιάζει την επίδραση της υστέρησης µε την βοήθεια µίας γραφικής παράστασης. Η είσοδος του αισθητήρα, δηλαδή η µετρούµενη ποσότητα αυξάνεται µε σταθερό βήµα. Όταν φτάσει τη µέγιστη δυνατή τιµή µειώνεται µε το ίδιο σταθερό βήµα έως ότου λάβει ξανά την τιµή µηδέν. Η γραφική παράσταση δείχνει τη [20]

21 διαφορά που υπάρχει στην έξοδο του αισθητήρα, όταν η µετρούµενη ποσότητα αυξάνεται ή µειώνεται. Αυτό το γεγονός ονοµάζεται υστέρηση του συστήµατος. εν εµφανίζουν υστέρηση όλοι οι αισθητήρες και τα συστήµατα µέτρησης. Η υστέρηση προκαλείται από διάφορους παράγοντες, ειδικότερα τη µηχανική τάση και την τριβή. Η χαλάρωση των συστηµάτων γραναζιών και ο «τζόγος» σε συστήµατα κοχλιών αποτελούν επίσης σηµαντικά αίτια. Τα συστήµατα µέτρησης που είναι πιθανό να εµφανίσουν υστέρηση πρέπει να περιέχουν µηχανικά γρανάζια, ρουλεµάν κα άλλα κινητά µέρη, τα οποία να τείνουν να είναι ελαστικά, όπως είναι το λάστιχο, τα πλαστικά και κάποια µέταλλα. Σχήμα Γραφική παράσταση του φαινοµένου της υστέρησης. Καθυστέρηση: Καθυστέρηση (lag) ονοµάζεται η καθυστέρηση της αλλαγής της τιµής εξόδου ενός αισθητήρα ως προς την αλλαγή της εισόδου του. Μετριέται σε δευτερόλεπτα ή συνηθέστερα σε κλάσµατα του δευτερολέπτου. Σε µερικές εφαρµογές, όπως είναι ο έλεγχος η καθυστέρηση µπορεί να επηρεάζει αποφασιστικά την απόδοση. Γραµµικότητα: Η γραµµικότητα (linearity) ενός αισθητήρα αποτελεί το βαθµό στον οποίο η γραφική παράσταση της εξόδου ως προς την είσοδο του αισθητήρα προσεγγίζει µία ευθεία γραµµή. Ένας αισθητήρας µπορεί να είναι γραµµικός σε µία περιοχή τιµών εισόδου όπως απεικονίζεται στο σχήµα Επίσης, η γραµµικότητα µπορεί να εκφράζεται ως προς το µέγιστο βαθµό απόκλισης από την ευθεία γραµµή σε όλο το εύρος τιµών εισόδου και τότε αναφέρεται ως ποσοστό επί του εύρους λειτουργίας. [21]

22 Σχήμα Γραµµικότητα Χρόνος λειτουργίας: Ο χρόνος λειτουργίας (operating life) ενός αισθητήρα αποτελεί ένδειξη του χρόνου κατά τον οποίο αυτός αναµένεται να λειτουργεί στα πλαίσια των προδιαγραφών του. Εκφράζεται σε µονάδες χρόνου ή µε τον αριθµό των λειτουργιών ή των κύκλων λειτουργίας που µπορεί να διεκπεραιώσει µε επιτυχία. Επαναληψιµότητα: Η επαναληψιµότητα µίας συσκευής είναι ο βαθµός στον οποίο αυτή παράγει το ίδιο αποτέλεσµα, όταν σε διαφορετικές χρονικές στιγµές τροφοδοτείται µε ακριβώς την ίδια είσοδο. Στα αγγλικά αποδίδεται µε τη λέξη «precision», η οποία συχνά συγχέεται µε την καθηµερινή έννοια της ακρίβειας (accuracy). Εντούτοις, στην ορολογία των συστηµάτων µέτρησης ένας αισθητήρας µπορεί να έχει υψηλή επαναληψιµότητα και να δίνει παρόµοια έξοδο όταν µετρά πολλές φορές µία συγκεκριµένη είσοδο, αλλά, εάν υπάρχει σηµαντικό σφάλµα στην έξοδο τότε η έξοδος δεν είναι ακριβής. Εύρος: Το εύρος λειτουργίας (operating range) µίας συσκευής ισούται µε τα όρια, στα οποία µπορεί η συσκευή να λειτουργεί αξιόπιστα. Το εύρος λειτουργίας ενός αισθητήρα εκφράζεται συνήθως µε την ελάχιστη και µέγιστη τιµή που είναι ικανός να µετρά. Άλλες έννοιες του εύρους που αναγράφονται συχνά στις προδιαγραφές είναι το «θερµοκρασιακό εύρος», δηλαδή η περιοχή θερµοκρασιών στην οποία µπορεί να λειτουργεί ο αισθητήρας. Συχνά αναφέρονται επίσης το εύρος τιµών πίεσης και το εύρος τιµών υγρασίας. Απόκριση: Η απόκριση (response) µίας συσκευής ισούται µε το χρόνο που απαιτεί η [22]

23 συσκευή για να λάβει την τελική τιµή εξόδου της για µια δεδοµένη είσοδο. Μπορεί να εκφραστεί σε δευτερόλεπτα ή κλάσµατα του δευτερολέπτου, ή κάποιες φορές ως ποσοστό επί της τελικής τιµής εξόδου. Για παράδειγµα, εάν οι προδιαγραφές ορίζουν ότι ο χρόνος απόκρισης 95% είναι 3 sec αυτό σηµαίνει, ότι η συσκευή χρειάζεται 3 sec για να λάβει η έξοδος της το 95% της τελικής τιµής. ιακριτική ικανότητα: Η διακριτική ικανότητα (resolution) µε την οποία µία συσκευή ή ένας αισθητήρας ανιχνεύει ή εµφανίζει µία τιµή αναφέρεται στην µικρότερη είσοδο ή αλλαγή εισόδου που µπορεί αυτός να ανιχνεύσει. Εκφράζεται συνήθως ως προς το µικρότερο διάστηµα που µπορεί να ανιχνευθεί ή µετρηθεί. Όσο µεγαλύτερη είναι η διακριτική ικανότητα ενός ενδείκτη, τόσο µικρότερο είναι το βήµα που µπορεί ο αισθητήρας να µετρήσει. Ευστάθεια: Η ευστάθεια (stability) αποτελεί το µέτρο της µεταβολής της εξόδου µίας συσκευής, όταν η είσοδος και οι συνθήκες παραµένουν σταθερά, κατά τη διάρκεια µίας µεγάλης χρονικής περιόδου. Στατικό σφάλµα: Το στατικό σφάλµα (static error) είναι ένα σταθερό σφάλµα που υπεισέρχεται καθ όλο το εύρος τιµών εισόδου µίας συσκευής. Εάν αυτό το σφάλµα είναι γνωστό, τότε µπορεί να αντισταθµιστεί χωρίς να υπάρξει υποβάθµιση της ακρίβειας του συστήµατος. Ανοχή: Η ανοχή (tolerance) µίας συσκευής είναι το µέγιστο ποσό σφάλµατος που µπορεί να υπάρξει κατά τη διάρκεια λειτουργίας της. Ανάλογα µε τη φύση της συσκευής µπορεί συχνά να αναφέρεται η ανοχή αντί της ακρίβειας στις προδιαγραφές. Ευαισθησία: Η ευαισθησία (sensitivity) εκφράζει τη σχέση ανάµεσα στην αλλαγή της εξόδου και την αντίστοιχη αλλαγή της εισόδου, κάτω από συγκεκριµένες συνθήκες. Η ευαισθησία ενός αισθητήρα είναι ίση µε τη διαφορά των τιµών εξόδου προς τη διαφορά των αντίστοιχων τιµών της εισόδου, δηλαδή της µετρούµενης ποσότητας. Άρα είναι : [23]

24 Οι µονάδες στις οποίες µετριέται η ευαισθησία ορίζονται από την παραπάνω εξίσωση και εποµένως διαφέρουν ανάλογα µε τη φύση του αισθητήρα και τη µετρούµενη ποσότητα. Για παράδειγµα, υπάρχουν αισθητήρες που µετρούν µικρές αποστάσεις όπου κινείται κάποιο αντικείµενο και παρέχουν τάση. Στην περίπτωση αυτή η ευαισθησία θα εκφράζεται σε volt ανά mm.εάν η σχέση ανάµεσα στη µετρούµενη ποσότητα και την έξοδο είναι γραµµική, η ευαισθησία µπορεί να εκφράζεται ως προς το όλο εύρος. Εάν δεν είναι γραµµική, τότε η ευαισθησία της συσκευής θα διαφέρει από περιοχή και θα αναφέρεται ως προς συγκεκριµένες περιοχές τιµών εισόδου. Ευαισθησία στη διαταραχή: Η βαθµονόµηση και τα χαρακτηριστικά ενός αισθητήρα ισχύουν, όταν αυτό λειτουργεί εντός συγκεκριµένου εύρους περιβαλλοντικών παραµέτρων, όπως η θερµοκρασία, η πίεση, η σχετική υγρασία κ.λ.π. Το εύρος καθορίζεται από τον κατασκευαστή του αισθητήρα. Μεταβολή κάποιας από τις παραµέτρους αυτές ενδέχεται να µεταβάλλει κάποιο από τα στατικά χαρακτηριστικά του αισθητήρα. Η µεταβολή αυτή ορίζεται ως η ευαισθησία στη διαταραχή.τα χαρακτηριστικά του αισθητήρα που µεταβάλλονται είναι κυρίως δύο και είναι γνωστά ως ολίσθηση του µηδενός (zero drift) και ολίσθηση ευαισθησίας (sensitivity drift). Η ολίσθηση του µηδενός είναι το µη µηδενικό σήµα εξόδου του αισθητήρα, όταν το σήµα εισόδου είναι µηδέν, λόγω µεταβολής των περιβαλλοντικών συνθηκών. Μετριέται συνήθως σε C-1 στην περίπτωση (π.χ. βολτόµετρου το οποίο έχει επηρεαστεί από τη µεταβολή της θερµοκρασίας). Αν ένας αισθητήρας επηρεάζεται από περισσότερες από µία περιβαλλοντικές παραµέτρους, τότε αυτός χαρακτηρίζεται από αντίστοιχες σε αριθµό ολισθήσεις του µηδενός. Χαρακτηριστική ολίσθηση µηδενός αισθητήρα πίεσης, φαίνεται στο Σχήµα [24]

25 Σχήμα α) Ολίσθηση µηδενός, β) Ολίσθηση ευαισθησίας και γ) Συνδυασµένη επίδραση των δύο ολισθήσεων 1.4. Δυναµικά χαρακτηριστικά αισθητήρων Η απόκριση ενός αισθητήρα σε ένα µεταβαλλόµενο σήµα εισόδου είναι διαφορετική από την απόκριση του σε ένα σταθερό ή αργά µεταβαλλόµενο σήµα εισόδου.η απόκριση χαρακτηρίζεται από µια δυναµική συµπεριφορά που δε µπορεί να περιγράφει ικανοποιητικά.από τα στατικά χαρακτηριστικά που αναφέρθηκαν παραπάνω. Οι λόγοι αυτής της διαφοροποίησης είναι ότι οι αισθητήρες περιλαµβάνουν στοιχεία που συσσωρεύουν ενέργεια όπως µάζες, πυκνωτές, επαγωγικά η θερµικά στοιχεία κ.α. Τα δυναµικά χαρακτηριστικά ενός αισθητήρα προσδιορίζονται εξετάζοντας την απόκριση του σε διάφορες κυµατοµορφές του σήµατος εισόδου. Αυτές µπορεί να είναι κυµατοµορφές ώθησης, βήµατος, γραµµικές, ηµιτονοειδείς ή [25]

26 θορύβου. Σχήμα Κυµατοµορφές ώθησης, βήµατος, γραµµικές,ηµιτονοειδείς ή θορύβου Πίνακας Επιθυµητά χαρακτηριστικά αισθητήρα ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Απόκριση Αρχική τιµή εξόδου Χρόνος απόκρισης Εύρος συχνοτήτων Χρόνος ως το 90 % Ένδειξη πλήρους κλίµακας Περιοχή λειτουργίας Ευαισθησία ιακριτική ικανότητα ΙΔΑΝΙΚΗ ΤΙΜΗ Γραµµική Μηδέν Μηδέν Άπειρο Μηδέν Βαθµονοµηµένη µέγιστη έξοδος Άπειρη Υψηλή και σταθερή Άπειρη Τα ιδανικά χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ένας αισθητήρας αναγράφονται συνοπτικά στον πίνακα 1.4.2, σ ένα όµως πραγµατικό αισθητήρα η συµπεριφορά και τα χαρακτηριστικά του διαφέρουν αρκετά. Οι αιτίες είναι τόσο τα κατασκευαστικά προβλήµατα που προκύπτουν όσο και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, που επηρεάζουν τη λειτουργία του, επιπλέον αν ο αισθητήρας συνοδεύεται από κάποιο ηλεκτρονικό κύκλωµα, τότε αυτό το κύκλωµα µπορεί επίσης να επιβάλλει περιορισµούς στην λειτουργία του. [26]

27 1.5. Πεδία Εφαρµογών Αισθητήρων Οι αισθητήρες έχουν άπειρες εφαρµογές. εν υπάρχει συσκευή που να µην χρησιµοποιεί κάποιας µορφής αισθητήρα. Συνοπτικά ανάλογα µε τον κλάδο που τους χρησιµοποιεί, οι εφαρµογές των αισθητήρων µπορούν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής: ιαγνωστική : ολοκληρωµένα συστήµατα ανάλυσης Φαρµακευτική : ανίχνευση και έλεγχος φαρµάκων Ιατρική : διαγνωστική Βιοµηχανία τροφίµων και αγροτική οικονοµία : διαγνωστική τροφίµων Βιοτεχνολογία : ψηφίδες DNA, ψηφίδες πρωτεϊνών, ψηφίδες κυττάρων Χηµεία : Ειδικοί αισθητήρες µεγέθους ολοκληρωµένου κυκλώµατος ( lab-on-achip) Τεχνολογία περιβάλλοντος: µετρήσεις περιβαλλοντολογικές του αέρα νερού αποβλήτων Αυτοκινητοβιοµηχανία : Κατασκευή αυτοκινήτων από robot, έλεγχος της ποιότητας των καυσίµων, ανάλυση αερίων, αερόσακοι. Σχήμα Παγκόσµια αγορά αισθητήρων Στο σχήµα καταγράφεται η αύξηση πωλήσεων στην παγκόσµια αγορά αισθητήρων για τους κυριότερους τοµείς εφαρµογών, η οποία αναµενόταν το 2008 σε σχέση µε το Ο µέσος ετήσιος ρυθµός αύξησης της παγκόσµιας αγοράς [27]

28 αισθητήρων για το διάστηµα υπολογίζεται περίπου 4.5%. [28]

29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ: «ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ» [29]

30 2. Εισαγωγή Οι αισθητήρες είναι τα όργανα εκείνα, που μας επιτρέπουν να μετρήσουμε φυσικά μεγέθη, ώστε να ελέγξουμε και να αυτοματοποιήσουμε τη λειτουργία διαφόρων συστημάτων. Οι αισθητήρες, ανάλογα με τον προορισμό του ο καθένας, ανιχνεύουν συγκεκριμένες πληροφορίες στο χώρο που επιτηρούν.τις πληροφορίες αυτές, αρχικά τις μετατρέπουν στην κατάλληλη μορφή και στη συνέχεια τις μεταφέρουν στο αυτόματο σύστημα επεξεργασίας των πληροφοριών. Εκεί γίνεται η αξιολόγησή τους και λαμβάνονται οι απαραίτητες αποφάσεις, για την καλύτερη λειτουργία του συστήματος.οι αισθητήρες ενός συστήματος επιτελούν καθένας,παρόμοιο έργο, με εκείνο που επιτελούν και τα αισθητήρια όργανα του ανθρώπου, δηλαδή η όραση, η αφή, η όσφρηση, η ακοή και η γεύση. Στην αγγλική ορολογία οι αισθητήρες αναφέρονται με την ονομασία Sensors. Μπορούμε επίσης να τους βρούμε και με τις ακόλουθες ονομασίες: Encoders, Converters, Detectors, Effectors, Transducers. Η χρήση των αισθητήρων στην αυτοματοποίηση διαφόρων συστημάτων, επέφερε πολλά θετικά συνεπακόλουθα. Για παράδειγμα, στον παραγωγικό τομέα έχουμε: Χαμηλό κόστος παραγωγής Αύξηση της παραγωγικότητας Συνεχή λειτουργία χωρίς λάθη Ασφάλεια στο προσωπικό και στο σύστημα κ.ά. Σήμερα,με τη τεχνολογική ανάπτυξη έχει κατασκευαστεί πλήθος αισθητηρίων που είναι κατάλληλοι για την ανίχνευση πολλών φυσικών μεγεθών και καταστάσεων όπως Της θερμοκρασίας Της πίεσης Της παραμόρφωσης- δύναμης Της μετακίνησης-θέσης Της ταχύτητας-επιτάχυνσης Της ροής και στάθμης Της κίνησης. [30]

31 Τους μαγνητικούς αισθητήρες Της προσέγγισης Αυτούς τους αισθητήρες θα εξετάσουμε στη συνέχεια Αισθητήρες Θερµοκρασίας Θερµοκρασία ονοµάζεται ο βαθµός κατά τον οποίο ένα σώµα, ουσία ή µέσο είναι θερµό σε σύγκριση µε κάποιο άλλο. Όταν µετράµε τη θερµοκρασία συγκρίνουµε το βαθµό θερµότητας µε κάποιο άλλο συγκεκριµένο σηµείο αναφοράς χρησιµοποιώντας κάποιες θερµοκρασιακές κλίµακες. Η θερµοδυναµική κλίµακα Κέλβιν χρησιµοποιεί το απόλυτο µηδέν ως σηµείο αναφοράς. Η κλίµακα Κελσίου χρησιµοποιεί ως πρώτο σηµείο αναφοράς το σηµείο πήξης του νερού (0 ο C)και ως δεύτερο σηµείο αναφοράς το σηµείο βρασµού του νερού (100 ο C). Η θερµοκρασία είναι ένα από τα συνηθέστερα µετρούµενα φυσικά µεγέθη. Για το λόγο αυτό ο αριθµός των αισθητήριων και των τρόπων µέτρησης είναι ένας µακρύς δρόµος. Η µέτρηση της θερµοκρασίας µπορεί να γίνει µε αισθητήρες επαφής και υπερύθρων. Αισθητήρες μέτρησης θερμοκρασίας α. θερμοζεύγη (thermocouples) β. θερμόμετρα με υγρό ή αέριο (Filled system thermometers) γ. μεταλλικά θερμόμετρα δ. διμεταλλικά θερμόμετρα Τα θερμοζεύγη (thermocouples) Τα θερμοζεύγη (thermocouples) είναι πολύ κατάλληλα για μέτρηση θερμοκρασιών πάνω στη γραμμή επεξεργασίας γιατί είναι: μικρά (εύχρηστα), οικονομικά, ακριβή και αξιόπιστα. [31]

32 Η μικρή απόκλιση από τη γραμμικότητα που παρουσιάζουν, σήμερα μπορεί να διορθωθεί με ηλεκτρονικά εξαρτήματα χαμηλού κόστους. Τυπικά μέταλλα που χρησιμοποιούνται για τη κατασκευή των αγωγών των θερμοζεύγων είναι το ρόδιο,κραματα νικελίου και χρωμίου, κράματα νικελίου με χαλκού και κράματα αλουμινίου και νικελίου. Τα ανόμοια μέταλλα που συνδυάζονται με αυτά περιλαμβάνουν το λευκόχρυσο, το χαλκό και το σίδηρο.η προστατευτική επικάλυψη που τίθεται στο μετρητή μπορεί να κατασκευαστεί από διάφορα υλικά, για να παρέχει αντοχή σε διαβρωτικά περιβάλλοντα. Τα θερμοζεύγη χρησιμοποιούνται ευρέως για μετρήσεις θερμοκρασίας σε βιομηχανικό επίπεδο όπως για παράδειγμα σε φούρνους σε υγρά μέταλλα κλπ χρησιμοποιούνται επίσης σε ιατρικές εφαρμογές, όπως είναι η καταγραφή της εσωτερικής θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια εγχειρήσεων. Εικόνα ΘΕΡΜΟΖΕΥΓΟΣ ΤΥΠΟΥ-Κ (Χρωµιονικέλιο / αλουµέλ - 90% Ni + 10% Cr / 95% Ni + 2% Al + 2% Mn + 1% Si -) Θερμόμετρα με υγρό ή αέριο Απλή κατασκεύη, επιτρέπει την παραγωγή ανθεκτικών θερμομέτρων με μικρές απαιτήσεις συντήρησης. Ικανοποιητική ευαισθησία και ακρίβεια που συγκρίνονται με την ευαισθησία και ακρίβεια άλλων οργάνων στο ίδιο εύρος θερμοκρασιών [32]

33 Σε αντιθεση με τα ηλεκτρονικα οργανα μετρησης τα θερμομετρα αυτά υποκεινται σε περιορισμους μεγιστης θερμοκρασιας μετρησης. Για αποστάσεις >30 μέτρα συμφέρει η μεταφορά του σήματος με ειδικούς μεταδότες Μεταλλικά θερμόμετρα Σχήμα Θερµόµετρο υγρού. Στο σχήµα παρακάτω, εικονίζεται ένα τυπικό µεταλλικό θερµόµετρο, το οποίο αποτελείται από µία µεταλλική κοιλότητα που περιέχει ένα υγρό, συνήθως υδράργυρο ή αλκοόλη, το οποίο συχνά ευρίσκεται υπό πίεση. Σχήμα Μεταλλικό θερµόµετρο. [33]

34 Η µεταλλική κοιλότητα συνδέεται µε έναν εύκαµπτο τριχοειδή σωλήνα. Σε αντίθεση µε τα θερµόµετρα υγρού, η θερµοκρασία δε γνωστοποιείται κοιτάζοντας το υγρό µέσα στον τριχοειδή σωλήνα, αλλά αυτός συνδέεται µε ένα σωλήνα Bourdon(οι σωλήνες Bourdon χρησιµοποιούνται κυρίως για µέτρηση της πίεσης, αποτελούνται από ένα σωλήνα µε ελλειπτική ή οβάλ διατοµή που είναι σφραγισµένος στο ένα του άκρο) ο οποίος είναι βαθµονοµηµένος σε µονάδες θερµοκρασίας Διµεταλλικο θερµόµετρο Στο σχήµα παρακάτω, φαίνεται ένα τυπικό διµεταλλικό θερµόµετρο. Για να υπάρχει σχετικά αυξηµένη ευαισθησία, ένα διµεταλλικό έλασµα κάµπτεται σε ελικοειδή µορφή σε αυτό. Η µεταβολή της θερµοκρασίας προκαλεί συστροφή του ενός άκρου του ελάσµατος ως προς το άλλο άκρο. Στο ελεύθερο άκρο του ελάσµατος συνδέεται ένας άξονας και έτσι η περιστροφή του άκρου µεταφέρεται σε µία ενδεικτική βελόνα, η οποία µπορεί να κινείται επάνω σε µία βαθµονοµηµένη κλίµακα. Το διµεταλλικό θερµόµετρο χρησιµοποιείται κυρίως, για την µέτρηση της θερµοκρασίας σε φούρνους, και σε σωληνώσεις ζεστού νερού. Τα διµεταλλικά θερµόµετρα αποκρίνονται αργά στις µεταβολές θερµοκρασίας και δεν προσφέρονται για χρήση από απόσταση. Σχήμα Μεταλλικό θερµόµετρο. [34]

35 Θερµίστορ (thermistor) Τα θερµίστορ είναι τα ποιο δηµοφιλή αισθητήρια θερµοκρασίας και αποτελούνται ουσιαστικά από µια αντίσταση µε µεγάλο θερµικό συντελεστή αντίστασης. Τα θερµίστορ χρησιµοποιούν σαν αρχή λειτουργίας την αλλαγή της αντίστασης µε την θερµοκρασία. Ένα από τα πλεονεκτήµατα των θερµίστορ που διαθέτει η αγορά είναι η µεγάλη ποικιλία σχηµάτων και µεγεθών, κατάλληλα για διάφορες εφαρµογές της ηλεκτρονικής. Τα θερµίστορ καλύπτονται µε διάφορα µονωτικά υλικά ώστε να διαθέτουν ηλεκτρική και μηχανική προστασία.τα θερµίστορ είναι ηµιαγωγοι από τα οποία εξέρχονται δύο συρµάτινοι ακροδέκτες, όπως βλέπουµε στο σχήµα , παρακάτω.οι ηµιαγωγοί εµφανίζουν πολύ µεγαλύτερες αλλαγές αντίστασης για δεδοµένες µεταβολές Σχήμα Θερμίστορ θερµοκρασίας. Κατασκευάζονται από µίγµατα µεταλλικών οξειδίων και περιέχουν συνήθως µαγγάνιο, νικέλιο, χρώµιο και κοβάλτιο.όχι όµως πυρίτιο και γερµάνιο που είναι τα ποιο γνωστά ηµιαγωγικά υλικά. Η αντίσταση αυτών των υλικών είναι πολύ ευαίσθητη στις µεταβολές θερµοκρασίας Αισθητήρες Θερµοκρασίας µε επαφή Σε εφαρµογές µέτρησης θερµοκρασίας συναντάµε συνήθως θερµοζεύγη επαφής και θερµοαντιστάσεις (RTD). Στα RTD η αγωγιµότητα αυξάνεται όσο αυξάνεται και η θερµοκρασία. Ο θετικός αυτός συντελεστής ονοµάζεται «Άλφα» και εξαρτάται από το υλικό που είναι κατασκευασµένο το RTD. Για παράδειγµα, ο χαλκός έχει συντελεστή 0,0038, η πλατίνα 0,0039, το βολφράµιο 0,0045 και το νικέλιο 0,0067. Στα πλεονεκτήµατα συγκαταλέγονται η αποδοτικότητα και η γραµµικότητά του και γι αυτό το λόγο χρησιµοποιείται περισσότερο από κάθε άλλο αισθητήρα. Το εύρος λειτουργίας του κυµαίνεται στις θερµοκρασίες από (-400 ο C) µέχρι (+1700 ο C). Το καλύτερο υλικό είναι η πλατίνα, η οποία χρησιµοποιείται για µετρήσεις σε θερµοκρασίες από (270 ο C) µέχρι (+660 ο C). Ο πίνακας που ακολουθεί αναφέρεται στις θερµοκρασίες και στις αντίστοιχες τιµές της αντίστασης του RTD. [35]

36 Πίνακας Αναφορά θερµοκρασιών και αντίστοιχων τιµών αντιστάσεων RTD ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ (F) ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ (Ω) 0 93, , , , , , , , , ,99 Η καρδιά ενός τυπικού RTD είναι ένα αισθητήριο στοιχείο κατασκευασµένο από µία συρµάτινη πλατίνα περιτριγυρισµένη από ένα κεραµικό πηνίο. Το στοιχείο αυτό προσεχτικά τοποθετηµένο και ακινητοποιηµένο ώστε να µην υπάρχει κίνδυνος καταστροφής και καταπόνησης. Επίσης η βάση του είναι από ανοξείδωτο ατσάλι µε τέτοιο τρόπο, ώστε να παρέχει καλή µεταφορά θερµοκρασίας και προστασία από την υγρασία. Εξαιτίας της µεγάλης ηλεκτρικής εξόδου, το RTD παρέχει ακρίβεια στην είσοδο σε καταγραφικά, ελεγκτές, σαρωτές και υπολογιστές. Ένα από τα µεγαλύτερα πλεονεκτήµατα του είναι το µέγεθός του, αφού δεν ξεπερνάει το µέγεθος της µύτης ενός µολυβιού. Εικόνα RTD - Αισθητήριο θερµοκρασίας PT100 (platinum resistance sensor) [36]

37 2.2. Αισθητήρες για την μέτρηση της πιέσεως Η πίεση αποτελεί ένα γενικό όρο και γενικά είναι µία µορφή µηχανικής τάσης. Μηχανική τάση είναι η δύναµη που ασκείται σε ένα στερεό αντικείµενο ή που προκαλείται από αυτό. Στο διεθνές σύστηµα µονάδων, µονάδα µέτρησης της πιέσεως είναι το ένα πασκάλ (Pa) που ισούται µε ένα νιούτον ανά τετραγωνικό µέτρο (Nt / m 2 ). Επειδή όµως είναι πολύ µικρή µονάδα και επειδή υπάρχει µεγάλη εξοικείωση µε την πίεση µιας ατµόσφαιρας συχνά χρησιµοποιείται το Kp/cm2σαν µονάδα µέτρησης της πίεσης. Επειδή ουσιαστικά η πίεση ορίζεται σαν η εξασκούµενη σε µια επιφάνεια δύναµη δια της επιφάνειας αυτής, καταλαβαίνει κανείς ότι είναι δυνατόν να µετρηθεί η πίεση αν µετρηθεί η δύναµη που εξασκεί αυτή πάνω σε µια γνωστή επιφάνεια. Έτσι, τα περισσότερα αισθητήρια πίεσης χρησιµοποιούν κατά βάση κάποιο αισθητήριο δύναµης. Η πίεση γενικά, είναι ένα φυσικό µέγεθος που µπορεί να µετρηθεί ηλεκτρικά από ένα πλήθος αισθητήρων. Υπάρχουν αρκετοί µηχανικοί µετατροπείς όπως: διαφράγµατα, κάψουλες, µανοµετρικοί σωλήνες, σωλήνες Bourdon κ.α. που µετρούν την πίεση µε το αντίστοιχο µήκος ή απόσταση καθώς και µε τις αλλαγές στην κίνηση που παράγεται. Έτσι, οι αισθητήρες πίεσης αποτελούνται συνήθως από ένα ελαστικό στοιχείο το οποίο συχνά είναι ένα διάφραγµα και από έναν άλλο αισθητήρα συνήθως θέσεως, ο οποίος µετατρέπει την παραµόρφωση του διαφράγµατος στο κέντρο του λόγω της πίεσης, σε ένα ηλεκτρικό σήµα. Το είδος του δεύτερου αισθητήρα προσδιορίζει και τον τύπο του αισθητήρα πίεσης. Οι µετρητές πίεσης χωρίζονται σε 4 κατηγορίες από πλευράς είδους πίεσης που µετρούν και συγκρίνουν την πίεση που πρόκειται να µετρηθεί µε µία πίεση αναφοράς.. Ανάλογα µε την πίεση αναφοράς µιλάµε για µετρητές: Σχετικής πίεσης Σχετικής πίεσης ως προς την ατµοσφαιρική Απόλυτης πίεσης, και [37]

38 ιαφορικής πίεσης Οι πιο δηµοφιλής τύποι αισθητήρων πίεσης που υπάρχουν φαίνονται στο σχήµα παρακάτω. Η µεταβολή της πίεσης προκαλεί µεταβολή µίας ελαστικής µεµβράνης (διαφράγµατος), αυτός δε ο τύπος λέγεται αισθητήρας πιέσεως διαφράγµατος (diaphragm pressure sensor) και φαίνεται στο σχήµα a, η οποία παραµόρφωση του διαφράγµατος µπορεί να µετρηθεί µε τις µεθόδους LVDT (Linear variable differential transformer),µεταβολής χωρητικότητας κ.τ.λ. Στο σχήµα b, ο αισθητήρας πίεσης έχει την µορφή ελαστικής φυσαρµόνικας (bellow pressure sensor), µε αποτέλεσµα η µεταβολή της πίεσης να ενεργεί ως µεταβολή της ελαστικής φυσαρµόνικας, και εποµένως την µετακίνηση της επιφάνειας του κατά χ. Πιο δίπλα, στο σχήµα c, ο αισθητήρας έχει την µορφή ελαστικού µεταλλικού σωλήνα σχήµατος αγκίστρου (bourdon tube pressure sensor), µε αποτέλεσµα η µεταβολή της πίεσης να δηµιουργεί µεταβολή κατά χ του ελαστικού αγκίστρου. Οι σωλήνες bourdon είναι από τους πιο δηµοφιλής µετρητές πιέσεως. Στο σχήµα, φαίνεται η µέτρηση της µετακίνησης του διαφράγµατος µε την µεταβολή της χωρητικότητας, όπου ο ένας οπλισµός του πυκνωτή είναι το µεταλλικό διάφραγµα. Σχήμα Τρεις κύριοι τύποι αισθητήρων πίεσης. (a) Αισθητήρας πιέσεως διαφράγµατος, (b) αισθητήρας πιέσεως σε µορφή ελαστικής φυσαρµόνικας, και (c) αισθητήρας πιέσεως σε µορφή ελαστικού µεταλλικού σωλήνα σχήµατος αγκίστρου (bourdon sensor) Σωλήνας Bourdon και µέτρηση της πίεσης (Bourdon tube pressure sensor) Οι σωλήνες Bourdon είναι σωλήνες διαφόρων σχηµάτων των οποίων η διατοµή δεν είναι κυκλική. Υπάρχουν διάφορες µορφές σωλήνων Bourdon όπως βλέπουµε και στο σχήµα Οι σωλήνες Bourdon κατασκευάζονται στην απλούστερη περίπτωση από µεταλλικά κράµατα. Όταν η πίεση στο εσωτερικό των σωλήνων αυτών είναι [38]

39 µεγαλύτερηαπό την πίεση στο εξωτερικό µέρος τους επέρχεται µία παραµόρφωση της διατοµής των σωλήνων η οποία τείνει να γίνει κυκλική. Η παραµόρφωση αυτή της διατοµής δηµιουργεί λόγω του σχήµατος των σωλήνων µια µετατόπιση του ελεύθερου άκρου τους για τους σπειροειδείς και τύπου C σωλήνες και µία περιστροφή του ελεύθερου άκρου των σπειροειδών σωλήνων Bourdon. Αυτή η µετατόπιση του ελεύθερου άκρου των σωλήνων αυτών είναι ένα µέτρο της διαφοράς πίεσης µεταξύ του εσωτερικού και του εξωτερικού των σωλήνων. Η µετατόπιση αυτή µπορεί να µετρηθεί µε κάποιον µετατροπέα θέσης ή µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την κίνηση κάποιου δείκτη οπότε έχουµε τους µηχανικούς µετρητές πίεσης µε σωλήνες Bourdon (σχήµα , παρακάτω). Η βελόνα µετακινείται επάνω σε µία βαθµονοµηµένη κλίµακα, όταν εφαρµόζεται κάποια πίεση η κίνηση του σωλήνα είναι σχετικά µικρή και έτσι για να αυξηθεί η απόκλιση της βελόνας πραγµατοποιείται µηχανική ενίσχυση. Αυτό γίνεται µε την βοήθεια ενός συνδετικού µηχανισµού, ο οποίος αποτελείται από ένα σύστηµα βραχίονα τόξου και οδοντωτού τροχού. Σχήμα ιάφορες µορφές σωλήνων Bourdon. Σχήμα Μετρητής πίεσης µε σωλήνα Bourdon. [39]

40 Οι εφαρµογές των σωλήνων Bourdon εκτείνονται από τους αισθητήρες πίεσης στα ελαστικά των αυτοκινήτων έως και τον έλεγχο της πίεσης στις σωληνώσεις χηµικών εργοστασίων και γενικά έχουν πολλές οικιακές καθώς και βιοµηχανικές εφαρµογές Φυσητήρες(bellow) Οι φυσητήρες είναι διαφορικοί αισθητήρες πιέσεως. Χρησιµοποιούνται για µικρές πιέσεις συνήθως µικρότερες από µερικές δεκάδες ατµόσφαιρες. Είναι κατασκευασµένοι από ένα λεπτό σωλήνα από κράµα χαλκού που πιέζεται και λαµβάνει την µορφή ενός αυλακωτού φύλλου. Ο σωλήνας είναι σφραγισµένος στο ένα του άκρο και έχει µία µικρή οπή στο άλλο. Όταν εφαρµοστεί πίεση µέσω της οπής τότε ο φυσητήρας διαστέλλεται.η µετατόπιση µπορεί να βαθµονοµηθεί σε µονάδες πίεσης. Στο σχήµα , παρακάτω βλέπουµε ένα φυσητήρα. Σχήμα Φυσητήρας Διάφραγµα (septum) Συνήθως ένας αισθητήρας πίεσης αποτελείται από ένα διάφραγµα και έναν αισθητήρα θέσεως που µετράει την µετατόπιση λόγω παραµόρφωσης του κέντρου του διαφράγµατος. Η παραµόρφωση που υφίσταται το διάφραγµα πρέπει να είναι µικρή για να υπάρχει γραµµική σχέση µεταξύ της πίεσης και της µετατόπισης. Υπάρχουν διάφοροι τύποι διαφραγµάτων, στο σχήµα , παρακάτω βλέπουµε µερικούς βασικούς από αυτούς. [40]

41 Σχήμα ιάφοροι τύποι διαφραγµάτων Πιεζοηλεκτρικοί αισθητήρες πίεσης (piezoelectric pressur sensors) Οι αισθητήρες αυτοί χρησιµοποιούνται για την µέτρηση γρήγορα µεταβαλλόµενης πίεσης. Χρησιµοποιούνται κυρίως για δυναµικές µετρήσεις και όχι στατικές. Οι πιεζοηλεκτρικοί τύποι αποκρίνονται γρηγορότερα στις αλλαγές. Σε µερικές εφαρµογές η γρήγορη αλλαγή είναι ανεπιθύµητη γι αυτό και χρησιµοποιούνται φίλτρα. Σε ένα αισθητήρα πίεσης που εκµεταλλεύεται το πιεζοηλεκτρικό φαινόµενο, το διάφραγµα πιέζει τον πιεζοηλεκτρικό κρύσταλλο καθώς παραµορφώνεται από τις µεταβολές πίεσης που δέχεται.. Τα ηλεκτρικά φορτία αντίθετου πρόσηµου που εµφανίζονται είναι ανάλογα της µηχανικής τάσεως και άρα της πίεσης. Στο σχήµα , παρακάτω, εικονίζεται ένας πιεζοηλεκτρικός αισθητήρας πίεσης. Σχήμα Αρχή λειτουργίας ενός πιεζοηλεκτρικού αισθητήρα πίεσης Ωµικοί αισθητήρες πίεσης (resistive pressure sensors) [41]

42 Σχήμα Ωµικός αισθητήρας πίεσης. Στο σχήµα , παραπάνω, εικονίζεται ένας ωµικός αισθητήρα πίεσης. Χρησιµοποιούνται για τη µέτρηση πολύ µεγάλων πιέσεων. Η αρχή λειτουργίας τους στηρίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική αντίσταση µερικών αγώγιµων υλικών (συνήθως κράµα Cu, Mn και Ni) αλλάζει µε την πίεση. Η µαγγανίνη βρίσκεται συνήθως υπό την µορφή ελατηρίου µέσα σε ένα ρευστό. Η πίεση µεταδίδεται στο ρευστό και έτσι η µαγγανίνη βρίσκεται κάτω από υδροστατική πίεση. Το ένα άκρο του ελατηρίου συνδέεται στο µεταλλικό σώµα του αισθητήρα και το άλλο µονωµένο οδηγείται έξω από τον αισθητήρα. Η αντίσταση συνδέεται σε γέφυρα Wheatstone για την ανίχνευση της µεταβολής της Αισθητήρες για την μέτρηση της παραμόρφωσης - δύναμης. Γενικά Οι αισθητήρες παραµόρφωσης ανιχνεύουν τις µικρές µεταβολές κατά την παραµόρφωση των στερεών. Σε όλες τις πρακτικές εφαρµογές η µέτρηση της δύναµης γίνεται έµµεσα µετρώντας δηλαδή την παραµόρφωση την οποία αυτή προκαλεί όταν επενεργεί σε κατάλληλα διαλεγµένα µηχανικά στοιχεία (µια ράβδο, ένα διάφραγµα ή ένα ελατήριο). Η παραµόρφωση, που όταν είναι µικρή είναι σύµφωνα µε τον νόµο του Hook ανάλογη της δύναµης, µετριέται στη συνέχεια µε κάποιο αισθητήριο θέσης ή παραµόρφωσης. Συνήθως χρησιµοποιείται το µηκυνσιόµετρο ή ο µετρητής παραµόρφωσης (strain gauge) σπανιότερα δε το LVDT. Το πρόβληµα βέβαια που αντιµετωπίζουµε όταν πρόκειται να µετρήσουµε δύναµη µε τον παραπάνω τρόπο είναι ότι το µέγεθος των παραµορφώσεων είναι απειροελάχιστο, της τάξης µεγέθους µερικών µικρών πολύ συχνά. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν αναπτυχθεί [42]

43 ειδικές διατάξεις µέτρησης των παραµορφώσεων. Να σηµειώσουµε εδώ ότι παραµορφώσεις χρειάζεται να µετρά κανείς και σε άλλες περιπτώσεις ανεξάρτητα από µέτρηση δύναµης ( π.χ. για µετρήσεις παραµορφώσεων σε φέρουσες κατασκευές προκειµένου να διαπιστώσει την αντοχή τους- γέφυρες, µεγάλους γερανούς κ.λ.π.) Μηκυνσιόµετρο ενσωµετωµένου συρµατιδίου Μετρητής παραµόρφωσης Ο πιο γνωστός αισθητήρας παραµόρφωσης είναι το µηκυνσιόµετρο ενσωµατωµένου συρµατιδίου (bonded wire strain gauge). Η λειτουργία του στηρίζεται στο γεγονός ότι η ηλεκτρική αντίσταση ενός συρµατιδίου εξαρτάται εκτός των άλλων και από το µήκος και από τη διατοµή του. Όταν το συρµατίδιο παραµορφώνεται υπό την επίδραση κάποιας δύναµης, τότε µεταβάλλεται και το µήκος και η διατοµή του, και άρα και η ηλεκτρική του αντίσταση. Στο σχήµα , πιο κάτω εικονίζεται η όλη διάταξη µε την βοήθεια της οποίας ένα µηκυνσιόµετρο µετράει την παραµόρφωση κάποιας ράβδου. Το µηκυνσιόµετρο συνδέεταισαν η τέταρτη αντίσταση σε γέφυρα Wheatstone. Η γέφυρα τροφοδοτείται µε τάση V στα δύο άκρα της, γνωρίζουµε δε ότι η τάση στα δύο άλλα άκρα είναι ανάλογη της µεταβολής της αντίστασης της µεταβαλλόµενης αντίστασης, δηλαδή του µηκυνσιοµέτρου εν προκειµένω. Στη συνέχεια η µικρή αυτή τάση ενισχύεται και (φιλτράρεται συνήθως) έτσι που να µας δίνει ένα σήµα µετρήσιµο από µετρητικά όργανα ή από κάποιο Η/Υ. Όλη η εργασία γίνεται στην ηλεκτρονική µονάδα, το δε σήµα e που παίρνουµε είναι συνήθως µια τάση 0 5V ή 0 10V ανάλογη της παραµόρφωσης, κατάλληλη δηλαδή να «διαβαστεί» από ένα Η/Υ.Από κατασκευαστική άποψη το συρµατίδιο είναι σε µορφή µαιάνδρου ενσωµατωµένο σε λεπτό φύλλο πλαστικού. Το φιλµ του πλαστικού ενσωµατώνεται στη συνέχεια στη ράβδο της οποίας πρόκειται να µετρηθεί η παραµόρφωση. [43]

44 Σχήμα Διάταξη µε την βοήθεια της οποίας ένα µηκυνσιόµετρο µετρά την παραµόρφωση κάποιας ράβδου. Γενικά, µε τους αισθητήρες παραµόρφωσης µετράµε µικρές παραµορφώσεις στερεών σωµάτων, όπως συµπίεση, εφελκυσµός, κύρτωση ράβδων ή πετρωµάτων. Οι περισσότεροι αισθητήρες παραµόρφωσης αποτελούνται από µεταλλικό φύλλο ή σύρµα που είναι τοποθετηµένο σε ένα πλαστικό φύλλο ή µονωτική βάση όπως δείχνει το σχήµα , παρακάτω. Ο αισθητήρας αυτός συγκολλείται στο στερεό που πρόκειται να παραµορφωθεί. Κατά την παραµόρφωση του στερεού µεταβάλλεται το ολικο μηκος του µεταλλικού σύρµατος του αισθητήρα και εποµένως η αντίστασή του. Σχήμα Αισθητήρας παραµόρφωσης αποτελούµενος από µεταλλικό φύλλο ή σύρµα τοποθετηµένο σε µονωτική βάση Μέτρηση της δύναμης Όπως είπαµε και παραπάνω, στις περισσότερες πρακτικές εφαρµογές, η µέτρηση της δύναµης γίνεται έµµεσα µετρώντας δηλαδή την παραµόρφωση την οποία αυτή [44]

45 προκαλεί όταν επενεργεί σε κατάλληλα διαλεγµένα µηχανικά στοιχεία (µια ράβδο, ένα διάφραγµα ή ένα ελατήριο). Η παραµόρφωση, που όταν είναι µικρή είναι σύµφωνα µε τον νόµο του Hook ανάλογη της δύναµης, µετριέται στη συνέχεια µε κάποιο αισθητήριο θέσης ή παραµόρφωσης. Σχήμα Κατασκευή Αν φανταστούµε τώρα στην κατασκευή του σχήµατος ,παραπάνω, την ράβδο να είναι κατάλληλα διαλεγµένη τότε η όλη κατασκευή αν βαθµονοµηθεί µετρά τη δύναµη επενέργειας πάνω στη ράβδο, αφού η παραµόρφωση είναι ανάλογη της δύναµης στην ελαστική περιοχή. Το όργανο τότε είναι µια µονάδα µέτρησης δύναµης και θα την ονοµάζουµε δυναµοκυψέλη (load cell). Υπάρχουν σήµερα διαθέσιµες δυναµοκυψέλες για µέτρηση δυνάµεων από µερικά γραµµάρια µέχρι αρκετούς τόνους. Όταν καλούµαστε να επιλέξουµε πρέπει να λαµβάνουµε υπόψη την περιοχή δυνάµεων που θέλουµε να µετράµε καθώς και το είδος της δύναµης (θλιπτική ή εφελκυστική). Το µηκυνσιόµετρο χρησιµοποιείται και για την µέτρηση της ροπής που µεταφέρει κάποιος άξονας. Για τον σκοπό αυτό ενσωµατώνεται έτσι στον άξονα ώστε να µετράει την στρέψη του, η οποία είναι για την ελαστική περιοχή ανάλογη της µεταφερόµενης ροπής. Πρόσφατα κατασκευάστηκαν µετρητές παραµορφώσεων που χρησιµοποιούν ηµιαγωγό υλικό αντί για συρµατίδιο. Το πλεονέκτηµα τους είναι ότι η αντίστασή τους µεταβάλλεται πολύ περισσότερο για µια δεδοµένη παραµόρφωση από ότι αυτή του [45]

46 κοινού σύρµατος και συνεπώς µπορούν να µετρήσουν µικρότερες δυνάµεις. Μειονεκτήµατά τους είναι το κόστος και η ευαισθησία σε θερµοκρασίες και κτυπήµατα Αισθητήρες για την μέτρηση της μετακίνησης - θέσης Κίνηση, ονοµάζεται γενικά, η αλλαγή της φυσικής θέσης ενός αντικειµένου. Μετακίνηση, ονοµάζεται η απόσταση από κάποιο σηµείο αναφοράς προς κάποια δεδοµένη κατεύθυνση. Εάν αυτή µετριέται σε µια ευθεία γραµµή, ονοµάζεται γραµµική, και αν µετριέται µε τη βοήθεια µιας γωνίας περιστροφής ονοµάζεται γωνιακή. Οι αισθητήρες µετακίνησης, (µετατόπισης), και προσέγγισης, ανιχνεύουν µεταβολές στην θέση ενός αντικειµένου και προσδιορίζουν αυτή. Η µέτρηση της µετακίνησης είναι πολύ σηµαντική διότι πάρα πολλά συστήµατα έχουν είσοδο ή έξοδο που έχει τη µορφή µετακίνησης. Εντούτοις, η µετακίνηση που µετρούν αυτά τα συστήµατα µπορεί να σχετίζεται και έτσι να εκφραστεί µε κάποια άλλη παράµετρο. π.χ. ένα ελατήριο που µετράει κάποια δύναµη, µετράει στην ουσία την µετακίνηση από την θέση ισορροπίας. Πολλές συσκευές γραµµικής και γωνιακής µετακίνησης είναι επίσης ικανές να µετρούν την µετακίνηση ως προς τον χρόνο, και άρα να µετρούν ουσιαστικά την ταχύτητα και την επιτάχυνση. Άλλες πάλι µπορούν να την µετρήσουν απευθείας(επιταχυνσιόµετρα) Αισθητήρες µετακίνησης βασιζόµενοι στην µεταβολή του µαγνητικού πεδίου (magnetic field transducers) Οι µαγνητικοί αισθητήρες µετακίνησης βασίζονται στην µεταβολή του µαγνητικού πεδίου γύρω από τον αισθητήρα, όταν υφίσταται µετακίνηση το στερεό σώµα που θέλουµε να ανιχνεύσουµε την µετακίνησή του. Εποµένως στο στερεό σώµα που µετακινείται πρέπει να βρίσκεται συνδεδεµένος ένας µόνιµος µαγνήτης. Στα σχήµατα (a,b), φαίνεται η αρχή λειτουργίας µαγνητικού αισθητήρα τύπου προσέγγισης. Υπό την επίδραση του µονίµου µαγνήτη, η µαγνητική ακίδα επαφής έλκεται και η επαφή παραµένει κλειστή, όπως φαίνεται στο σχήµα b). Στην αντίθετη περίπτωση η επαφή είναι ανοικτή Οι µαγνητικοί αισθητήρες προσέγγισης αποτελούν [46]

47 τους απαραίτητους αισθητήρες σε όλα τα ακριβά συστήµατα συναγερµού για παραβίαση πόρτων και παραθύρων οικιών και άλλων χώρων. Οι µαγνητικοί αισθητήρες παρουσιάζουν το πλεονέκτηµα έναντι των κοινών µηχανικών διακοπτών, ότι δεν χρειάζεται να έρθουν σε µηχανική επαφή µε την πόρτα ή το παράθυρο. Σχήμα Αρχή λειτουργίας µαγνητικού αισθητήρα τύπου προσέγγισης (Magnetic proximity detectors). Μια άλλη κατηγορία µαγνητικών αισθητήρων µετακίνησης είναι οι µαγνητικοί αισθητήρες Hall. Οι αισθητήρες αυτοί βασίζονται στο φαινόµενο Ηall. Το φαινόµενο Ηall είναι η δηµιουργία µίας εγκάρσιας τάσης στα άκρα ενός αγωγού, όταν αυτός διαρρέετε από ρεύµα και βρίσκεται µέσα σε µαγνητικό πεδίο. Σχήμα Το φαινόµενο Hall. Οι εταιρίες κατασκευής ολοκληρωµένων κυκλωµάτων έχουν κατασκευάσει ολοκληρωµένα κυκλώµατα αισθητήρων Hall, τα οποία περικλείουν τον αισθητήρα Hall, καθώς και ενισχυτή και κύκλωµα µεταλλαγής της εξόδου από 0 σε 5V εξαρτώµενης αν υπάρχει µαγνητικό πεδίο ή όχι. Με τους αισθητήρες Hall αποφεύγονται οι µεταλλικές επαφές και τα προβλήµατα αυτών. Η µαζική παραγωγή ολοκληρωµένων κυκλωµάτων Hall έχουν κατεβάσει τόσο φθηνά το [47]

48 κόστος, ώστε ένας αισθητήρας Hall να είναι πια κατά πολύ φθηνότερος των µαγνητικών αισθητήρων προσέγγισης. Υπάρχουν πολλές συσκευές που στηρίζονται στο φαινόµενο Hall, όπως είναι οι βαλβίδες φαινοµένου Hall και οι αισθητήρες ρεύµατος φαινοµένου Hall. Οι συσκευές που χρησιµοποιούν το φαινόµενο Hall τείνουν να χρησιµοποιούν ηµιαγωγούς, επειδή εκεί το φαινόµενο είναι πιο ισχυρό Αισθητήρες µετακίνησης βασιζόµενοι στην µεταβολή ποτενσιόµετρου (potentiometer transducers) Τα ποτενσιόµετρα είναι ηλεκτρικές συσκευές που έχουν την µορφή µιας µεταβλητής αντίστασης Οι αισθητήρες της κατηγορίας αυτής µετατρέπουν την µηχανική µετακίνηση µέσω νήµατος και τροχαλιών σε περιστροφική κίνηση ποντεσιοµέτρου ακριβείας 10 στροφών, όπως φαίνεται στο σχήµα παρακάτω Σχήμα Αισθητήρες µετακίνησης βασιζόµενοι στην µεταβολή ποτενσιόµετρου Γραµµικά ποτενσιόµετρα Είναι ίσως το απλούστερο αισθητήριο µετακίνησης. Αποτελείται από µια αντίσταση κατά µήκος της οποίας κινείται µια επαφή, ή µεσαία λήψη όπως ονοµάζεται (σχήµα 3.19). [48]

49 Σχήμα Γραμμικά ποτενσιόμετρα Η αντίσταση που είναι συνήθως 10 KΩ τροφοδοτείται µε συνεχή τάση.η τάση τότε στη µεσαία λήψη είναι ανάλογη της απόστασής I από τo άκρο της αντίστασης που έχει µηδενική τάση. V = E * L / I = K * I όπου L το συνολικό µήκος της αντίστασης. Είναι φανερό λοιπόν ότι το όργανο µετρά την µετατόπιση I µε την βοήθεια του πλάτους της τάσης V. H µέτρηση δε όπως φαίνεται είναι γραµµική. Πρόκειται δηλαδή για ένα αναλογικό όργανο µέτρησης της µετατόπισης. Συνήθως η αντίσταση είναι προσαρµοσµένη σε µια ακίνητη επιφάνεια η δε επαφή σε ένα κινούµενο στέλεχος. Τότε η τάση στη µεσαία λήψη (κινούµενη επαφή) του ποτενσιόµετρου είναι ανάλογη της µετατόπισης του στελέχους. Το στοιχείο αντίστασης µπορεί να είναι είτε κυλινδρικό είτε επίπεδο (τύπου φιλµ). Η διακριτική ικανότητα(resolution) του οργάνου εξαρτάται από την πυκνότητα των τυλιγµάτων της αντίστασης. Στα ποτενσιόµετρα τύπου φιλµ, αυτή είναι σχεδόν άπειρη. Μπορεί κανείς να βρει στο εµπόριο γραµµικά ποτενσιόµετρα µήκους από µερικά εκατοστά µέχρι και µερικά µέτρα. [49]

50 Σχήμα Χρησιµοποίηση του γραµµικού ποτενσιόµετρου για την µέτρηση της στάθµης υγρού σε δοχείο. Στο σχήµα , πιο πάνω, φαίνεται πως µπορεί να χρησιµοποιηθεί ένα γραµµικό ποτενσιόµετρο για την µέτρηση της στάθµης υγρού σε δοχείο. Η µεσαία λήψη παρακολουθεί τη στάθµη µε τη βοήθεια του πλωτήρα και του αντίβαρου. Τη τάση της µεσαίας λήψης παρακολουθούµε µε τη βοήθεια βολτοµέτρου, το οποίο έχουµε βαθµονοµήσει κατάλληλα. Τα γραµµικά ποτενσιόµετρα χρησιµοποιούνται σε διάφορες εφαρµογές, για παράδειγµα την καταγραφή της θέσης των αντικειµένων σε µία γραµµή παραγωγής και τον έλεγχο των διαστάσεων των αντικειµένων Περιστροφικά ποτενσιομετρα Τα περιστροφικά ποτενσιόµετρα µετρούν την γωνιακή µετατόπιση. Λειτουργούν µε την ίδια αρχή που έχουν τα γραµµικά που είδαµε προηγουµένως, επίσης χρησιµοποιούνται παρόµοια υλικά και τεχνικές. Η κύρια διαφορά είναι ότι το στοιχείο αντίστασης έχει την µορφή τόξου, επάνω στο οποίο ολισθαίνει η κινητή επαφή. Η κινητή επαφή περιστρέφεται επειδή είναι συνδεδεµένη µε τον άξονα εισόδου. Η τάση εξόδου είναι ανάλογη της γωνιακής µετατόπισης του άξονα.το περιστροφικό (κοινό) ποτενσιόµετρο είναι ίσως το όργανο µε την πιο διαδεδοµένη χρήση. Το ηλεκτρικό σήµα (τάση) στη µεσαία λήψη είναι συνήθως ανάλογο της γωνίας περιστροφής. Συνήθως η στροφή είναι περιορισµένη στις 360 αλλά υπάρχουν και ποτενσιόμετρα περισσοτέρων περιστροφών. [50]

51 Ο περιστροφικός µεταβλητός διαφορικός µετασχηµατιστής είναι το ακριβές ανάλογο του γραµµικού και χρησιµοποιείται για την µέτρηση γωνιών στροφής. Στην προκειµένη βέβαια περίπτωση ο πυρήνας στρέφεται αντί να ολισθαίνει. Για την µέτρηση γωνιών στροφής χρησιµοποιείται ακόµη το "σύγχρο" (synchro). Πρόκειται για συσκευή που µοιάζει µε µοτέρ εναλλασσόµενου ρεύµατος ως προς την κατασκευή. Σχήμα «Σύγχρο» για την µέτρηση γωνιών στροφής. Το σύγχρο έχει ένα στρεφόµενο πηνίο (ρότορα) που συνδέεται - µε ψήκτρες - σε µια πηγή εναλλασσόµενης τάσης. Στο στάτη υπάρχουν 3 τυλίγµατα τοποθετηµένα συµµετρικά στην περιφέρεια. Καθώς ο ρότορας στρέφεται, τα ρεύµατα που επάγονται στα τρία τυλίγµατα του στάτη εξαρτώνται από την θέση του ρότορα. Αποδεικνύεται ότι µε κατάλληλη σύγκριση των ρευµάτων αυτών, η γωνία στροφής του ρότορα µπορεί να προσδιορισθεί ακριβώς. Την εργασία αυτή την κάνει ο «αποδιαµορφωτής». Η φορά περιστροφής µπορεί επίσης να προσδιοριστεί. Οι συσκευή που περιγράψαµε είναι θαυµάσια όσον αφορά την ακρίβεια της είναι όµως αρκετά ακριβή. Παρακάτω, στο σχήµα , φαίνεται ένα περιστροφικό ποτενσιόµετρο, µίας στροφής. Στο σχήµα , φαίνεται ένα σπειροειδές ποτενσιόµετρο πολλών στροφών. Τέλος, στο σχήµα , φαίνεται µία άλλη µορφή ενός ποτενσιόµετρου πολλών στροφών. [51]

52 Σχήμα Περιστροφικό ποτενσιόµετρο. Σχήμα Σπειροειδές ποτενσιόµετρο. Σχήμα Μια άλλη µορφή ποτενσιόµετρου πολλών στροφών. Τα περιστροφικά ποτενσιόµετρα χρησιµοποιούνται σε πολλές εφαρµογές, από τα ηλεκτρονικά κυλιόµενα καθίσµατα, έως τα αεροσκάφη. [52]

53 2.6. Αισθητήρες για την μέτρηση της ταχύτητας και επιτάχυνσης Μετακίνηση, µετατόπιση, ονοµάζεται η απόσταση από κάποιο σηµείο αναφοράς προς κάποια δεδοµένη κατεύθυνση. Εάν αυτή µετριέται σε ευθεία γραµµή µιλάµε για γραµµική µετατόπιση, ενώ αν µετριέται µε τη βοήθεια µιας γωνίας περιστροφής ονοµάζεται γωνιακή µετατόπιση. Ως αισθητήρας µετακίνησης, µετατόπισης, ορίζεται ο αισθητήρας ο οποίος µετρά µια µετατόπιση, ανιχνεύει την κίνηση ή υπολογίζει την θέση ενός αντικειµένου.η κίνηση ενός στερεού σώµατος περιγράφεται από την ταχύτητά του. Ταχύτητα u, (velocity), είναι ο ρυθµός µεταβολής της µετακίνησης, µετατόπισης x, µε το χρόνο t, και είναι διανυσµατική ποσότητα. Αντίθετα το µέτρο της ταχύτητας (speed) είναι βαθµωτή ποσότητα. Για γραµµικό σύστηµα η ταχύτητα και το µέτρο της είναι: u = dx * dt (ταχύτητα), (µέτρο) Η ταχύτητα µερικών αντικειµένων µπορεί επίσης να υπολογιστεί µε έναν π.χ. αισθητήρα πίεσης- ύψους. Για παράδειγµα, η ταχύτητα καθόδου ενός αεροπλάνου, συσχετίζεται µε την µεταβολή του ύψους του και της πίεσης. Εποµένως, οι µέθοδοι που ανιχνεύουν την ταχύτητα περιλαµβάνουν και εκείνες που ήδη έχουµε αναφέρει σε προηγούµενα κεφάλαια, για την µέτρηση της µετακίνησης, για την µέτρηση της πιέσεως κ.λ.π 2.7. Για την μέτρηση της ταχύτητας Μια κλασική διάταξη για τη µέτρηση της ταχύτητας είναι ο γνωστός ρυθµιστής του Watt όπου η µετατόπιση µιας περιστρεφόµενης σφαίρας αντιστοιχίζεται µε την γωνιακή ταχύτητα. Μια άλλη προφανής µέθοδος µέτρησης της ταχύτητας είναι η διαφόριση της µετατόπισης ως προς τον χρόνο, η οποία µπορεί να γίνει αριθµητικά ή ηλεκτρικά, µε το πρόβληµα αυτής της µεθόδου να επικεντρώνεται στην αύξηση του θορύβου του σήµατος αφού η διαφόριση γενικά ενισχύει το θόρυβο που υπάρχει στο σήµα µετατόπισης. [53]

54 Οι πιο βασικοί µέθοδοι µέτρησης της ταχύτητας είναι : Με χρήση µετατροπέων, αισθητήρων ταχύτητας Ταχογεννήτριες Με χρήση µετατροπέων - αισθητήρων ταχύτητας κινητού πηνίου και κινητού µαγνήτη Αυτοί είναι µετατροπείς ηλεκτροµηχανικού τύπου, όπως : Κινητού πηνίου ή κινητού µαγνήτη. Και οι δύο αυτοί τύποι στηρίζονται στην επαγωγή της τάσης στο πηνίο όταν υπάρχει σχετική κίνηση του πηνίου ως προς τον πυρήνα ο οποίος είναι ένας µόνιµος µαγνήτης. Στο σχήµα , πιο κάτω, εικονίζεται ένας µετατροπέας κινητού πηνίου. Οι µετατροπείς αυτού του τύπου αποτελούνται από πηνίο από λεπτό σύρµα. Το λεπτό σύρµα χρησιµοποιείται για να αυξηθεί η ευαισθησία του µετατροπέα. Με το σύστηµα µόνιµων µαγνητών η µαγνητική επαγωγή που µπορεί να δηµιουργηθεί είναι η µέγιστη. Οι µετατροπείς του παραπάνω τύπου συχνά χρησιµοποιούνται για την µέτρηση της ταχύτητας ταλαντώσεων. Σχήμα Μετατροπέας ταχύτητας κινητού πηνίου. Στο παρακάτω σχήµα βλέπουµε και την κατασκευή ενός µετατροπέα ταχύτητας κινητού µαγνήτη αυτή την φορά. Η οποία όπως καταλαβαίνουµε είναι διαφορετική ώστε να επιτρέπεται η κίνηση του µαγνήτη. [54]

55 Σχήμα Μετατροπέας ταχύτητας κινητού µαγνήτη Ταχογεννήτριες Καταρχάς, ταχύµετρο, ονοµάζεται κάθε συσκευή που χρησιµοποιείται για την µέτρηση περιστροφής κάποιου άξονα. Γεννήτρια, ονοµάζεται η συσκευή που µετατρέπει την κινητική - µηχανική ενέργεια σε ηλεκτρική. Έτσι η ταχογεννήτρια είναι µια συσκευή η οποία όταν οδηγείται από µια περιστροφική µηχανική δύναµη παράγει µια ηλεκτρική έξοδο ανάλογη της ταχύτητας περιστροφής της. Οι ταχογεννήτριες συνδέονται στον περιστρεφόµενο άξονα, του οποίου την ταχύτητα θέλουµε να µετρήσουµε. Αυτό µπορεί να γίνει µε διάφορους τρόπους, όπως µε άµεση ζεύξη ή µε τη βοήθεια ιµάντων ή γραναζιών. Οι ταχογεννήτριες διακρίνονται ως συνεχούς ή εναλλασσόµενου ρεύµατος. Στα σχήµατα και , παρακάτω, βλέπουµε την µορφή τους. Η ταχογεννήτρια συνεχούς ρεύµατος, είναι µια συνηθισµένη γεννήτρια συνεχούς ρεύµατος της οποίας η κατασκευή είναι προσεγµένη για να έχει καλή ακρίβεια και ευαισθησία. Όπως είναι γνωστό η τάση εξόδου µιας γεννήτριας συνεχούς ρεύµατος είναι ανάλογη της ταχύτητας περιστροφής του άξονα. Η ταχογεννήτρια συνεχούς ρεύµατος διαφέρει από τις γεννήτριες συνεχούς ρεύµατος στο ότι κάποια µέρη της έχουν σχεδιαστεί µε ειδικό τρόπο ώστε να βελτιώνουν την ακρίβεια που µπορεί να επιτευχθεί στον προσδιορισµό της ταχύτητας, ενώ σε µια απλή γεννήτρια σκοπός είναι η παραγωγή ηλεκτρικής ισχύος. Η τάση τώρα εξόδου αλλάζει πολικότητα όταν αλλάξει η φορά περιστροφής του άξονα. Οι ταχογεννήτριες ακριβείας χρησιµοποιούν µόνιµο µαγνήτη αντί τυλίγµατος διέγερσης. Όσον αφορά τώρα για τις ταχογεννήτριες εναλλασσόµενου ρεύµατος, από το όνοµα τους καταλαβαίνουµε ότι παράγουν µια εναλλασσόµενη έξοδο. Οι [55]

56 ταχογεννήτριες εναλλασσόµενου ρεύµατος είναι κινητήρες κλωβού δύο τυλιγµάτων συνήθως.το ένα τύλιγµα τροφοδοτείται µε εναλλασσόµενο ρεύµα και λόγω της περιστροφής επάγεται στο άλλο τύλιγµα µια εναλλασσόµενη τάση της οποίας το πλάτος είναι ανάλογο της ταχύτητας περιστροφής. Σχήμα Μορφή ταχογεννήτριας συνεχούς ρεύµατος. Σχήμα Μορφή ταχογεννήτριας εναλλασσόµενου ρεύµατος. Οι ταχογεννήτριες γενικά χρησιµοποιούνται σε µεγάλη κλίµακα. Ο άξονας τους µπορεί να συνδεθεί µε τον άξονα την ταχύτητα του οποίου επιθυµούµε να µετρήσουµε. Επίσης υπάρχουν ταχογεννήτριες φορητές των οποίων ο άξονας εφάπτεται µε τον άξονα του οποίου την ταχύτητα µετράνε για κάποιο χρονικό διάστηµα ώσπου να παρθεί η µέτρηση. Υπάρχουν ταχογεννήτριες που για την κίνησή τους χρειάζονται ροπή µερικών δεκάκις χιλιοστών του Kpm. Η απεικόνιση του αριθµού των στροφών µπορεί να είναι ψηφιακή ή αναλογική. [56]

57 Σχήμα Φορητές ταχογεννήτριες. Τέλος, να τονίσουµε, ότι για την µέτρηση της ταχύτητας υπάρχουν και άλλοι µέθοδοι, ενδεικτικά αναφέρουµε, την στροβοσκοπική µέθοδο και την µέθοδο µε κωδικοποιητές Για την μέτρηση της επιτάχυνσης Οι µετατροπείς που µετρούν την επιτάχυνση λέγονται επιταχυνσιόµετρα. Τα επιταχυνσιόµετρα χωρίζονται βασικά σε 2 κατηγορίες: Τα επιταχυνσιόµετρα ανοικτού βρόχου, και τα επιταχυνσιόµετρα κλειστού βρόχου (ή σερβοεπιταχυνσιόµετρα) Επιταχυνσιόµετρα ανοικτού βρόχου Τα περισσότερα επιταχυνσιόµετρα ανοικτού βρόχου βασίζονται στο σύστηµα του σχήµατος , παρακάτω. ιαφέρουν µόνο ως προς διάφορες κατασκευαστικές λεπτοµέρειες, όπως το είδος του ελατηρίου, του αποσβεστήρα κ.λ.π. Αυτός ο βασικός τύπος επιταχυνσιοµέτρου αποτελείται από ένα περίβληµα το οποίο πακτώνεται σε µια επιφάνεια την επιτάχυνση της οποίας θέλουµε να µετρήσουµε ως προς ένα ακίνητο σύστηµα αναφοράς. Μέσα στο περίβληµα υπάρχει ένα σώµα µε µάζα Μ το οποίο στηρίζεται στο περίβληµα µέσω ενός ελατηρίου µε σταθερά Κ και ενός αποσβεστήρα που είναι ένα σύστηµα που η δύναµη αντίδρασης του είναι ανάλογη της ταχύτητας µετατόπισης, µε σταθερά Β. [57]

58 Σχήμα Βασικός τύπος επιταχυνσιόµετρου. Τα βασικότερα επιταχυνσιόµετρα ανοικτού βρόχου είναι τα εξής : Τα πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα Τα επιταχυνσιόµετρα µε ποτενσιόµετρο Τα επιταχυνσιόµετρα µε γραµµικό µεταβλητό διαφορικό µετασχηµατιστή Τα επιταχυνσιόµετρα µε µετατροπέα πιεζοαντίστασης και Τα ηµιαγωγικά επιταχυνσιόµετρα Πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα: Τα πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα είναι από τους πιο διαδεδοµένους τύπους επιταχυνσιοµέτρων και χρησιµοποιούνται γενικά σε µεγάλη κλίµακα για δυναµικές µετρήσεις. Στο σχήµα , παρακάτω,εικονίζεται µία χαρακτηριστική κατασκευή ενός πιεζοηλεκτρικού επιταχυνσιοµέτρου. Η µάζα Μ πιέζει τον πιεζοηλεκτρικό κρύσταλλο ο οποίος συνήθως βρίσκεται σε τάση ακόµη και για µηδενική επιτάχυνση. Αυτό γίνεται για να µπορεί ο µετατροπέας να µετράει επιταχύνσεις και προς τις δύο φορές ενώ ο κρύσταλλος θα βρίσκεται υπό πίεση και δεν θα καταπονείται σε εφελκυσµό.το διάφραγµα βιδώνεται συνήθως και έτσι µέσω του ελαστικού στοιχείου εξασκείται η µόνιµη πίεση στον κρύσταλλο. Σχήμα Κατασκευή ενός πιεζοηλεκτρικού επιταχυνσιόµετρου. Επίσης υπάρχουν και κατασκευές όπου ο κρύσταλλος καταπονείται σε κάµψη ή διάτµηση. Αυτά τα επιταχυνσιόµετρα έχουν ορισµένα πλεονεκτήµατα. Η ευαισθησία [58]

59 κάθετης διεύθυνσης είναι καλή (Ευαισθησία κάθετης διεύθυνσης, λέγεται η ευαισθησία που παρουσιάζει το επιταχυνσιόµετρο σε επιταχύνσεις µε διεύθυνση κάθετη προς τη διεύθυνση λειτουργίας του). Το επιταχυνσιόµετρο µε καταπόνηση σε κάµψη έχει µεγάλη τάση εξόδου και καλή συµπεριφορά στις χαµηλές συχνότητες. (α) Σχήμα Πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα µε καταπόνηση (α) διάτµησης, και (β) κάµψης. (β) Τα κύρια πλεονεκτήµατα των πιεζοηλεκτρικών επιταχυνσιοµέτρων είναι: η µεγάλη τάση εξόδου, και µεγάλη φυσική συχνότητα τους, ω, πράγµα που τα καθιστά κατάλληλα για µετρήσεις επιταχύνσεων που περιέχουν υψηλές αρµονικές (απότοµες µεταβολές επιτάχυνσης). Υπάρχουν πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα µε πολύ µικρό όγκο γραµµάρια). Τα πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα εµφανίζουν συχνά καλή απόκριση σε υψηλές συχνότητες αλλά φτωχή απόκριση στις χαµηλές συχνότητες. Παράγουν σχετικά υψηλές τάσεις εξόδου αλλά αυτές συνοδεύονται συχνά και από θόρυβο. Η περιοχή συχνοτήτων λειτουργίας µπορεί να φθάσει µέχρι µερικές δεκάδες ΚΗΖ για τις κανονικές θερµοκρασίες λειτουργίας. Στις χαµηλές συχνότητες συνήθως η περιοχή συχνοτήτων λειτουργίας αρχίζει από µερικά ΗΖ. Υπάρχουν όµως και πιεζοηλεκτρικά επιταχυνσιόµετρα που η περιοχή συχνοτήτων λειτουργίας τους αρχίζει από 0,1 ΗΖ. [59]

60 Η ακρίβεια τους είναι συνήθως 1% της πλήρους κλίµακας. Οι µέγιστες ενδείξεις των πιεζοηλεκτρικών επιταχυνσιοµέτρων είναι από µερικά έως χιλιάδες g (g:επιτάχυνση της βαρύτητας της γης). Το µειονέκτηµα των πιεζοηλεκτρικών επιταχυνσιοµέτρων είναι η αδυναµία τους να µετρήσουν σταθερή επιτάχυνση. Επιταχυνσιόµετρα µε ποτενσιόµετρο: Σε αυτόν τον τύπο το ποτενσιόµετρο χρησιµοποιείται για την µέτρηση της θέσης X εξ της µάζας Μ ως προς το περίβληµα. Η αντίσταση στηρίζεται στο περίβληµα ενώ η κινητή επαφή παρασύρεται από την κίνηση της µάζας. Αυτοί οι τύποι επιταχυνσιόµετρων χρησιµοποιούνται για µέτρηση επιταχύνσεων που δεν µεταβάλλονται γρήγορα. Μπορούν να µετρήσουν επιταχύνσεις µέχρι µερικές δεκάδες g. Η ακρίβεια τους είναι συνήθως γύρω στο 1% της πλήρους απόκλισης. Για µεγάλες θερµοκρασίες η ακρίβεια µειώνεται. Η φυσική τους συχνότητα είναι συνήθως µερικές δεκάδες Hz. Eπιταχυνσιόµετρα µε γραµµικό µεταβλητό διαφορικό µετασχηµατιστή: Τα επιταχυνσιόµετρα αυτά χρησιµοποιούν γραµµικό µεταβλητό διαφορικό µετασχηµατιστή για την µέτρηση της X εξ. Τα πηνία πρέπει να συνδεθούν µε το περίβληµα και ο οπλισµός µε την µάζα Μ. Μπορούν να χρησιµοποιηθούν για επιταχύνσεις µέχρι αρκετές εκατοντάδες g.η φυσική τους συχνότητα φτάνει συνήθως µέχρι αρκετές εκατοντάδες Hz. Η ακρίβεια τους είναι καλύτερη από 2% της πλήρους κλίµακας. Eπιταχυνσιόµετρα µε µετατροπέα πιεζοαντίστασης: Υπάρχουν δύο είδη.το ένα είδος χρησιµοποιεί ελεύθερη πιεζοαντίσταση και το άλλο προσκολληµένη πιεζοαντίσταση. Τα χαρακτηριστικά και των δύο τύπων είναι περίπου ίδια. Ένα βασικό πλεονέκτηµα αυτών των επιταχυνσιοµέτρων είναι το ότι το βάρος και ο όγκος τους είναι σχετικά µικρός. Μετρούν επιταχύνσεις πολλών εκατοντάδων g. Η φυσική τους συχνότητα φτάνει µέχρι αρκετές εκατοντάδες Hz. Γι αυτό µπορούν να χρησιµοποιηθούν για επιταχύνσεις που µεταβάλλονται σχετικά γρήγορα. Η ακρίβεια τους είναι περίπου 1% της πλήρους κλίµακας. Ηµιαγωγικά επιταχυνσιόµετρα: Χρησιµοποιούν κάποιο ηµιαγωγό για την µέτρηση της µετατόπισης ή της αδρανειακής δύναµης και µετρούν επιταχύνσεις µερικές εκατοντάδες g. [60]

61 Επιταχυνσιόµετρα κλειστού βρόχου Τα επιταχυνσιόµετρα κλειστού βρόχου έχουν πολύ µεγαλύτερη ακρίβεια από τα αντίστοιχα του ανοικτού βρόχου. Τα επιταχυνσιόµετρα κλειστού βρόχου δεν διαθέτουν ελατήριο. Εδώ, το ρόλο του ελατηρίου παίζει η µαγνητική ροπή. Η µη ύπαρξη του ελατηρίου δίνει καλύτερη γραµµικότητα στο σύστηµα. Έχουν µια µάζα Μ επάνω στην οποία όταν εµφανιστεί επιτάχυνση, ασκείται µία αδρανειακή δύναµη η οποία τείνει και να κινήσει την µάζα. Όταν η επιτάχυνση είναι µηδενική, η µάζα είναι τοποθετηµένη σε ένα σηµείο το οποίο ονοµάζεται σηµείο αναφοράς, και όταν εµφανιστεί επιτάχυνση η µάζα τείνει να µετακινηθεί λόγω της αδρανειακής δύναµης από το σηµείο αναφοράς. Η µετακίνηση αυτή µετριέται από κάποιον µετατροπέα θέσης και µεταφέρεται σε ένα ηλεκτρικό σήµα ανάλογου µεγέθους το οποίο αφού ενισχυθεί τροφοδοτεί ένα ηλεκτροµηχανικό µετατροπέα που µετατρέπει µε τη σειρά του το ηλεκτρικό σήµα σε δύναµη. Η δύναµη αυτή εξασκείται στην µάζα και εξισορροπεί την αδρανειακή δύναµη. Το ρεύµα που τροφοδοτεί τον ηλεκτροµηχανικό µετατροπέα εξόδου έχει ένταση ανάλογη της επιτάχυνσης και κατά συνέπεια η ένταση του ρεύµατος που διαρρέει τον µετατροπέα είναι ένα µέτρο της επιτάχυνσης. Όλα αυτά φαίνονται καλύτερα στο σχήµα που ακολουθεί. Σχήμα Ένα επιταχυνσιόµετρο κλειστού βρόχου. Η περιοχή συχνοτήτων λειτουργίας τους φτάνει τα 100Hz περίπου. Οι µέγιστες ενδείξεις τους φτάνουν σε αρκετές δεκάδες g. Η ακρίβεια τους είναι καλύτερη από 0,1% της πλήρους κλίµακας. [61]

62 2.9. Αισθητήρες για την μέτρηση της ροής των ρευστών και της στάθμης των υγρών - ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΡΟΗΣ Παρόλο που η κίνηση του στερεού σώµατος περιγράφεται καλύτερα από την ταχύτητά του, η κίνηση ενός ρευστού( υγρό ή αέριο ) περιγράφεται από τη ροή του. Ροή, είναι η συνεχής κίνηση ενός ρευστού. Η µέτρηση της ροής εφαρµόζεται σε υγρά και αέρια και κάποιες φορές σε κάποια στερεά όταν αυτά κινούνται έχοντας τα βασικά χαρακτηριστικά των ρευστών. Η µέτρηση της ροής πραγµατοποιείται σε ένα ευρύ πεδίο διαφορετικών εφαρµογών, από τις ιατρικές εφαρµογές, όταν π.χ καταγράφουµε την ροή του αίµατος, έως τις εφαρµογές µεγάλης κλίµακας όπως είναι οι υδροηλεκτρικοί σταθµοί παραγωγής ενέργειας. Ακόµα έχουν µεγάλο πεδίο εφαρµογών όσο αφορά τους οικιακούς σκοπούς. Το απλούστερο από τα αισθητήρια της κατηγορίας αυτής είναι το κοινό όργανο µέτρησης της κατανάλωσης νερού που χρησιµοποιείται στα σπίτια µας. Μετράει ποσότητα υγρού και όχι ροή (ποσότητα ανά µονάδα χρόνου) και χρησιµοποιεί για τον σκοπό αυτό περιστρεφόµενο δίσκο που εγκλωβίζει στο περίβληµα του οργάνου ποσότητα υγρού και την οδηγεί στην έξοδο. Έτσι οι περιστροφές του δίσκου αντιστοιχούν σε καθορισµένη ποσότητα υγρού. Μια άλλη οµάδα αισθητήρων ροής χρησιµοποιούν στην ουσία ένα σωλήνα Venturi για την µέτρηση. Όπως είναι γνωστό όταν ο σωλήνας ροής στενεύει η πίεση πέφτει και η πτώση πίεσης είναι ανάλογη της παροχής (υπό συνθήκες). Μια τρίτη οµάδα τέτοιων αισθητηρίων χρησιµοποιεί ένα µικροσκοπικό στρόβιλο. Όταν η ροή περάσει µέσα από το αισθητήριο, ο στρόβιλος περιστρέφεται µε ταχύτητα που είναι ανάλογη της παροχής (υπό συνθήκες). Στη συνέχεια βέβαια απαιτείται αισθητήριο ταχύτητας. Τα αισθητήρια αυτά που περιγράψαµε πιο πάνω, έχουν το κοινό χαρακτηριστικό ότι πρέπει να παρεµβληθούν σε σειρά στο κύκλωµα του οποίου µετριέται η παροχή. Πρόσφατα αναπτύχθηκαν αισθητήρια που δεν απαιτούν κάτι τέτοιο και τα οποία χρησιµοποιούν ένα ποµπό και ένα δέκτη υπερήχων και η λειτουργία τους βασίζεται στο ότι η ταχύτητα διάδοσης του υπερήχου σε ένα υγρό [62]

63 εξαρτάται εκτός των άλλων και από την ταχύτητα του υγρού. Είναι σηµαντικό να επιλέγουµε την σωστή µορφή µέτρησης ώστε αυτή να ταιριάζει µε την εφαρµογή µας. Ο ογκοµετρικός ρυθµός ροής π.χ, µπορεί να χρησιµοποιηθεί όταν µετράµε το ποσό του υγρού που γεµίζει µία δεξαµενή δεδοµένου µεγέθους. Όµως, η µέτρηση της ροής της µάζας µπορεί να είναι πιο κατάλληλο µέγεθος όταν γεµίζουµε ένα αεροσκάφος µε καύσιµο, επειδή η εµβέλεια πτήσης του αεροσκάφους καθορίζεται από την µάζα και όχι από τον όγκο του καυσίµου. Πολλές φορές πάλι µπορεί να είναι σηµαντική η µέτρηση της ταχύτητας της ροής, όπως για παράδειγµα συµβαίνει κατά τον υπολογισµό της ταχύτητας ενός αεροσκάφους που γίνεται µετρώντας την πίεση του αέρα γύρω από το αεροσκάφος. Για να µπορούµε να κατανοήσουµε την φύση της ροής και να την χρησιµοποιήσουµε µε τον καλύτερο δυνατό τρόπο θα πρέπει να µπορούµε να την ποσοτικοποιήσουµε και να την µετράµε κατάλληλα. Στους αισθητήρες ροής ρευστών µετράµε τον λόγο του όγκου του ρευστού που περνά από τον αισθητήρα ανά µονάδα του χρόνου, δηλαδή µε λίγα λόγια την παροχή. Οι πιο πολλοί αισθητήρες ροής βασίζονται στον νόµο του Bernoulli (βασική εξίσωση της υδροδυναµικής): P + pgh + 1pu 2 = σταθ. (για ιδανικά ρευστά, χωρίς τριβές). όπου, (P) η υδροστατική πίεση, (p) η πυκνότητα του ρευστού και (u) η ταχύτητα του ρευστού σε ένα σηµείο., (g) η επιτάχυνση της βαρύτητας και (h) το ύψος που βρίσκεται το ρευστό σε σχέση µε ένα επίπεδο αναφοράς. Είδη μετρητών ροής Τα βασικότερα είδη µετρητών ροής είναι : Μετρητές παροχής διαφορικού τύπου Ηλεκτροµαγνητικοί µετρητές παροχής Μετρητές παροχής µε υπερήχους Άλλοι µετρητές ροής [63]

64 Μετρητές παροχής διαφορικού τύπου Στο σχήµα , παρακάτω εικονίζεται η αρχή λειτουργίας ενός σωλήνα βεντουριµέτρου όπου ο διαφορικός αισθητήρας πίεσης µετράει την διαφορά πίεσης p = p1 p2 µεταξύ µεγάλης διατοµής S1 και µικρής διατοµής S2 του βεντουριµέτρου. Η ταχύτητα U1 του εισερχόµενου ρευστού εφαρµόζοντας τον νόµο του Bernoulli, δίνει : όπου p η πυκνότητα του ρευστού. U = [2( p p ) / p(s2 / s2 1)]1/ 2 Σχήμα Η αρχή λειτουργίας ενός σωλήνα βεντουριµέτρου. Άρα, µε το βεντουρίµετρο και µε ένα διαφορικό αισθητήρα πίεσης µπορούµε να µετράµε την ταχύτητα και την παροχή. Ένας άλλος αισθητήρας ροής, είναι το ανεµόµετρο θερµού σύρµατος( hot-wire anemometer) και εφαρµόζεται κυρίως στην ανεµοµετρία (για µέτρηση ταχύτητας αερίων). Εικονίζεται στο σχήµα , παρακάτω. Σχήμα Άλλος ένας αισθητήρας ροής, το ανεµόµετρο θερµού σύρµατος ( Hot-wire anemometer ). [64]

65 Τα ανεµόµετρα θερµού σύρµατος περιέχουν όλες τις απαιτούµενες πληροφορίες για την βαθµονόµηση τους µε την µορφή γραφικών παραστάσεων, έτσι ώστε η ταχύτητα του αερίου να µπορεί να υπολογιστεί εύκολα από τις τιµές τάσης ή ρεύµατος. Χρησιµοποιούνται για να µετρούν µεγάλο εύρος ταχυτήτων µέχρι και υπερηχητικές ταχύτητες Ηλεκτροµαγνητικοί µετρητές παροχής Πιο κάτω στο σχήµα , φαίνεται επίσης η αρχή λειτουργίας ενός ηλεκτροµαγνητικού µετρητή παροχής όπως λέγεται. Σχήμα α) Αρχή λειτουργίας ηλεκτροµαγνητικού µετρητή παροχής, β) Κατανοµή δυναµικού σε µία τοµή του σωλήνα. Ο σωλήνας µέσα στον οποίο ρέει το ρευστό βρίσκεται µέσα στο µαγνητικό πεδίο που δηµιουργείται από έναν ηλεκτροµαγνήτη. Ο ηλεκτροµαγνήτης µπορεί να τροφοδοτείται µε συνεχές ή µε εναλλασσόµενο ρεύµα. Θεωρούµε αρχικά ότι ο ηλεκτροµαγνήτης τροφοδοτείται µε συνεχές ρεύµα. Το ρευστό θεωρείται αγώγιµο οπότε θα αναπτυχθεί ένα ηλεκτρικό πεδίο. Έτσι µεταξύ δύο σηµείων της περιφέρειας του σωλήνα εµφανίζονται τάσεις. Για στατικό µαγνητικό πεδίο µε επαγωγή Β η τάση αυτή ισούται µε : V = B d u, όπου d η διάµετρος του σωλήνα και u η ταχύτητα ροής. Το υλικό του σωλήνα πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να επιτρέπει την δίοδο του µαγνητικού πεδίου και δεν πρέπει να είναι αγώγιµο για να µην βραχυκυκλώνει την τάση που [65]

66 αναπτύσσεται. Στα άκρα της διαµέτρου που είναι κάθετη στο µαγνητικό πεδίο και στην διεύθυνση της ροής τοποθετούνται δύο ηλεκτρόδια. Σχήμα Τµήµα του σωλήνα του µετρητή µε τις φλάντζες και τα ηλεκτρόδια. Στο σχήµα , παραπάνω, από την αξονική κατανοµή του δυναµικού παρατηρείται ότι κοντά στα άκρα 1-4 και 2-3 του πεδίου παρατηρείται µία εξασθένηση της τάσης. Αυτή η εξασθένηση µπορεί να επηρεάζει την τάση και στο κέντρο του πεδίου όπου βρίσκονται τα ηλεκτρόδια. Για να αποφευχθεί αυτό το φαινόµενο πρέπει το µήκος του ηλεκτροµαγνήτη να είναι αρκετά µεγαλύτερο από την διάµετρο του αγωγού. Η τροφοδοσία του ηλεκτροµαγνήτη στην πράξη γίνεται µε εναλλασσόµενο ρεύµα. Αποφεύγεται το συνεχές για να µην παραµορφώνεται η συµµετρική κατανοµή ταχυτήτων και για να εµποδίζεται η εναπόθεση θετικών ιόντων στο αρνητικό ηλεκτρόδιο. Αν η τροφοδοσία του ηλεκτροµαγνήτη είναι εναλλασσόµενη, τότε η τάση µεταξύ των δύο ηλεκτροδίων είναι : V = B d u sin ωt + K ω B cos ωt, όπου Κ µία σταθερά. Σε πραγµατικά ρευστά η ταχύτητα ροής δεν είναι σταθερή κατά µήκος της διαµέτρου του σωλήνα, υπάρχει µια κατανοµή ταχυτήτων. Σε περίπτωση συµµετρικής κατανοµής ως προς το κέντρο του σωλήνα η επαγόµενη τάση είναι ανάλογη της µέσης ταχύτητας ροής. Μη συµµετρική όµως κατανοµή ταχυτήτων επιδρά στο αποτέλεσµα της µέτρησης. [66]

67 Μετρητές παροχής µε υπερήχους Στο σχήµα , πιο κάτω, φαίνεται ένας άλλος µετρητής παροχής χρόνου µετάβασης όπως λέγεται, µε υπερήχους. Σχήμα Αρχή λειτουργίας µετρητή παροχής χρόνου µετάβασης. Εκτός από τον µετρητή παροχής χρόνου µετάβασης υπάρχει και ο µετρητής παροχής Doppler, η αρχή λειτουργίας του οπίου φαίνεται στο ακόλουθο σχήµα Σχήμα Αρχή λειτουργίας µετρητή παροχής Doppler Άλλοι µετρητές ροής Τέλος, ένας άλλος µετρητής ροής εικονίζεται στο σχήµα , παρακάτω, όπου φαίνεται η αρχή λειτουργίας του λεγόµενου σωλήνα Pitot. [67]

68 Σχήμα Αρχή λειτουργίας σωλήνα Pitot. Οι σωλήνες Pitot βρίσκουν µεγάλη εφαρµογή στην µέτρηση ταχύτητας αεροπλάνων. Για την χρησιµοποίηση των σωλήνων αυτών πρέπει να είναι γνωστή η διεύθυνση της ταχύτητας. Σφάλµατα στην µέτρηση µπορούν να προκύψουν από κακή ευθυγράµµιση του σωλήνα Pitot µε την διεύθυνση της ροής, καθώς και από το ότι η διάµετρος του σωλήνα δεν είναι µηδενική. - ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΥΓΡΩΝ Σε πάρα πολλές εφαρµογές στην βιοµηχανία, είναι επιθυµητό να παρακολουθούµε την στάθµη σε δοχεία υγρών. Για το σκοπό αυτό υπάρχουν διαφόρων ειδών αισθητήρια στάθµης. Τα περισσότερα από αυτά χρησιµοποιούν κάποιο πλωτήρα σε συνδυασµό µε ένα αισθητήριο γραµµικής ή γωνιακής θέσης. Ακόµη υπάρχει η δυνατότητα µέτρησης της στάθµης µετρώντας την πίεση στον πυθµένα κάποιου δοχείου. Όσο αφορά την µέτρηση της στάθµης, οι πιο βασικοί µετρητές στάθµης είναι: Οι µετρητές στάθµης µε υπέρηχους Οι µετρητές µε ηλεκτροµαγνητική εκποµπή ή µε εκποµπή Laser. Οι µετρητές µε επιπλέον σώµα Οι µετρητές µε βυθιζόµενο σώµα (βυθοµέτρηση) [68]

69 Οι µετρητές µε µέτρηση πίεσης Οι µετρητές χωρητικότητας Γενικά, οι αισθητήρες στάθµης υγρών µετρούν το ύψος ή την ποσότητα του υγρού και χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: Της συνεχούς ανίχνευσης της µεταβολής του ύψους, και Της διακριτής ανίχνευσης της µεταβολής του ύψους Στην συνεχή ανίχνευση της στάθµης υγρών, χρησιµοποιούνται π.χ. κυλινδρικοί πυκνωτές, όπως φαίνεται στο σχήµα , παρακάτω. Σχήμα (a) Κυλινδρικοί πυκνωτές για την συνεχή ανίχνευση της στάθµης υγρών, και (b) κύκλωµα γέφυρας µε ενισχυτή για την µέτρηση της στάθµης υγρού της δεξαµενής. Εδώ, το υγρό µέσα στη δεξαµενή παίζει τον ρόλο του διηλεκτρικού εποµένως η χωρητικότητα του πυκνωτή γίνεται µεγαλύτερη όσο αυξάνεται και η στάθµη της δεξαµενής. Στην τεχνική και αυτή πολλές φορές χρησιµοποιούνται δύο κυλινδρικοί πυκνωτές,µε τον δεύτερο κυλινδρικό πυκνωτή να χρησιµοποιείται σαν πυκνωτής αναφοράς τοποθετούµενος κοντά στον πυθµένα της δεξαµενής. ίπλα, στο σχήµα b), φαίνεται ένα ηλεκτρικό κύκλωµα σε σύνδεση γέφυρας µε ενισχυτή, FET για την µέτρηση της στάθµης του υγρού της δεξαµενής. Επίσης στο σχήµα , εικονίζεται µια δεξαµενή καθώς και οι διάφοροι µέθοδοι µέτρησης της στάθµης του υγρού της δεξαµενής. (για την συνεχή ανίχνευση). [69]

70 Σχήμα Οι διάφοροι µέθοδοι µέτρησης της στάθµης του υγρού της δεξαµενής. Βλέπουµε τις µεθόδους µέτρησης του υγρού της δεξαµενής, όπως: Μέτρηση της αγωγιµότητας του υγρού µε µεταλλική ράβδο. (resistance sensor) Μέτρηση µε αισθητήρα πιέσεως τοποθετηµένο στον πυθµένα. (pressure gage). Με αισθητήρα παραµόρφωσης, όπου η παραµόρφωση είναι ανάλογη του βάρους της δεξαµενής και άρα ανάλογη του ύψους της στάθµης του υγρού. (force transducer) Με αισθητήρα µετακίνησης ποτενσιόµετρου και, (float (arm linked to potentiometer). Με σύστηµα εκποµπής και λήψης υπέρηχων µετά από ανάκλασή τους στην επιφάνεια του υγρού της δεξαµενής, µε το ύψος της στάθµης να υπολογίζεται από την διαφορά του χρόνου µεταξύ εκποµπής και λήψης του παλµού των υπερήχων. (sonar unit. transmitter- receiver). Είδαµε έως τώρα κάποιους από τους πολλούς τρόπους που υπάρχουν για την µέτρηση της συνεχούς µεταβολής της στάθµης του υγρού σε µια δεξαµενή. Ας δούµε τώρα κάποια πράγµατα όσο αφορά την διακριτή ανίχνευση του ύψους της στάθµης του υγρού σε κάποια δεξαµενή. Στο σχήµα , παρακάτω, φαίνεται µια δεξαµενή µε δύο διακριτούς αισθητήρες στάθµης υγρού µε σκοπό να ενεργοποιείται µια αντλία νερού όταν η στάθµη του υγρού της δεξαµενής κατέβει κάτω από το ελάχιστο όριο και να σταµατάει όταν ανέβει σε έναµέγιστο όριο. Εδώ να τονίσουµε ότι, στην διακριτή ανίχνευση µεταβολής του ύψους ο αισθητήρας ουσιαστικά µας δείχνει αν η στάθµη του υγρού [70]

71 καλύπτει ή όχι τον αισθητήρα µε αποτέλεσµα το ηλεκτρονικό τµήµα του αισθητήρα να αλλάζει ανάλογα µε την περίσταση ψηφιακή κατάσταση από 1 σε 0, δηλαδή π.χ 5V ή 0V, µε αποτέλεσµα να ενεργοποιείται κάποιος ενδεικτικός λαµπτήρας ή να θέτετε σε κίνηση κάποια αντλία. Οι διακριτοί αισθητήρες µπορεί να είναι θερµίστορ (απλή και οικονοµική λύση), που αλλάζει η τιµή της αντιστάσεως τους όταν καλυφθούν από κάποιο υγρό λόγω ψύξεως (σχήµα a), ή µπορεί να είναι κρύσταλλος τοπικού ταλαντωτή και να αλλάζει η συχνότητα ταλάντωσης λόγω ψύξεως (σχήµα b), ή µπορεί να είναι κάποια οπτική διάταξη (σχήµα c) που αποτελείται από φωτοανιχνευτή και κάποιο ανακλαστήρα και έτσι µε την παρουσία του υγρού να έχουµε σκέδαση στην φωτεινή δέσµη. Σχήμα Σχήµα 3.42 (Πάνω) εξαµενή αποθήκευσης υγρού µε δύο διακριτούς αισθητήρες στάθµης.. (a) το θερµίστορ σαν διακριτός αισθητήρας, (b) κρύσταλλος τοπικού ταλαντωτή σαν διακριτός αισθητήρας, (c) οπτική διάταξη µε φωτοανιχνευτή και ειδικό ανακλαστήρα σαν διακριτός αισθητήρας [71]

72 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: «ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ» 3. Μαγνητικοί αισθητήρες Εδώ και πολλές δεκαετίες οι αισθητήρες µαγνητικού πεδίου χρησιµοποιούνται στην ανάλυση και τον έλεγχο της λειτουργίας χιλιάδων συσκευών και διατάξεων. Οι τεχνικές που χρησιµοποιούνται για την παραγωγή µαγνητικών αισθητήρων περιέχουν πολλές γνώσεις φυσικής και ηλεκτρονικών. Έντεκα από τις πιο κοινές τεχνικές που χρησι µοποιούνται για την ανίχνευση µαγνητικού πεδίου θα περιγραφούν και θα συγκριθούν. Αυτές είναι: search coil, flux-gate, optically pumped, nuclear precession, SQUID, Hall effect, magnetoresitive, magnetodiode, magnetotransistor, fiber optic και magneto-optic Τεχνολογίες µαγνητικών αισθητήρων. Οι µαγνητικοί αισθητήρες βοήθησαν στο να αναλυθούν και να ελεγχθούν εκατοντάδες παράγοντες για αρκετές δεκαετίες.οι υπολογιστές έχουν απεριόριστη µνή µη χάρη στη χρήση µαγνητικών αισθητήρων στους µαγνητικούς σκληρούς δίσκους και στις δισκέτες εγγραφής. Τα αεροπλάνα πετούν µε υψηλότερα στάνταρ ασφάλειας εξαιτίας της υψηλής σταθερότητας των διακοπτών χωρίς επαφή οι οποίοι έχουν µαγνητικούς αισθητήρες. Οι βιοµηχανίες έχουν υψηλή παραγωγικότητα εξαιτίας της υψηλής σταθερότητας και του χαµηλού κόστους των µαγνητικών αισθητήρων. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αισθανθείς το µαγνητικό πεδίο οι περισσότεροι από αυτούς βασίζονται στην στενή σχέση µεταξύ των µαγνητικών και ηλεκτρικών φαινοµένων. Στην εργασία θα περιγραφούν οι πιο διαδεδοµένες τεχνολογίες. Ένα κοινό στοιχείο όλων των εφαρµογών είναι ότι οι µαγνητικοί αισθητήρες εξασφαλίζουν µία αξιόπιστη τεχνολογία συγκρινόµενοι µε άλλες τεχνολογίες αισθητήρων. [72]

73 Πίνακας Μαγνητικά φαινόµενα στους αισθητήρες. Οι τεχνικές των µαγνητικών αισθητήρων εκ µεταλλεύονται µια ευρεία κλίµακα από αρχές της φυσικής και της χηµείας. Έντεκα από τις πιο κοινές τεχνολογίες παρουσιάζονται στον πίνακα , στο οποίο συγκρίνονται κατά προσέγγιση µε βάση την κλί µακα ευαισθησίας τους. Είναι ση µαντικό να σηµειώσουµε ότι η κλίµακα ευαισθησίας για κάθε είδος αισθητήρα επηρεάζεται από τα απαιτού µενα ηλεκτρονικά. Επιπλέον υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες όπως η απόκριση της συχνότητας, το µέγεθος και η ισχύς, που καθιστούν έναν αισθητήρα κατάλληλο για µία εφαρµογή. Ακολουθεί στη συνέχεια η ανάπτυξη των έντεκα τεχνολογιών. Πίνακας Πίνακας σύγκρισης µαγνητικών αισθητήρων. [73]

74 - Search-Coil Μαγνητόµετρο. Η αρχή πάνω στην οποία στηρίζεται το µαγνητό µετρο Search-Coil, Σχ , είναι ο νόµος του Faraday για την επαγωγή. Αν η µαγνητική ροή διαµέσου ενός σπειροειδή αγωγού αλλάζει, ένα ρεύµα προκαλείται στη σπείρα και µία τάση ανάλογη του µεγέθους της αλλαγής της ροής ανά µεσα στον αγωγό. Η ροή ανά µεσα στις σπείρες θα αλλάξει αν η σπείρα βρίσκεται σε µεταβαλλό µενο µε το χρόνο µαγνητικό πεδίο ή αν η σπείρα κινείται µέσα σε ένα ανοµοιογενές πεδίο. Τυπικά µία ράβδος από φερροµαγνητικό υλικό µε υψηλή µαγνητική διαπερατότητα εισάγεται µέσα στην σπείρα για να συγκεντρώσει το περιβάλλον µαγνητικό πεδίο και αυξήσει τη ροή της συχνότητας. Σχήμα Νόµος του Faraday. Η ευαισθησία του µαγνητο µέτρου Search-Coil εξαρτάται από την διαπερατότητα του υλικού στον πυρήνα, την επιφάνεια της σπείρας, των αριθµό των σπειρών και το ρυθµό µεταβολής της µαγνητικής ροής διαµέσου του πηνίου.η συχνότητα που ανταποκρίνεται στον αισθητήρα περιορίζεται από την ακτίνα του εξ επαγωγής πηνίου, η αντίσταση του οποίου καθορίζει τον χρόνο που χρειάζεται το επαγώµενο ρεύµα να διαχυθεί όταν το εξωτερικό πεδίο αποµακρύνεται. Όσο µεγαλύτερη είναι η επαγωγή τόσο πιο αργά διαχέεται το ρεύµα και όσο µικρότερη είναι η αντίσταση τόσο γρηγορότερα το ρεύµα διαχέεται. Στην πράξη παρόλα αυτά, η τάση που δίνουν τα ηλεκτρονικά µπορεί να περιορίζει την ευαισθησία και την απόκριση της συχνότητας του αισθητήρα. Αισθητήρες αυτού του τύπου µπορούν να ανιχνεύσουν πεδία ασθενή της τάξης 10-6 G και δεν υπάρχει άνω όριο στην κλί µακα ευαισθησίας τους. Η συνήθης κλί µακα συχνότητας τους είναι από 1Hz έως 1MHz, το άνω όριο καθορίζεται από την ακτίνα του πηνίου επαγωγής και της αντίστασης του. Οι αισθητήρες µπορεί να είναι µικροί ως 2in και µεγάλοι έως 50in. Ένας αισθητήρας ανίχνευσης µπορεί επίσης [74]

75 να λειτουργήσει ως πηνίο ανίχνευσης µε ενεργό τρόπο. Η µέθοδος ενεργού τρόπου περιέχει ενσωµατω µένο το πηνίο ανίχνευσης όπως ένα επαγωγικό στοιχείο σ ένα ηλεκτρικό κύκλω µα. Υπάρχουν δύο βασικά είδη κυκλωµάτων. Το ένα ενσωµατώνει µία επαγωγική γέφυρα ισορροπίας όπου µία επαγωγική αλλαγή στο ένα άκρο της γέφυρας παράγει µία µη ισορροπηµένη (out-of- balance)τάση στο κύκλω µα. Το δεύτερο είδος ενσωµατώνει ένα συνηχητικό κύκλω µα όπου µία αλλαγή στην επαγωγή έχει ως αποτέλεσµα µια µεταβολή στην συχνότητα του συνηχητικού κύµατος. Αυτό το κύκλωµα συχνά αναφέρεται και ως eddy-killed ταλαντωτής, αφού αγώγιµα υλικά κοντά στο ενεργό πηνίο θα επάγουν ρεύµατα eddy, τα οποία θα παράγουν µία αµοιβαία µεταβολή στην επαγωγή του κυκλώ µατος. Ένα παράδειγµα ενεργού πηνίου ανίχνευσης φαίνεται στο Σχ Σχήμα Search-Coil µαγνητόµετρο που λειτουργεί σαν ενεργό πηνίο ανίχνευσης. - Flux- Gate Μαγνητόµετρο. Το µαγνητόµετρο Flux-Gate φαίνεται στο Σχ και περιέχει ένα φερροµαγνητικό υλικό πλαισιω µένο από δύο πηνία.αυτό εκµεταλλεύεται την µαγνητική επαγωγή µαζί µε την υστέρηση που εισάγουν όλα τα φερροµαγνητικά υλικά. Υστέρηση είναι η εξάρτηση της κατάστασης του φυσικού συστή µατος από τη δική του προϊστορία. [75]

76 Σχήμα Flux Gate µαγνητόµετρο. Σ αυτή την περίπτωση ο όρος αναφέρεται στο γεγονός ότι η µαγνητική ροή διαµέσου του φερροµαγνητικού πυρήνα καθυστερεί λόγο µεταβολών στο µαγνητικό πεδίο. Όταν ένα ρεύµα εφαρµοστεί σ ένα από τα πηνία, το ρεύµα µαγνητίζει το πυρήνα, προκαλώντας τον έτσι να φτάσει για πρώτη φορά στην κατάσταση κορεσµού στο µισό κύκλο. Λόγω της υστέρησης η µαγνητική ροή διαµέσου του πυρήνα θα σχηµατίσει ένα βρόχο αν σχεδιαστεί µε την ένταση του µαγνητικού πεδίου. Αλλαγές της πυκνότητας ροής διαµέσου του πυρήνα αισθάνονται από το δεύτερο πηνίο. Καθώς ο πυρήνας οδηγείται στον κορεσµό η δυσκολία αυτού να φτάσει την ακραία τιµή µαγνητικού πεδίου αυξάνεται. Με αυτό τον τρόπο το µαγνητικό πεδίο δυσκολεύεται να περάσει µέσα από τον πυρήνα. Όταν αυτό το πεδίο αποµακρυνθεί, οι µεταβολές αντιλαµβάνονται από το δεύτερο πηνίο. Καθώς ο πυρήνας αποµακρύνεται από την κατάσταση κορεσµού, γεγονός που πραγµατοποιείται µειώνοντας το ρεύµα στο τρέχων πηνίο, το εξωτερικό µαγνητικό πεδίο και πάλι έλκεται από τον πυρήνα, κάτι το οποίο γίνεται και πάλι αντιληπτό από τον δεύτερο πυρήνα. Έτσι η εναλλασσό µενη έλξη και απώθηση έχει ως αποτέλεσµα οι µαγνητικές γραµµές της ροής να κόβονται από το δεύτερο πηνίο. Η ευαισθησία αυτού του αισθητήρα εξαρτάται από το σχήµα της καµπύλης υστέρησης. Για µέγιστη ευαισθησία η µεταβολή Β-Η πρέπει να είναι τετράγωνη, αυτό παράγει την υψηλότερη εσωτερική ηλεκτροµαγνητική δύναµη για δεδοµένη τιµή του πεδίου της γης. Για ελάχιστη κατανάλωση ισχύος, ο πυρήνας του υλικού θα πρέπει να έχει χαµηλές τιµές κορεσµού. Η κλίµακα ευαισθησίας είναι από 10-6 G [76]

77 έως 100G. Η απόκριση στην συχνότητα του αισθητήρα περιορίζεται από το εφαρµοζόµενο πεδίο και το χρόνο ανταπόκρισης του φερροµαγνητικού υλικού. Το ανώτερο όριο είναι γύρω στα 10kHz. Τα µαγνητό µετρα Flux- Coil, µοιάζουν µε τα Search-Coil στο µέγεθoς αλλά καταναλώνουν πέντε φορές περισσότερη ισχύ. Το µεγαλύτερο πλεονέκτη µα των µαγνητο µέτρων Flux-Coil έναντι των Search-Coil είναι η ικανότητας τους να µετρούν µε ακρίβεια συνεχή πεδία ρεύµατος. Πολλές µορφές µαγνητοµέτρων Flux-Coil έχουν αναπτυχθεί. Οι περισσότερες από αυτές έχουν ως αποτέλεσµα την κατανάλωση λιγότερης ισχύος, αυτό γίνεται ρυθµίζοντας τον αισθητήρα να λειτουργεί σ ένα πολύ µικρό βρόγχο υστέρησης. Έτσι δεν οδηγείται ο πυρήνας από κορεσµό σε κορεσµό. Μαγνητόµετρα Flux-Coil µε µικρό βρόγχο υστέρησης είναι περισσότερο ευαίσθητα στα drive - readout ηλεκτρονικά από εκείνα µε µεγάλους βρόχους. Το Σχ δείχνει ένα τοροειδή πυρήνα ενός µαγνητο µέτρου Flux-Coil µε µικρό βρόγχο υστέρησης, το οποίο σχεδιάστηκε για δύο άξονες ευαισθησίας. Σχήμα Μαγνητόµετρο Flux Gate τοροειδούς πυρήνα και µικρού βρόγχου υστέρησης. - Optically Pumped Μαγνητόµετρο. Το Optically Pumped µαγνητό µετρο φαίνεται στο Σχ και βασίζεται στο φαινόµενο Zeeman. Το 1896 ο γερ µανός φυσικός Peter Zeeman έδειξε ότι µερικές από τις χαρακτηριστικές φασµατικές γραµµές των ατόµων διαιρούνται όταν τα άτοµα βρεθούν σε ένα µαγνητικό πεδίο. Μία φασµατική γραµµή µετατρέπεται σε ένα [77]

78 γκρουπ από γρα µµές µε ελαφρά διαφορετικά µήκη κύµατος. Ο διαχωρισ µός αυτός κυρίως εµφανίζεται στα αλκάλια όπως το καίσιο. Σχήμα Φαινόµενο Zeeman Τα Optically Pumped µαγνητόµετρα εκ µεταλλεύονται τρεις ενεργειακές καταστάσεις διαθέσι µες στο µόνο ένα ηλεκτρόνιο σθένους του καισίου: δύο χαµηλές στάθµες οι οποίες βρίσκονται κοντά και µία ακόµη στάθµη σε πολύ υψηλότερες ενέργειες.η διαφορά ενέργειας µεταξύ των χαµηλών σταθµών ανταποκρίνεται στην ανάλογη φασµατική γραµµή συχνότητας και η µετάβαση ανάµεσα σε µία από τις χαµηλές ενεργειακές στάθµες και την υψηλή ενεργειακή στάθµη ανταποκρίνεται στη φασµατική γρα µµή στην περιοχή του ορατού. Η διαφορά ανά µεσα στις ενέργειες των δύο χαµηλών σταθµών οφείλεται στον διαφορετικό προσανατολισµό των spin των ηλεκτρονίων. Ο άξονας του spin ενός ηλεκτρονίου µπορεί να έχει ένα από τους δύο δυνατούς προσανατολισµούς σε συµφωνία µε το εξωτερικό µαγνητικό πεδίο - παράλληλο ή αντιπαράλληλο - και ο ένας απαιτεί λιγότερη ενέργεια από τον άλλο. Οι χαµηλές ενεργειακές στάθµες θεωρείται ότι διαφέρουν µεταξύ τους µία κβαντική µονάδα της γωνιακής ορµής του spin. Η υψηλότερη κατάσταση είναι ειδικά επιλεγµένη γιατί έχει την ίδια γωνιακή ορµή µε µία από τις υψηλότερες καταστάσεις. Το Optically Pumped µαγνητό µετρο µετρά το ολικό µαγνητικό πεδίο, όποιος και αν είναι ο προσανατολισµός, αντίθετα µε τα περισσότερα µαγνητόµετρα, τα οποία µετρούν µόνο τη συνιστώσα του µαγνητικού πεδίου η οποία βρίσκεται κατά µήκος του ευαίσθητου άξονα. Η ευαισθησία και η δυναµική εµβέλεια ενός Optically Pumped µαγνητό µετρου όπως και τα περισσότερα µαγνητόµετρα καθορίζονται από τα εξωτερικά ηλεκτρονικά. Τυπικές ευαισθησίες για το καίσιο και το ήλιο, το οποίο [78]

79 µερικές φορές χρησιμοποιείται αντί για το καίσιο, είναι 700kHz/G και 2.8MHz/G αντίστοιχα. Αυτό ερµηνεύεται στη κλί µακα ευαισθησίας από 10G έως 1G. Αυτός ο αισθητήρας παρόλα αυτά είναι σχετικά µεγάλος και έχει υψηλή κατανάλωση ισχύος. - Nuclear-Precession Μαγνητόµετρο. Αυτό το µαγνητόµετρο, Σχ.7,εκ µεταλλεύεται την αντίδραση στο µαγνητικό πεδίο από τα νουκλείδια των ατόµων σε ένα υδρογοανθρακούχο υγρό όπως η βενζίνη. Τα πρωτόνια σε ένα νουκλείδιο ενός ατόµου µπορεί να θεωρηθούν σαν µικρά µαγνητικά δίπολα, επειδή περιστρέφονται και έχουν ηλεκτρικό φορτίο έχουν µικρή µαγνητική ροπή. Σχήμα Συµπεριφορά των διπόλων υπό την επίδραση µαγνητικού πεδίου Όπως τα Optically Pumped µαγνητόµετρα το Nuclear-Precession Μαγνητόµετρο µετρά το ολικό µαγνητικό πεδίο.αυτά τα µαγνητό µετρα έχουν κλίµακα ευαισθησίας από 10-7 G έως 1G. - SQUID µαγνητόµετρο. Τα πιο ευαίσθητα από όλα τα όργανα που µετράνε µαγνητικά πεδία είναι τα SQUID Σχ Βασίζεται στις εκπληκτικές αλληλεπιδράσεις του ηλεκτρικού ρεύµατος και του µαγνητικού πεδίου, όταν συγκεκρι µένα υλικά ψήχονται κάτω από µία υπεραγώγι µη µεταβατική θερµοκρασία. Σε αυτή τη θερµοκρασία, τα υλικά γίνονται υπεραγωγοί και χάνουν όλη τους την αντίσταση στον τρέχον ηλεκτρισ µό. [79]

80 Σχήμα SQUID Μαγνητόµετρο. Η κλίµακα ευαισθησίας για ένα SQUID κυµαίνεται από 10-1 G έως10-4 G. Η ικανότητα του να θέτει ένα υποτιθέµενο επίπεδο µε το να προσθέτει το πολωµένο πεδίο στο κύκλω µα των ραδιοσυχνοτήτων κάνει την συσκευή πρακτικά χρήσιµη για µετρήσεις διαφόρων πεδίων. Για παράδειγµα, αν το υποτιθέµενο επίπεδο τοποθετηθεί στον µέσο όρο των γήινων µαγνητικών πεδίων, το όργανο θα διαβάσει διακριτές ανω µαλίες στο πεδίο. Το SQUID µπορεί να είναι αρκετά µικρό, αλλά η ανάγκη για ψύξη µε υγρό ήλιο κάνει το όλο σύστη µα αρκετά ογκώδη και βαρύ. Η κατανάλωση ισχύος των αρκετών watts οφείλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στα ηλεκτρονικά του κυκλώµατος των ραδιοσυχνοτήτων. Μία νέα οικογένεια υλικών µε υπεραγώγιµες ιδιότητες για θερµοκρασίες πάνω από τη θερµοκρασία υγρού αζώτου (77 ο Κ) ανακαλύφθηκε το Η δυνατότητα για SQUID µαγνητόµετρα σε υψηλότερες θερµοκρασίες φάνηκε δυνατή. Το πιο προφανές όφελος από υπεραγωγούς υψηλής θερµοκρασίας θα είναι πιο λεπτό µονωτικό στρώµα µεταξύ του ευαίσθητου βρόγχου και του µαγνητικού πεδίου που χαρτογραφείται. Παρόλα αυτά, η λειτουργία σε υψηλότερες θερµοκρασίες µπορεί να οδηγήσει σε µείωση της υψηλής ακρίβειας που πετυχαίνεται όταν δουλεύουµε σε θερµοκρασίες υγρού ηλίου (4 ο Κ) για τους παρακάτω λόγους: α) υψηλότερος θόρυβος Johnson από τα εξωτερικά ηλεκτρονικά β) χαµηλότερη ακαµψία µεταξύ των gradiometer πηνίων και γ) υψηλότερη θερµική κλίση και διακυµάνσεις κατά µήκος των υπεραγωγών. [80]

81 - Hall Effect Αισθητήρας. Ο Hall Effect αισθητήρας στηρίζεται σε ένα φυσικό φαινόµενο που ανακαλύφθηκε από τον Ηall πάνω από 100 χρόνια πριν. Βρήκε ότι όταν ένα λεπτό ορθογώνιο πλαίσιο από χρυσό τοποθετείται µέσα σε ένα ισχυρό µαγνητικό πεδίο κάθετο προς το επίπεδο του ορθογωνίου εµφανίζεται µία διαφορά τάσης όταν ένα ηλεκτρικό ρεύµα περνάει κατά µήκος αυτού. Ένα ηλεκτρόνιο που κινείται µέσα σε ένα µαγνητικό πεδίο δέχεται µία δύνα µη, γνωστή ως δύνα µη Lorentz, η οποία είναι κάθετη τόσο κατά µήκος της διεύθυνσης της κίνησης όσο και στη διεύθυνση του πεδίου. Η απόκριση σε αυτή τη δύνα µη δη µιουργεί την τάση Hall. Το αποτέλεσ µα Hall είναι πολύ µικρό στους µεταλλικούς αγωγούς, αλλά στους υπεραγωγούς γίνεται πολύ έντονο. Αφού υπάρχουν λίγα ηλεκτρόνια αγωγι µότητας σε ένα υπεραγωγό, αν το ολικό ρεύµα που διαρρέει ένα υπεραγωγό είναι το ίδιο µε το ρεύµα που διαρρέει µέταλλο, τα ηλεκτρόνια στον υπεραγωγό πρέπει να έχουν πολύ µεγαλύτερη ταχύτητα εκτροπής από αυτά στα µέταλλά. Όσο γρηγορότερα κινούνται τα ηλεκτρόνια, τόσο µεγαλύτερη είναι η δύναµη που δέχονται και τόσο µεγαλύτερη είναι η τάση Hall για να έχουµε ισορροπία. Φθηνοί Hall Effect αισθητήρες γενικά κατασκευάζονται από πυρίτιο. Πιο ευαίσθητοι αισθητήρες κατασκευάζονται από ηµιαγωγούς ΙΙΙ-ΙV, οι οποίοι έχουν ηλεκτρόνια µεγαλύτερης ευκινησίας από αυτά του πυριτίου. Οι πιο εµπορικά διαθέσιµοι αισθητήρες έχουν στοιχεία κατασκευασµένα από III- IV ηµιαγωγούς ινδίου αντι µονίου. Οι συσκευές Si έχουν κλίµακα ευαισθησίας από 10G έως 1000G και οι αισθητήρες ινδίου αντι µονίου έχουν χαµηλότερο όριο στα 10-1 G. Οι Hall Effect αισθητήρες µπορούν να µετρούν σταθερή ή µεταβαλλόµενη ροή. Η συχνότητα οριοθέτησης είναι περίπου 1ΜΗz. Είναι ελαφροί µε µέγεθος περίπου 0.1in 2. Η απαιτούµενη ισχύς είναι µεταξύ 0.1 και 0.2W και µπορούν να λειτουργούν σε εξαιρετικά ευρεία κλίµακα θερµοκρασίας, η οποία περιορίζεται µόνο από τη κατασκευή. Συσκευές τέτοιου είδους είναι διαθέσιµες µε κλίµακα θερµοκρασίας από 200ºC έως περίπου στο απόλυτο µηδέν(-273ºc). - Magnetoresistive Μαγνητόµετρο. Το µαγνητό µετρο αυτό βασίζεται στο φαινόµενο της µαγνητοαντίστασης, µία µεταβολή στην αντίσταση προκαλείται από ένα περιβάλλον πεδίο. Υλικό όπως το [81]

82 permalloy (κράµα νικελίου και σιδήρου) µπορούν να δώσουν προτι µητέο µαγνητικό προσανατολισµό, έτσι ώστε ένα ρεύµα περνώντας µέσα από µία ταινία του υλικού να το µαγνητίζει µε διεύθυνση παράλληλη προς τη διεύθυνση του ρεύµατος. Αν ένα µαγνητικό πεδίο εφαρµοστεί τότε κάθετα προς το ρεύµα η διεύθυνση της µαγνήτισης θα στραφεί προς τη διεύθυνση του µαγνητικού πεδίο. Η γωνία µε την οποία περιστρέφεται εξαρτάται από το εύρος του περιβάλλοντος µαγνητικού πεδίου. Η αντίσταση του permalloy στοιχείο µειώνεται καθώς η διεύθυνση της µαγνήτισης στρέφεται µακριά από τη διεύθυνση στην οποία το ρεύµα ρέει γιατί τα ηλεκτρόνια αγωγι µότητας κινούµενα κατά τη διεύθυνση της µαγνήτισης έχουν µεγαλύτερη τάση να σκευαστούν. Η αντίσταση µεταβάλλεται έντονα µε το τετράγωνο του συνη µίτονου της γωνίας µε την οποία η διεύθυνση της µαγνήτισης προσανατολίζεται. Το Σχ δείχνει το φαινόµενο της µαγνητοαντίστασης.η αντίσταση ενός φερροµαγνητικού λεπτού υµένιο ποικίλει µε τη διεύθυνση της µαγνήτισης στο υµένιο.η αντίσταση είναι µεγαλύτερη όταν η µαγνήτιση είναι παράλληλη προς το ρεύµα και µικρότερη όταν είναι κάθετη προς αυτό. Η µαγνήτιση στέφεται κατά την διεύθυνση του εφαρµοζόµενου µαγνητικού πεδίου, αλλά γενικά δεν καταλήγει στο να έχει ακριβώς την ίδια διεύθυνση µε το πεδίο γιατί αυτή η διεύθυνση καθορίζεται από διάφορους παράγοντες. Ένας είναι οι εύκολοι άξονες µαγνήτισης, ο οποίος καθορίζεται από το υπάρχων µαγνητικό πεδίο κατά την διάρκεια εναπόθεσης του υµενίου. Άλλος είναι το σχήµα του υµενίου, οποίος για την περίπτωση ενός µακρύ και λεπτού υµενίου διατηρεί τη µαγνήτισή στο επίπεδο του υµενίου και τείνει να το προσανατολίσει κατά το µήκος του υµενίου. Σχήμα Φαινόµενο µαγνητοαντίστασης. Το permalloy είναι το πιο κοινό υλικό για αισθητήρες µαγνητοαντίστασης γιατί [82]

83 έχει σχετικά υψηλό συντελεστή µαγνητοαντίστασης γιατί τα χαρακτηριστικά του είναι σύµφωνα µε τις τεχνικές παραγωγής που εφαρµόζονται για την κατασκευή ολοκληρω µένων κυκλωµάτων πυριτίου όπως αυτά µε µηδενικό συντελεστή µαγνητοσυστολής. Ένας ολοκληρω µένος αισθητήρας κανονικά αποτελείται από τέσσερις αντιστάσεις permalloy που εναποτίθενται µε sputter πάνω σε ένα υπόστρω µα πυριτίου. Οι τέσσερις αντιστάσεις σχη µατίζουν µία γέφυρα. Οι Magnetoresistive αισθητήρες µε open loop ηλεκτρονικά έχουν κλίµακα ευαισθησίας από 10-2G έως 50G και µία εξαιρετικά ευρεία συχνοτική κλίµακα από dc έως σχεδόν 1GHz. Οι αισθητήρες αυτοί είναι ελαφροί, µικροί και απαιτούν ισχύ µεταξύ mV και µπορούν να λειτουργούν σε θερµοκρασίες από 55 ο C έως 200 ο C. - Μαγνητοδίοδοι. Η µαγνητοδίοδος είναι βασικά µία δίοδος η µιαγωγού ή µία pn επαφή Σχ Σε µία µαγνητοδίοδο, παρόλα αυτά η περιοχή p είναι χωρισµένη από την n περιοχή µε µία περιοχή καθαρού πυριτίου. Πάνω από το Si υπάρχει ένα στρώµα από SiO2 και κάτω από αυτό υπάρχει ζαφείρι, που είναι το υπόστρωµα πάνω στο οποίο κατασκευάζεται ο αισθητήρας. Αν µία µεταλλική επαφή συνδεθεί µε τη καθαρά ρ-περιοχή δίνει ένα θετικό δυνα µικό και µία µεταλλική επαφή συνδεδε µένη µε την η-καθαρά περιοχή δίνει αρνητικό δυνα µικό. Οπές στο ρ-τύπου υλικό και ηλεκτρόνια στο η-τύπου θα εκχυθούν στην περιοχή του καθαρού πυριτίου. Το ρεύµα είναι το άθροισµα το ρεύµατος των οπών και του ρεύµατος των ηλεκτρονίων γιατί οι αντίθετα φορτισµένοι φορείς κινούνται σε αντίθετες διευθύνσεις. Σχήμα [83]

84 Η απόκριση µιας µαγνητοδιόδου στο µαγνητικό πεδίο είναι περίπου δέκα φορές µεγαλύτερη από αυτή που έχει µία συσκευή silicon Hall effect. Ο αριθµός των κατάλληλων εφαρµογών για τις µαγνητοδιόδους θα ήταν µεγαλύτερος αν η συσκευή µπορούσε να φτιαχτεί σε standard τεχνολογία πυριτίου. Γενικά οι µαγνητοδίοδοι απαιτούν Si-on-insulator υπόστρωµα. - Mαγνητοτρανζίστορ. Αυτοί οι αισθητήρες,όπως και οι µαγνητοδίοδοι, είναι συσκευές ολοκληρω µένου πυριτίου. Αν η µαγνητοδίοδος είναι µία µορφή pn επαφής, το µαγνητοτρανζίστορ είναι µία µορφή ενός npn τρανζίστορ. Όπως στο τρανζίστορ, αποτελείται από ένα n-εκποµπό χωρισµένος από ένα n-συλλέκτη µε µία p-βάση. Η διαφορά είναι ότι υπάρχουν δύο συλλέκτες αντί για ένα Σχ Απουσία µαγνητικού πεδίου, ίσος αριθµός φορτισµένων φορέων φτάνει στους δύο συλλέκτες. Αν υπάρχει µαγνητικό πεδίο κάθετο στη διεύθυνση κίνησης των φορτισµένων φορέων, εκτρέπονται προς τον ένα ή τον άλλο συλλέκτη, γεγονός που εξαρτάται από τη διεύθυνση του πεδίου. Οι τάσεις των δύο συλλεκτών τροφοδοτούνται από διαφορετικούς ενισχυτές των οποίων η απόδοση είναι ανάλογη του εφαρµοζόµενου µαγνητικού πεδίου. Σχήμα Μαγνητοτρανζίστορ ύο διαφορετικά φαινόµενα χρησι µοποιούνται στα µαγνητοτρανζίστορ για την ανίχνευση µαγνητικών πεδίων. Είναι το φαινόµενο Ηall και το φαινόµενο Suhl. Στο φαινόµενοhall,όπως περιγράφτηκε προηγούµενος, η δύναµη Lorentz αντισταθµίζεται από ένα αντίθετο ηλεκτρικό πεδίο, το οποίο εφαρµόζεται µεταξύ των δύο συλλεκτών. [84]

85 Το φαινόµενο Suhl λαµβάνει χώρα όταν η δύναµη Lorentz δεν αντισταθµίζεται. Ένα εξωτερικό µαγνητικό πεδίο προκαλεί αλλαγή στην τροχιά των κινούµενων φορέων προκαλώντας µεταβολή στην κατανοµή του ρεύµατος που ανιχνεύεται µεταξύ των εξόδων του συλλέκτη. Παρόλο που τα δύο φαινόµενα συµβαίνουν ταυτόχρονα, είναι πιθανόν να σχεδιαστούν συσκευές στις οποίες το εάν φαινόµενο είναι επικρατέστερο. Το Σχ είναι µία npnp δοµή όπου το φαινόµενο Suhl υπερισχύει. Σχήμα npnp δοµή όπου το φαινό µενο Suhl υπερισχύει. Τέτοιες συσκευές τώρα εκτιµούνται. Το µαγνητοτρανζίστορ αναµένετε να είναι 100 φορές πιο ευαίσθητο από µία συσκευή Hall-effect και βασίζεται σε πιο στάνταρ τεχνολογίες παραγωγής (π.χ µε υπόστρω µα Si) από ότι οι µαγνητοδίοδοι. - Fiber-Optic Μαγνητόµετρο. Το Fiber-Optic µαγνητό µετρο είναι σχετικά νέος αισθητήρας και βρίσκεται υπό ανάπτυξη. Αποτελείται από δύο γυάλινες ίνες που διατάσσονται ώστε να διαµορφώνουν το συµβολόµετρο March-Zender. Όπως φαίνεται στο Σχ , φως από laser περνά διαµέσου ενός διαχωριστη δέσµης µέσα στις δύο ίνες, κινείται κατά µήκος των ινών, ανασυγκροτείται σε ένα συγκεντρωτή δέσµης και καταλήγει σε ένα φωτοανιχνευτή στο τέλος κάθε ίνας. Μία από τις ίνες ή τυλίγεται γύρω ή επικαλύπτεται µε ένα µαγνητοσυσταλικό υλικό που είναι ένα υλικό του οποίου οι [85]

86 διαστάσεις εξαρτώνται από τη διεύθυνση και το βαθµό µαγνήτισης του. Όταν το µαγνητοσυσταλικό υλικό µαγνητίζεται από ένα περιβάλλον πεδίο το µήκος της ίνας αλλάζει. Σχήμα Fiber Optic Μαγνητόµετρο. Αν το µήκος αλλάζει από ένα παράγοντα του µήκους κύµατος το φως που περνά διαµέσου της ίνας φτάνει στο συγκεντρωτή δέσµης ελαφρά εκτός φάσης σε σχέση µε το φως που φτάνει από την ίνα αναφοράς. Η συµβολή των δύο κυµάτων του φωτός προκαλεί στο επίπεδο του φωτός στους φωτοανιχνευτές να αλλάξει κατά ένα ποσό που εξαρτάται από τη διαφορά φάσης. ιαφορές στην πορεία του φωτός µε τιµή στα 10-3 m είναι ανιχνεύσιµες από αυτού του τύπου τα συµβολόµετρα. Η συσκευή είναι επίσης ευαίσθητη στον προσανατολισµό των γραµµών του πεδίου και µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να µετρήσει την καµπυλότητα των γραµµών του πεδίου όπως επίσης και την ισχύ του µαγνητικού πεδίου. Η πραγµατοποίηση της επικάλυψης µε ηλεκτρισµό ενός µαγνητοσυσταλικού υλικού πάνω σε ίνες έχει αποδειχθεί. Επιπλέον χρειάζεται προσπάθεια για να εξαλειφθεί το πρόβλη µα του θορύβου και της συσκευασίας.τα Fiber-Optic µαγνητόµετρο έχουν κλίµακα ευαισθησίας µεταξύ 10-7G έως 10G. Μπορούν να χρησιµοποιηθούν για να µετρούν είτε σταθερά πεδία είτε πεδία που κυµαίνονται σε συχνότητες κάτω των 60 khz.το µέγεθος τους εξαρτάται από την απαιτούµενη ευαισθησία, αλλά ένας τυπικός αισθητήρας είναι 4in µήκος και 1in πλάτος. - Magneto-Optical Αισθητήρας. Ο Magneto-Optical αισθητήρας στηρίζεται πάνω σ ένα φαινόµενο που ανακάλυψε ο Faraday.Αυτό το γεγονός, Σχ , σχετίζεται µε την περιστροφή του επιπέδου του πολω µένου φωτός όταν αυτό περνά µέσα από ένα µαγνητικό υλικό. [86]

87 Σχήμα Μagneto-Optical Αισθητήρας. Το φαινόµενο είναι εντονότερο σε µερικούς κρυστάλλους όταν η διαδιδόµενες διευθύνσεις φωτός, οι κρυσταλλικοί άξονες και το εφαρµοζόµενο πεδίο είναι ευθυγραµµισµένα. Για να καταλάβουµε αυτό το φαινόµενο πόλωσης του Faraday πρέπει να θεωρήσουµε ότι ένα επίπεδο κύµα πολωµένου φωτός συγκροτείται από δύο κυκλικά πολωµένα κύµατα, ένα κατά την φορά των δεικτών του ρολογιού (cw) και ένα κατά την αντίθετη φορά (ccw). Η περιστροφή πόλωσης του επίπεδου κύµατος έρχεται ως αποτέλεσµα της αλλαγής των σχετικών φάσεων του cw και ccw κυµάτων. Αυτό το φαινόµενο Faraday τότε απορρέει από την αλλαγή στον κρυσταλλικό δείκτη διάθλασης, που εξαρτάται από τον αν η προήγησης των ηλεκτρονίων για το διάµηκες µαγνητικό πεδίο είναι της ίδιας και αντίθετης φοράς όπως η περιστροφή του ηλεκτρικού του κυκλικά πολωµένου φωτός. Ένας figure of merit που χρησιµοποιείται για να συγκρίνει το φαινόµενο αυτό µεταξύ των υλικών είναι η σταθερά Verdet, που έχει µονάδες γωνιακής περιστροφής ανά µονάδα εφαρµοζόµενου µήκους του υλικού. Υπάρχουν τρία βασικά κρυσταλλικά υλικά που χρησιµοποιούνται για να εκµεταλλευτούµε το φαινόµενο αυτό. Ένα κοινό υλικό ευαίσθητο στο πεδίο είναι το τέρβιον γάλλιο γρανάτης, που έχει σταθερά Veidet, ίση 0,5 min /G.cm Τα µοναδικά πλεονεκτήµατα των Magneto-Optical αισθητήρων έναντι των άλλων µαγνητικών αισθητήρων είναι η πολύ γρήγορη απόκριση χρόνου. Έχουν κατασκευαστεί αισθητήρες µε απόκριση της τάξης των GHz. υστυχώς η µαγνητική ευαισθησία των αισθητήρων αυτών είναι στην καλύτερη περίπτωση µέτρια γιατί το φαινόµενο πόλωσης Faraday είναι ένα ασθενές φαινόµενο σε σχέση µε το µαγνητικό πεδίο της γης. [87]

88 3.2. Αισθητήρες προσέγγισης (proximity sensors) Οι αισθητήρες προσέγγισης είναι συνήθως δυαδικοί. Αναφέρονται επίσης με το όνομα διακόπτες προσέγγισης (proximity switches). Είναι ηλεκτρονικοί, και λειτουργούν χωρίς να έρχονται σε άμεση επαφή με το αντικείμενο που ανιχνεύουν. Επιπρόσθετα, έχουν τα ακόλουθα πλεονεκτήματα. Η διάρκεια λειτουργίας τους είναι μεγάλη, επειδή δεν έχουν επαφές και κινούμενα μέρη, τα οποία συνήθως φθείρονται εύκολα. Ο χρόνος από τη μια κατάσταση στην άλλη (ON/OFF) είναι πολύ μικρός, γι αυτό και η συχνότητα λειτουργίας τους μπορεί να είναι μεγάλη. Δεν παρουσιάζουν τα μειονεκτήματα σπινθηρισμών των επαφών, ούτε άλλα μειονεκτήματα που συνήθως προκύπτουν από τις μηχανικές ατέλειες Επαγωγικός Αισθητήρας Προσέγγισης (Inductive Proximity Sensor) Σχήμα Επαγωγικός αισθητήρας Ο επαγωγικός αισθητήρας προσέγγισης είναι ο περισσότερο διαδεδομένος τύπος αισθητήρα.όταν παρουσιαστεί μπροστά από την ενεργό επιφάνειά του, κάποιο μεταλλικό αντικείμενο, τότε η έξοδός του αλλάζει κατάσταση. Αυτήν την ιδιότητα του επαγωγικού αισθητήρα την εκμεταλλευόμαστε σε διάφορες εφαρμογές. Αρχή Λειτουργίας: Όταν τροφοδοτηθεί με ρεύμα ο επαγωγικός αισθητήρας, τότε δημιουργείται εναλλασσόμενο μαγνητικό πεδίο, μπροστά από την ενεργό επιφάνειά του.αν εισέλθει μέσα στο μαγνητικό αυτό πεδίο, κάποιο μεταλλικό αντικείμενο (σίδερο, αλουμίνιο, χαλκός κτλ), τότε προκαλείται ισχυρή απόσβεση της ταλάντωσης, [88]

89 αντιστρέφεται η έξοδος του κυκλώματος σκανδάλης και αλλάζει η κατάσταση της εξόδου του αισθητήρα Παραδείγματα εφαρμογών επαγωγικών αισθητηρίων Σχήμα Ανίχνευση της θέσης του εμβόλου σε ένα πνευματικό ή υδραυλικό κύλινδρο Σχήμα Ανίχνευση μεταλλικών αντικειμένων πάνω σε γραμμή μεταφοράς υλικών [89]

90 Σχήμα Έλεγχος έκκεντρων ρύθμισης με επαγωγικούς αισθητήρες προσέγγισης Σχήμα Έλεγχος ταχύτητας οδοντωτού τροχού και διεύθυνσης περιστροφής [90]

91 Χαρακτηριστικά Επαγωγικού Αισθητήρα Πιο κάτω αναφέρονται ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά των επαγωγικών αισθητήρων, τα οποία πρέπει να γνωρίζουμε, για να επιλέξουμε τον κατάλληλο αισθητήρα για κάθε περίπτωση: Τάση λειτουργίας Απόσταση αίσθησης Διαστάσεις Κατάσταση εξόδου στη θέση ηρεμίας. Επιπρόσθετα, το κύκλωμα του επαγωγικού αισθητήρα μπορεί να παρουσιάζει τις ακόλουθες θετικές ιδιότητες: Προστασία από ανάστροφη πόλωση Προστασία από βραχυκύκλωμα Προστασία από στιγμιαίες υπερτάσεις. Γενικά, οι επαγωγικοί αισθητήρες έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής και δε χρειάζονται συντήρηση. Μπορούν να τοποθετηθούν και σε αντίξοες συνθήκες λειτουργίας, όπως είναι η παρουσία υγρών, σκόνης, δονήσεων κτλ Χωρητικός Αισθητήρας Προσέγγισης (Capacitive Proximity Sensor) Ο χωρητικός αισθητήρας προσέγγισης, βασίζει την αρχή λειτουργίας του, στην αλλαγή της χωρητικότητας πυκνωτή σε ένα κύκλωμα ταλάντωσης RC, όταν πλησιάσει την ενεργό επιφάνεια του αισθητήρα ένα οποιοδήποτε αντικείμενο. Σχήμα Ο χωρητικός αισθητήρας χρησιμοποιείται για τη μέτρηση αντικειμένων [91]

92 Σχήμα Οι χωρητικοί αισθητήρες ελέγχουν το γέμισμα του σιλό Τα χαρακτηριστικά του χωρητικού αισθητήρα είναι τα ίδια με αυτά του επαγωγικού αισθητήρα Οπτικοί Αισθητήρες Προσέγγισης Οι οπτικοί αισθητήρες προσέγγισης χρησιμοποιούν οπτικά και ηλεκτρονικά μέσα, για την ανίχνευση οποιουδήποτε αντικειμένου. Οι οπτικοί αισθητήρες αναφέρονται και ως φωτοκύτταρα. Ένας οπτικός αισθητήρας αποτελείται από δύο μέρη: Τον πομπό Το δέκτη Ο πομπός εκπέμπει ερυθρό ή υπέρυθρο φως και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται δίοδοι φωτοεκπομπής (LED). Ο δέκτης περιλαμβάνει στο κύκλωμά του στοιχεία ευαίσθητα στο ερυθρό ή υπέρυθρο φως, δηλαδή φωτοδιόδους ή φωτοτρανσίστορ Τύποι οπτικών αισθητήρων προσέγγισης Χωριστού πομπού δέκτη: Ο τύπος αυτός του αισθητήρα έχει τον πομπό και το δέκτη προσαρμοσμένους σε διαφορετικά σώματα και πρέπει να βρίσκονται σε οπτική επαφή. [92]

93 Σχήμα Η αρίδα ελέγχεται με οπτικό αισθητήρα Οπτικός αισθητήρας με ανακλαστήρα: Ο πομπός και ο δέκτης βρίσκονται στο ίδιο σώμα. Για τη λειτουργία του αισθητήρα αυτού, χρειάζεται ειδικός ανακλαστήρας. Σχήμα Οι οπτικοί αισθητήρες ελέγχουν το τέντωμα μεταλλικής ταινίας Οπτικός αισθητήρας με ανάκλαση στο αντικείμενο: Ο πομπός και ο δέκτης βρίσκονται στο ίδιο σώμα.το αντικείμενο που πρόκειται να ανιχνευτεί, ανακλά προς το δέκτη το φως, που δέχεται από τον πομπό.ανάλογα με το ποσοστό του φωτός που ανακλά, γίνεται και η ανίχνευση. Σχήμα Η ορθή τοποθέτηση των αντικειμένων ελέγχονται με οπτικό αισθητήρα. [93]

94 Σχήμα Οπτικός αισθητήρας με οπτικά καλώδια Διάφορες εφαρμογές οπτικών αισθητήρων Σχήμα Σχήμα [94]

Εισαγωγή. Κατηγοριοποίηση αισθητήρων. Χαρακτηριστικά αισθητήρων. Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων

Εισαγωγή. Κατηγοριοποίηση αισθητήρων. Χαρακτηριστικά αισθητήρων. Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων Εισαγωγή Κατηγοριοποίηση αισθητήρων Χαρακτηριστικά αισθητήρων Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων 1 2 Πωλήσεις αισθητήρων 3 4 Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη φύση με τα αισθητήρια όργανά του υποκειμενική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Λάμπρος Μπισδούνης

ρ. Λάμπρος Μπισδούνης ρ. Λάμπρος Μπισδούνης Καθηγητής T.E.I. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. 1 ιδάσκων, αίθουσα και ημέρα/ώρες διδασκαλίας ιδάσκων: Λάμπρος Μπισδούνης, Καθηγητής Γραφείο: Γραφείο Προέδρου Τμ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ Ενεργειακές µετρήσεις σε κτήρια, κέλυφος Χρήση θερµοκάµερας, διαπίστωση και προσδιορισµός απωλειών από θερµογέφυρες. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ Ενεργειακές Μετρήσεις σε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα ψηφιακά Συστήµατα Μετρήσεων

Εισαγωγή στα ψηφιακά Συστήµατα Μετρήσεων 1 Εισαγωγή στα ψηφιακά Συστήµατα Μετρήσεων 1.1 Ηλεκτρικά και Ηλεκτρονικά Συστήµατα Μετρήσεων Στο παρελθόν χρησιµοποιήθηκαν µέθοδοι µετρήσεων που στηριζόταν στις αρχές της µηχανικής, της οπτικής ή της θερµοδυναµικής.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΕΙ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΤΕΙ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ (Θ) Ι ΑΣΚΩΝ Ρ. ΧΑΤΖΗΕΥΦΡΑΙΜΙ ΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΧΑΛΚΙ Α 005-006 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή...4 1.1 οµή του µαθήµατος... 4 1. Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΑΞΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΝΑΜΕΩΝ ΚΟΠΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ LABVIEW

ΙΑΤΑΞΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΝΑΜΕΩΝ ΚΟΠΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ LABVIEW ΙΑΤΑΞΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΝΑΜΕΩΝ ΚΟΠΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ LABVIEW Η έννοια της µέτρησης καθώς και η µέτρηση καθαυτή είναι άρρηκτα συνδεδεµένη µε την επιστηµονική µεθοδολογία. Επίσης ο κάθε άνθρωπος αντιµετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ MM505 ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Εργαστήριο ο - Θεωρητικό Μέρος Βασικές ηλεκτρικές μετρήσεις σε συνεχές και εναλλασσόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Ι ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΥΓΡΟΥ ΕΞΑΜΕΝΗΣ 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΙΑΤΑΞΗΣ Τα βασικά µέρη της εργαστηριακής διάταξης είναι κατασκευασµένα από την εταιρεία LUCAS-NULLE.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 5 η ενότητα ΜΕΤΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ. ρ. Λάμπρος Μπισδούνης. Καθηγητής T.E.I. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 5 η ενότητα ΜΕΤΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ. ρ. Λάμπρος Μπισδούνης. Καθηγητής T.E.I. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ρ. Λάμπρος Μπισδούνης Καθηγητής 5 η ενότητα ΜΕΤΡΗΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ T.E.I. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. Περιεχόμενα 5 ης ενότητας Η μέτρηση της θερμοκρασίας είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα DAQ. 6.1 Εισαγωγή

Συστήµατα DAQ. 6.1 Εισαγωγή 6 Συστήµατα DAQ 6.1 Εισαγωγή Με τον όρο Acquisition (Απόκτηση) περιγράφουµε τον τρόπο µε τον οποίο µεγέθη όπως η πίεση, η θερµοκρασία, το ρεύµα µετατρέπονται σε ψηφιακά δεδοµένα και απεικονίζονται στην

Διαβάστε περισσότερα

( ) Στοιχεία που αποθηκεύουν ενέργεια Ψ = N Φ. διαφορικές εξισώσεις. Πηνίο. μαγνητικό πεδίο. του πηνίου (κάθε. ένα πηνίο Ν σπειρών:

( ) Στοιχεία που αποθηκεύουν ενέργεια Ψ = N Φ. διαφορικές εξισώσεις. Πηνίο. μαγνητικό πεδίο. του πηνίου (κάθε. ένα πηνίο Ν σπειρών: Στοιχεία που αποθηκεύουν ενέργεια Λέγονται επίσης και δυναμικά στοιχεία Οι v- χαρακτηριστικές τους δεν είναι αλγεβρικές, αλλά ολοκληρο- διαφορικές εξισώσεις. Πηνίο: Ουσιαστικά πρόκειται για έναν περιεστραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ 2.1 ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Τι είναι ; Ηλεκτρικό ρεύμα ονομάζεται η προσανατολισμένη κίνηση των ηλεκτρονίων ή γενικότερα των φορτισμένων σωματιδίων Που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 B' ΤΑΞΗ ΓΕΝ.ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό κάθε µιας από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Ανδρέας Ιωάννου

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Ανδρέας Ιωάννου ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ 1 ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΓΕΜΙΣΤΙΚΗ 2 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΥΤΟΜΑΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙΩΝ Ο αυτοματισμός περιλαμβάνει σχεδόν κάθε μηχανισμό ή συσκευή που ελαττώνει το ποσό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΩΝ MICROBOT

ΣΕΙΡΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΩΝ MICROBOT ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2015 ΣΕΙΡΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΙΚΩΝ MICROBOT POLYMECHANICS Τηλ: +302315 318802 www.polymechanics.gr info@polymechanics.gr Χαρακτηριστικά συστηµάτων MICROBOT H σειρά καταγραφικών συστηµάτων Microbot

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 2 η ενότητα ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. ρ. Λάμπρος Μπισδούνης. Καθηγητής

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. 2 η ενότητα ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ. ρ. Λάμπρος Μπισδούνης. Καθηγητής ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ρ. Λάμπρος Μπισδούνης Καθηγητής 2 η ενότητα ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ T.E.I. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. 1 Περιεχόμενα 2 ης ενότητας Το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Συλλογή μεταφορά και έλεγχος Δεδομένων. Μέτρηση και Έλεγχος Θερμοκρασίας

Συλλογή μεταφορά και έλεγχος Δεδομένων. Μέτρηση και Έλεγχος Θερμοκρασίας Συλλογή μεταφορά και έλεγχος Δεδομένων Μέτρηση και Έλεγχος Θερμοκρασίας ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Να γνωρίσει ο μαθητής τους βασικούς τύπους αισθητηρίων θερμοκρασίας καθώς και κυκλώματα

Διαβάστε περισσότερα

5. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι (ΑΝΤΙΣΤΑΤΕΣ )

5. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι (ΑΝΤΙΣΤΑΤΕΣ ) 5. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Ι (ΑΝΤΙΣΤΑΤΕΣ ) Μεταβλητοί αντιστάτες Η τιμή της αντίστασης των μεταβλητών αντιστατών σε αντίθεση με αυτή των σταθερών, δε διατηρείται σταθερή αλλά μεταβάλλεται, είτε μηχανικά

Διαβάστε περισσότερα

NETCOM S.A. ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΛΜΟΜΕΤΑΤΡΟΠΕΩΝ DIGITAL CONTROL OF SWITCHING POWER CONVERTERS

NETCOM S.A. ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΛΜΟΜΕΤΑΤΡΟΠΕΩΝ DIGITAL CONTROL OF SWITCHING POWER CONVERTERS NETCOM S.A. ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΑΛΜΟΜΕΤΑΤΡΟΠΕΩΝ DIGITAL CONTROL OF SWITCHING POWER CONVERTERS Αρχή λειτουργίας των Αναλογικών και ψηφιακών Παλμομετατροπεων Ο παλμός οδήγησης ενός παλμομετατροπέα, με αναλογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΕΜΒΑΠΤΙΣΜΕΝΟΥ ΣΕ ΟΧΕΙΟ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΗΛΙΑΚΟΥ ΘΕΡΜΟΣΙΦΩΝΑ. Ν. Χασιώτης, Ι. Γ. Καούρης, Ν. Συρίµπεης. Τµήµα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών, Πανεπιστήµιο Πατρών 65 (Ρίο) Πάτρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ 4 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της αρχής λειτουργίας των μηχανών συνεχούς ρεύματος, β) η ανάλυση της κατασκευαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα Ηλεκτρική Ενέργεια Σημαντικές ιδιότητες: Μετατροπή από/προς προς άλλες μορφές ενέργειας Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις με μικρές απώλειες Σημαντικότερες εφαρμογές: Θέρμανση μέσου διάδοσης Μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m

ΘΕΜΑ Α : α. 3000 V/m β. 1500 V/m γ. 2000 V/m δ. 1000 V/m ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α : Για να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής αρκεί να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Ο πυκνωτής Ο πυκνωτής είναι μια διάταξη αποθήκευσης ηλεκτρικού φορτίου, επομένως και ηλεκτρικής ενέργειας. Η απλούστερη μορφή πυκνωτή είναι ο επίπεδος πυκνωτής, ο οποίος

Διαβάστε περισσότερα

αισθητήρας µεταλλάκτης ένδειξη

αισθητήρας µεταλλάκτης ένδειξη ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ TEI ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑ ΑΣ (Ψύξης, Κλιµατισµού και Εναλλακτικών Μορφών Ενέργειας) ρ. ΜαρίαΚ. Κούκου Μιχάλης Μέντζος Χρήστος Ζιούτης Νίκος Τάχος Prof. Μ. Gr. Vrachopoulos

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή.

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Αντικείμενο της εργασίας είναι η σχεδίαση και κατασκευή του ηλεκτρονικού τμήματος της διάταξης μέτρησης των θερμοκρασιών σε διάφορα σημεία ενός κινητήρα Ο στόχος είναι η ανάκτηση του

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΘΕΜΑ 1 o Για τις ερωτήσεις 1 4, να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΣΘΗΤΗΡΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ. Η πιο συνηθισμένη έκφραση για την υγρασία του αέρα είναι η σχετική υγρασία (Relative Ηumidity, RH).

ΑΙΣΘΗΤΗΡΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ. Η πιο συνηθισμένη έκφραση για την υγρασία του αέρα είναι η σχετική υγρασία (Relative Ηumidity, RH). ΑΙΣΘΗΤΗΡΑΣ ΣΧΕΤΙΚΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ Η πιο συνηθισμένη έκφραση για την υγρασία του αέρα είναι η σχετική υγρασία (Relative Ηumidity, RH). Η σχετική υγρασία είναι ο λόγος επί τοις εκατό (%) της μάζας των υδρατμών

Διαβάστε περισσότερα

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC 6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC Θεωρητικό µέρος Αν µεταξύ δύο αρχικά αφόρτιστων αγωγών εφαρµοστεί µία συνεχής διαφορά δυναµικού ή τάση V, τότε στις επιφάνειές τους θα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ AC-DC ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΑΣΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ - ΑΠΛΑ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ Βασικά στοιχεία κυκλωμάτων Ένα ηλεκτρονικό κύκλωμα αποτελείται από: Πηγή ενέργειας (τάσης ή ρεύματος) Αγωγούς Μονωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014 POLYMECHANICS Μπενάκη 5 Πεύκα Θεσσαλονίκη Τηλ: +302315 318802 www.polymechanics.gr info@polymechanics.gr ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ 2014 Σειρά καταγραφικών συστήµατων Ultima Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

2012 : (307) : , 29 2012 : 11.00 13.30

2012  : (307) : , 29 2012 : 11.00 13.30 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : Εφαρµοσµένη Ηλεκτρολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: ΠΡΑΚΤΙΚΗ Κλάδος: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Τάξη: A Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα πειράµατα έγιναν από τους Michael Faraday και Joseph Henry.

Αυτά τα πειράµατα έγιναν από τους Michael Faraday και Joseph Henry. Επαγόµενα πεδία Ένα µαγνητικό πεδίο µπορεί να µην είναι σταθερό, αλλά χρονικά µεταβαλλόµενο. Πειράµατα που πραγµατοποιήθηκαν το 1831 έδειξαν ότι ένα µεταβαλλόµενο µαγνητικό πεδίο µπορεί να επάγει ΗΕΔ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 Α) Τί είναι µονόµετρο και τί διανυσµατικό µέγεθος; Β) Τί ονοµάζουµε µετατόπιση και τί τροχιά της κίνησης; ΘΕΜΑ 2 Α) Τί ονοµάζουµε ταχύτητα ενός σώµατος και ποιά η µονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 1 Β' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις 1 έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μια ηλεκτρική µηχανή συνεχούς ρεύµατος χρησιµοποιείται ως γεννήτρια, όταν ο άξονάς της στρέφεται από µια κινητήρια µηχανή (prim movr). Η κινητήρια µηχανή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ DIGITAL ELECTRONICS

ΘΕΜΑ : ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ DIGITAL ELECTRONICS ΘΕΜΑ : ΨΗΦΙΑΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ DIGITAL ELECTRONICS ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περιόδους 16/11/2011 10:31 (31) καθ. Τεχνολογίας ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΜΕΓΕΘΩΝ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟ (ANALOGUE) ΨΗΦΙΑΚΟ (DIGITAL) 16/11/2011 10:38 (38) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ

ÊÏÑÕÖÇ ÊÁÂÁËÁ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 007 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ZHTHMA Στις ερωτήσεις έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ΤΑΞΗ: Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ / ΘΕΤΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Κυριακή Απριλίου 01 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις από 1-4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Αυτόματου Ελέγχου

Συστήματα Αυτόματου Ελέγχου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Συστήματα Αυτόματου Ελέγχου Ενότητα : Ψηφιακός Έλεγχος Συστημάτων Aναστασία Βελώνη Τμήμα Η.Υ.Σ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων ΘΕ1 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Σφάλµατα και στατιστική επεξεργασία πειραµατικών µετρήσεων 1. Σκοπός Πρόκειται για θεωρητική άσκηση που σκοπό έχει την περιληπτική αναφορά σε θεµατολογίες όπως : σφάλµατα, στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής

Ενισχυτές Μετρήσεων. 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής 3 Ενισχυτές Μετρήσεων 3.1 Ο διαφορικός Ενισχυτής Πολλές φορές ένας ενισχυτής σχεδιάζεται ώστε να αποκρίνεται στη διαφορά µεταξύ δύο σηµάτων εισόδου. Ένας τέτοιος ενισχυτής ονοµάζεται ενισχυτής διαφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 00 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α I A. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό.

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα φυσικά µεγέθη από τη Στήλη Ι και, δίπλα σε καθένα, τη µονάδα της Στήλης ΙΙ που αντιστοιχεί σ' αυτό. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ 1ο 1.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 1 ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΕΤΡΟ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 1 ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΕΤΡΟ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ.. ΟΜΑΔΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 1 ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΕΤΡΟ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ.. 1. Δοκιμαστική λυχνία ή δοκιμαστικό (Test lights) Η δοκιμαστική λυχνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ στο µάθηµα των Υδροδυναµικών Μηχανών Ι

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ στο µάθηµα των Υδροδυναµικών Μηχανών Ι ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ TOMEAΣ ΡΕΥΣΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Υ ΡΟ ΥΝΑΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ στο µάθηµα των Υδροδυναµικών Μηχανών Ι ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Σκοπός της Εργαστηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 9. Μη καταστροφικοί έλεγχοι υλικών Δινορεύματα

Άσκηση 9. Μη καταστροφικοί έλεγχοι υλικών Δινορεύματα Άσκηση 9 Μη καταστροφικοί έλεγχοι υλικών Δινορεύματα Στοιχεία Θεωρίας Η αναγκαιότητα του να ελέγχονται οι κατασκευές (ή έστω ορισμένα σημαντικά τμήματα ή στοιχεία τους) ακόμα και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ιαγώνισµα στις Ταλαντώσεις ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 1

ιαγώνισµα στις Ταλαντώσεις ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 1 ιαγώνισµα στις Ταλαντώσεις ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 1 ΘΕΜΑ 1 0 Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις 1-4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 7 Αισθητήρες Μαγνητικού Πεδίου για Εποπτεία Κίνησης και Εύρεσης Θέσης

Άσκηση 7 Αισθητήρες Μαγνητικού Πεδίου για Εποπτεία Κίνησης και Εύρεσης Θέσης Άσκηση 7 Αισθητήρες Μαγνητικού Πεδίου για Εποπτεία Κίνησης και Εύρεσης Θέσης 1. Γενικά Οι αισθητήρες ανισοτροπικής μαγνητοαντίστασης (από εδώ και στο εξής θα αναφέρονται ως AMR αισθητήρες), έχουν βελτιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα. Θόρυβος. Σχήμα 1.1 Παράσταση ενός ανοιχτού συστήματος

Σύστημα. Θόρυβος. Σχήμα 1.1 Παράσταση ενός ανοιχτού συστήματος Ενότητα1: Εισαγωγή Σύστημα Σύστημα είναι ένα σύνολο φυσικών στοιχείων, πραγμάτων, ατόμων, μεγεθών ή εννοιών, που σχηματίζουν μιαν ενότητα και λειτουργούν ως μια ενότητα. Ένα σύστημα που επικοινωνεί με

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Σκληρός Δίσκος

Θέμα: Σκληρός Δίσκος Θέμα: Σκληρός Δίσκος Γενικά Ο σκληρός δίσκος είναι ένα μαγνητικό αποθηκευτικό μέσο - συσκευή που χρησιμοποιείται στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, στις ψηφιακές βιντεοκάμερες, στα φορητά MP3 players, στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 1 ΠΥΚΝΩΤΗ :

ΑΡΧΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 1 ΠΥΚΝΩΤΗ : ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ Α/Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ : ΑΣΚΗΣΗ 5 η Τίτλος Άσκησης : ΜΕΤΡΗΣΗ ΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΑΜΕΣΕΣ ΚΑΙ ΕΜΜΕΣΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Θεωρητική Ανάλυση Πυκνωτής

Διαβάστε περισσότερα

y 1 Output Input y 2 Σχήµα 1.1 Βασική δοµή ενός συστήµατος ελέγχου κλειστού βρόγχου

y 1 Output Input y 2 Σχήµα 1.1 Βασική δοµή ενός συστήµατος ελέγχου κλειστού βρόγχου Τ.Ε.Ι. ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜHΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓIΑΣ Σηµειώσεις για το εργαστήριο του µαθήµατος ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ I ΓΑΥΡΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΖΑΝΗ 2008 Κεφάλαιο 1 ο Ορισµός Συστηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

2. ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 28 2. ΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Οι γεννήτριες εναλλασσόµενου ρεύµατος είναι δύο ειδών Α) οι σύγχρονες γεννήτριες ή εναλλακτήρες και Β) οι ασύγχρονες γεννήτριες Οι σύγχρονες γεννήτριες παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

O Ψηφιακός Παλμογράφος

O Ψηφιακός Παλμογράφος Τεχνική Εκπαίδευση O Ψηφιακός Παλμογράφος Παναγιώτης Γεώργιζας BEng Cybernetics with Automotive Electronics MSc Embedded Systems Engineering Θέματα που θα αναλυθούν www.georgizas.gr 1. Γενικά περί παλμογράφων

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων.

Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 5 1. Άσκηση 1 Γενικά για µικροκύµατα. ηµιουργία ηλεκτροµαγνητικών κυµάτων. 1.1 Εισαγωγή Τα µικροκύµατα είναι ηλεκτροµαγνητική ακτινοβολία όπως το ορατό φώς, οι ακτίνες

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίµιο µαζί µε το τυπολόγιο αποτελείται από εννιά (9) σελίδες. Τα µέρη του εξεταστικού δοκιµίου είναι τρία (Α, Β και Γ ).

Το εξεταστικό δοκίµιο µαζί µε το τυπολόγιο αποτελείται από εννιά (9) σελίδες. Τα µέρη του εξεταστικού δοκιµίου είναι τρία (Α, Β και Γ ). ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙI) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΗΛΕΚΤΡΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα ηλεκτροµηχανικά όργανα χρησιµοποιούνται στη µέτρηση ηλεκτρικών µεγεθών, όπως η ένταση, η τάση, η ισχύς και η ωµική αντίσταση. Στην ένδειξη της

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΟΣ ΙΑΦΟΡΙΚΟΣ ΘΕΡΜΟΣΤΑΤΗΣ ΗΛΙΑΚΩΝ 2 ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ 1 ΕΝΤΟΛΗ SELTRON SGC13 1. Πρόλογος Οι ψηφιακοί διαφορικοί θερµοστάτες ηλιακών της SELTRON λειτουργούν µε µικροεπεξεργαστή, διαθέτουν απόλυτη ακρίβεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΕΛΙΚΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΗΜΥ 499

ΕΥΕΛΙΚΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΗΜΥ 499 ΕΥΕΛΙΚΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΗΜΥ 499 ΣΤΑΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΕΡΓΟΥ ΙΣΧΥΟΣ (S) ρ Ανρέας Σταύρου ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τα Θέµατα Βαθµίες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ισοζύγιο µηχανικής ενέργειας

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Ισοζύγιο µηχανικής ενέργειας ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Συστήµατα µεταφοράς ρευστών Ισοζύγιο µηχανικής ενέργειας Η αντίσταση στην ροή και η κίνηση ρευστών µέσα σε σωληνώσεις επιτυγχάνεται µε την παροχή ενέργειας ή απλά µε την αλλαγή της δυναµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

U I = U I = Q D 1 C. m L

U I = U I = Q D 1 C. m L Από την αντιστοιχία της µάζας που εκτελεί γ.α.τ. µε περίοδο Τ και της εκφόρτισης πυκνωτή µέσω πηνίου L, µπορούµε να ανακεφαλαιώσουµε τις αντιστοιχίες των µεγεθών τους. Έχουµε: ΜΑΖΑ ΠΟΥ ΕΚΤΕΛΕΙ γ.α.τ..

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012. Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 18 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις 1 έως 4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΣ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ Η Ρομποτική είναι ο κλάδος της επιστήμης που κατασκευάζει και μελετά μηχανές που μπορούν να αντικαταστήσουν τον άνθρωπο στην εκτέλεση μιας εργασίας. Tι είναι το ΡΟΜΠΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ 1 ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. ΓΕΝΙΚΑ Οι καυστήρες αερίων καυσίμων διακρίνονται σε ατμοσφαιρικούς καυστήρες, σε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός Περιεχόµενα Κεφαλαίου 27 Μαγνήτες και Μαγνητικά πεδία Τα ηλεκτρικά ρεύµατα παράγουν µαγνητικά πεδία Μαγνητικές Δυνάµεις πάνω σε φορτισµένα σωµατίδια. Η ροπή ενός βρόχου ρεύµατος.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΥΚΛΩΜΑΤΩΝ Ηλεκτρικό κύκλωμα ονομάζεται μια διάταξη που αποτελείται από ένα σύνολο ηλεκτρικών στοιχείων στα οποία κυκλοφορεί ηλεκτρικό ρεύμα. Τα βασικά ηλεκτρικά στοιχεία είναι οι γεννήτριες,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος. Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων

ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος. Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών ΗΥ-121: Ηλεκτρονικά Κυκλώματα Γιώργος Δημητρακόπουλος Άνοιξη 2008 Βασικές Αρχές Ηλεκτρικών Κυκλωμάτων Ηλεκτρικό ρεύμα Το ρεύμα είναι αποτέλεσμα της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό.

ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 91 9. Άσκηση 9 ιάθλαση. Ολική ανάκλαση. ιάδοση µέσα σε κυµατοδηγό. 9.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης είναι η γνωριµία των σπουδαστών µε τα φαινόµενα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α1 Α4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα : Αυτοματισμοί και

Διαβάστε περισσότερα

- Εισαγωγή - Επίπεδα μνήμης - Ολοκληρωμένα κυκλώματα μνήμης - Συσκευασίες μνήμης προσωπικών υπολογιστών

- Εισαγωγή - Επίπεδα μνήμης - Ολοκληρωμένα κυκλώματα μνήμης - Συσκευασίες μνήμης προσωπικών υπολογιστών Μάθημα 4.5 Η Μνήμη - Εισαγωγή - Επίπεδα μνήμης - Ολοκληρωμένα κυκλώματα μνήμης - Συσκευασίες μνήμης προσωπικών υπολογιστών Όταν ολοκληρώσεις το μάθημα αυτό θα μπορείς: Να αναφέρεις τα κυριότερα είδη μνήμης

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ και ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1) Να αναφέρετε τις 4 παραδοχές που ισχύουν για το ηλεκτρικό φορτίο 2) Εξηγήστε πόσα είδη κατανοµών ηλεκτρικού φορτίου υπάρχουν. ιατυπώστε τους

Διαβάστε περισσότερα

Ένα σύστημα εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση όταν διεγερθεί κατάλληλα και αφεθεί στη συνέχεια ελεύθερο να

Ένα σύστημα εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση όταν διεγερθεί κατάλληλα και αφεθεί στη συνέχεια ελεύθερο να ΕΞΑΝΑΓΚΑΣΜΕΝΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Α. Εξαναγκασμένες μηχανικές ταλαντώσεις Ελεύθερη - αμείωτη ταλάντωση και ποια η συχνότητα και η περίοδος της. Ένα σύστημα εκτελεί ελεύθερη ταλάντωση όταν διεγερθεί κατάλληλα

Διαβάστε περισσότερα

3 η Εργαστηριακή Άσκηση

3 η Εργαστηριακή Άσκηση 3 η Εργαστηριακή Άσκηση Βρόχος υστέρησης σιδηρομαγνητικών υλικών Τα περισσότερα δείγματα του σιδήρου ή οποιουδήποτε σιδηρομαγνητικού υλικού που δεν έχουν βρεθεί ποτέ μέσα σε μαγνητικά πεδία δεν παρουσιάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Βαλβίδες καταστροφής ενέργειας διάτρητων πλακών

Βαλβίδες καταστροφής ενέργειας διάτρητων πλακών Βαλβίδες καταστροφής ενέργειας διάτρητων πλακών Στα περισσότερα υδραυλικά συστήματα είναι απαραίτητη η χρήση ρυθμιστικών βαλβίδων που σκοπό έχουν τον έλεγχο της παροχής ή της πίεσης υπό την επίδραση μικρών

Διαβάστε περισσότερα

Καύση υλικών Ηλιακή ενέργεια Πυρηνική ενέργεια Από τον πυρήνα της γης Ηλεκτρισμό

Καύση υλικών Ηλιακή ενέργεια Πυρηνική ενέργεια Από τον πυρήνα της γης Ηλεκτρισμό Ενεργειακή Μορφή Θερμότητα Φως Ηλεκτρισμός Ραδιοκύματα Μηχανική Ήχος Τι είναι; Ενέργεια κινούμενων σωματιδίων (άτομα, μόρια) υγρής, αέριας ή στερεάς ύλης Ακτινοβολούμενη ενέργεια με μορφή φωτονίων Ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ

ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΑΥΤΗΣ Διευθυντής: Διονύσιος-Ελευθ. Π. Μάργαρης, Αναπλ. Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΡΕΥΜΑ Σκοπός Στο δεύτερο κεφάλαιο θα εισαχθεί η έννοια του ηλεκτρικού ρεύματος και της ηλεκτρικής τάσης,θα μελετηθεί ένα ηλεκτρικό κύκλωμα και θα εισαχθεί η έννοια της αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1ο Παράδειγµα κριτηρίου (εξέταση στο µάθηµα της ηµέρας) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών

Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ - διαφάνεια 1 - Bασική διάταξη τηλεπικοινωνιακού συστήµατος οπτικών ινών ιαµορφωτής Ηλεκτρικό Σήµα Ποµπός Οπτικό Σήµα Οπτική Ίνα διαµορφωτής: διαµορφώνει τη φέρουσα συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. παθητικά: προκαλούν την απώλεια ισχύος ενός. ενεργά: όταν τροφοδοτηθούν µε σήµα, αυξάνουν

ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ. παθητικά: προκαλούν την απώλεια ισχύος ενός. ενεργά: όταν τροφοδοτηθούν µε σήµα, αυξάνουν 1. Εισαγωγικά στοιχεία ηλεκτρονικών - Ι.Σ. ΧΑΛΚΙΑ ΗΣ διαφάνεια 1 1. ΘΕΜΕΛΙΩ ΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ Ηλεκτρικό στοιχείο: Κάθε στοιχείο που προσφέρει, αποθηκεύει και καταναλώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σεµινάριο Αυτοµάτου Ελέγχου

Σεµινάριο Αυτοµάτου Ελέγχου ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τµήµα Αυτοµατισµού Σεµινάριο Αυτοµάτου Ελέγχου Ειδικά θέµατα Ανάλυσης συστηµάτων Σύνθεσης συστηµάτων ελέγχου Μελέτης στοχαστικών συστηµάτων. Καλλιγερόπουλος Σεµινάριο Αυτοµάτου Ελέγχου Ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Ακρίβεια μέτρησης. Τιμές ενέργειας και βαθμός απόδοσης για Φωτοβολταϊκοί μετατροπείς Sunny Boy και Sunny Mini Central

Ακρίβεια μέτρησης. Τιμές ενέργειας και βαθμός απόδοσης για Φωτοβολταϊκοί μετατροπείς Sunny Boy και Sunny Mini Central Ακρίβεια μέτρησης Τιμές ενέργειας και βαθμός απόδοσης για Φωτοβολταϊκοί μετατροπείς Sunny Boy και Sunny Mini Central ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο κάθε ιδιοκτήτης μιας φωτοβολταϊκής εγκατάστασης θέλει να τις καλύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Μαγνητικό Πεδίο. Ζαχαριάδου Αικατερίνη Γενικό Τμήμα Φυσικής, Χημείας & Τεχνολογίας Υλικών Τομέας Φυσικής ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ

Μαγνητικό Πεδίο. Ζαχαριάδου Αικατερίνη Γενικό Τμήμα Φυσικής, Χημείας & Τεχνολογίας Υλικών Τομέας Φυσικής ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Μαγνητικό Πεδίο Ζαχαριάδου Αικατερίνη Γενικό Τμήμα Φυσικής, Χημείας & Τεχνολογίας Υλικών Τομέας Φυσικής ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Προτεινόμενη βιβλιογραφία: SERWAY, Physics for scientists and engineers YOUNG H.D., University

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις - 4 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

µέτρηση θερµοκρασιών. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΙΑ από την Αλεξάνδρα Κούση Η επιστήµη που ασχολείται µε τη

µέτρηση θερµοκρασιών. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΙΑ από την Αλεξάνδρα Κούση Η επιστήµη που ασχολείται µε τη ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΙΑ από την Αλεξάνδρα Κούση Η επιστήµη που ασχολείται µε τη µέτρηση θερµοκρασιών. 1 Ιστορία της Θερµοµετρίας 17ος αιώνας: εφευρέτης του πρώτου πρακτικού θερµοµέτρου o Galileo. Jean Rey (1632):

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΜΑΪΟΥ 015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Από τις παρακάτω πέντε προτάσεις τρεις είναι λανθασµένες. Να τις εντοπίσετε και να δικαιολογήσετε την επιλογή σας. α. Η

Διαβάστε περισσότερα

Κινητήρες μιας νέας εποχής

Κινητήρες μιας νέας εποχής Κινητήρες μιας νέας εποχής H ABB παρουσιάζει μια νέα γενιά κινητήρων υψηλής απόδοσης βασισμένη στην τεχνολογία σύγχρονης μαγνητικής αντίστασης. Η ΑΒΒ στρέφεται στην τεχνολογία κινητήρων σύγχρονης μαγνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο Παράδειγµα (διάρκεια: 15 λεπτά) Κεφάλαιο 17 Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... Β.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΙΣ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΤΑΛΑΝΤΩΣΕΙΣ Θέµα Α Στις ερωτήσεις 1-4 να βρείτε τη σωστή απάντηση. Α1. Για κάποιο χρονικό διάστηµα t, η πολικότητα του πυκνωτή και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΥΕΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΕΩΝ 004 ΦΥΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ ΘΕΜΑ ο Για τις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα