Κατευθύνοντας την συνομιλία ή κατευθύνοντας η συνομιλία;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κατευθύνοντας την συνομιλία ή κατευθύνοντας η συνομιλία;"

Transcript

1 * Κατευθύνοντας την συνομιλία ή κατευθύνοντας η συνομιλία; Διάλεξη στο συμπόσιο "Η έκπληξη ως ώθηση προς διαδικασίες μεταβολών" στις 14 Δεκεμβρίου 2002 στο Rueschlikon του Hanspeter Padrutt Με το θέμα αυτού του συμποσίου, "Η έκπληξη ως ώθηση για διαδικασίες μεταβολών", οι υπεύθυνοι του ιδρύματος EGIS με εξέπληξαν. Ούτε είχα μέχρι τώρα ασχοληθεί με το ζήτημα ιδιαίτερα, εάν και πώς η έκπληξη μπορεί να βοηθά στην ψυχοθεραπεία, ούτε και το θέμα ήταν ικανό, σε μια πρώτη ματιά, να με κινητοποιήσει να κάνω τον κόπο να προετοιμάσω μια διάλεξη. Όμως δέχθηκα την πρόσκληση γιατί προφανώς προέρχονταν από μια επιθυμία του Paolo Knill και γιατί ήθελα να του κάνω ένα δώρο για τα γενέθλιά του. Έτσι λοιπόν εκπλάγηκα και, όπως γράφει στην πρόσκληση, έπρεπε να κάτσω και ν' αφήσω να με ενοχλήσει - η έκπληξη ως ώθηση για διαδικασίες μεταβολών. 1. Η λέξη "έκπληξη": Η διπλή γλωσσική χρήση και η προέλευση της λέξης

2 Έκπληξη - χρησιμοποιούμε την λέξη με δυο τρόπους: Πρώτον σαν κάτι που μας εκπλήσσει, για παράδειγμα οι εκπλήξεις οι τυλιγμένες σε χαρτί δώρου. Δεύτερον σαν η δική μας έκπληξη όταν λέμε: "προς έκπληξή μου". Για παράδειγμα όταν ο Paolo προς έκπληξή του παίρνει μια έκπληξη τυλιγμένη σε χαρτί δώρου. Η λέξη "έκπληξη" λοιπόν μπορεί να ονομάζει τόσο ένα πράγμα ή ένα συμβάν (το δώρο που αποτείνεται στον Paolo όταν ξετυλίγει το δέμα) όσο και μια ανθρώπινη συναισθηματική κατάσταση (η έκπληξη ο ως η απάντηση του Paolo στο δώρο). Η διπλή γλωσσική χρήση παραπέμπει σε μια αλληλέχεια που θα μας απασχολήσει αργότερα. Από πού έρχεται καν η περίεργη λέξη "Ueberraschung" ["έκπληξη"]; Άνοιξα το ετυμολογικό λεξικό κι ανακάλυψα ότι η λέξη διαμορφώθηκε στις μάχες και στους πολέμους του 16ου αιώνα με την στρατιωτική σημασία "πλήττω έναν εχθρό εξ απήνης". Πρώτα στον 18ο αιώνα η λέξη προχώρησε σε περιοχές πολιτικές, όπου απέκτησε γενικότερη σημασία. Έκτοτε κανείς μιλά για ευχάριστη ή δυσάρεστη ή άσχημη έκπληξη, όμως ποτέ σχεδόν για ευτυχή ή δυστυχή έκπληξη, όπως μπορεί να μιλήσει για μια ευτυχή λύση. Προφανώς σ' αυτήν την λέξη, παρά την έκτιση της στρατιωτικης της θητείας, ανήκει πάντα το στοιχείο του εξ απήνης, το οποίο συνδέεται περισσότερο με μια συναισθηματική έξαψη παρά με μια ευτυχισμένη ή δυστυχισμένη συναισθηματική κατάσταση. Στην έκπληξη υπάρχει πάντα κάτι που σαρώνει και που σαστίζει. 2. Η έκπληξη ενάντια στην προσδοκία την κατευθυνόμενη στο μέλλον και στην συνήθεια την προσανατολισμένη στο παρελθόν - στον ξύπνο 2

3 και στα όνειρα. Η έκπληξη εμφανίζεται τότε όταν συμβαίνει ή λέγεται ή μας έρχεται στον νου κάτι που δεν περιμέναμε. Η έκπληξη σαστίζει την προσδοκία, το σχέδιο το κατευθυνόμενο προς το μέλλον. Κι επειδή οι προσδοκίες μας και τα σχέδιά μας έχουν την ιστορία τους, που καθορίζει την συνηθισμένη μας συμπεριφορά, γι' αυτό και η έκπληξη μας τινάζει απάνω και μακριά τους. Επίσης η έκπληξη σαρώνει και την συνήθεια την προσανατολισμένη στο παρελθόν. Στην ξυπνητή μας παροντικότητα είμαστε σε μεγάλο βαθμό στραμμένοι στο μέλλον και στο παρελθόν. Καθώς ζούμε αναφερόμενοι στο μέλλον, συνεχώς έχουμε κάποια πρόθεση, έστω κι αν αυτή είναι, κουρασμένοι, να χωθούμε σύντομα στο κρεβάτι. Ακόμα κι όταν, ακριβώς τώρα, απλά κοιτάζουμε το ρολόι για να δούμε την ώρα, κρυφά το ξέρουμε βέβαια πολύ καλά πως κι αυτή η διάλεξη, κι αυτή η μέρα θα τελειώσουν. Και καθώς ζούμε αναφερόμενοι στο παρελθόν, μπορούμε να θυμηθούμε το χθες και να φέρουμε μπρος στα μάτια μας όλη την ιστορία μας, και ξυπνώντας να ξαναβρεθούμε στον ίδιο κόσμο σαν οι ίδιοι άνθρωποι, για τους οποίους, όταν σήμερα λένε "εγώ", αυτό το εγώ είναι ταυτόσημο μ' εκείνο που ειπώθηκε χθες. Αντίθετα, όταν ονειρευόμαστε, είμαστε λιγότερο προσανατολισμένοι στο μέλλον και στο παρελθόν, και περισσότερο μας απορροφάει ό,τι εμφανίζεται στο παρόν. Στο όνειρο ποτέ σχεδόν δεν σχεδιάζουμε όλο το μέλλον μας και ποτέ σχεδόν δεν φέρνουμε όλη την ιστορία μας εμπρός

4 στα μάτια μας. Κι όταν μάλιστα τώρα, στον ξύπνο, μπορέσουμε να θυμηθούμε περασμένα όνειρα, στην αρχή ενός ονείρου δεν βρισκόμαστε στον ίδιο κόσμο όπως, ξυπνώντας, στον ξύπνο. Δεν "ενυπνούμε" ["ενύπνιον"] ούτως ειπείν, αλλά πάντα είμαστε ήδη ολότελα καταμεσίς στο εκάστοτε ονειρικό συμβάν. Με άλλα λόγια: στο φτωχό από μέλλον και παρελθόν όνειρο υπάρχει πολύ λιγότερο προσδοκία και πολύ λιγότερ συνήθεια. Μήπως αντίστοιχα 1 στο όνειρο θα συνέβαινε και η έκπληξη σπανιότερα; Πράγματι στο όνειρο μπορούμε να πετάμε σαν πουλιά, κι αυτό διόλου να μην μας εκπλήσσει στο όνειρο. 2 Αντίθετα όταν ξυπνάμε το πρωί στο κρεββάτι μας, ήδη και μόνο αν το μαξιλάρι δεν είναι αυτό με τα μπλε σχέδια, στο οποίο κοιμηθήκαμε, θ' αναζητήσουμε τον λόγο γι' αυτό, και αν δεν βρούμε μια λογική αιτία θα πάθουμε πανικό ή θ' αρχίσουμε ν' αμφιβάλλουμε για τα λογικά μας. Το τρομερό μαξιλάρι θα μπορούσε τώρα να μας οδηγήσει σε προεκτάσεις προς άλλες καταστάσεις του ξύπνου, για παράδειγμα ψυχωτικές ή ανοϊκές, όμως εδώ ήθελα μόνο να υποδείξω την διαφορά ξύπνου και ονείρου, γιατί αυτή η διαφορά μπορεί να στοιχειοθετήσει πολύ ωραία το πώς η έκπληξη προϋποθέτει και διαπερνά την προσδοκία την κατευθυνόμενη προς το μέλλον και την συνήθεια την προσανατολισμένη στο παρελθόν. 1!!! 2 Στο ίδιο το όνειρο, και όχι μετά το ξύπνημα! Μετά το ξύπνημα μπορούμε κάλλιστα να εκπλαγούμε απ' αυτό. 4

5 3. Έκπληξη και ψυχοθεραπεία - συνήθεια και προσδοκία στην ψυχοθεραπεία: να χάνεσαι, να αγκυλώνεσαι Όταν ο συνιδιοκτήτης μιας μικρής εταιρείας οικονομικών συμβούλων, ένας άντρας 35 ετών, γύρισε ένα βράδυ στο σπίτι του, η μονοκατοικία του ήταν άδεια. Η γυναίκα του τον είχε εγκαταλείψει εκείνη τη μέρα, δίχως προειδοποίηση, μαζί με τα τρία μικρά παιδιά του. Δεν είχε προηγηθεί κανένας καυγάς, ο οικονομικός σύμβουλος δεν είχε παρατηρήσει τίποτα που να είχε χαλάσει την συζυγική ατμόσφαιρα. Για λόγους προστασίας των προσωπικών δεδομένων δεν μπορώ εδώ να αφηγηθώ περισσότερα, όμως σίγουρα μπορείτε να φανταστείτε πόσο μεγάλη ήταν η έκπληξη του οικονομικού σύμβουλου - αυτή η δυσάρεστη έκπληξη. Είχε χάσει τ' αυγά και τα καλάθια κι έπεσε σε μια βαριά κατάθλιψη που τον οδήγησε στον γιατρό του, ο οποίος το παρέπεμψε σ' εμένα. Εμπρός σ' αυτήν την χάλια κατάστασή του συνέστησα στον άντρα να πάρει ένα αντικαταθλιπτικό φάρμακο και συζήτησα μαζί του την δυνατότητα μιας ψυχοθεραπείας, η οποία, ακόμα και στην πιο χάλια κατάσταση, μπορεί να γίνει μόνο προαιρετικά. Ο οικονομικός σύμβουλος συγκατένευσε και το παράδειγμα δείχνει πώς μια έκπληξη ζωής μπορεί να εκπλήξει έναν άνθρωπο τόσο που να ξεκινήσει μια ψυχοθεραπεία. Όμως τι μπορεί να κάνει η έκπληξη στην ψυχοθεραπεία καθαυτήν; Όταν η έκπληξη μπορεί να θέσει σε αμφισβήτηση την προσδοκία την καταυθυνόμενη προς το μέλλος και την συνήθεια την προσανατολισμένη

6 στο παρελθόν - πώς δείχνονται λοιπόν προσδοκία και συνήθεια στην ψυχοθεραπευτική συνομιλία; Φυσικά, θ' αντιτείνει κανείς, με χιλιάδες τρόπους, με τόσους πολλούς τρόπους όσους και οι άνθρωποι που υπάρχουν, γηιατί κάθε ζωή με την συνήθειά της είναι μιναδική, κι επίσης αυτό για τα οποία πρόκειται στο μέλλον ενός ανθρώπου και που καθορίζει τις προσδοκίερς του δεν συγκρίνεται μ' ένα άλλο. Η ένσταση γίνεται δίκαια, και είμαι ο τελευταίος που θα αμφισβητούσε αυτήν την μοναδικότητα.* 3 Την υπερασπίζομαι και ενάντια σε κάθε κατάταξη σε κουτιά διαγνώσεων, έστω κι αν η διάγνωση μιας κατάθλιψης μπορεί να βοηθήσει στην χορήγηση ενός αντικαταθλιπτικού και όχι ενός φαρμάκου για την λειτουργία των επινεφριδίων. Και πάλι παρά αυτήν την μοναδικότητα θα ήθελα να εκφράσω, με μεγάλη προσοχή, την υπόνοια ότι εμείς οι άνθρωποι βασικά τείνουμε, απέναντι σ' αυτό που μας αφορά ιδιαίτερα, να κλεινόμαστε με το να χανόμαστε σε κάτι ή να αγκυλωνόμαστε σε κάτι. Αυτός ο κίνδυνος σχετίζεται με την ελευθερία του ανθρώπου ο οποίος πορεύεται σ' έναν δρόμο ζωής στον οποίο προχωρεί από το ένα σταυροδρόμι στο άλλο κι όπου μπορεί και να πλανηθεί, να ξεφύγει και να κολλήσει. Όμως αυτό το να χάνεσαι κι αυτό το να αγκυλώνεσαι χαρακτηρίζουν πέρα για πέρα την συνήθειά μας και την προσδοκία μας, και γι' αυτό μπορούμε να υποθέσουμε ότι και στην θεραπευτική συνομιλία θα μπορούσε να είναι βοηθητική μια έκπληξη που διαταράζει την συνήθεια όπου κανείς έχει χαθεί και αμφισβητεί την αγκυλωμένη προσδοκία. 3 *μοναδικό και κοινό. 6

7 Όμως πώς μπορεί αυτό να συμβεί; Πάλι, πρέπει να παραδεχτώ, με χιλιάδες τρόπους και πάλι εδώ θα ήθελα να υποδείξω δύο θεμελιακές δυνατότητες. 4. Πρώτη θεμελιακή δυνατότητα έκπληξης στην ψυχοθεραπεία: Το απόν γίνεται παρόν. Η μία δυνατότητα είναι αυτή, ότι τελείως απροσδόκητα ένα απόν γίνεται παρόν. Καθώς στο ιατρείο μου ο οικονομικός σύμβουλος θρηνούσε για την μοναξιά του κι εξέφραζε την οργή του για την κατά την γνώμη του άπιστη, του ήρθε ξαφνικά στον νου ότι την προηγούμενη νύχτα στο όνειρο κάθονταν σ' ένα πιάνο κι έπαιζε με μια απίστευτη ζωντάνια και ένταση, συνοδευόμενος από μια ορχήστρα με τον μαέστρο Celibidache. Ο ταλαντούχος μουσικά οικονομικός σύμβουλος είχε εγκαταλείψει το πιάνο λίγο μετά την έναρξη των σπουδών του, και αφότου άνοιξε την εταιρεία μ' έναν φίλο του ο κόσμος των λογιστικών βιβλίων και της καταχώρησης των κερδών τον είχε απορροφήσει όλο και περισσότερο, και οχυρώθηκε απέναντι στις χλιαρές εκδηλώσεις δυσαρέσκειας της γυναίκας του με το να αγκυλωθεί σε μια ζωηρή ξεγνοιασιά. Πιεσμένος από την τωρινή μοναξιά του κι από την ακόμα ανομολόγητη αναζήτηση μιας μελλοντικής συντρόφου, ο οικονομικός σύμβουλος θυμήθηκε εδώ και τώρα στο ιατρείο το μελαγχολικό του παίξιμο του Chopin στα χρόνια της νεότητάς του. Διότι το μέλλον καλεί σε μια αντιπαράθεση με το παρελθόν στην οπτική της ανάγκης του παρόντος.

8 Κάτι απόν ήταν αίφνης παρόν, κι έκτοτε το απόν-παρόν ξεκίνησε κάτι με τον οικονομικό σύμβουλο. Δεν μπορώ να σας παρουσιάσω τις λεπτομέρειες του ιστορικού αυτής της θεραπείας, όμως μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι σήμερα αυτός ο άντρας όχι μόνο παίζει πάλι κάπου κάπου Chopin, αλλά κι ότι το κάνει και μ' ένα πολύ ευρύτερο νόημα καθώς ζει την ζωή του μ' έναν ζωντανό κι έντονο τρόπο ο οποίος δεν αποκλείει μελαγχολία και ευφορία με ένα άκαμπτο κέφι. 5. Δεύτερη θεμελιακή δυνατότητα έκπληξης στην ψυχοθεραπεία: ο "αναλυτής θάνατος" (η διπλή όψη του θανάτου: σχετικοποίηση και σημαντικοποίηση - και η αφανής αλληλέχεια, έξω από την οποία δεν έχεις να γυρέψεις τίποτα.) Η άλλη θεμελιακή δυνατότητα είναι αυτή, ότι σε μια θεραπεία μπαίνει στο παιχνίδι ο "αναλυτής θάνατος". 4 Ο θάνατος (με την έννοια της θνητότητάς μας) σχετικοποιεί κάθε λαμπρότητα και δύναμη και κάθε ακαμψία, και συνάμα παρέχει στην κάθε στιγμή την μοναδική της, ανεπανάληπτη, ασυνήθιστη σημασία. 4 Το ότι ο θάνατος σε μια θεραπεία "μπαίνει στο παιχνίδι" σαν "αναλυτής", συμβαίνει κατά την συνομιλία με έναν εντελώς αφανή τρόπο και διόλου δεν πρέπει να σημαίνει ότι γίνεται εκπεφρασμένα λόγος "για τον θάνατο". Για παράδειγμα όταν κάποιον τον αγγίζει σιγαλά η υπόνοια ότι δεν έχει να χάσει τίποτα γιατί ούτως ή άλλως μπορεί να χάσει τα πάντα, *και να χαθεί ο ίδιος - ήδη αυτό έχει γίνει. έτσι που αντέχει το άγχος του και παίρνει μια θαρραλέα απόφαση που θα κάνει πιο χαρούμενη τη ζωή του. *πιασαδικο. 8

9 Κατά τούτο ο θάνατος είναι η έκπληξη για κάθε προσδοκία και συνήθεια. Η διπλή του όψη, σχετικοποίηση και σημαντικοποίηση, κάποτε βρήκε και τον οικονομικό μας σύμβουλο που, στην απογοήτευση και στο πλήγωμά του, αρχικά είχε αγκυλωθεί σ' έναν άτολμο κυνισμό. "Λοιπόν γυναίκα και άντρας ποτέ δεν συνεννοούνται", έλεγε, "και σχέσεις ευτυχισμένες μόνο στα παραμύθια υπάρχουν." Παρόλαυτά στην πρόοδο της ψυχοθεραπευτικής συνομιλίας ο αναλυτής θάνατος έθεσε υπό αμφισβήτηση και την ατολμία του οικονομικού σύμβουλου, κι αυτός, με νέο θάρρος πλέον, καταπιάστηκε με το κλαβιέ της ζωής. Στο μεταξύ βρήκε και μια νέα σύντροφο, που ίσως του ανταποκρίνεται και περισσότερο απ' ό,τι εκείνη που τον εγκατέλειψε. Στην αρχή εδώ πέσαμε στην διπλή γλωσσική χρήση της λέξης "έκπληξη": η έκπληξη του δώρου, που λέει κάτι στον Paolo, και η έκπληξη με την οποία ο Paolo απαντά στο δώρο. Αυτή η διπλή γλωσσική χρήση μπορεί να μας παραπέμψει στην αφανή αλληλέχεια του μας-λέει-κάτι και της απάντησής μας-λέει-κάτι σ' αυτό, στην αλληλέχεια της αφόρασης αυτού που μας αφ-ορά και της ανοιχτότητάς μας γι' αυτό. Κι επειδή, όπως είδαμε μόλις, και ένα απόν μπορεί κάτι να αφορά, είναι η αλληλέχεια της παρουσίας παρόντων και απόντων - και της απάντησής μας σ' αυτά,της ανοιχτής στον κόσμο. Όμως τώρα καθώς εμείς οι άνθρωποι είμαστε θνητοί και όχι τα πάντα ορώντες θεοί, σ' αυτήν την αφανή αλληλέχεια ανήκει το ότι για μας εξω απ' αυτήν δεν υπάρχει τίποτα να ζητήσεις και τίποτα να βρεις. Τι ήταν στη γη πριν υπάρξουν άνθρωποι; Τι θα είναι στη γη όταν δεν θα υπάρχουν

10 πια άνθρωποι; Οι ερωτήσεις πέφτουν επάνω σε αδιέξοδο καθώς για μας τους θνητούς οι λέξεις "ήταν" και "θα είναι" κάνουν νόημα μόνο ως παρουσία εδώ και τώρα. Έξω από την αλληλέχεια της παρουσίας παρόντων και απόντων και της δικής μας απάντησης, της ανοιχτής στον κόσμο, της σημαεμένης από τον θάνατο, δεν υπάρχει ούτε δρόμος ούτε λόγος. 6. Το ποίημα του Παρμενίδη: Δίκρανη μυωπική ύβρη - "απόντα παρόντα / τίποτα παραέξω" Πριν από 2500 χρόνια στην νότια Ιταλία εμφανίστηκε ένα αλλόκοτο ποίημα. Ο συγγραφέας του λέγονταν Παρμενίδης ή Παρμίνιdες, όπως το λένε στον γερμανόγλωσσο χώρο. Το ποίημα έχει παραδοθεί σε αποσπάσματα μόνο, η ερμηνεία των οποίων είναι πολύ αμφιλεγόμενη. Μελέτησα διεξοδικά το ποίημα και τις αναλύσεις του κι έγραψα γι' αυτά ένα χοντρό βιβλίο. 5 Αν η δική μου ερμηνευτική απόπειρα πατάει σε στέρεο έδαφος, τότε το ποίημα εκφράζει την θεμελιακή κατάσταση των θνητών ανθρώπων, τους οποίους ονομάζει χιουμοριστικά "δίκρανους", ως μυωπική αμετρία, ως μυωπική ύβρη στην σχέση με τα παρόντα και απόντα. Με το μυωπικό κεφάλι οι άνθρωποι, απορροφημένοι από τα ακριβώς παρόντα, παραγνωρίζουν τα απόντα ως μη παρόντα. Με το άμετρο κεφάλι κάνουν εικασίες για ό,τι βρίσκεται έξω από κάθε πρόσβαση, παραδείγματος χάριν για μια φωτεινή ή σκιώδη ζωή μετά τον 5 Padrutt, Hanspeter: Und sie bewegt sich doch nicht, Parmenides im epochalen Winter, Diogenes Zuerich

11 θάνατο. Το ένα κεφάλι φορά παρωπίδες, το άλλο "σηκώνει κεφάλι". Με άλλα λόγια: Ο Παρμενίδης, αμφισβητώντας αυτήν την δικρανία, μας καλεί να δούμε μ' ένα ευρύ βλέμμα και τα απόντα ως παρόντα, και συνάμα να δεχτούμε ταπεινά το ότι έξω από την αλληλέχεια θνητού ανθρώπου και παρουσίας παρόντων και απόντων δεν έχεις να ζητήσεις τίποτα - ή, διατυπωμένο με μια σύντομη φόρμουλα: "Απόντα παρόντα / τίποτα παραέξω." Εντυπωσιάζει λοιπόν ότι ο Παρμενίδης απαιτεί ακριβώς αυτό που στην ψυχοθεραπεία μπορεί να προκαλέσει μια ιαματική έκπληξη: το ότι αίφνης απόντα είναι παρόντα και ότι ο μέγας αναλυτής θάνατος μπαίνει στο παιχνίδι. 7. Τι θα πει "μεταβολή"; Η έκπληξη, λέει το θέμα της ημερίδας, είναι "ώθηση προς διαδικασίες μεταβολών". Όταν η ζωή μας, ως δρόμος της ζωής, εννοείται μέσα από τον δρόμο, τότε μια μεταβολή συνίσταται στο ότι σε ορισμένες διακλαδώσεις του δρόμου συμπεριφερόμαστε διαφορετικά απ' ό,τι συνήθως. Στην περίπτωση που θα το καταφέρουμε, θα πρέπει και το περιβάλλον μας να συμπεριφερθεί διαφορετικά, και η μεταβολή, με το παραπάνω νόημα, καταδεικνύεται συνάμα ως αναμόρφωση των περιχώρων μας. Συχνά λοιπόν αλλαγή του εαυτού και αλλαγή του κόσμου διόλου δεν χωρίζονται μεταξύ τους. Όταν ο οικονομικός μας σύμβουλος σιγά-σιγά συνήλθε από το μεγάλο σοκ που τον βρήκε, στην αρχή πίστευε πως τώρα θα έπρεπε να μάθει να ζει καλά μόνος του πριν αφεθεί και πάλι σε σχέσεις. Όμως σύντομα ο

12 αναλυτής θάνατος κλόνισε κι αυτό το όντως πολύ αφηρημένο δόγμα, και όταν λίγο αργότερα ο οικονομικός σύμβουλος διάβασε κάπου το ρητό ενός γέροντα από τα ελληνικά βουνά, έβαλε αυτό το ρητό καλά στο μυαλό του. Ο έλληνας γέροντας είχε πει πως είναι άσκοπο να νοιάζεσαι είτε για πράγματα που δεν αλλάζουν, αφού έτσι κι αλλιώς εδώ δεν γίνεται τίποτα, είτε για πράγματα που αλλάζουν, αφού εδώ βέβαια μπορείς κάτι να κάνεις. 6 Λοιπόν μεταβολή σημαίνει να συμπεριφέρεσαι αλλιώς σε ορισμένες καταστάσεις, σε ορισμένες διακλαδώσεις του δρόμου, απ' ό,τι παλιότερα. Όμως καθώς οι καταστάσεις δεν είναι ποτέ οι ίδιες, κι οι αποφάσεις είναι μοναδικές και ανεπανάληπτες, στη ζωή δεν μπορούμε όπως στην φυσική να κάνουμε επαναλήψιμα πειράματα, και αλλαγές της συμπεριφοράς μπορούμε να τις δούμε από το εδώ και τώρα αναδρομικά ή να τις απαιτήσουμε προβλέποντας, για τον εαυτό μας ή για τους άλλους, όμως ποτέ δεν μπορούμε μια λεγόμενη διαδικασία μεταβολής να την αντικειμενοποιήσουμε και να την παρατηρήσουμε έτσι όπως μια διαδικασία στο χημικό εργαστήριο. 8. Ψυxοθεραπευτική κατεύθυνση της συνομιλίας: Σκηνοθεσία έκπληξης ή έκπληξη που προκύπτει; Επίσης η ψυχοθεραπεία δεν είναι διαδικασία αλλά οδικό συμβάν. Για παράδειγμα η λεγόμενη "ανάλυση" είναι μια κοινή πορεία δύο ανθρώπων, 6 Scagnet E.: Heimkehr zu den wilden Bergen in: Neue Zuercher Zeitung Nr. 236 v. 11./12. Okt. 1997,

13 σε τακτικά στάδια, όπου ο αναλυτής εμπλέκεται στον υπόλοιπο δρόμο της ζωής του αναλυόμενου πολύ λιγότερο απ' ότι ένας οικείος συνοδοιπόρος. Σ' έναν τέτοιο θεραπευτικό δρόμο, όπως ειπώθηκε, μπορεί με χιλιάδες τρόπους να συμβούν εκπλήξεις που θέτουν σε αμφισβήτηση τον χαμό στην συνήθεια και την αγκύλωση στην προσδοκία, όμως βασικά έτσι ώστε απόντα να γίνονται αίφνης παρόντα, και έτσι ώστε ο μέγας αναλυτής θάνατος μπαίνει κατά κάποιον τρόπο στο παιχνίδι. Όμως τώρα τι σημαίνει αυτό για την ψυχοθεραπευτική κατεύθυνση της συνομιλίας; Άραγε σημαίνει η ψυχοθεραπευτική κατεύθυνση της συνομιλίας ότι εμείς οι θεραπευτές θα έπρεπε να κατευθύνουμε την συνομιλία έτσι ώστε με τις παρεμβάσεις μας να σκηνοθετούμε εκπλήξεις και μ' αυτό να ωθούμε προς διαδικασίες μεταβολών; Ή μήπως σημαίνει ότι η συνομιλία μας κατευθύνει και ότι στον δρόμο της θεραπείας δεν μπορεί να προκύψει μια έκπληξη υπολογισμένη εκ των προτέρων; Στην λέξη "Gespraechsfuehrung" ["κατεύθυνση της συνομιλίας"] ηχούν και οι δυο δυνατότητες. "Κατεύθυνση της συνομιλίας" μπορεί να εννοεί την δική μου κατεύθυνση (εγώ κατευθύνω την συνομιλία) ή την δική της κατεύθυνση (η συνομιλία καθαυτήν κατευθύνει). (Στην γενική "της συνομιλίας" η γραμματική διακρίνει μια γενική αντικειμενική ή υποκειμενική.) Σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν πρέπει να είναι καθαρό ότι για την ψυχοθεραπεία το δεύτερο είδος της κατεύθυνσης της συνομιλίας - ότι η συνομιλία μας κατευθύνει - είναι το αποφασιστικό. Μόνον έτσι θα προκύψουν εκπλήξεις ειδικές και σχετικές, που δεν είναι ούτε κοινότυπες ούτε τραβηγμένες απ' τα μαλλιά και που δεν βάζουν τον κόσμο του

14 θεραπευτή στο παιχνίδι υπερβολικά. Πώς θα μπορούσα ποτέ να οδηγήσω τον οικονομικό σύμβουλο ακριβώς σ' ένα κοντσέρτο πιάνου με τον Celibidache; Δεν είμαι ειδικός για την ζωή του οικονομικού συμβούλου, κι ούτε ξέρω πού έχει ο θεός το στέκι του για ν' αναλάβω την κατεύθυνση στο όνομά του. Φυσικά κάθε θεραπευτής πρέπει πότε-πότε να καταφεύγει στο πρώτο είδος της κατεύθυνσης της συνομιλίας, για παράδειγμα στην αρχή ή σε καταστάσεις ανάγκης. Συχνά όμως είναι καλύτερα όταν συμβαίνει για χάρη του δεύτερου είδους. Ίσως μάλιστα η τέχνη μας να συνίσταται προπάντων στο να κατευθύνουμε την συνομιλία έτσι ώστε η συνομιλία να μπορεί ν' αναλάβει την κατεύθυνση η ίδια. Με άλλα λόγια: Στην ψυχοθεραπεία ίσως το σημαντικότερο συμβαίνει από μόνο του, και η δική μας αποστολή δεν είναι τόσο να προκαλέσουμε κάτι όσο, πολύ περισσότερο, κάτι που συμβαίνει από μόνο του - κάτι που προκύπτει - να το καθιστούμε δυνατό, και όχι να το εμποδίζουμε, κι ενδεχομένως εμπόδια που ανακύπτουν να τα παραμερίζουμε (κάτι που συχνά εύκολα λέγεται και δύσκολα γίνεται). Αυτό δεν σημαίνει πως δεν μπορεί να έχουμε ιδέες απρόσμενες. Μια μέρα ο οικονομικός σύμβουλος μου διηγήθηκε διεξοδικά πως από τότε που είναι μόνος νοιώθει σαν εξωγήινος που δεν ανήκει στους ανθρώπους επάνω στη γη. Μου περιέγραψε πολύ ζωντανά πώς πέρασε σ' ένα πάρτυ όπου, εκτός απ' αυτόν, ήταν καλεσμένοι ολότελα υποτίθεται ευτυχισμένα κι επιτυχημένα ζευγάρια. Χάρη στην παρατηρητικότητά του και στον ζωντανό του τρόπο έκφρασης, στα πνευματικά μου μάτια δημιουργήθηκε 14

15 μια αποκαλυπτική ζωγραφιά μιας θλιβερής σαββατιάτικης βραδυνής συγκέντρωσης μ' ένα σωρό ανταγωνισμούς επίδειξης και ζήλειας όλων εναντίον όλων, σαν ξάφνου ο άλλοτε αφασικά ζωηρός οικονομικός σύμβουλος να είχε γίνει ένας σαρκαστικός ποιητής. Στο μεταξύ η ώρα είχε ήδη τελειώσει και ο οικονομικός σύμβουλος βρισκόταν εμφανώς σε βαριά διάθεση. Θά 'πρεπε να πω κάτι επάνω στην περιγραφή του; Και τότε μου ήρθε μια ερώτηση που την είπα χωρίς δισταγμό: "Τι θα κάναν οι γήινοι δίχως τους εξωγήινους;" "Ευχαριστώ", είπε ο οικονομικός σύμβουλος κι ελαφρωμένος αποχώρησε. Η ιδέα που μου ήρθε, προέκυψε εκείνη την στιγμή, είχε "έρθει" με το πλέον κυριολεκτικό νόημα. Πρώτα εκ των υστέρων μου έγινε καθαρό ότι είχα αντιδράσει στην σαρκαστική ποίηση του οικονομικού συμβούλου άρρητα με την ερώτηση τι θά 'καναν οι άνθρωποι δίχως ποιητές και μήπως αυτός και βέβαια ανήκει στους ανθρώπους επάνω στη γη και μήπως οι άνθρωποι στο πάρτυ ενδεχομένως θα μπορούσαν να χρειάζονται την αποκαλυπτική αλήθεια που παίρνει μορφή στην κατάμαυρη ζωγραφιά του, ακόμα κι αν ίσως πράγματι δεν είναι ολόκληρη η αλήθεια. Πώς θα μπορούσα να είχα προγραμματίσει κάτι τέτοιο στην αρχή της μάλλον στείρας ώρας; Κι αν όντως το είχα μπορέσει, πώς, μετά από τόσο μακρόπνοους συλλογισμούς, θα είχα ποτέ καταλήξει στην σύντομη ερώτησή μου; 9. Από πού έρχεται η έκπληξη; Όρια της φυσικοεπιστημονικήςτεχνικής κοσμοθεώρησης

16 Από πού έρχεται καν η έκπληξη όταν απλά προκύπτει; Από το ασυνείδητο του οικονομικού σύμβουλου στην περίπτωση του ονείρου με το κοντσέρτο για πιάνο και από το ασυνείδητό μου στην περίπτωση των εξωγήινων; Ή μέσα από την χαοτική κατάσταση των δικών του ή των δικών μου εγκεφαλικών κυττάρων τα οποία, μ' εκείνο το ονειρικό μόρφωμα ή με την ιδέα μου, οργανώνοντας τον εαυτό τους, ξαφνικά έχουν περιπέσει στην κατάσταση μιας νέας τάξης; Σε τέτοιες ερωτήσεις εδώ μπορώ να υπεισέλθω μόνο πολύ σύντομα, με λίγες νύξεις: Εμπρός από το αμφιθέατρο της ψυχιατρικής πανεπιστημιακής κλινικής "Burghoelzli" στην Ζυρίχη υπάρχει με ελληνικά γράμματα η αρχή ενός αποσπάσματος του Ηράκλειτου, ενός περίπου σύγχρονου του Παρμενίδη: "Της ψυχής τα πέρατα δεν θα μπορούσες ποτέ πορευόμενος να τα ανεύρεις..." 7 Σε μια πρώτη ματιά θα μπορούσαμε φυσικά αυτό να το καταλάβουμε με την έννοια ότι την ψυχή με το ασυνείδητό της ποτέ δεν μπορούμε να το βυθομετρήσουμε. Όμως σε μια τέτοια ανάλυση αντιβαίνει η λέξη "πορευόμενος". Στο ότι πορευόμενος δεν βρίσκω ποτέ τα πέρατα έγκειται το ότι βασικά αυτά βρίσκονται στην περιοχή αυτού το οποίο σε μια πορεία οπωσδήποτε θα ήταν προσιτό - αν ο δρόμος δεν παραήταν μακρύς. Επομένως τα πέρατα βρίσκονται "έξω" στον κόσμο, όχι στην περιφέρεια 7 Heraklit: Fragment 22 B 45 bei Diels, Hermann: Die Fragmente der Vorsokratiker, griechisch und deutsch, hrsg. v. W. Kranz, Bd. 1, Weidmann Dublin/Zuerich

17 του εγκεφάλου! 8 Δεν είναι μια τελείως απίστευτη υπόθεση, ότι εμπρός από ένα αμφιθέατρο, όπου μέσα του τίποτα δεν είναι περισσότερο αυτονόητο απ' αυτό, ότι έχουμε μια ψυχή με συνειδητά και ασυνείδητα μέρη, το βιολογικό θεμέλιο των οποίων είναι μια εγκεφαλική συσκευή, υπάρχει ακριβώς μια πρόταση που θέτει υπό αμφισβήτηση όλη την φυσικοεπιστημονική-τεχνική κοσμοθεωρία, στην οποία έγκειται η αυτονόητη υπόθεση; Η φράση βρίσκεται έξω, ψηλά στον προθάλαμο, και σχεδόν κανένας δεν την προσέχει. Όταν σήμερα σκέφτομαι κάτι που χθες δεν είχα σκεφτεί, τότε αυτό είναι εδώ και τώρα απόν-παρόν και, ιδωμένο από το σήμερα, χθες οπωσδήποτε δεν υπήρχε. Όμως το να ισχυριζόμαστε ότι χθες ήταν ασυνείδητο, ή ακόμη να διατηρείται σ' ένα ασυνείδητο - τούτο θα ήταν και πάλι ατραποί προς το άβατο. Και όσον αφορά τα ονειρικά φαινόμενα - κάποτε πίστευαν ότι στέλνονταν από έναν θεό ή έναν δαίμονα, και σήμερα πιστεύουν ότι τα παράγει το ασυνείδητο. Όμως η πίστη παραμένει πίστη, και όποιος θέλει να διατηρήσει την ευφορική απιστία του, πρέπει να αρκεστεί στο ότι ονειρικά φαινόμενα και ιδέες προκύπτουν και αναλάμπουν μέσα από την λήθη - και τέρμα! Και το χάος στο πλέγμα των νευρικών εγκεφαλικών κυττάρων; Πρόσφατα 8 Όταν εδώ και τώρα σκέφτομαι την νυχτερινή Βιέννη που έβλεπα το περασμένο καλοκαίρι από το ύψος του πύργου της τηλεόρασης, τότε βρίσκομαι εδώ και τώρα σε αναφορά προς την μακρινή Βιέννη καθαυτήν, όχι προς μία μνημονική εικόνα της Βιέννης στο κεφάλι μου.

18 εμφανίστηκε ένα βιβλίο ενός φυσικού, 9 το οποίο και με μαθηματικά μέσα παραπέμπει την πανταχού παρούσα θεωρία του χάους στα όριά της. Ενώ η θεωρία του χάους είναι ένα ωραίο μαθηματικό μόρφωμα, εσώκλειστο στον εαυτό του, η εφαρμογή της σε όλες τις δυνατές περιοχές, για παράδειγμα στις εξεργασίες σ' ένα πλέγμα νευρικών κυττάρων, σημαίνει μια αβάσιμη και άκαρπη υπέρβαση των ορίων. 10 Σίγουρα με τέτοιες σκεπτικιστικές νύξεις επάνω στις ασυνείδητες εγκεφαλικές διαδικασίες και στην θεωρία του χάους θέτω υπό αμφισβήτηση την απόλυτη κυριαρχία της φυσικοεπιστημονικής-τεχνικής κοσμοθεωρίας. Όμως, για να προλάβω παρανοήσεις, θα ήθελα να τονίσω ότι αυτή η αμφισβήτηση δεν προέρχεται ούτε από μια εκ θεμελίων απόρριψη της φυσικής επιστήμης και της τεχνικής, ούτε από έναν εσωτεριστικό ανορθολογισμό. Εδώ πρόκειται μόνον για τα όρια της φυσικής επιστήμης η οποία, αφαιρεί την καθημερινή μας εμπειρία και μειώνει τα πάντα στο μετρήσιμο και στο υπολογίσιμο, και για τις ιστορικοφιλοσοφικές ρίζες της και τα φιλοσοφικά της σκοτώματα - όμως, 9 Wehr, Marco: Der Schmetterlingsdefekt, Turbulenzen in der Chaostheorie, Klett- Cotta Stuttgart Λέει, η θεωρία του χάους είναι μια καθαρά μαθηματική υπόθεση που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την θεωρία των αριθμών, και όταν κανείς την εφαρμόζει στην φύση προϋποθέτει άρρητα και αβάσιμα ότι η φύση βασικά είναι μαθηματικά δομημένη. Και όταν κανείς προσομοιάζει το υποτιθέμενο χάος στην φύση με έναν υπολογιστή, τότε ξεχνά ότι βασικά ο υπολογιστής δεν μπορεί να είναι χαοτικός με την έννοια της θεωρίας του χάους. 18

19 όπως είπα, εδώ δεν μπορώ να υπεισέλθω σ' αυτό περισσότερο. Ό,τι είπα σήμερα δεν είναι ούτε και θέση υπέρ ή εναντίον κάποιου ιδιαίτερου είδους ψυχοθεραπείας. Το να υπεισερχόμουν σε κάτι τέτοιο θα τίναζε οριστικά στον αέρα το πλαίσιο αυτής της διάλεξης. Εδώ μπορώ μόνο να σημειώσω ότι κατά την γνώμη μου σημαντικότερο από το είδος και τον τρόπο της ψυχοθεραπείας είναι το πνεύμα που διαπνέει το εκάστοτε είδος και τον εκάστοτε τρόπο. Όλα τα είδη κι όλοι οι τρόποι έχουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους και στα περισσότερα θα μπορούσε να είναι δυνατό το ότι ο θεραπευτής δεν είναι μόνο σκηνοθέτης για σκηνοθετημένες εκπλήξεις αλλά ένας συνοδοιπόρος, ο οποίος είναι επίσης συνήγορος των απόντων-παρόντων - και ένας υποβοηθός του μεγάλου αναλυτή θάνατου. Λέω "υποβοηθός" διότι εδώ, παρά την δημοκρατικά παλλόμενη καρδιά μου, θεωρώ αρμόζουσα μια ορισμένη ιεραρχία. Εμείς οι θεραπευτές, καθότι θνητοί οι ίδιοι, δεν είμαστε συνθεραπευτές του μεγάλου αναλυτή αλλά το πολύ, κάποτε, υποβοηθοί του. 10. Έκπληξη, ψυχοθεραπεία και τέχνη - δημιουργικότητα ή αλήθεια; Κλείνοντας θα ήθελα σύντομα να στραφώ στο ερώτημα, σε ποια σχέση βρίσκεται ό,τι αναπτύχθηκε προς αυτό που ονομάζουμε τέχνη. Όταν μέσα από την αερολογία μιας θεραπείας πάλι και πάλι εκφράζεται κάτι ουσιαστικό, συμπυκνώνεται και βρίσκει φλέβα, - όταν στην θεραπεία φευγαλέα ονειρικά φαινόμενα εκπλήσσουν με την

20 χειροπιαστή παρουσία τους όπως το παίξιμο του πιάνου του οικονομικού σύμβουλου, και τώρα στον ξύπνο τούτος πέφτει επάνω σ' ένα ευρύτερο νόημα του ονειρικού, - όταν μια θεραπευτική ονειροφαντασία αφήνει ένα μόνιμο εντύπωμα όπως σ' ένα μουσείο ένας πίνακας που αγγίζει κάποιον τελείως προσωπικά ή ένα κινηματογραφικό έργο που ξεσηκώνει τον κόσμο ολόκληρο, - όταν κάτι παρουσιάζεται καθαρά και έντονα όπως για παράδειγμα εκείνο το Σαββατόβραδο του οικονομικού συμβούλου κι όταν σ' αυτό προς έκπληξή του αναλάμπει και το αντίθετο, - ή όταν κάτι το παρελθόν αναδύεται στην μνήμη κι άξαφνα οδηγεί τις σκέψεις για το μέλλον προς μια νέα κατεύθυνση,- ή όταν μια συσχέτιση φωτίζει και κάνει το παρελθόν να φανεί σ' ένα νέο φως, - ή όταν τελικά μια αιφνίδια ενόραση υπερκεράζει προσδοκία και συνήθεια και η κολλημένη βελόνα και η πεισματική ακαμψία στο δωμάτιο της θεραπείας εγκαταλείπονται δοκιμαστικά όπως σ' ένα παιχνίδι, προτού κανείς έξω στην ζωή ενεργήσει διαφορετικά σε ορισμένες καταστάσεις, - όταν συμβαίνουν τέτοια ή παρόμοια, θεωρώ ότι το θεραπευτικό οδικό συμβάν δείχνει ολότελα μια ορισμένη ομοιότητα με τον ποιητικό λόγο, με την εικαστική τέχνη, με την μουσική. 11 Φυσικά ψυχοθεραπεία και τέχνη είναι διαφορετικά πράγματα και από 11 Ανεξάρτητα από το εάν καλλιτεχνική δραστηριότητα με την έννοια της θεραπείας μέσω της τέχνης είναι ενδομημένη στην θεραπεία ή όχι, κι επίσης ανεξάρτητα από το εάν ο ίδιος ο θεραπευόμενος έξω στη ζωή έχει μια οποιαδήποτε καλλιτεχνική δραστηριότητα. 20

21 πολλές απόψεις ανόμοια, όμως φαίνεται πώς παρολαυτά υφίσταται ένα ορισμένο κοινό μεταξύ τους. Πάντως πιστεύω πως είναι καλύτερα να μην σκεφτόμαστε αυτό το κοινό, όπως συμβαίνει συχνά, μέσασ από την λεγόμενη δημιουργικότητα. Η δημιουργική ιδιοφυία, η οποία παράγει έργα τέχνης από μέσα της, είναι η ίδια ένα δημιούργημα των δυο τελευταίων αιώνων. 12 Creare θα πει πλάθω, και ο πρόδρομος της δημιουργικής ιδιοφυίας στην ιστορία του κόσμου ήταν ο creator mundi, ο πλάστης του κόσμου, ο δημιουργικός πλάστης θεός που έπλασε όλα τα πλάσματα. Και πάλι το ότι η τέχνη δεν χρειάζεται οπωσδήποτε να εννοηθεί από αυτό το πρότυπο, το δείχνει ήδη το γεγονός ότι μεγάλη τέχνη υπήρχε κι εκεί όπου κανείς δεν πίστευε σ' έναν θεό πλάστη. Αν είναι να μιλάμε για πλάση, τότε θα προτιμούσα να συσχετίσω το έργο τέχνης με το πλάσιμο του ψωμιού. Ο καλλιτέχνης πλάθει το έργο από τους καρπούς της γης, η οποία δεν βρίσκεται μέσα του, όπως ούτε και η εμφάνιση της έκπληξης που μπορεί να προκύψει σε μια ψυχοθεραπεία, παρά μόνο στους ενεχόμενους σ' αυτήν ανθρώπους. Όμως αν όχι η δημιουργικότητα - τι άλλο θα μπορούσε να καθορίζει το κοινό θεραπείας και τέχνης; Θα πρότεινα να το δοκιμάσουμε με την λεγόμενη αλήθεια, όσο παρανοήσιμη και τετριμμένη κι αν είναι αυτή η λέξη. Πάντως με αλήθεια δεν εννοώ ούτε μια επιστημονική βεβαιότητα ούτε μια ορθή ανταπόκριση κρίσης και κρινόμενου πράγματος, ούτε μια αποκλειστική λυτρωτική αποκάλυψη ούτε ένα ορθόδοξο δόγμα. Όταν λέω 12 Vgl. Padrutt, Hanspeter: Der epochale Winter, Zeitgemaesse Betrachtungen, Diogenes Zuerich 1984/90, S. 218ff.

22 "αλήθεια" σκέφτομαι περισσότερο μια αναλαμπή εδώ και τώρα που μπορεί να μας αγγίξει και που δύσκολα συλλαμβάνεται γιατί αποσύρεται εύκολα. Μήπως τελικά δεν πρόκειται για αυτήν την αλήθεια σε κάθε θεραπευτικό συμβάν που απαριθμήθηκε και σε κάθε τέχνη; Το ότι μια τέτοια αλήθεια δεν την απολυτοποιούμε δογματικά-θεμελιακά, γι' αυτό φροντίζει εκείνος ο μέγας αναλυτής, υποβοηθοί του οποίου μπορεί να γινόμαστε εμείς οι θεραπευτές σε στιγμές ιδιαίτερες. Βιβλιογραφία: Diels, Hermann: Die Fragmente der Vorsokratiker, griechisch und deutsch, hrsg. v. W. Kranz, Bd. 1, Weidmann Dublin/Zuerich Padrutt, Hanspeter: Der epochale Winter, Zeitgemaeίe Betrachtungen, Diogenes Zuerich 1984/90. Padrutt, Hanspeter: Und sie bewegt sich doch nicht, Parmenides im epochalen Winter, Diogenes Zuerich Scagnet, Ernst: "Heimkehr zu den wilden Bergen" in: Neue Zuercher Zeitung Nr. 236 v. 11./12. Okt. 1997, S. 83. Wehr, Marco: Der Schmetterlingsdefekt, Turbulenzen in der Chaostheorie, Klett-Cotta Stuttgart

23 Διεύθυνση του συγγραφέα: Dr. med. Hanspeter Padrutt, Klosbachstr. 73, CH-8032 Zuerich

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΕΤΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ. ΑΡΗΣ (Συναντώνται μπροστά στη σκηνή ο Άρης με τον Χρηστάκη.) Γεια σου Χρηστάκη, τι κάνεις;

ΣΚΕΤΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ. ΑΡΗΣ (Συναντώνται μπροστά στη σκηνή ο Άρης με τον Χρηστάκη.) Γεια σου Χρηστάκη, τι κάνεις; ΣΚΕΤΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΑΡΗΣ (Συναντώνται μπροστά στη σκηνή ο Άρης με τον Χρηστάκη.) Γεια σου Χρηστάκη, τι κάνεις; ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ Μια χαρά είμαι. Εσύ; ΑΡΗΣ Κι εγώ πολύ καλά. Πάρα πολύ καλά! ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ Σε βλέπω

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Τρίτο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-6 Ώρα για δράση... 7-17 Σημειώσεις... 18 2 Μάθημα Τρίτο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθεις τις 7 συνήθειες των πετυχημένων ανθρώπων.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

...Μια αληθινή ιστορία...

...Μια αληθινή ιστορία... ...Μια αληθινή ιστορία... Στην αρχή ήταν μια άδεια σελίδα. Την είχε ο Καλός Ζωγράφος, που ήταν γνωστός για την ικανότητά του να ζωγραφίζει τέλειες εικόνες. Μια μέρα ο Ζωγράφος άρχισε να ζωγραφίζει αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το B' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη - Σμπώκου - από τον Φουάτ σε τρεις εταιρίες χρήματα... μπλου μπρουμέλ, άλλη μια P.A κάπως έτσι και άλλη μία που μου είχες πει

Διαβάστε περισσότερα

Μαγειρεύοντας ιστορίες

Μαγειρεύοντας ιστορίες λέξεις Έξυπνες ιδέες κλειδιά ΕλΕνη Σβορώνου Μαγειρεύοντας ιστορίες Πώς να γράψεις τα δικά σου κείμενα δημιουργική γραφή αρχή - μέση - τέλος Ακολούθησε τις οδηγίες, άφησε ελεύθερη τη φαντασία σου, ξεδίπλωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΜΥΣΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ( Πώς να γράφουμε καλύτερα στις εξετάσεις ) Μέρος της προσπάθειας των υποψηφίων για ένα καλύτερο αποτέλεσμα στις πανελλαδικές εξετάσεις είναι και η αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Μαμά, γιατί ο Φώτης δε θέλει να του πιάσω το χέρι; Θα σου εξηγήσω, Φωτεινή. Πότε; Αργότερα, όταν μείνουμε μόνες μας. Να πάμε με τον Φώτη στο δωμάτιό

Μαμά, γιατί ο Φώτης δε θέλει να του πιάσω το χέρι; Θα σου εξηγήσω, Φωτεινή. Πότε; Αργότερα, όταν μείνουμε μόνες μας. Να πάμε με τον Φώτη στο δωμάτιό - Μαμά, γιατί ο Φώτης δε θέλει να του πιάσω το χέρι; Θα σου εξηγήσω, Φωτεινή. Πότε; Αργότερα, όταν μείνουμε μόνες μας. Να πάμε με τον Φώτη στο δωμάτιό μου να παίξουμε; Αν θέλει, ναι. Προσπάθησε να μην

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης»

«Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗ 2013 «Προγραμματίζοντας την Επιτυχία μας εν μέσω κρίσης» Δημήτρης Γκόντας Περιβάλλον κρίσης! Τι σημαίνει κρίση; Μισθοί της πείνας. Οικονομικό αδιέξοδο. Ανεργία άνω του 25%, δεν βρίσκω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

"Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde

Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι. Oscar Wilde 1 Αγαπημένε μου φίλε/η, "Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde Θα ήθελα να σε καλωσορίσω σε αυτό το σεμινάριο. Είναι πολύ σημαντικό για εμένα να ξέρεις πώς δεσμεύομαι με το πέρας

Διαβάστε περισσότερα

Έτσι, αν το αγόρι σου κάνει τα παρακάτω, αυτό σημαίνει ότι είναι αρκετά ανασφαλής. #1 Αμφιβάλλει για τα κίνητρα σου

Έτσι, αν το αγόρι σου κάνει τα παρακάτω, αυτό σημαίνει ότι είναι αρκετά ανασφαλής. #1 Αμφιβάλλει για τα κίνητρα σου Οι τσακωμοί θα μπορούσε να πει κανείς, ότι είναι κάτι πολύ συνηθισμένο σε μια σχέση. Θεωρείται το αλάτι και το πιπέρι σε αυτή. Ωστόσο, αν είναι συνεχόμενοι τότε αυτό σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά...

Διαβάστε περισσότερα

Την επομένη ήρθε προς το μέρος μου και μου είπε καλημέρα.

Την επομένη ήρθε προς το μέρος μου και μου είπε καλημέρα. Τ ην πρώτη μέρα, την είδα να χαμογελάει. Ήθελα αμέσως να τη γνωρίσω. Ήμουν σίγουρη ότι δεν θα τη γνώριζα. Δεν ήμουν ικανή να την πλησιάσω. Πάντα περίμενα τους άλλους να το κάνουν και ποτέ δεν ερχόταν κανείς.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ. Εργασία για το σπίτι. Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Εργασία για το σπίτι Απαντούν μαθητές του Α1 Γυμνασίου Προσοτσάνης 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Απαντά η Μαρίνα Βαμβακίδου Ερώτηση 1. Μπορείς να φανταστείς τη ζωή μας χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Diane M. Rowles, Νοσηλεύτρια στο Rehabilitation Institute of Chicago Απόδοση: Αλέξανδρος Γεωργουλής

Γράφει: Diane M. Rowles, Νοσηλεύτρια στο Rehabilitation Institute of Chicago Απόδοση: Αλέξανδρος Γεωργουλής Γράφει: Diane M. Rowles, Νοσηλεύτρια στο Rehabilitation Institute of Chicago Απόδοση: Αλέξανδρος Γεωργουλής Στις γυναίκες, τα κέντρα του νωτιαίου μυελού μεταξύ Θ11 * και Ο2 * ευθύνονται για τη νεύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της κρίσης / Πώς έχεις οργανώσει την εργασία σου / Τι στόχους έχεις

Αντιμετώπιση της κρίσης / Πώς έχεις οργανώσει την εργασία σου / Τι στόχους έχεις 135 Αντιμετώπιση της κρίσης / Πώς έχεις οργανώσει την εργασία σου / Τι στόχους έχεις ΘΕΜΑ: ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ 1. Κρίση; ποια κρίση; Μήπως την έχουμε εμείς; Ή μήπως κάποιοι άλλοι; Κάποια στιγμή πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ Καταρχάς, βασική προϋπόθεση για το κλείσιμο μιας συνάντησης είναι να έχουμε εξακριβώσει και πιστοποιήσει ότι μιλάμε με τον υπεύθυνο που λαμβάνει μια απόφαση συνεργασίας ή επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

ΙΑ ΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ 1η Σελίδα Η Γιώτα θα πάει για πρώτη φορά κατασκήνωση. Φαντάζεται πως θα περάσει πολύ άσχημα μακριά από τους γονείς και τα παιχνίδια της για μια ολόκληρη εβδομάδα. Αγχώνεσαι ή νοιώθεις άβολα όταν είσαι

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το Α' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη Σμπώκου

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το Α' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη Σμπώκου Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το Α' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη Σμπώκου - Έλα - πέρασες μια φορά ε; Σε είδα σε μια στιγμή αλλά δεν ήμουν βέβαιος, δεν με είδες; - πέρασα με το αμάξι και έκανα

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές Ενότητα 1 Σελίδα 1 Διάλογος 1: Αρχική επικοινωνία με την οικογένεια για πρόσληψη Διάλογος 2: Προετοιμασία υποδοχής ασθενούς Διάλογος 3: Η επικοινωνία με τον ασθενή Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα - για περισσότερη εκπαίδευση

Μανώλης Ισχάκης - Πνευματικά δικαιώματα -  για περισσότερη εκπαίδευση 1 Έβδομο Μάθημα Οδηγός Δραστηριότητας Επισκόπηση... 3 Περίληψη... 3-5 Ώρα για δράση... 6-15 Σημειώσεις... 16 2 Μάθημα Έβδομο - Επισκόπηση Σε αυτό το μάθημα θα μάθουμε τη δύναμη της αντίληψης. Θα ανακαλύψουμε

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Πώς τον λένε τον θεό σου;

Πώς τον λένε τον θεό σου; Γιαν φον Χόλεμπεν Τζέιν Μπερ Κράουζε Πώς τον λένε τον θεό σου; Απορίες των παιδιών για πέντε θρησκείες Περιεχόμενα Ένας κόσμος, πολλές θρησκείες 10 Ο Θεός και η Ψυχή του Κόσμου 37 Πίστη και καθημερινότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολλαπλώς κρίσιμη, έχει σημασία να κάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ. Ενεργητική ακρόαση

ΣΤ. Ενεργητική ακρόαση ΣΤ. Ενεργητική ακρόαση 1. Μπάλες Μηνύματα (20 ) Να αντιληφθούν ότι το σώμα αντιδρά αυτόματα με τη λήψη μηνυμάτων. Να αποκτήσουν έλεγχο αυτών ων αντιδράσεων. Να ασκηθούν στον έλεγχο του ρυθμού και της διάρκειας

Διαβάστε περισσότερα

Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου! Είμαι παρόν στη ζωή. Εμπιστεύομαι τη ζωή! Είμαι εγώ και είμαι καλά. Επιλέγω να κοιτάζω με όμορφο τρόπο τον εαυτό μου

Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου! Είμαι παρόν στη ζωή. Εμπιστεύομαι τη ζωή! Είμαι εγώ και είμαι καλά. Επιλέγω να κοιτάζω με όμορφο τρόπο τον εαυτό μου Εμπιστεύομαι τον εαυτό μου! Είμαι παρόν στη ζωή Επιλέγω να κοιτάζω με όμορφο τρόπο τον εαυτό μου Εμπιστεύομαι τη ζωή! Έφτασα εδώ με το ένστικτό μου, κι αυτό ξέρει Είμαι εγώ και είμαι καλά Κάθε εμπόδιο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΑΜΠΕΛΑ ΜΑΘΗΜΑ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΜΗΜΑ:Γ1 ΣΧΟΛΟΚΟ ΕΤΟΣ: 2007-2008 ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΣΤΙΧΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ (Στίχοι που δείχνουν τα όνειρα και τον πόνο των ερωτευμένων) Όλοι οι

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Συνέργειες Αποβλήτων και Πόρων προς την κατεύθυνση της Κυκλικής Οικονομίας στην Ελλάδα και στις Μεσογειακές Χώρες»

ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Συνέργειες Αποβλήτων και Πόρων προς την κατεύθυνση της Κυκλικής Οικονομίας στην Ελλάδα και στις Μεσογειακές Χώρες» ΔΙΕΘΝΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ «Συνέργειες Αποβλήτων και Πόρων προς την κατεύθυνση της Κυκλικής Οικονομίας στην Ελλάδα και στις Μεσογειακές Χώρες» Εισήγηση ΠΑΝΔΟΙΚΟ Θέμα: Η Κυκλική Οικονομία με την Πολυγωνική Λογική

Διαβάστε περισσότερα

Γεια σας, παιδιά. Είμαι η Μαρία, το κοριτσάκι της φωτογραφίας, η εγγονή

Γεια σας, παιδιά. Είμαι η Μαρία, το κοριτσάκι της φωτογραφίας, η εγγονή ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΚΔΟΣΗ Γεια σας, παιδιά. Είμαι η Μαρία, το κοριτσάκι της φωτογραφίας, η εγγονή της Θείας Λένας. Η γιαγιά μου εξέδωσε αυτό το βιβλίο το 1964. Είναι ένα βιβλίο για μικρά παιδιά, με

Διαβάστε περισσότερα

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία.

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία. Ένας κόσμος ενεργειών και δυνάμεων ξετυλίχτηκε μπροστά μου και με διαπέρασε ολόκληρη. Ένας κόσμος άγνωστος, ασύλληπτος, μαγευτικός. Κι εγώ τον αγκάλιασα, αφημένη μέσα στην απέραντη αγκαλιά του... Κι αναρωτιόμουν

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία του Θοδωρή Μάρκου Α 3 Γυμνασίου. στο λογοτεχνικό ανάγνωσμα. «ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΜΕ ΦΤΕΡΑ» της Μαρίας Παπαγιάννη

Εργασία του Θοδωρή Μάρκου Α 3 Γυμνασίου. στο λογοτεχνικό ανάγνωσμα. «ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΜΕ ΦΤΕΡΑ» της Μαρίας Παπαγιάννη Εργασία του Θοδωρή Μάρκου Α 3 Γυμνασίου στο λογοτεχνικό ανάγνωσμα «ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΜΕ ΦΤΕΡΑ» της Μαρίας Παπαγιάννη Α ομάδα 1. Στο βιβλίο παρουσιάζονται δύο διαφορετικοί κόσμοι. Ο πραγματικός κόσμος της Ρόζας,

Διαβάστε περισσότερα

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq Όλα όσα ζήσαμε, όλα όσα αγαπήσαμε, όλα όσα είπαμε δικά μας, θα επαναλαμβάνονται στην απουσία μας μ άλλους να τα ζουν, άλλους να τ αγαπούν, άλλους να τα λεν

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου.

Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Όροι και συντελεστές της παράστασης Ι: Αυτοσχεδιασμός και επινόηση κειμένου. Ενότητα 1: Το σπασμένο μπισκότο. Γιάννα Ροϊλού. Τμήμα: Θεατρικών Σπουδών. Σελίδα 1 1 Σκοποί ενότητας..3 2 Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα