ΣΥΝΤΟΜΑ ΣΕ ΕΝΤΥΠΗ ΜΟΡΦΗ σταυροσ A. ΖΕνιοσ. ΔΗμιοΥργικHκYΠροσ. ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21 ου αιωνα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝΤΟΜΑ ΣΕ ΕΝΤΥΠΗ ΜΟΡΦΗ σταυροσ A. ΖΕνιοσ. ΔΗμιοΥργικHκYΠροσ. ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21 ου αιωνα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ"

Transcript

1 ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΥΝΤΟΜΑ ΣΕ ΕΝΤΥΠΗ ΜΟΡΦΗ σταυροσ A. ΖΕνιοσ ΔΗμιοΥργικHκYΠροσ ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21 ου αιωνα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ FBRH CONSULTANTS LTD Σειρά: Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική

2

3 Για τις μαθήτριες και τους μαθητές των σχολείων του Ριζοκαρπάσου, Χρόνια, σκλαβκιές ατέλειωτες τον πάτσον τζιαι τον κλώτσον τους. Εμείς τζαμαί: Ελιές τζιαι τερατσιές πάνω στον ρότσον τους (Κ. Μόντης) και για τα παιδιά μου Έφη, Ελένα, Ντένης και Ευγενία

4 σειρα: ΔιΕθνΗσ και ΕΥρΩΠαΪκΗ ΠολιτικΗ Διεύθυνση σειράς: σωτήρης ντάλης Εκδόσεις ΠαΠαΖΗσΗ αεβε σταύρος α. Ζένιος Δημιουργική Κύπρος Πολιτική μεταρρύθμιση για την Κύπρο του 21ου Αιώνα Copyright 2012 Εκδόσεις ΠαΠαΖΗσΗ αεβε νικηταρά 2 & Εμμ. μπενάκη, αθήνα τηλ.: , , Fax: Ηλεκτρονική Έκδοση: FBRH Consultants Ltd - σάιμον Πιτσιλλίδης Ημερομηνία ανάρτησης: 1η απριλίου 2011 Εικόνα Εξωφύλλου: Έφη Ζένιου χρυσοπράσινο φύλλο: after the death of the frame 2012 Διορθώσεις: τίνα Πλυτά ISBN Απαγορεύεται η μερική ή ολική αναδημοσίευση του έργου αυτού, καθώς και η αναπαραγωγή του με οποιοδήποτε τρόπο ή μέσο χωρίς την σχετική άδεια του Εκδότη.

5 σταυροσ A. ΖΕνιοσ ΔΗμιοΥργικHκYΠροσ ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21 ου αιωνα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ FBRH CONSULTANTS LTD

6

7 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Για να διαβάσετε το βιβλίο σε συσκευή ipad (χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο) ή Kindle κατεβάστε εδώ και μεταφέρτε το στη συσκευή σας. Αφού το μεταφέρετε στη συσκευή σας δεν χρειάζεται πρόσβαση στο διαδίκτυο. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Η ΚΥΠΡΟΣ ΣΤΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ: ΠΕΡΑΝ ΤΩΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV: ΑΞΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ V: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ VΙI: ΚΡΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ VIIΙ: ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΧ: Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει σύντομα σε έντυπη μορφή από τις εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗΣ, Αθήνα.

8 8

9 9 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστίες οφείλω σε πολλούς, αναγνωρίζοντας βεβαίως ότι δεν ευθύνονται για το τελικό αποτέλεσμα ούτε και συμμερίζονται κατ ανάγκη τις ιδέες που περιέχει. Από την άλλη, όποιος αναμένει να αποκωδικοποιήσει τις δικές μου απόψεις από τα ονόματα που ακολουθούν θα δυσκολευτεί. Πολλοί με βοήθησαν να ξεκαθαρίσω τις σκέψεις μου, άλλοι να κατανοήσω καλύτερα θέσεις με τις οποίες διαφωνώ. Η φιλία μας βγήκε ενισχυμένη από τις διαφωνίες όσο και από τις συμφωνίες. Οι Αντώνης Έλληνας και Γιάννης Παπαδάκης διάβασαν ένα πλήρες προσχέδιο και προέβησαν σε εκτενή σχόλια. Επιμέρους κεφάλαια βελτιώθηκαν από σχόλια που έκαναν οι Μιχάλης Ατταλίδης, Ανδρέκος Βαρνάβα, Κυριάκος Δημητρίου, Θεόδωρος Ζαχαριάδης, Γιώργος Κασίνης, Κυριάκος Κούρος, Νταϊάνα Μαρκίδη, Έλενα Ξενή, Πέτρος Παπαπολυβίου, Πάνος Παπαναστασίου, Αντρέας Σωτηρίου, Χαρίδημος Τσούκας, Δέσπω Φάττα-Κάσινου, Σταύρος Φωτίου. Επωφελήθηκα ιδιαιτέρα από τη γενναιοδωρία πολλών φίλων να προσφέρουν ιδέες, απόψεις και πληροφορίες: Gabriel Basaluzzo, Inga Bostadt, Άγης Ελισσαίος, Κώστας Καδής, Γιώργος Καζαμίας, Ελένη Κάνθου, Σοφρώνης Κληρίδης, Κυριάκος Κόκκινος, Φώφη Κωνσταντινίδου, Arthur Mettinger, Αλέκος Μιχαηλίδης, Αλεξία Παναγιώτου, Θεόδωρος Παναγιώτου, Μιχάλης Πιερής, Βίκτωρ Ρουδομέτωφ, Μιχάλης Σαρρής, Σταύρος Τομπάζος, Φίλιππος Τσιμπόγλου, Ηλιάνα Νικολάου, Αναστασία Νικολοπούλου, Αντρέας Μιχαήλ Φουκάρης, Georg Winckler, Χάρης Χαραλάμπους, Κλέα Χατζηστεφάνου-Παπαέλληνα, Κωνσταντίνος Χριστοφίδης, Χάρης Ψάλτης.

10 10 Δημιουργικh κyπρος Ευχαριστώ τον υπεύθυνο της σειράς των εκδόσεων Παπαζήση, Σωτήρη Ντάλη, για τη σταθερή ενθάρρυνση, και την Τίνα Πλυτά για την προσεκτική επεξεργασία των κειμένων. Η ηλεκτρονική έκδοση οφείλει πολλά στους Σάιμον Πιτσιλλίδη και Άννα Πατρινού της FBRH Consultants. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου μου έδωσε την ευκαιρία να συγκεντρωθώ στο γράψιμο παραχωρώντας σαββατική άδεια, το πανεπιστήμιο San Andres, στο Μπουένος Άιρες, πρόσφερε φιλοξενία και την απαραίτητη γαλήνη. Μέλη της οικογένειάς μου χρησιμοποιήθηκαν ως δοκιμαστικό ακροατήριο διαβάζοντας κεφάλαια όπως έβγαιναν από τον εκτυπωτή. Έδωσαν έτσι τις αντιδράσεις ενός μεγάλου φάσματος πιθανού ακροατηρίου, από γιαγιάδες και παππούδες (η μητέρα μου Ελένη, θεολόγος, και ο πατέρας μου Αντρέας, μηχανικός), επαγγελματίες (ο αδελφός μου Χάρης, πρώην στρατιωτικός, και ο καλαδελφός μου, Ανδρέας Ανδρέου, καθηγητής στο Johns Hopkins University των ΗΠΑ) και νέους (η κόρη μου Έφη, που σχεδίασε και το εξώφυλλο). Με εξέπληξε η αυστηρότητά τους και τους ευχαριστώ πολύ. Η σύζυγος μου, Νίνα, ήταν για ακόμη μια φορά ένα σταθερό σημείο υποστήριξης και ενθάρρυνσης. Όχι πάντα αδιαμαρτύρητης, αλλά είχε δίκαιο. Απολογούμαι που δεν αναγνώριζα πάντα τις διαμαρτυρίες της για απουσίες από το σπίτι, καθυστερήσεις στην αλλαγή λαμπτήρων ή στη συντήρηση της θέρμανσης. Την ευχαριστώ για όλα κι ελπίζω να με συγχωρεί τώρα που το βιβλίο είναι έτοιμο και το αφιερώνω στα παιδιά μας που, με τη δική της ανοικτή καρδιά και σπάνια ενεργητικότητα, μεγαλώνουμε στη νέα της πατρίδα. Σταύρος Α. Ζένιος Λευκωσία και Μπουένος Άιρες, Ιανουάριος 2012.

11 11 ΠΡΟΛΟΓΟΣ «Είπατε ακριβώς αυτά που σκέφτομαι». Με αυτά τα λόγια με ξάφνιασε μια φοιτήτρια που ανέβηκε στη σκηνή για να παραλάβει το πτυχίο της, στην τελετή αποφοίτησης του Πανεπιστημίου Κύπρου, το βράδυ της 5ης Ιουλίου Ήμουν Πρύτανης και, φορώντας την ακαδημαϊκή τήβεννο στην αφόρητη ζέστη της Λευκωσίας, είχα την μεγάλη χαρά να σφίγγω εκατοντάδες χέρια και να κοιτάζω αναρίθμητα πρόθυμα μάτια καθώς τους έδινα τα πτυχία τους σε μια δημόσια τελετή, με την παρουσία των πολιτειακών αρχών της χώρας. Δεν είναι ασυνήθιστο για έναν δάσκαλο να ακούει θετικά σχόλια από τους μαθητές του (καθώς και αρνητικά, βεβαίως!). Όμως θυμούμαι ότι, εκείνη τη στιγμή, μου έκαναν πολύ βαθιά εντύπωση. Ίσως να ήταν ο τρόπος που το είπε, το σταθερό της βλέμμα, η κρύα ιδρωμένη παλάμη της μέσα στο κατακαλόκαιρο. Μέσα σε τρία δευτερόλεπτα, μπροστά σε χιλιάδες συγγενείς που περίμεναν με χαρά να δουν τα παιδιά και τα εγγόνια τους να αποφοιτούν, μπροστά σε εκατοντάδες φοιτητές που περίμεναν με αγωνία να επιβραβευτούν για τέσσερα χρόνια σκληρής δουλειάς, έπεσε ο σπόρος για αυτό το βιβλίο. Ένα βιβλίο πολιτικής. Μαζί, όμως, ρίζωσαν και τα ζιζάνια της αμφιβολίας και των ερωτηματικών. Υπάρχει μια αντίφαση μεταξύ του τρόπου σκέψης και του τρόπου δράσης στην κοινωνία μας, και οι νέοι μας το πρόσεξαν. Ποια ήταν η αντίφαση μεταξύ των λόγων που άκουσαν εκείνο το βράδυ και των πράξεων που έβλεπαν γύρω τους; Ήταν μια χρονιά που το πανεπιστήμιο τόλμησε να ξεφύγει από την πεπατημένη, να αμφισβητήσει τις μισές αλήθειες και

12 12 Δημιουργικh κyπρος τις κοινά παραδεδεγμένες απόψεις, θέτοντας υψηλά κριτήρια εισδοχής για τη νεοσύστατη πολυτεχνική σχολή. Η απόφαση προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις. Τα κεκτημένα συμφέροντα, οι αναχρονιστικές νοοτροπίες, φοβίες και ανασφάλειες, η δειλία μπροστά στο πολιτικό κόστος έδειξαν το άσχημο πρόσωπό τους. Το ίδιο ακριβώς σχόλιο, με το ίδιο σταθερό βλέμμα και την κρύα ιδρωμένη παλάμη, έκανε ένας φοιτητής στην τελετή του 2009, όταν το πανεπιστήμιο τόλμησε και πάλι να καινοτομήσει υιοθετώντας διεθνή κριτήρια εισδοχής φοιτητών. Οι νέοι είδαν την αντίφαση μεταξύ των λόγων του πανεπιστημίου και της συμπεριφοράς των κατεστημένων. Από τη μια, ακούνε λόγια που τους καλούν σε αγώνα για συνεχή βελτίωση και σε συλλογική προσπάθεια χάρη του κοινού καλού, καλούνται να αγωνιστούν όχι για να είναι αρεστοί αλλά για να γίνουν άριστοι. Από την άλλη, παρατηρούν συμπεριφορές που αμφισβητούν ότι είμαστε σε θέση να ακολουθήσουμε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πορεία, αντιδράσεις μπροστά σε κάθε μεταρρυθμιστική πρωτοβουλία όταν θίγονται κεκτημένα συμφέροντα. Το πανεπιστήμιο επιλέγει, με τις αποφάσεις του, τον ανηφορικό δρόμο της αξιοκρατίας. Τα κατεστημένα τούς δείχνουν την ολισθηρή οδό της μετριοκρατίας και του βολέματος. Προκαλούμε τους νέους να βλέπουν ευκαιρίες σε κάθε δυσκολία, τους υπενθυμίζουμε ότι «η τύχη ευνοεί τους τολμηρούς». Τα κατεστημένα τούς καθησυχάζουν σε στάσεις απάθειας. Εκείνα τα βράδια άκουσαν τα λόγια του μεγάλου αμερικανού ποιητή και συγγραφέα του 19ου αιώνα, Ραλφ Ουάλντο Έμερσον, ότι «οι έντιμες πράξεις και οι συνετοί λόγοι εκπέμπουν εσωτερική αρμονία». Ωστόσο, γύρω τους, βλέπουν καθημερινά την «τέχνη της πολιτικής λοξοδρομίας», της ικανότητας δηλαδή να μην παίρνεις σαφή θέση και παρόλα αυτά να επιβιώνεις ωραιότατα, όπως το έθεσε ο παλαιστίνιος διανοούμενος Έντουαρτ Ντ. Σάιντ. Στο τέλος, ο λόγος των νηφάλιων επιχειρημάτων επικράτησε της συνθηματικής ρητορείας και το Πανεπιστήμιο έπεισε. Τα υψηλά κριτήρια εισδοχής έγιναν σεβαστά και το Πανεπι-

13 προλογος 13 στήμιο σημειώνει διεθνείς επιτυχίες που μας κάνουν όλους υπερήφανους. Η εμπειρία ωστόσο υπήρξε αποκαλυπτική εκείνες τις δύο χρονιές έμαθα πολλά για την πολιτική διαδικασία της χώρας. Στα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι να ωριμάσουν οι ιδέες του βιβλίου παρατήρησα τις ίδιες συμπεριφορές σε πλείστα άλλα θέματα. Είδα την τέχνη της πολιτικής λοξοδρομίας να εφαρμόζεται στην αντιμετώπιση θεμάτων οικονομίας, στη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος και την οργάνωση του κράτους, στην αντιμετώπιση της πρόκλησης του φυσικού αερίου. Ούτε η διαχείριση του κυπριακού προβλήματος δεν ξέφυγε. Οι αναχρονιστικές συμπεριφορές είναι επαναλαμβανόμενες. Γιατί; Για να απαντήσουμε χρειάζεται να στηριχθούμε στους μεγάλους σύγχρονους στοχαστές, οικονομολόγους, πολιτικούς επιστήμονες, φιλοσόφους της δικαιοσύνης και της ελευθερίας. Να μάθουμε από ιστορικές ηγετικές φυσιογνωμίες. Οι ιδέες τους μας βοηθούν να βρούμε το νήμα που συνδέει τις συμπεριφορές. Μπορούμε τότε να νοηματοδοτήσουμε τα γεγονότα και, όταν βρούμε το νόημα, μπορούμε να δώσουμε κατεύθυνση και παίρνουμε την τύχη στα χέρια μας. Η διαχείριση των υποθέσεων της πολιτείας του πανεπιστημίου και η επαφή με το πολιτικό σύστημα της χώρας μού άφησαν σημαντικά διδάγματα. Τα διδάγματα ενισχύθηκαν από τις εμπειρίες ως πρόεδρος των πρυτάνεων των πανεπιστημίων των ευρωπαϊκών πρωτευουσών για έξη σχεδόν χρόνια. Ήταν προφανές ότι, στην κυπριακή πολιτεία, τα πλέον αυτονόητα δεν είναι δεδομένα. Ότι, δηλαδή, αποφάσεις πολιτικής πρέπει να λαμβάνονται βάσει αρχών που προάγουν το κοινό καλό, να στηρίζονται σε αξίες που ανοίγουν δρόμους με προοπτική. Ότι μπροστά στα κεκτημένα συμφέροντα χρειάζεται θάρρος για να λες την αλήθεια στους πολλούς και να μην υποχωρείς μπροστά στις φωνασκίες των ολίγων. Ότι για να υπερβούμε την αδράνεια των θεσμών και τις αναχρονιστικές νοοτροπίες ενός κοινωνικού συνόλου χρειάζεται επιμονή και υπομονή για δια-

14 14 Δημιουργικh κyπρος μόρφωση κοινής γνώμης. Ότι για να επιτύχουμε οτιδήποτε σημαντικό πρέπει να στηριζόμαστε σε ιδέες, όχι στην ικανοποίηση άμεσων και πρόσκαιρων αναγκών. Έμαθα όμως επίσης ότι η απόλυτη αλήθεια δεν είναι προνόμιο κανενός. Κανένας όσο έξυπνος και να είναι, όση πολιτική εμπειρία και να διαθέτει δεν μπορεί να γνωρίζει σε βάθος όλα τα θέματα ή να έχει το απαραίτητο αισθητήριο για να προγραμματίζει ορθά. Χρειάζεται διαβούλευση με πολλούς. Η προετοιμασία του βιβλίου με οδήγησε να καταλάβω και τούτο. Οι κάτοικοι αυτού του νησιού, για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία μας, είμαστε ελεύθεροι από τα δεσμά του Κυβερνήτη, του Πασά ή της Ρήγαινας. Χάρη στις θυσίες των γονιών και των παππούδων μας, ανήκω στην γενιά των ελεύθερων. Αλλά ενώ οι πολιτικές αλυσίδες έσπασαν με την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, τα πνευματικά δεσμά διατηρούνται ακόμη ισχυρά. Μετά από πενήντα και πλέον χρόνια ανεξαρτησίας φθάσαμε σε ένα μεταίχμιο: να εγκαταλείψουμε αναχρονιστικές νοοτροπίες που ρίχνουν το φταίξιμο για τα προβλήματά μας στην ιστορία και στις επιβουλές ξένων. Βρισκόμαστε σε μια οριακή κατάσταση για να ακολουθήσουμε μια νέα πορεία που να συνάδει με τη θέση μας στην ενωμένη Ευρώπη. Άρχισα να γράφω τον Ιανουάριο του Προς το τέλος της συγγραφής ήρθε η έκρηξη της 11ης Ιουλίου στη ναυτική βάση «Ευάγγελος Φλωράκης», στο Μαρί. Τα γεγονότα του καλοκαιριού και η αναποτελεσματική διαχείριση της οικονομικής κρίσης, την ίδια περίοδο, ήρθαν ως μια θλιβερή επιβεβαίωση όσων έγραφα. Ωστόσο δεν είναι η 11η Ιουλίου το αντικείμενο του βιβλίου. Αντικείμενο είναι τα βαθύτερα αίτια που προκαλούν αστοχίες όπως αυτή στο Μαρί και οι τρόποι για να τις αποφεύγουμε. Χρησιμοποιώ τα πρόσφατα γεγονότα πολλές φορές ως παράδειγμα. Τα τραγικά γεγονότα μου έδωσαν, δυστυχώς, την ευκαιρία να εξηγήσω τι εννοώ σε αρκετά σημεία του βιβλίου, να γίνει η ανάλυση κατανοητή με παραδείγματα που είναι έντονα στην μνήμη όλων. Δεν είναι όμως αυτά που με απασχολούν.

15 προλογος 15 Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική συγκυρία με τα γεγονότα του καλοκαιριού. Το βιβλίο δίνει ένα μήνυμα για δράση στο μεταίχμιο που βρισκόμαστε. Η 11η Ιουλίου ήταν η καμπάνα της αφύπνισης που καλεί σε δράση. Η κοινωνία μας συνειδητοποιεί ότι, δίχως βαθιές τομές και γενναίες μεταρρυθμίσεις στην κρατική διοίκηση, το πολιτικό σύστημα και τη γενικότερη νοοτροπία που διαπερνά τον δημόσιο βίο, κινδυνεύει η ίδια η επιβίωσή της. Τα γεγονότα μας αναγκάζουν να ξαναδούμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το πολιτικο-διοικητικό σύστημα της Δημοκρατίας. Μας προκαλούν να ακολουθήσουμε μια διαφορετική πορεία, να οικοδομήσουμε μια νέα, σύγχρονη, δημιουργική Κύπρο για τον 21ο αιώνα. Αν πιστέψουμε πολλοί και πολύ στο όραμα και δουλέψουμε μεθοδικά και με αποφασιστικότητα, θα περάσουμε από το μεταίχμιο σε μια νέα κατάσταση πραγμάτων με προοπτική. Ανησυχώ μήπως έχουμε φθάσει στο σημείο χωρίς επιστροφή. Ο στόχος μιας δημιουργικής Κύπρου μπορεί να μας δώσει ελπιδοφόρα προοπτική. Η ικανότητά μας να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις του σύγχρονου κόσμου εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: από τη βούληση και τη διαχειριστική ικανότητα του πολιτικού συστήματος από την ικανότητα των πολιτικών και των μέσων μαζικής ενημέρωσης να επικεντρώνονται με αποτελεσματικότητα σε κρίσιμα προβλήματα χωρίς να αναβάλλουν την αντιμετώπισή τους από το εκπαιδευμένο προσωπικό και τη διοικητική ικανότητα των στελεχών της κρατικής διοίκησης από την οξυδέρκεια των δημόσιων θεσμών να βλέπουν μακριά προλαμβάνοντας τα προβλήματα από τη θεσμική ικανότητα της χώρας για ανάπτυξη και διαχείριση νέων τεχνολογιών. Γι αυτά τα θέματα γράφω στο βιβλίο. Στόχος είναι πώς να αρχίσουμε μια διαδικασία μετασχηματισμού της πολιτικής ζωής της χώρας που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του 21ου αιώνα. Χρειαζόμαστε έναν διαφορετικό πολιτικό λόγο, μια πυξίδα για να χαράξουμε πορεία πλεύσης. Δεν

16 16 Δημιουργικh κyπρος ισχυρίζομαι ότι έχω τις απαντήσεις κανείς δεν μπορεί να τις έχει όλες και από μόνος του. Γι αυτό μιλώ για πυξίδα και όχι για χάρτη. Το βιβλίο δεν είναι πολιτικό πρόγραμμα με πίνακες, χρονοδιαγράμματα και λίστες από στόχους. Ούτε προσφέρει μια πλήρη θεωρία διακυβέρνησης. Προσφέρει κάτι πολύ λιγότερο φιλόδοξο. Τις απόψεις μου, όπως πηγάζουν από την παρατήρηση της κυπριακής πραγματικότητας αλλά ιδωμένες υπό το πρίσμα μεγάλων στοχαστών της εποχής μας. Τα διεθνή πολιτικοστοχαστικά ρεύματα στην κοινωνική και οικονομική οργάνωση και στις διεθνείς σχέσεις μας βοηθούν να κατανοήσουμε σε βάθος τον δικό μας «μικρόκοσμο». Κατ ακρίβεια να κατανοήσουμε ότι η Κύπρος δεν είναι πλέον ένα μικρό αποκομμένο νησί, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ενωμένης Ευρώπης. Το βιβλίο είναι έργο πολλών. Ως πρύτανης είχα το σπάνιο προνόμιο να διαλέγομαι με πολλούς, να διδάσκομαι από πολλούς. Γράφοντάς το έμαθα από φοιτητές και φοιτήτριες, φίλες και φίλους, από συναδέλφους (στην Κύπρο και διεθνώς) με πολύ διαφορετικές από τις δικές μου επιστημονικές γνώσεις, ενίοτε δε και απόψεις, από δημόσιους λειτουργούς σε κυπριακούς και ευρωπαϊκούς θεσμούς και, φυσικά, από τους λειτουργούς του πανεπιστημίου, από πολιτειακούς αξιωματούχους διαφορετικών πολιτικών πεποιθήσεων. Απ αυτόν τον διάλογο είναι που έμαθα ότι η απόλυτη αλήθεια δεν είναι προνόμιο κανενός. Όλοι έχουν κάτι να συνεισφέρουν. Η κάθε οπτική γωνία αποκαλύπτει κάτι διαφορετικό. Πιστεύω, ωστόσο, ότι έχω να προσφέρω στη χώρα μου ένα ωφέλιμο μήνυμα. Αλλιώς δεν θα τολμούσα να γράψω αυτό το βιβλίο. Αυτό προϋποθέτει αυτοπεποίθηση. Όμως η αυτοπεποίθηση δεν είναι ασύμβατη με την αυτοκριτική. Το μήνυμα μου είναι ενσωματωμένο σε ένα μετα-μήνυμα. Εννοώ το εξής: η ακαδημαϊκή μου εργασία, η εμπειρία μου με τη διοίκηση, και η ζωή γενικότερα, μου έδωσαν ευκαιρίες για μελέτη και παρατήρηση επιστημονική, κοινωνική και πολιτική τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες και

17 προλογος 17 στην Λατινική Αμερική. Έμαθα πολλά αλλά έμαθα επίσης πόσα πολλά δεν γνωρίζω και ότι γενικότερα πολλά δεν μπορούμε να γνωρίζουμε. Κατάλαβα ότι ο κόσμος είναι πολύπλοκος, οι αλληλεξαρτήσεις μεγάλες και σύνθετες, οι ικανότητες και οι γνώσεις μας περιορισμένες. Το βιβλίο είναι η δική μου προσπάθεια να δω την Κύπρο και τον κόσμο της μέσα από πραγματικά δεδομένα, να συνθέσω την κατανόηση των διεθνών ρευμάτων με το τοπικό περιβάλλον, να στηριχτώ στις ιδέες μεγάλων σύγχρονων στοχαστών για κατανόηση των προκλήσεων που βρίσκονται μπροστά μας. Υπερασπίζοντας μια οπτική γωνία, όπως κάνω εδώ, έχω επίγνωση της μερικότητάς της και της ανάγκης να την εμπλουτίζω και να την αναθεωρώ. Η γνώση είναι ένας εγγενώς ατελής οδηγός, χρήσιμος αλλά ατελής χρειάζεται διαρκή σύνθεση και αναθεώρηση. Θάθελα το βιβλίο μου να διαβαστεί όχι μόνο για το περιεχόμενό του αλλά και για τον τρόπο της επιχειρηματολογίας του: την άρνηση στο δογματισμό και την ιδεοληπτική βεβαιότητα, την κατάφαση στον κριτικό ορθολογισμό και τη στοχαστική προσέγγιση. Ο κόσμος είναι, και δεν θα πάψει να είναι, απείρως πολυπλοκότερος από τις προσεγγίσεις μας. Το βιβλίο δεν προσφέρει τελειωτικές απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της μεταιχμιακής εποχής. Επιδιώκει να φωτίσει τα ερωτήματα για να διευκολύνει την αντιμετώπιση των προκλήσεων. Ο επιστημονικός λόγος αντιλαμβάνεται ότι η πρόοδος έρχεται με ερωτηματικά, όχι με θαυμαστικά. Επιδίωξη είναι να φωτιστεί η κοινή μας μοίρα που κρύβεται κάτω από ένα παχύ στρώμα σκόνης ιδεολογικών δογματισμών και πολιτικής αντιπαλότητας. Να δούμε με νέο φως τις αξίες μας, διότι κάθε οργανωμένη συμβίωση στηρίζεται σε αξίες και η υπεύθυνη πολιτική διαδικασία οφείλει να το αναγνωρίσει. Και, τέλος, να δούμε με νέο πρίσμα την ανάγκη για μεταρρυθμίσεις και δημιουργία θεσμών, διότι χωρίς θεσμούς τίποτα δεν διαρκεί. Αν το βιβλίο καταφέρνει κάτι, είναι να βλέπει μπροστά, προς το μέλλον της χώρας μας, αντί να κοιτάζει στο παρελθόν.

18 18 Δημιουργικh κyπρος Μελετά το παρελθόν αλλά σχεδιάζει για το μέλλον για να φθάσει στο κύριο μήνυμα. Και το κύριο μήνυμα της δημιουργικής Κύπρου είναι, αντί η συντήρηση της αντιπαράθεσης, η επιδίωξη της σύνθεσης που στηρίζεται σε αξίες και επιτυγχάνεται με θεσμούς. Είναι μήνυμα για εθνική συναίνεση γύρω από τις προκλήσεις της μεταιχμιακής εποχής. Πιστεύω στο μήνυμα του βιβλίου. Το προσεγγίζω, όσο μου είναι δυνατό, με μια ορθολογική διαλεκτική, με ανοικτή σκέψη αντί με άκαμπτη ιδεολογία, με κριτική διάθεση αντί με αμυντική στάση απέναντι σε τυχόν διαφωνίες. Δεν πρόκειται όμως για ένα καθαρά επιστημονικό βιβλίο τα συμπεράσματα του οποίου αφήνουν τον συγγραφέα αδιάφορο. Είναι ένα βιβλίο με πολιτικά μηνύματα που αφορούν τη χώρα μας, το μέλλον μας και το μέλλον των παιδιών μας. Γι αυτό με αγγίζει και δεν μπορώ να ισχυριστώ αμεροληψία. Ωστόσο, προσπάθησα να είμαι αντικειμενικός. Προσπάθησα να μην επιβάλω τις απόψεις μου στα γεγονότα, αλλά άφησα τα γεγονότα και τις μεγάλες ιδέες της εποχής να καθοδηγήσουν τη σκέψη μου για να φθάσω στα μηνύματα. Διερωτώμαι όμως αν είμαι ο κατάλληλος αγγελιαφόρος. Το μήνυμα του βιβλίου είναι πολιτικό. Και εγώ δεν είμαι επαγγελματίας πολιτικός. Μόνο ο αναγνώστης μπορεί να απαντήσει αυτό το ερώτημα. Τι μπορεί να περιμένει ο αναγνώστης από το βιβλίο; Θα βρει πρώτα μια περιγραφή της κατάστασης της χώρας. Η ανάλυση των δεδομένων μάς δείχνει ότι φθάσαμε σε ένα μεταίχμιο στην κοινωνική οργάνωση, στη δομή της οικονομίας, στη σχέση με το φυσικό περιβάλλον, στην επίγνωση της ταυτότητάς μας, στην οργάνωση του κράτους και στον πολιτικό πολιτισμό. Για να περάσουμε σε μια νέα κατάσταση πραγμάτων με προοπτική, αναπτύσσεται στο δεύτερο κεφάλαιο η έννοια της δημιουργικής κοινωνίας. Η έννοια δομείται τόσο ως ένα θεωρητικό σχήμα για το κοινό καλό, όσο και με πρακτικές αρχές που μας επιτρέπουν να επιδιώκουμε το κοινό καλό και να βελτιώνουμε συνεχώς την κατάσταση. Το κεφάλαιο περι-

19 προλογος 19 γράφει μια «ρεαλιστική ουτοπία», δηλαδή μια κατάσταση με ουτοπικά χαρακτηριστικά η οποία, όμως, είναι εφικτή διότι αντιστοιχεί σε σαφώς μετρήσιμες τάσεις. Πολλά μπορούμε να καταφέρουμε σχεδιάζοντας πάνω σε στέρεες θεωρητικές βάσεις και προχωρώντας με πραγματισμό σε σταδιακές προσαρμοστικές βελτιώσεις. Το τρίτο κεφάλαιο εξηγεί γιατί οι ιδεολογικοί δογματισμοί δεν δίνουν λύσεις στα σύγχρονα προβλήματα και προδιαγράφει το ιδεολογικό στίγμα. Το κεφάλαιο για τις αξίες, που ακολουθεί, ανοίγει τη συζήτηση δεν επιδιώκει να έχει τον τελευταίο λόγο για τις αξίες που χρειαζόμαστε στην αντιμετώπιση των προκλήσεων. Το βιβλίο συνεχίζει με τρία κεφάλαια για πρακτικά θέματα προς υλοποίηση του στόχου της δημιουργικής Κύπρου: συζητούνται ριζοσπαστικές αλλά ρεαλιστικές μεταρρυθμίσεις και η δημιουργία σύγχρονων θεσμών σε θέματα περιβάλλοντος, οικονομίας και οργάνωσης του κράτους. Όλα όσα περιγράφονται σε αυτά τα κεφάλαια έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά σε αναπτυγμένες χώρες με δημοκρατική παράδοση αιώνων. Δεν εισηγούμαι κάτι επιστημονικά πρωτότυπο, αλλά προσαρμόζω επιτυχημένες διεθνείς πρακτικές στις ιδιαιτερότητες της χώρας μας και των θεσμών της. Το βιβλίο καταλήγει συνειδητή η επιλογή να μείνει στο τέλος με μια διαφορετική προσέγγιση στο κυπριακό πρόβλημα. Αναλύει πώς μια δημιουργική κοινωνία ενδυναμώνει την ικανότητά μας για ενεργό διαχείριση με ανάληψη πρωτοβουλιών. Ταυτόχρονα προσδίδει μια ευρωπαϊκή διάσταση που προσεγγίζει το εθνικό θέμα με το απαραίτητο ιστορικό βάθος και προετοιμάζει καλύτερες συνθήκες για επίλυση. Το βιβλίο δημοσιεύεται σε μια κρίσιμη περίοδο για την χώρα μας. Η βαθιά πολιτική και οικονομική κρίση που μας πλήττει έχει αφυπνίσει ισχυρά κοινωνικά ρεύματα. Οι προκλήσεις είναι μεγάλες, τα προβλήματα φαίνονται ανυπέρβλητα και το άλυτο εθνικό θέμα καθηλώνει πολλούς στην απογοήτευση και στην απάθεια. Έχουμε, όμως, ως λαός τεράστια αποθέματα ψυχικής δύναμης και υψηλά επίπεδα μόρφωσης για να σχεδιάσουμε πο-

20 20 Δημιουργικh κyπρος ρεία πλεύσης, να βρούμε θάρρος για να τολμήσουμε, να επινοήσουμε τρόπους για να επιτύχουμε. Η ιστορία της χώρας μας είναι επώδυνη. Μας λέει «δεν υπάρχει Ελπίδα στη απ εδώ πλευρά του Άδη». Και όμως, Κάποτε, μια φορά στη ζωή μας, Υψώνεται το πολυπόθητο κύμα της δικαιοσύνης Και η Ελπίδα και η Ιστορία συμπορεύονται γράφει ο πολυβραβευμένος νομπελίστας ιρλανδός ποιητής Seamus Heaney. Αν η πορεία για μια δημιουργική Κύπρο καταφέρει να φέρει την ελπίδα έστω και λίγο πιο κοντά στην ιστορία, τότε θα έχει πετύχει τον στόχο της πολύ περισσότερο από ό,τι θα μπορούσε ο συγγραφέας να ελπίζει. Και τώρα κάποιες λεπτομέρειες. Όσον αφορά τις σχολαστικές υποσημειώσεις, βρίσκω ότι σε ένα βιβλίο γενικού, αντί ακαδημαϊκού, ενδιαφέροντος αποσπούν την προσοχή του αναγνώστη. Έτσι παραθέτω εκτενείς σημειώσεις ανά σελίδα για κάθε κεφάλαιο στο τέλος του βιβλίου, με παραπομπές στις πηγές. Ο απαιτητικός αναγνώστης εύκολα μπορεί να μετατρέψει τις σημειώσεις σε αριθμημένες υποσημειώσεις. Παραπομπές που γίνονται εντός κειμένου με το όνομα του συγγραφέα και τον τίτλο (ενίοτε σε δική μου ελληνική απόδοση) βρίσκονται με πλήρεις λεπτομέρειες στη βιβλιογραφία. Τα στατιστικά στοιχεία που παρατίθενται προέρχονται από διάφορες αξιόπιστες πηγές και παραπομπές δίνονται στις σημειώσεις. Για να αποφευχθεί η υπερβολική χρήση αριθμών δεν δίνω τη χρονιά όποτε χρησιμοποιούνται πρόσφατες μετρήσεις. Τα δεδομένα έχουν στρογγυλοποιηθεί, όταν αυτό δεν επηρεάζει τυχόν συγκρίσεις. Όταν αναφέρομαι σε «σημερινά δεδομένα» χρησιμοποιώ τα πιο πρόσφατα στοιχεία των τελευταίων δύο-τριών χρόνων. Η απόδοση ξενόγλωσσων κειμένων στα ελληνικά είναι σε δική μου μετάφραση.

21 21 κεφαλαιο ι: η κyπρος ςτο μεταiχμιο Στις 16 Αυγούστου του 1960, όταν υπογραφόταν στη Βουλή των Αντιπροσώπων η συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, τον δρα Φαζίλ Κουτσούκ και τον σερ Χίου Φουτ, ήμουν ενός χρόνου. Βεβαίως δεν θυμάμαι τίποτα από την τελετή, αλλά αυτό δεν έχει σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι μαζί με την Κυπριακή Δημοκρατία μεγαλώσαμε μια γενιά Κυπρίων κουβαλώντας ένα βαρύ φορτίο. Κληρονομιά μας ήταν η οικονομική και κοινωνική υστέρηση, ελλείμματα στη δημόσια ζωή, οι ανασχετικοί παράγοντες των εθνοτικών συμφερόντων, η αδυναμία αντιμετώπισης των προβλημάτων ενός ανεξάρτητου κράτους. Νοοτροπίες επιβίωσης, κοινωνικές συμπεριφορές διαχείρισης μιας επίπονης καθημερινότητας, συντηρητικές αντιλήψεις και έλλειψη δομών ήταν η προίκα μας μετά από αιώνες δουλείας και αποικιοκρατίας. Και όμως: για πρώτη φορά μετά από αιώνες είμαστε ελεύθεροι να αποφασίζουμε για το μέλλον μας και το μέλλον των παιδιών μας. Το ανθρώπινο είδος έχουμε μια τεράστια ικανότητα προσαρμογής. Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Χρειάζονται τεράστιες δυνάμεις για να αποβάλουμε αυτά που μας βαραίνουν. Η δύναμη της ελπίδας μπροστά στις δυσκολίες, ο ενθουσιασμός για να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις, είναι θείο δώρο. Η ελπίδα ήταν το δώρο των θεών στο κουτί της Πανδώρας, και η λέξη «ενθουσιασμός» εμπεριέχει το θείο, εν-θέωση. Αυτή όμως η ικανότητα, που χαρακτηρίζει κάθε έναν και κάθε

22 22 Δημιουργικh κyπρος μία από εμάς ξεχωριστά, δεν ισχύει τόσο άμεσα και τόσο αποτελεσματικά για το κοινωνικό σύνολο. Ιδιαίτερα δεν ισχύει για τους θεσμούς που εκφράζουν τις νοοτροπίες και τα πρότυπα συμπεριφοράς μιας κοινωνικής ομάδας. Τότε υπάρχει μεγάλη αδράνεια και η προσαρμογή παίρνει χρόνο. Όπως έχει λεχθεί, οι λανθασμένες ιδέες πεθαίνουν αργά, καθώς ένας-ένας οι υποστηρικτές τους φεύγουν από τη ζωή και τη θέση τους παίρνουν νέοι άνθρωποι, με νέες ιδέες και σύγχρονες νοοτροπίες. Μετά από 50 χρόνια «επώδυνης πορείας» η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται σε ένα μεταίχμιο. Δύο γενιές έχουν περάσει από τη χρονιά της εγκαθίδρυσης και οι αναχρονιστικές νοοτροπίες και οι συμπεριφορές ανάσχεσης πεθαίνουν έναν αργό θάνατο. Η Κύπρος έχει φθάσει σήμερα σε ένα σταυροδρόμι και καλείται να αποφασίσει: θα συνεχίσει στον ίδιο βαρύ βηματισμό κουβαλώντας το φορτίο που της κληροδότησαν κατακτητές, αποικιοκράτες και εισβολείς ή θα ακολουθήσει μια νέα πορεία που να συνάδει με τον χαρακτήρα του ελεύθερου και χειραφετημένου κύπριου πολίτη και τη θέση μας στην ενωμένη Ευρώπη; Ποιος είναι ο χαρακτήρας του σύγχρονου Κύπριου και της σύγχρονης Κύπριας; Τον εκφράζουν με τις διεθνείς επιτυχίες τους συμπατριώτες μας όπως ο Χριστόφορος Πισσαρίδης, ο σερ Στέλιος Χατζηιωάννου, ο Μάρκος Παγδατής, άνθρωποι των τεχνών όπως οι Μιχάλης Κακογιάννης και Κυπριανός Κατσαρής, οι Μιχάλης Χατζηγιάννης και Μιχάλης Χριστοδουλίδης, επιστήμονες όπως οι Κύπρος Νικολαΐδης και Kυριάκος Σ. Νικολάου. Τον χαρακτήρα της σύγχρονης Κύπριας αναδεικνύει ο σεβασμός που τυγχάνουν διεθνώς επαγγελματίες όπως οι Ανδρούλα Βασιλείου και Ιλιάνα Νικολάου, οι νέες επιστήμονες Έλενα Ανδρέου, που βραβεύθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, Λίνα Κασσιανίδου, που ηγείται του πανευρωπαϊκού προγράμματος για τεχνολογία της αρχαιολογίας, Μυρτάνη Πιερή που ήταν η πρώτη γυναίκα νικητής του διε-

23 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 23 θνούς διαγωνισμού FameLab για την εκλαϊκευμένη προβολή επιστημονικών επιτευγμάτων. Κάποιος ίσως αντιτείνει ότι όλες και όλοι αυτοί διακρίθηκαν εκτός Κύπρου. Αυτό είναι αλήθεια. Απαντώ, όμως, ότι εκφράζουν τον δυναμισμό και τη δημιουργικότητα των Κυπρίων όταν τους δοθούν οι κατάλληλες ευκαιρίες. Πολλοί από τους νέους και νέες που συναντώ καθημερινά στις καφετέριες και στα αμφιθέατρα του Πανεπιστημίου της Κύπρου είχαν και το ταλέντο και τον ενθουσιασμό και τη θέληση να πετύχουν, όπως οι πιο γνωστοί συμπολίτες μας. Η χώρα μας πρέπει να τους δώσει τις ευκαιρίες. Τον χαρακτήρα του Κύπριου και Κύπριας τον εκφράζει όμως καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον ο κος Καλλής και η κα Καλλού-Ματσάγκου τους οποίους γνώρισα ως πρόσφυγες από τη Λύση στο Δασάκι της Άχνας το Με τον γιο τους, Ανδρέα, ήμασταν μετά την προσφυγιά συμμαθητές στο Παγκύπριο Γυμνάσιο. Ο κος Καλλής και η κα Καλλού βρέθηκαν από το σπίτι τους στη Λύση στο αντίσκηνο της προσφυγιάς με όσα υπάρχοντα χωρούσε το αυτοκίνητό τους. Είχαν οκτώ παιδιά, πέντε ακόμη στο σχολείο, ένα με ειδικές ανάγκες. Δεν το έβαλαν κάτω. Ξανάρχισαν τη ζωή τους για να δουν μια μέρα δύο παιδιά τους γιατρούς, έναν καθηγητή, έναν μηχανικό, μια δασκάλα, δύο επαγγελματίες σε μεγάλους οργανισμούς. Πάντρεψαν παιδιά, μεγάλωσαν εγγόνια, πήραν στα γόνατά τους δισέγγονα. Μαζί με όλους τους πρόσφυγες μας θυμίζουν ότι αυτό που κάνει τη διαφορά στη ζωή μας αν η ζωή μας καταδαπανάται μέσα από τις κακουχίες ή αν είναι ζωή ωφέλιμη και δημιουργική Να αποτολμήσουμε ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις σε θεσμούς, κοινωνικά πρότυπα και νοοτροπίες, όπως απαιτεί ο ελεύθερος και χειραφετημένος κύπριος πολίτης. Να συνθέσουμε τη σύγχρονη ευρωπαϊκή μας ταυτότητα με τις αξίες της συνεκτικής και αλληλέγγυας κυπριακής κοινωνίας.

24 24 Δημιουργικh κyπρος είναι η δύναμη της ελπίδας. Και οι σύγχρονοι κύπριοι δεν άφησαν τη δύναμη της ελπίδας να υποκύψει στη δύναμη των όπλων ή στις κακουχίες της προσφυγιάς. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια σειρά προκλήσεων με τις οποίες πρέπει να αναμετρηθούμε: συντηρητισμός, φοβίες και ανασφάλειες, αναχώματα από το ίδιο το πολιτικό σύστημα το οποίο διαθέτει ισχυρό ένστικτο αυτοσυντήρησης. Το κυπριακό πρόβλημα χρησιμοποιείται πολλές φορές ως άλλοθι για να αποφύγουμε την αναμέτρηση με άλλες μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε, αλλά και για να καλλιεργήσει ένα περιβάλλον συντήρησης του πολιτικού συστήματος. Ότι, δηλαδή, κανείς άλλος δεν μπορεί να διαχειριστεί το κρίσιμο εθνικό θέμα από αυτούς που το διαχειρίζονται εδώ και 50 χρόνια ή από όσους μαθήτευσαν δίπλα στους πρωταγωνιστές. Για ορισμένους το κυπριακό δεν είναι πρόβλημα, είναι επαγγελματική σταδιοδρομία. Αλλά και όταν στρέψουμε Η ανάγκη για ανανέωση και πρόοδο είναι ανεξάρτητη από την πρόοδο στο εθνικό μας θέμα. Οι εκσυγχρονιστικές μεταρρυθμίσεις μάς ενδυναμώνουν στην αντιμετώπιση και του εθνικού θέματος το οποίο πρέπει να παύσουμε να βλέπουμε ως τροχοπέδη. την προσοχή προς τις σύγχρονες προκλήσεις, οι ανασφάλειες που προκαλεί η εκκρεμότητα του εθνικού θέματος βάζουν τροχοπέδη σε εκσυγχρονιστικές μεταρρυθμίσεις. Το εθνικό θέμα είναι ένα υπαρκτό υπαρξιακό πρόβλημα που υπερβαίνει την πολυπλοκότητα των συνταγματικών και θεσμικών ρυθμίσεων. Είναι πρόβλημα επιβίωσης και η λύση του δεν επαφίεται αποκλειστικά σε εμάς. Το πώς όμως εμείς το αντιμετωπίζουμε μπορεί να εξελιχθεί σε πρόβλημα πνευματικής και ψυχολογικής επιβίωσης. Τότε ο εχθρός δεν είναι μόνο απέναντι μας, αλλά βρίσκεται πλέον μέσα μας. Αυτό στο χέρι μας είναι να το αποφύγουμε. Ο εχθρός που

25 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 25 βρίσκεται μέσα μας μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνος με τα όπλα που έχουμε απέναντι μας. Οι συνεχείς αμφισβητήσεις για το αν είμαστε σε θέση να ακολουθήσουμε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πορεία, οι ανασφάλειες σχετικά με την ταυτότητά μας, οι αντιδράσεις μπροστά σε κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια όταν θίγονται συμφέροντα σκοτώνουν τον ενθουσιασμό και την αποφασιστικότητά μας. Όταν βρίσκεσαι στο μεταίχμιο, πρέπει να αποφασίσεις. Δεν μπορείς να κρύβεσαι και να αναβάλλεις. Για να αποφασίσουμε τη μελλοντική μας πορεία, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τις πολλές, σύνθετες και αλληλένδετες διαστάσεις της μεταιχμιακής εποχής της κυπριακής κοινωνίας. Πολλοί παράγοντες επιδρούν πάνω μας ταυτόχρονα. Από το 2004 είμαστε μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό δεν προέκυψε ως στιγμιαίο γεγονός υπήρξε το αποκορύφωμα μιας μακράς διαδικασίας εναρμόνισης που άρχισε με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις από το Η διαδικασία αυτή έθεσε σε κίνηση ισχυρούς μηχανισμούς προσαρμογής της κοινωνίας μας. Αυτό δεν έγινε ευρέως αντιληπτό αφού το θέμα που δέσποζε των συζητήσεων ήταν οι επιπτώσεις της ένταξης στην επίλυση του κυπριακού προβλήματος. Όμως η Ευρώπη δρα καταλυτικά. Η κοινωνία μας και οι θεσμοί της βρίσκονται σε μεταβατική περίοδο ενσωμάτωσης στο σχήμα της ενωμένης Ευρώπης όπου εθνικά κράτη συνυπάρχουν στα πλαίσια ενός υπερεθνικού σχήματος. Ταυτόχρονα, έχουμε στο διεθνές περιβάλλον γρήγορες τεχνολογικές εξελίξεις, φιλελευθεροποίηση των αγορών με θετικές επιπτώσεις και τεράστιες παρενέργειες, εμφάνιση νέων κέντρων οικονομικού ανταγωνισμού στην Ανατολή, αστάθεια των αγορών ενέργειας και τροφίμων, κινδύνους από τις επιδράσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον, δημογραφικές αλλαγές από τα μεταναστευτικά κύματα. Έχουμε την πρόσφατη ανακάλυψη κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην ανατολική Μεσόγειο και τον επανασχεδιασμό του ενεργειακού χάρτη της Ευρώπης.

26 26 Δημιουργικh κyπρος Για να χαράξουμε μια νέα πορεία πρέπει να ξεχωρίσουμε αυτά που θέλουμε από αυτά που χρειαζόμαστε. Αυτά που θέλουμε αντανακλούν συχνά φοβίες, φαντασιακές ελπίδες, στενά υποκειμενικές επιθυμίες. Αυτά που πραγματικά χρειαζόμαστε εκφράζουν ζωτικές ανάγκες, αντικειμενικές πραγματικότητες, ρεαλιστικές ελπίδες. Ο διαχωρισμός του «χρειάζομαι» από το «θέλω», της αδήριτης ανάγκης από το επιθυμητικό, απαιτεί από εμάς αναπτυγμένη διορατικότητα, απαλλαγή από αντιδράσεις του θυμικού, μακρόπνοη ενορατική σύλληψη. Βρισκόμαστε στο μεταίχμιο για να παύσουμε να ικανοποιούμαστε με τα απλά και τα πρόσκαιρα και να επιδιώξουμε αυτά που χρειαζόμαστε για το μέλλον μας. Και αν ακόμη γνωρίζουμε ακριβώς τι πρέπει να πράξουμε, δεν διαθέτουμε πάντοτε τα αναγκαία μέσα για να υλοποιήσουμε τους στόχους μας. Πολλοί παράγοντες είναι εξωγενείς, όπως οι δυνατότητες μιας οικονομίας ή οι διεθνείς συγκυρίες. Άλλοι είναι ενδογενείς, όπως οι αντιλήψεις και νοοτροπίες που επιβάλλουν μια παθητική στάση («είμαστε μικροί») ή αδιαφορία («δεν βαριέσαι»), οι φοβίες ως αποτέλεσμα της ιστορικής μνήμης κατακτητών και εισβολέων. Ο πολιτικός λόγος μπορεί να αλλάξει τις νοοτροπίες και να αντικαταστήσει την απάθεια και τους δισταγμούς, με το δημιουργικό άγχος που πηγάζει από ένα βαθύ αίσθημα αυτοπεποίθησης. Αυτό απαιτεί χρόνο, υπομονή και επιμονή. Για να το πετύχουμε πρέπει να αντιληφθούμε ότι ο δημόσιος λόγος αποτελεί ισχυρό εργαλείο διαμόρφωσης κοινής γνώμης. Δεν είναι μηχάνημα μεταποίησης υποσχέσεων σε ψήφους. Ο δημόσιος βίος της χώρας μας πρέπει να εγκαταλείψει την αδράνεια και τους τακτικισμούς των εκλογικών σκοπιμοτήτων και να βρει τη δύναμη που απαιτεί η υπεύθυνη καθοδήγηση

27 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 27 της κοινωνίας. Να αφήσει στο περιθώριο τη πολιτική χάριν της εξουσίας και να βάλει τον πολίτη στο επίκεντρο των πολιτικών σχεδιασμών. Σε αυτό το κεφάλαιο περιγράφω το μεταίχμιο στο οποίο φθάσαμε η Κύπρος και ο κόσμος της. Θα διαπιστώσουμε ότι αντιμετωπίζουμε προκλήσεις σε όλες τις διαστάσεις της κοινωνικής οργάνωσης στη δομή της οικονομίας, στη σχέση με το φυσικό περιβάλλον, στην επίγνωση της ταυτότητάς μας, στον πολιτικό πολιτισμό. Οι αλληλεξαρτήσεις όλων αυτών, σε συνδυασμό με την ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την ωρίμανση της δημοκρατίας μετά από 50 χρόνια ζωής, συνθέτουν μια μεταιχμιακή κατάσταση με βαθιές επιπτώσεις. Δεν πρόκειται για μπόρα που θα περάσει. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια σπάνια ευκαιρία για μετασχηματισμό της κοινωνίας μας. Θα δούμε πόσα πολλά έχουμε επιτύχει αλλά και σε ποιο κρίσιμο σημείο βρισκόμαστε για να αποβάλουμε βαρίδια του παρελθόντος και να αποτολμήσουμε τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Κοινωνία Η ομάδα εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών που επισκέφθηκαν την Κύπρο το 1961 βρήκε μια φτωχή και υποανάπτυκτη κοινωνία με περιορισμένες προοπτικές. Μόνο ένας στους εκατό Κύπριους είχε τριτοβάθμια εκπαίδευση και σχεδόν 20% του πληθυσμού άνω των είκοσι χρόνων δεν είχαν φοιτήσει καν στο δημοτικό. Ο μισός αντρικός πληθυσμός ασχολείτο με τη γεωργία, την αλιεία και την εξόρυξη μεταλλευμάτων, επαγγέλματα επίπονα με χαμηλή παραγωγικότητα και χαμηλή προστιθέμενη αξία για την κοινωνία. Οι γυναίκες περιορίζονταν στις οικιακές ασχολίες και μόνο 60% των γυναικών ηλικίας είκοσι ετών και πάνω είχαν πάει σχολείο. Στην πρώτη πενταετία μετά την ανεξαρτησία 7% του πληθυσμού ( άτομα) μετανάστευσαν ψάχνοντας καλύτερες ευκαιρίες για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.

28 28 Δημιουργικh κyπρος Και όμως, σε πενήντα χρόνια πετύχαμε πολλά. Η Κύπρος συγκαταλέγεται σήμερα στους πλούσιους του πλανήτη. Σε αυτό το σημείο συμφωνούν όλες οι διεθνές στατιστικές. Όμως η ουσία των επιτευγμάτων μας δεν είναι ο πλούτος αλλά η ποιότητα ζωής των πολιτών. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ βρισκόμαστε στην κατηγορία των «Πολύ Ανεπτυγμένων Χωρών»: κατέχουμε την 35η θέση μεταξύ 220 χωρών. Ο ΟΗΕ δημοσιεύει από το 1990 τον δείκτη προς υποστήριξη συζητήσεων για χάραξη πολιτικής από διεθνείς οργανισμούς και κυβερνήσεις, αποτυπώνοντας το επίπεδο ανάπτυξης μιας χώρας πέραν του κατά κεφαλήν εισοδήματος των κατοίκων. Σε αυτόν λαμβάνονται υπόψη σημαντικές παράμετροι που αφορούν την ποιότητα ζωής, όπως η υγεία και η παιδεία. Προσμετρά δηλαδή τις προοπτικές των πολιτών να ζήσουν μια μακρά και υγιή ζωή και τις ευκαιρίες που τους δίνονται να αναπτύξουν τις ικανότητές τους έχοντας πρόσβαση στις γνώσεις μέσω της παιδείας. Τις επιστημονικές βάσεις του δείκτη έθεσε ο βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομικών Αμάρτυα Σεν. Ο Σεν εξηγεί ότι η ανάπτυξη μιας χώρας δεν μετρείται μόνο με οικονομικούς όρους, όπως είναι το ακαθάριστο εθνικό προϊόν ή το κατά κεφαλήν εισόδημα των πολιτών. H οικονομική πρόοδος επιτυγχάνεται από τις ευκαιρίες που έχουν οι πολίτες να αναπτύξουν τις ικανότητές τους για να ζήσουν τη ζωή που οι ίδιοι θεωρούν ότι έχει αξία. Η αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά πρέπει να συμβάλλει στη διεύρυνση των οργανικών ελευθεριών που απολαμβάνουν οι πολίτες για να αξιοποιούν τις ικανότητές τους. Στο θεμελιώδες έργο του, Development as Freedom, εξηγεί ότι οι ελευθερίες αποτελούν όχι μόνο το μέσο αλλά και τον σκοπό της οικονομικής ανάπτυξης. Οι διάφορες ελευθερίες, όταν υπάρχουν, αλληλεπιδρούν θετικά και ενεργοποιούν έναν ενάρετο κύκλο προόδου. Από την άλλη, η έλλειψή τους ενεργοποιεί έναν φαύλο κύκλο οπισθοδρόμησης.

29 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 29 Χαρακτηριστικό παράδειγμα μας δίνει η σύγκριση των Μπαχαμών με τη Νέα Ζηλανδία. Οι κάτοικοι των δύο χωρών έχουν παρόμοιο κατά κεφαλήν εισόδημα. Όμως οι ευκαιρίες των νεοζηλανδών για εκπαίδευση και πρόσβαση σε ιατρικές υπηρεσίες κατατάσσουν τη χώρα τους στην τρίτη θέση παγκοσμίως, ενώ οι Μπαχάμες βρίσκονται στην 43η. Η Κύπρος, με κατά κεφαλήν εισόδημα ελαφρώς ψηλότερο από τη Νέα Ζηλανδία, βρίσκεται 32 θέσεις πιο πίσω. Έχουμε δρόμο να διανύσουμε. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, άλλες διαστάσεις της κοινωνίας μας πέραν των οικονομικών μεγεθών. Στο προσδόκιμο βίου ξεπερνούμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά δύο έτη και τον παγκόσμιο κατά δέκα. Στη βρεφική θνησιμότητα κατέχουμε τη 16η καλύτερη θέση παγκοσμίως. Σήμερα, οι Κύπριοι έχουμε πολύ υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Με βάση διάφορα στοιχεία που μετρούν ποσοτικά το μορφωτικό επίπεδο ενός πληθυσμού βρισκόμαστε ανάμεσα στους είκοσι πρωταγωνιστές. Το 98% του πληθυσμού θεωρούνται μορφωμένοι, το 37% έχουν τριτοβάθμια εκπαίδευση και το 82% των νέων ηλικίας χρονών φοιτούν σε σχολές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το ποσοστό του πληθυσμού με πανεπιστημιακή εκπαίδευση είναι διπλάσιο του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η εγκληματικότητα στη χώρα μας είναι χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Όσο αφορά στη χρήση ναρκωτικών ουσιών βρισκόμαστε στις τελευταίες θέσεις του θλιβερού καταλόγου. Την τελευταία όμως δεκαετία το περιβάλλον της Κύπρου αλλάζει ραγδαία. Αυτό επηρεάζει την καθημερινότητα μας και έχει επιπτώσεις σε βάθος χρόνου. Σύμφωνα με τον δείκτη της περιφερειακής ολοκλήρωσης του περιοδικού Economist η Κύπρος έχει πολύ υψηλή βαθμολογία: 2 στα 5, με άριστα το 1. Είμαστε επομένως πολύ καλά συνδεδεμένοι με το περιφερειακό περιβάλλον και την παγκοσμιοποίηση. Ο Κύπριος ενημερώνεται αρκετά για το τι συμβαί-

30 30 Δημιουργικh κyπρος νει διεθνώς. Δέχεται επιρροές από το περιβάλλον του μέσω της τηλεόρασης (99% των νοικοκυριών διαθέτουν έγχρωμη τηλεόραση), του διαδικτύου (53% έχουν πρόσβαση), σπουδών στο εξωτερικό (55% των φοιτητών μας σπουδάζουν εκτός Κύπρου) και με πολλά ταξίδια. Το 1960 μετρήθηκαν κύπριοι που ταξίδεψαν στο εξωτερικό ενώ σήμερα ο Κύπριος πραγματοποιεί κατά μέσο όρο 1,5 ταξίδια ετησίως. Οι γονείς μας ξόδευαν 2% του εισοδήματος τους σε ταξίδια ενώ σήμερα ξοδεύουμε το 15% για ταξίδια και μετακινήσεις. Η αλλαγή του περιβάλλοντος επιδρά στον μετασχηματισμό της κοινωνίας. Αυτό είναι αναπόφευκτο. Για να επιτύχεις στο καινούργιο περιβάλλον πρέπει να προσαρμοστείς. Η κυπριακή κοινωνία αλλάζει δημογραφικά, δέχεται ετερογενείς πολιτιστικές επιρροές από το ευρωπαϊκό περιβάλλον και τα μεταναστευτικά ρεύματα, ενσωματώνεται στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Πώς αλλάζει η κοινωνία μας; Δημογραφία Παρατηρείται δραστική μείωση των γεννήσεων: από 30 γεννήσεις ανά κατοίκους τη δεκαετία του 1960 σε 11 σήμερα. Ταυτόχρονα αυξήθηκε σημαντικά η προσδοκώμενη διάρκεια ζωής σε 78 χρόνια για τους άνδρες και 82 για τις γυναίκες. Τι σημαίνει αυτό για τη χώρα μας; Βλέπουμε μια σημαντική ηλικιακή αναδόμηση του πληθυσμού, με το 12,5% να είναι άνω των 65 χρόνων και μόνο 17% κάτω των 15. Ανατρέπεται έτσι το τι ίσχυε το 1960 όταν μόνο 6,5% του πληθυσμού ήταν άνω των 65 ετών και 35% κάτω των 15. Διπλασιάστηκε, δηλαδή, το ποσοστό των ηλικιωμένων και μειώθηκαν στο μισό οι νέοι. Ενδιαφέρουσες είναι οι προβλέψεις για το μέλλον. Μέχρι το 2050 αναμένεται ότι για κάθε τέσσερις συνταξιούχους ηλικίας πέραν των 60 χρόνων θα υπάρχουν δέκα εργαζόμενοι ηλικίας χρόνων, ενώ για κάθε δέκα εργαζόμενους θα υπάρχουν 2-3 νέοι κάτω των 15 χρόνων.

31 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 31 Είδαμε επίσης μια σημαντική αναστροφή του μεταναστευτικού ρεύματος. Την περίοδο , Κύπριοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό ενώ την τετραετία αμέσως μετά τα γεγονότα του 1974 είχαμε ακόμη μετανάστες. Από το 1989, όμως, παρουσιάζεται ισχυρό μεταναστευτικό ρεύμα προς την Κύπρο. Ορισμένες χρονιές περισσότεροι από μετανάστες έρχονται για εγκατάσταση στη χώρα μας και ως επί το πλείστον δεν είναι επαναπατριζόμενοι Κύπριοι. Το σύνολο των μεταναστών από το 1989 μέχρι το 2008, για το οποίο έχουμε διαθέσιμα στοιχεία, ανέρχεται στις Φαίνεται ότι οι εισερχόμενοι μετανάστες είναι νέοι στην ηλικία. Έτσι η Κύπρος θεωρείται σήμερα από τις πιο νεανικές χώρες της Ευρώπης. Ταυτόχρονα επηρεάζεται η εθνική δόμηση του πληθυσμού. Οι Ελληνοκύπριοι μαζί με τις θρησκευτικές μειονότητες αποτελούν σήμερα το 75,5% του πληθυσμού, οι Τουρκοκύπριοι το 10%, και η δεύτερη πιο μεγάλη ομάδα του νόμιμου πληθυσμού, οι ξένοι υπήκοοι, το 14,5%. Η Κύπρος έχει το τέταρτο ψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε. ξένων στον πληθυσμό. Στα δημόσια σχολεία μας περίπου 10% των μαθητών είναι ξένοι. Η κυπριακή κοινωνία μετασχηματίζεται από μια κατά βάση ομοιογενή κοινωνία σε πολυπολιτισμική. Ταυτόχρονα επέρχεται μια ηλικιακή διαφοροποίηση όπου λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να υποστηρίζουν τους συνταξιούχους και ακόμη λιγότεροι νέοι να αναλάβουν τη διαγενεακή υποστήριξη. Αυτές οι αλλαγές απαιτούν διαχείριση. Ορισμένοι ανησυχούν από τις δημογραφικές αλλαγές προβλέποντας κινδύνους εθνικού αφανισμού. Σε τέτοιες περιόδους είναι καλό να βλέπουμε με κάποιο ιστορικό βάθος τις αλλαγές: το 1881 οι Έλληνες αποτελούσαν το 75% των κατοίκων του νησιού. Έτσι τα φαινόμενα που βλέπουμε σήμερα δεν είναι πρωτόγνωρα. Οι αλλαγές ωστόσο δεν είναι χωρίς κινδύνους. Απαιτούν διαχείριση.

32 32 Δημιουργικh κyπρος Γυναίκες Αιώνες δουλείας και αποικιοκρατίας έχουν καταστήσει την Κύπρια υπόδειγμα αντοχής και στωικότητας. Φθάνει να αναλογιστούμε την πεισματική προσκόλληση της μάνας του αγνοούμενου να περιμένει τον γιο της να γυρίσει μετά από 30 και τόσα χρόνια, αλλά και με στωικότητα να θάβει τα οστά του όταν πλέον οι σύγχρονες μέθοδοι ταυτοποίησης δεν αφήνουν περιθώριο αμφιβολίας. Για πολλούς, ξένους ή ακόμη και δικούς μας, ιδίως τους νεότερους, αυτή η επιμονή φαίνεται ενδεχομένως παράλογη. Γίνεται αποδεκτή με συγκατάβαση: τι περιμένει η καημένη; Πίσω όμως από τον φαινομενικό παραλογισμό κρύβεται η δύναμη της θέλησης να κρατηθεί στη ζωή όχι ο ίδιος ο γιος της, που όλα της λένε ότι έχει προ πολλού πεθάνει, ή η μνήμη του, αλλά ο κάθε γιος όλων των μανάδων της γενιάς της. Αυτή η πεισματώδης επιμονή εκφράζει το βαθύτερο ένστικτο επιβίωσης, τόσο βιολογικής όσο και πολιτισμικής και εθνικής. Όσο πιο δύσκολη είναι η ζωή τόσο πιο πολλές αντοχές αναπτύσσουμε. Αλλά η πατριαρχία και οι δυσκολίες της ζωής καθηλώνουν την Κύπρια σε δεύτερη μοίρα. Με την αστικοποίηση 70% του πληθυσμού κατοικεί σήμερα στις πόλεις σε σχέση με 36% το 1960 και τις ευκαιρίες εκπαίδευσης των γυναικών, βλέπουμε μια σημαντική φυλετική αναδόμηση του εργατικού δυναμικού. Το 1960, μόνο 38% του εργατικού δυναμικού ήταν γυναίκες και μόνο 14% απασχολούνταν επικερδώς με μη οικογενειακές δραστηριότητες. Σήμερα πέραν του 62% του εργατικού δυναμικού είναι γυναίκες και το 45% εργάζονται επικερδώς. Στην περίοδο το ποσοστό των εργαζομένων γυναικών παρουσίασε γρήγορη αύξηση ξεπερνώντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η σύγχρονη Κύπρια χειραφετείται και αναλαμβάνει δυναμικά νέους κοινωνικούς και οικονομικούς ρόλους. Ωστόσο σημαντικές ανισότητες παραμένουν. Σύμφωνα με

33 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 33 τον διεθνή δείκτη για τις ανισότητες φύλου βρισκόμαστε στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Και όχι μόνο τούτο, αλλά υποβαθμιστήκαμε κατά δέκα θέσεις την περίοδο Κατέχουμε την 92η θέση μεταξύ 135 χωρών, πλαισιωμένοι από το Αζερμπαϊζάν και Τατζκιστάν, τη Σενεγάλη και το Ελ Σαλβαντόρ. Μεταξύ των 50 πλούσιων χωρών έχουμε την ένατη χειρότερη θέση, αμέσως πριν από τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία. Η κατάταξή μας είναι εξίσου χαμηλή σε όλες τις παραμέτρους του δείκτη: τριτοβάθμια εκπαίδευση, οικονομικές ευκαιρίες, συμμετοχή στη διακυβέρνηση της χώρας. Το 1975, ο μέσος μισθός H Κύπρια γυναίκα να είναι στην ουσία και όχι μόνο στους τύπους ισότιμος εταίρος στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή της χώρας. Να περάσει από υποστηρικτικούς ρόλους σε ρόλους πρωταγωνιστή. των ανδρών ήταν κατά 90% μεγαλύτερος από εκείνον των γυναικών. Το 2008 το χάσμα μειώθηκε στο 29%. Παραμένει όμως το υψηλότερο στην Ε.Ε. με σημαντική διαφορά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 15%. Όσον αφορά την ανισότητα στην κατανομή πόρων και την παροχή ευκαιριών στις γυναίκες, κατέχουμε την 24η χειρότερη θέση από τις 27 χώρες της Ε.Ε. Την ίδια θέση κατέχουμε και όσον αφορά την εκπροσώπηση των γυναικών στη Βουλή. Αν πάρουμε το 33% που είναι το ποσοστό γυναικών βουλευτών στο ευρωκοινοβούλιο ως ενδεικτικό μέτρο της ισότιμης συμμετοχής της Ευρωπαίας, θα δούμε για τη χώρα μας απογοητευτικά στοιχεία: 18% οι γυναίκες στο υπουργικό συμβούλιο, 27% διευθύντριες υπουργείων, 12% στη Βουλή, 6% δήμαρχοι, 20% δημοτικοί σύμβουλοι, 7% δικαστές του ανωτάτου. Η Κύπρια απέχει πολύ από το να έχει ισότιμη θέση στο τραπέζι.

34 34 Δημιουργικh κyπρος Οικογένεια Ο θεσμός της οικογένειας να διατηρήσει τη συνεκτική του δύναμη μέσα από τις αυξημένες απαιτήσεις του σύγχρονου τρόπου ζωής, της κινητικότητας, της πολυπολιτισμικότητας και της χειραφέτησης των μελών της. Αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι μπορούν να υπάρξουν εναλλακτικά πρότυπα θετικών σχέσεων των συντρόφων, των γονέων και των παιδιών τους. Δεν άλλαξε μόνο η δομή της κοινωνίας. Άλλαξε αναπόφευκτα και η δομή της οικογένειας. Βλέπουμε μια σημαντική αύξηση των Κυπρίων που τελούν πολιτικούς αντί εκκλησιαστικούς γάμους με συζύγους διαφορετικών εθνικοτήτων. Από τα ζευγάρια που τέλεσαν πολιτικούς γάμους το 2008, μια στις τέσσερις συζύγους και ένας στους δώδεκα συζύγους ήταν αλλοδαποί. Ταυτόχρονα αυξήθηκε η διαζευκτικότητα και ο αριθμός των μονογονεϊκών οικογενειών. Το 1980, 45 γάμοι στους αναμένονταν να καταλήξουν σε διαζύγιο. Το 2008 ο αριθμός έφθασε τους 250 γάμους και πλησιάζει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ένας στους τέσσερις γάμους δεν αναμένεται να διαρκέσει κατά μέσο όρο πάνω από οκτώ χρόνια. Το 5% των νέων που συζούν χωρίς θρησκευτικό ή πολιτικό γάμο είναι το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Το ποσοστό παιδιών που γεννιούνται εκτός έγγαμης σχέσης των γονιών τους είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη αν και σημείωσε αύξηση τελευταίως. Ουσιαστικά ανύπαρκτο στη δεκαετία του 1960, αυξήθηκε σε 1% επί του συνόλου των γεννήσεων το 1996 και σε 6% το Ο αριθμός γεννήσεων ανά γυναίκα μειώθηκε από 2,4 το 1990 σε 1,4 το Ως αποτέλεσμα, το μέσο μέγεθος των νοικοκυριών είναι σήμερα 2,9 άτομα σε σχέση με 3,9 που ήταν το Οι οικογένειες μικραίνουν και ο

35 1. η κyπρος ςτο μεταiχμιο 35 πληθυσμός γερνά. Από την άλλη, οι νέοι και οι νέες στην Κύπρο θεωρούν την ιδεώδη γονιμότητα περίπου 2,8 παιδιά ανά γυναίκα. Εάν τα νέα ζευγάρια είχαν ευκαιρίες να ακολουθήσουν τα δικά τους πρότυπα τότε το μέσο μέγεθος ενός νοικοκυριού στην Κύπρο θα ήταν 4,8 άτομα, από τα υψηλότερα στην Ευρώπη. Αύξηση παρατηρείται τα τελευταία χρόνια και στον αριθμό των μονογονεϊκών οικογενειών. Τη δεκαετία του 1960, οι μονογονεϊκές οικογένειες αφορούσαν σχεδόν αποκλειστικά γυναίκες, με παιδιά, που είχαν χάσει τον σύζυγό τους και οι οποίες ήταν σχεδόν αδύνατο να ξαναπαντρευτούν υπό τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής. Σήμερα, το 5% των νοικοκυριών αποτελούνται από έναν μόνον γονέα ως αποτέλεσμα κυρίως διαζυγίου. Το ποσοστό αυτό είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη αλλά παρουσιάζει αυξητικές τάσεις. Νέοι Οι νέες και νέοι είναι οι φύλακες του μέλλοντος της κοινωνίας μας. Γι αυτό τους οφείλουμε σεβασμό. Και καθώς η ομάδα των νέων μικραίνει, ο σεβασμός που τους οφείλουμε αυξάνει αντιστρόφως ανάλογα με τον αριθμό εκείνων από τους οποίους αναμένουμε να κτίσουν το μέλλον. Αναμένουμε από λίγους περισσότερα. Δικαιούνται και αυτοί να απαιτούν από τους πολλούς ακόμη περισσότερα. Όταν ξεκίνησε η διεθνής οικονομική κρίση, το 2008, η ανεργία στους νέους ηλικίας χρονών έφθασε στο 11% σε σύγκριση με 4% στον ευρύτερο πληθυσμό. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2011, η ανεργία των νέων ξεπέρασε το 23%, ανοίγοντας ακόμη περισσότερο την ψαλίδα από τον ευρύτερο πληθυσμό όπου το ποσοστό ανεργίας είναι 9%. Βεβαίως, η ανεργία στους νέους είναι πάντα υψηλότερη από τον μέσο όρο. Το ανησυχητικό είναι ότι στη χώρα μας η διαφορά είναι αναλογικά από τις υψηλότερες στην Ευρώπη.

ΔΗμιοΥργικH κyπροσ. σταυροσ A. ΖΕνιοσ. ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21οΥ αιωνα. Σειρά: Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ

ΔΗμιοΥργικH κyπροσ. σταυροσ A. ΖΕνιοσ. ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21οΥ αιωνα. Σειρά: Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ σταυροσ A. ΖΕνιοσ ΣΥ ΝΤ ΟΜ ΚΥΚ Α Σ ΛΟΦ ΕΕ ΝΤ ΟΡΕΙ ΥΠ ΗΜ ΟΡ ΦΗ ΔΗμιοΥργικH κyπροσ ΠολιτικΗ μεταρρυθμιση για την κυπρο του 21οΥ αιωνα ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ FBRH CONSULTANTS LTD Σειρά: Διεθνής

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα

Εξοχότατε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, Έντιμε κ. Υπουργέ, Αγαπητοί βουλευτές, Αγαπητοί εκπρόσωποι κοινοβουλευτικών κομμάτων, Αγαπητέ Δήμαρχε,

Εξοχότατε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, Έντιμε κ. Υπουργέ, Αγαπητοί βουλευτές, Αγαπητοί εκπρόσωποι κοινοβουλευτικών κομμάτων, Αγαπητέ Δήμαρχε, Εξοχότατε Πρόεδρε της Δημοκρατίας, Έντιμε κ. Υπουργέ, Αγαπητοί βουλευτές, Αγαπητοί εκπρόσωποι κοινοβουλευτικών κομμάτων, Αγαπητέ Δήμαρχε, Εκλεκτοί προσκεκλημένοι Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι,

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΤΧ. «Λεμεσός: Μια πόλη, ο κόσμος όλος!» ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΑΡΧΟΥ ΑΝ ΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΥ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΤΧ. «Λεμεσός: Μια πόλη, ο κόσμος όλος!» ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΑΡΧΟΥ ΑΝ ΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΥ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΤΧ «Λεμεσός: Μια πόλη, ο κόσμος όλος!» ΟΜΙΛΙΑ ΗΜΑΡΧΟΥ ΑΝ ΡΕΑ ΧΡΙΣΤΟΥ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση σας παρουσιάζουμε σήμερα τους στόχους και το περιεχόμενο του πρώτου

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ: ΑΝΟΙΚΤΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές

Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Κυπριακή οικονομία: προκλήσεις και προοπτικές Εισαγωγική ομιλία του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στο επιμορφωτικό σεμινάριο του Συνδέσμου Οικονομολόγων Καθηγητών Κύπρου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας

2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας 2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας 2.1 Πτυχές των δημογραφικών εξελίξεων στη μεταπολεμική Ελλάδα με έμφαση στη γονιμότητα και τη θνησιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 1 Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 Κυρίες και Κύριοι, Η διαδρομή μου λίγο πολύ γνωστή. Εκτός από την επιχειρηματική μου δραστηριότητα ανέλαβα

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ.

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΛΕΥΤΗ Ν.Δ. κου ΚΩΣΤΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ Στην δημόσια εκδήλωση με θέμα «Προβληματισμός για μια σύγχρονη κεντροδεξιά», στο πλαίσιο του κύκλου «οι προκλήσεις της πολιτικής σε καιρό κρίσης» Η κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ

ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ ΣΠΟΥΔΑΣ Ε Νεολαία σε κίνηση: ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΟΥ Η Ευρώπη στηρίζει τους νέους ΔΟΥΛΕΨΕ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΑΘΕ ΚΙΝΗΣΟΥ ΓΙΝΕ ΕΘΕΛΟΝΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕ στην ΕΕ Δεν είναι υπεύθυνη ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική»

3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» 3 O ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Η συμβολή της Κύπρου στη νέα Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική» ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ HILTON PARK 28 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΥΛΛΟΥΡΗ 1 Αγαπητέ κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ IΘΑΚΗΣ 29, 112 57 ΑΘΗΝΑ url: http://www.aueb.gr/statistical-institute ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Ιθάκης 29 Αθήνα 112 57

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη. Επιχειρηματικότητας Γυναικών

Ανάπτυξη. Επιχειρηματικότητας Γυναικών Ανάπτυξη Επιχειρηματικότητας Γυναικών Ημερίδα: «Μετατρέποντας τις δεξιότητες σε επιχειρηματική δυνατότητα με βιώσιμη προοπτική, μέσω της συνέργειας, της καινοτομίας, της δικτύωσης» Νάνσυ Παπαλεξανδρή Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΝΝΕΔΙΤΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΟΝΝΕΔΙΤΕΣ, Όλοι όσοι βρισκόμαστε σήμερα εδώ, νιώθουμε ιδιαίτερα περήφανοι για την παράταξή μας. Και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΓΕΣΙΑ : ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ m143 Ισίδωρος Παχουνδάκης Καθηγητής Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Στη Β Αθήνας. Νίκος Δένδιας. Μπορεί! Υποψήφιος Βουλευτής Β Αθήνας

Στη Β Αθήνας. Νίκος Δένδιας. Μπορεί! Υποψήφιος Βουλευτής Β Αθήνας Στη Β Αθήνας Νίκος Δένδιας Μπορεί! Υποψήφιος Βουλευτής Β Αθήνας Στη Β Αθήνας Νίκος Δένδιας Μπορεί! 11 βασικές θέσεις του Νίκου Δένδια, για τους πολίτες της Β Αθήνας Έχουμε ένα μεγάλο πατριωτικό καθήκον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε,

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ, κύριε Κάλλιε, Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ): Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε, ονομάζομαι Δημήτρης Ντεντάκης, γεννήθηκα και μεγάλωσα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαζόμενος - Εργοδότης

Εργαζόμενος - Εργοδότης Οικονομική δραστηριότητα στην Αρχαία Ελλάδα Εργαζόμενος - Εργοδότης Καταναλωτή Επενδυτές Εργαστήρι 1 Η Πρώτη του Μάη δεν είναι αργία είναι απεργία Εικόνες από την απεργία στο Σικάγο 1886 8ώρες δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Το σύστημα Εξετάσεων Εισαγωγής που περιγράφεται στις επόμενες παραγράφους σχεδιάστηκε ως μεταβατικό σύστημα, για να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Παρά τις δυσκολίες, η νομική επιστήμη προσφέρει πολλαπλές εναλλακτικές για επαγγελματική αποκατάσταση και υλοποίηση στόχων στο νέο που γνωρίζει τις

Παρά τις δυσκολίες, η νομική επιστήμη προσφέρει πολλαπλές εναλλακτικές για επαγγελματική αποκατάσταση και υλοποίηση στόχων στο νέο που γνωρίζει τις ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΗ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Ημερίδα του ΣΔΕΕ Μέγαρο Μουσικής 16.05.2012 Κοραλία Παυλάκη Ασκούμενη Δικηγόρος, ΔΡΥΛΛΕΡΑΚΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Κυρίες και κύριοι καλησπέρα. Θεωρώ ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία. Τα 5 Cs: Οι 5 κατηγορίες κινδύνου αποτελεσματικής διαχείρισης ταλέντων

Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία. Τα 5 Cs: Οι 5 κατηγορίες κινδύνου αποτελεσματικής διαχείρισης ταλέντων Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία Από το Μάιο έως τον Αύγουστο του 2013, η KPMG International σε συνεργασία με την διεθνώς αναγνωρισμένη εταιρεία ερευνών Brandon

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Greek Οι συντάξεις µε µια µατιά : Οι δηµόσιες πολιτικές στις χώρες του ΟΟΣΑ -Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION

1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION 1.7.2015 Ble Pavillon XENIA KOURTOGLOU PRESENTATION I Didn't Sign Up for This Ξένια Κούρτογλου Founder & Managing Partner Focus Bari S.A Co-founder e-satisfaction Τι θα δούμε I. Οι δυνάμεις της αλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση

Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση Η πρωτοφανής κρίση που πλήττει τα τελευταία χρόνια τη χώρα μας είναι βέβαιο ότι θα καταστήσει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΥ 002 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΚΥΡΙΑΚΟ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗ (ΜΟΥΣΙΚΗΣ) 21/11/2007

ΠΡΥ 002 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΚΥΡΙΑΚΟ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗ (ΜΟΥΣΙΚΗΣ) 21/11/2007 ΠΡΥ 002 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΚΥΡΙΑΚΟ ΧΑΤΖΗΤΤΟΦΗ (ΜΟΥΣΙΚΗΣ) 21/11/2007 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η ειδική εκπαίδευση(special education) ειναι η παιδεία η οποία επικεντρώνονται σε άτομα με ειδικές ανάγκες όπως

Διαβάστε περισσότερα

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας 1 IQ επιτυχημένοι EQ 2 Επιτυχία = ΕΠΙ-ΤΗΣ-ΤΥΧΗΣ Είναι η ικανότητα να πραγματοποιεί κανείς τους στόχους του εν προκύπτει κατά τύχη αλλά μόνο αν κανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΗ 1 ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Οκτώβριος 2010 Η 17χρονη σήμερα Α, δημοσιεύει,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ (Όχι) για την οικογένεια και τους φίλους μου ΕΙΧΑ ΕΙΧΑ ΕΝΑ ΜΑΥΡΟ ΣΚΥΛΟ ΣΚΥΛΟ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΗΤΑΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Κείμενο - εικονογράφηση Μάθιου Τζόνστοουν, πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελληνίδα επιχειρηματίας ΕΥΘΕΩΣ 01.04.2013

Η Ελληνίδα επιχειρηματίας ΕΥΘΕΩΣ 01.04.2013 Η Ελληνίδα επιχειρηματίας ΕΥΘΕΩΣ 01.04.2013 Πως ξεκινήσαμε Κοινή ιδέα που μας ενθουσίασε! Την αγκαλιάσαμε, την προχωρήσαμε Την σχεδιάσαμε, την υλοποιήσαμε Φθινόπωρο 2012, focusonline Confirmit Η ανταπόκριση

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Εν όψει της συμμετοχής μου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. του Μαΐου αισθάνομαι την υποχρέωση να απευθυνθώ σε εσάς

Εν όψει της συμμετοχής μου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. του Μαΐου αισθάνομαι την υποχρέωση να απευθυνθώ σε εσάς Εν όψει της συμμετοχής μου στις αυτοδιοικητικές εκλογές του Μαΐου αισθάνομαι την υποχρέωση να απευθυνθώ σε εσάς τους συμπολίτες μου, ως Γιώργος Κοτρωνιάς και θέλω να γνωρίζετε ότι δεν πρόκειται να κάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο Β Πράσινο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ F-2-F Β (4 ος Γύρος 2008) Οδηγ. Προς ΣΥΝΕΝΤΕΥΚΤΗ: AN ΤO ΕΡΩΤΩΜΕΝΟ ΑΤΟΜΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΡΑΣ, ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΗΝ GF1. ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Ή ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Ή ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Ή ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΥ ΑΔΡΙΑΝΟΥΠΟΛΙΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ-ΕΡΕΥΝΗΤΗ Email:Kadrian@freemail.gr Το δίλημμα Παιδεία για την Παιδεία ή για την αγορά εργασίας έχει έλθει τελευταία

Διαβάστε περισσότερα