Πολλαπλή ανεπάρκεια του προσθίου λοβού της υπόφυσης - Αντιµετώπιση. Ανεπάρκεια ACTH ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΚΟΥΚΟΥΛΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πολλαπλή ανεπάρκεια του προσθίου λοβού της υπόφυσης - Αντιµετώπιση. Ανεπάρκεια ACTH ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΚΟΥΚΟΥΛΗΣ"

Transcript

1 24 Πολλαπλή ανεπάρκεια του προσθίου λοβού της υπόφυσης - Αντιµετώπιση. Ανεπάρκεια ACTH ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΚΟΥΚΟΥΛΗΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Ενδοκρινολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Περίπτωση ασθενούς Γυναίκα ασθενής, ηλικίας 55 ετών, υποβάλλεται σε βιοψία ήπατος λόγω χρόνιας ιογενούς ηπατίτιδας. ύο ώρες αργότερα παρουσιάζει εµµέτους, προοδευτική αδυναµία, πτώση της αρτηριακής πίεσης και ελαφρά σύγχυση. έκα ώρες αργότερα εµφανίζει σπασµούς και ακολουθεί πλήρης απώλεια των αισθήσεων. Στον εργαστηριακό έλεγχο διαπιστώνεται σοβαρή υπονατριαιµία (118meq/L) µε φυσιολογικό κάλιο και ασβέστιο και γλυκόζη αίµατος στα κατώτερα φυσιολογικά όρια (70mg/dl). Χορηγούνται υγρά, ηλεκτρολύτες, κορτιζόλη και αντιεπιληπτικά. Τριάντα εξη ώρες αργότερα η ασθενής έχει συνέλθει και διακοµίζεται στην Ενδοκρινολογική κλινική. Η ασθενής είχε παιδική εµφάνιση, το ύψος της ήταν 115,5 εκ. (σηµαντικά κάτω από την 5η εκατοστιαία θέση για νεαρές γυναίκες), ανάπτυγµα χεριών 119 εκ., περίµετρο κεφαλής 51 εκ. και ζύγιζε 27 κιλά. Τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου απουσίαζαν (εικόνα προηβικού κοριτσιού) και στις µασχάλες υπήρχαν 4-5 µεγάλες καστανές τρίχες. Η όσφρηση ήταν φυσιολογική και το δέρµα λεπτό και ωχρό. Η αρτηριακή πίεση και ο καρδιακός ρυθµός ήταν φυσιολογικά. Από το κληρονοµικό αναµνηστικό σηµειώνεται η απουσία ιστορικού ενδοκρινοπάθειας στην οικογένεια. Ο συνήθης εργαστηριακός έλεγχος έδειξε ελαφρά υπονατριαιµία (132meq/L), ελαφρά αναιµία (Ht33,5%, Hb11,7gr), και αυξηµένα επίπεδα τρανσαµινασών (SGOT=75U/L, SGPT=58U/L). Τα βασικά επίπεδα της ACTH πλάσµατος ήταν φυσιολογικά (40 pg/ml) πλην όµως δυσανάλογα χαµηλά για τα επίπεδα της κοριζόλης ορού (4,8 µg/dl) και δεν µεταβλήθηκαν σηµαντικά (50 pg/ml) στη δοκιµασία µετοπυρόνης (750mg από το στόµα). Οι βασικές τιµές κορτιζόλης και DHEA-S ήταν χαµηλές (50 µg/dl) και δεν απάντησαν φυσιολογικά (52 µg/dl) στην διέγερση µε κορτικοτροφίνη ενώ τα χαµηλά επίπεδα της αλδοστερόνης πλάσµατος (10 pg/ml) αυξήθηκαν σηµαντικά (288 pg/ml). Τα ανωτέρω στοιχεία -343-

2 τεκµηριώνουν τη διάγνωση της δευτεροπαθούς επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Η ΜRI της περιοχής του τουρκικού εφιππίου έδειξε τουρκικό εφίππιο µε ελαττωµένες διαστάσεις και σµίκρυνση του µεγέθους της υπόφυσης. Η βραχυσωµία, η µή απάντηση της αυξητικής ορµόνης στη δοκιµασία γλυκαγόνης και τα χαµηλά επίπεδα της IGF-1 ορού ήταν δηλωτικά ανεπάρκειας της αυξητικής ορµόνης. Οι χαµηλές βασικές τιµές των γοναδοτροφινών, η απουσία απάντησης τους στη δοκιµασία διέγερσης µε GnRH και τα µη ανιχνεύσιµα επίπεδα οιστρογόνων τεκµηρίωσαν την παρουσία και υπογοναδοτροφικού υπογοναδισµού. Οµοίως ο εργαστηριακός έλεγχος τεκµηρίωσε την ανεπάρκεια των θυρεοειδοτρόφων και λακτοτρόφων κυττάρων. Η µοριακή ανάλυση έδειξε ότι υπήρχε σηµειακή µετάλλαξη στο γονίδιο PROP-1. Συµπερασµατικά, πρόκειται για µια ενήλικη ασθενή µε συνδυασµένη ανεπάρκεια ορµονών της υπόφυσης που εκδήλωσε οξεία δευτεροπαθούς επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Στοιχεία παθοφυσιολογίας σχηµατισµού και λειτουργίας του ΠΛΥ Ως πολλαπλή ανεπάρκεια υποφυσιακών ορµονών (combined pituitary hormone deficiency) ορίζεται η ανεπάρκεια δύο τουλάχιστον ορµονών της υπόφυσης. Οικογενείς και σποραδικές περιπτώσεις πολλαπλής ανεπάρκειας ορµονών της αδενοϋπόφυσης έχουν αποδοθεί σε µεταβολές του µορίου του POU1F1 (είναι γνωστό και ως Pit-1 που είναι ο αντίστοιχος µεταγραφικός παράγοντας στον ποντικό), ενός ειδικού για την υπόφυση µεταγραφικού παράγοντα1,2 και πρόσφατα του PROP-1 (Prophet of Pit-1) 3,4. Η ανάπτυξη του πρόσθιου λοβού της υπόφυσης κατά την εµβρυϊκή ζωή, ακολουθεί µια σειρά διαδοχικών σταδίων που καθορίζουν την εµφάνιση, πολλαπλασιασµό και διαφοροποίηση των κυτταρικών οµάδων που την συνθέτουν. Στην αδενοϋπόφυση πέντε διακριτές κατηγορίες ορµονοεκκριτικών κυττάρων προέρχονται από ένα κοινό προγονικό κύτταρο. Η µοριακή ανάλυση έχει αποκαλύψει την παρουσία ειδικών µεταγραφικών παραγόντων που ελέγχουν τα αναφερθέντα στάδια διαµόρφωσης και λειτουργίας της αδενοϋπόφυσης (Σχήµα 1)

3 Σχήμα 1. Σχηματική απεικόνιση της εμβρυογένεσης και κυτταρικής διαφοροποίησης του πρόσθιου λοβού της υπόφυσης. Ενδεικτικά σημειώνονται οι μεταγρα- φικοί παράγοντες που συμμετέχουν στα διάφ ορα στάδια εξέλιξης. Κατά την εµβρυική ανάπτυξη της υπόφυσης, τα κορτικοτρόφα κύτταρα είναι τα πρώτα τα οποία υφίστανται τελική διαφοροποίηση5. Στον ποντικό εµφανίζονται την 12,5 εµβρυική ηµέρα και οι µοριακοί µηχανισµοί που ρυθµίζουν τη διαφοροποίηση τους προϋποθέτουν τη δράση καθολικής δράσης µεταγραφικών παραγόντων όπως επίσης και µεταγραφικών παραγόντων µε εκλεκτική δράση στην υπόφυση ή/και τα κορτικοτρόφα κύτταρα 5. Tpit µεταγραφικός παράγοντας Ενας από τους πρώτους ρυθµιστές της ανάπτυξης της υπόφυσης είναι ο µεταγραφικός παράγοντας Pitx-1 ο οποίος προκαλεί αντιγραφή του γονιδίου της προπιοµελανοκορτίνης (POMC) 6. Εκφράζεται νωρίς κατά τη διαµόρφωση του θύλακα του Rathke7 και συνεχίζει την έκφραση του στα κύτταρα της υπόφυσης µετά τη γέννηση 8. Ο Pitx-1 ενεργοποιεί την έκφραση αρκετών γονιδίων στην υπόφυση όπως της POMC, της FSHβ, της LHβ, του GnRH υποδοχέα, της TSHβ, της προλακτίνης και της αυξητικής ορµόνης, σε συνεργασία µε άλλους αυξητικούς παράγοντες ειδικούς για κάθε κατηγορία κυττάρων

4 Ενώ όµως ο Pitx-1 σηµατοδοτεί την καταβολή του στοµατικού έξω βλαστικού δέρµατος της υπόφυσης και εκφράζεται σε όλα τα κύτταρα της υπόφυσης, ένας άλλος αυξητικός παράγοντας, ο Tpit, αναγνωρίστηκε ως µεταγραφικός συνεργάτης του στην ειδική ιστική ενεργοποίηση του POMC γονιδίου 9. Η έκφραση του TPIT γονιδίου περιορίζεται στα κορτικοτρόπα και µελανινοτρόπα κύτταρα 10. Η έκφραση του προηγείται, µερικές ώρες, της έκφρασης του γονιδίου της POMC και είναι σηµαντικός για την τελική διαφοροποίηση των κορτικοτρόφων κυττάρων. Για την µεταγραφή του POMC γονιδίου απαιτείται αλληλεπίδραση του Tpit µε τον Pitx-1 και τον µεταγραφικό παράγοντα NeuroD1/b2 11. Η συστράτευση του Tpit µε SRC συνενεργοποιητές ενισχύει την εξαρτώµενη από τον Tpit µεταγραφή του POMC γονιδίου 12. Επειδή η έκφραση του Tpit περιορίζεται στα κύτταρα που εκφράζουν την POMC, σηµειακές µεταλλάξεις του γονιδίου του οδηγούν σε συγγενή µεµονωµένη ανεπάρκεια της ACTH 13,14 που κλινικά εκδηλώνεται στη νεογνική ηλικία. Πρόκειται για σπάνια κληρονοµούµενη, µε τον υπολειπόµενο χαρακτήρα, διαταραχή η οποία είναι κλινικά οµοιογενής. Σε όλες τις περιπτώσεις παρατηρήθηκε νεογνική υπογλυκαιµία και στις µισές παρατεταµένος χολοστατικός ίκτερος. Τα επίπεδα της ACTH και της κορτιζόλης πλάσµατος είναι χαµηλά και δεν αυξάνουν µετά διέγερση µε CRH. Οι γονείς, ετεροζυγώτες φορείς της διαταραχής, δεν παρουσιάζουν κλινική επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Hesx1 µεταγραφικός παράγοντας Το γονίδιο HESX1 είναι µέλος της οµάδας των οµοδιµερών homeobox γονιδίων και είναι σηµαντικό για τη ανάπτυξη του πρόσθιου εγκεφάλου και της υπόφυσης. Εκφράζεται ως προάγγελος της ανάπτυξης του θύλακα του Rathke. Σηµειακές µεταλλάξεις του HESX-1 γονιδίου στον άνθρωπο συνοδεύεται από δυσπλασία της µέσης γραµµής του εγκεφάλου (septo-optic dysplasia) µε κλινική εκδήλωση την κλασσική τριάδα: υποπλασία του οπτικού νεύρου, νευροανατοµικές ανωµαλίες της µέσης γραµµής και ανεπάρκεια της υπόφυσης λόγω υποπλασίας της 15. Η έκφραση του HESX-1 γονιδίου προηγείται της έκφρασης των γονιδίων PROP-1 and PIT-1 γι αυτό και οι συνέπειες της διαταραχής του είναι εκτενέστερες. Στον άνθρωπο, έχουν περιγραφεί 5 περιπτώσεις σποραδικών σηµειακών µεταλλάξεων του HESX1 γονιδίου. Στις 4, ο φαινότυπος χαρακτηριζόταν από σοβαρή δυσπλασία της µέσης γραµµής και κλινική εικόνα που κυµαινόταν από πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρκεια έως µεµονωµένη έλλειψη αυξητικής ορµόνης. Στην 5η, που οφειλόταν σε νέα σποραδική σηµειακή µετάλλαξη, η πολλαπλή ανεπάρκεια αυξητικής ορµόνης, προλακτίνης, TSΗ και γοναδοτροπινών -346-

5 συνοδεύτηκε από ανεπάρκεια της ACTH 16. Η MRI έδειξε υποπλαστική υπόφυση, έκτοπο οπίσθιο λοβό και υποπλασία του αριστερού οπτικού νεύρου. Pit-1 µεταγραφικός παράγοντας Ο Pit-1 είναι ο πρώτος ειδικός για την υόφυση µεταγραφικός παράγοντας που περιγράφηκε στον ποντικό και τον άνθρωπο. Ανήκει στην POU οικογένεια των µεταγραφικών παραγόντων και η έκφραση του περιορίζεται στον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης όπου ρυθµίζει την έκφραση αρκετών γονιδίων. Είναι µια πρωτείνη µε 290 αµινοξέα και περιλαµβάνει 3 κύριες περιοχές. Η αµινοτελική ασκεί τη µεταγραφική δράση ενώ οι άλλες δύο (POU-S και POU-H) επηρεάζουν τη σύνδεση µε το DNA. Ο παράγοντας αυτός είναι απαραίτητος όχι µόνο για τη ρύθµιση της έκφρασης των γονιδίων αλλά και την ανάπτυξη των σωµατοτρόπων, λακτοτρόπων και θυρεοειδοτρόπων κυττάρων 17. Σηµειακές µεταλλάξεις του PIT-1 γονιδίου συνοδεύονται από ανεπάρκεια της αυξητικής ορµόνης, της προλακτίνης και της TSH. Ο επιπολασµός των µεταλλάξεων του PIT1 γονιδίου στη πολλαπλή υποφυσιακή ορµονική ανεπάρκεια γενικά υπολογίζεται στο 3,8% ενώ στις περιπτώσεις µε οικογενή υποφυσιακή ανεπάρκεια ανέρχεται στο 25% 18. Η κλινική εικόνα των σηµειακών µεταλλάξεων του PIT1 γονιδίου παρουσιάζει φαινοτυπική ετερογένεια. Περιγράφηκαν περιπτώσεις όπου η ανεπάρκεια της TSH και της προλακτίνης εκδηκλώθηκαν στην δεύτερη και σπανιότερα την τρίτη δεκαετία 18. Η ανεπάρκεια του Pit1 δεν συνοδεύεται από διαταραχή στην έκκριση της ACTH. Επειδή ο κλινικός φαινότυπος σε ασθενείς µε µεταλλάξεις των γονιδίων των µεταγραφικών παραγόντων Pit και Prop1 µπορεί να είναι ο ίδιος στην φάση της διάγνωσης, η µοριακή ανάλυση είναι ιδιαίτερα χρήσιµη. Η µετάλλαξη του PROP1 γονιδίου πρέπει να συνοδεύεται από την ανάγκη παρακολούθησης του ασθενούς για τον έγκαιρο εντοπισµό επινεφριδιακής ανεπάρκειας κάτι µη αναγκαίο σε µεταλλάξεις του PIT1 γονιδίου. Σε ασθενείς µε ανεπάρκεια του Pit1 στους οποίους δόθηκε λανθασµένα θεραπεία υποκατάστασης µε κορτιζόλη, η µεταγενέστερη διακοπή της κορτιζόλης συνοδεύτηκε από φυσιολογική λειτουργία του H-P-A άξονα. Prop1 µεταγραφικός παράγοντας Ο Prop-1 είναι ένας οµοδιµερής µεταγραφικός παράγοντας ο οποίος εκφράζεται ειδικά στα κύτταρα της υπόφυσης κατά την εµβρυϊκή περίοδο της ζωής και φαίνεται να είναι απαραίτητος για την έκφραση του µεταγραφικού παράγοντα Pit13. Ο Prop1 ενέχεται στην οντογένεση, διαφοροποίηση και λειτουργία των -347-

6 σωµατιοτρόπων, λακτοτρόπων, θυρεοειδοτρόπων και πιθανώς των γοναδοτρόπων κυττάρων της υπόφυσης 19. Ο ανθρώπινος Prop1 αποτελείται από 226 αµινοξέα και στην οµοδιµερή περιοχή περιλαµβάνονται τα αµινοξέα στις θέσεις Το ανθρώπινο PROP1 γονίδιο κλωνοποιήθηκε το 1998 και περιλαµβάνει 3 εξόνια που κωδικοποιούν µια πυρηνική πρωτεϊνη η οποία εκφράζεται στην αναπτυσσόµενη υπόφυση και αποτελείται από 223 αµινοξέα. Ο Prop1 ανήκει στην οικογένεια των συζυγών (paired-type) µεταγραφικών παραγόντων. Είναι απαραίτητος για να ενεργοποιήσει γονίδια που είναι αναγκαία για την δηµιουργία των τεσσάρων κυτταρικών σειρών, των γοναδοτρόπων, των σωµατοτρόπων, των λακτοτρόπων και των θυρεοειδοτρόπων. Μείωση της έκφρασης του HESX1 γονιδίου, στην αναπτυσσόµενη αδενοϋπόφυση, συνδυάζεται µε αύξηση της έκφρασης του PROP1 γονιδίου και την πρόοδο της ανάπτυξης της. Η ανωτέρω χρονική αλληλουχία στην έκφραση των δύο γονιδίων υποδηλώνει ότι η έκφραση του πρώτου είναι ουσιώδης για την αποτελεσµατικότητα της λειτουργίας του δευτέρου. Το PROP1 γονίδιο ενεργεί ως ενεργοποιητής ενώ το HESX1 γονίδιο ως ανασταλτής. Και τα δύο γονίδια µπορούν να συνδέονται αποτελεσµατικά σε µια σαφώς περιγραφείσα παλινδοµική θέση. Η πρώτη σηµειακή µετάλλαξη του ΡROP1 γονιδίου παρατηρήθηκε στον βραχύσωµο ποντικό Ames και χαρακτηρίζεται από S83P αντικατάσταση 3. Στον άνθρωπο έχουν περιγραφεί επτά διαφορετικές σηµειακές µεταλλάξεις του γονιδίου εντός της οµοδιµερούς περιοχής ή εκτός αυτής αλλά σε θέσεις που την επηρεάζουν 21. Η πλέον συχνή µετάλλαξη αφορά σε απάλειψη µιας βραχείας AG επανάληψης ( delag). Οι σηµειακές µεταλλάξεις στην οµοδιµερή περιοχή του ΡROP1 γονιδίου µεταβάλλουν την δοµή της πρώτης α-έλικας του µεταγραφικού παράγοντα και ελαττώνουν τη σύνδεση του µε τις αλληλουχίεςστόχους στο DNA. Αυτό οδηγεί σε ελαττωµένη µεταγραφική δραστηριότητα η οποία ευθύνεται για την µη φυσιολογική έκφραση των γονιδίων που µεταγράφονται από τον παράγοντα αυτό στη δεδοµένη χρονική στιγµή. Ο επιπολασµός των µεταλλάξεων του PROP1 γονιδίου στις περιπτώσεις της συνδυασµένης υποφυσιακής ορµονικής ανεπάρκειας είναι ιδιαίτερα υψηλός συγκρινόµενος µε τον αντίστοιχο των µεταλλάξεων του PIT1 γονιδίου. Εκτιµάται ότι ανέρχεται στο 40-50% των περιπτώσεων 22 ενώ αντίστοιχα σε µια σειρά 15 ασθενών µετάλλαξη του PIT1 γονιδίου βρέθηκε µόνο σε µία 23. Στον κλινικό φαινότυπο των διαφόρων µεταλλάξεων του PROP-1 γονιδίου υπάρχει ποικιλοµορφία που αφορά την ηλικία εκδήλωσης της υποφυσιακής ανεπάρκειας 24, 25 και την έκκριση της κορτιζόλης 27. Άτοµα µε σηµειακές µεταλλάξεις που καταστέλλουν την έκφραση του γονιδίου παρουσιάζουν κλινική εικόνα παρό- µοια µε εκείνη της ανεπάρκειας του Pit1 που χαρακτηρίζεται από ανεπάρκεια της -348-

7 αυξητικής ορµόνης, της προλακτίνης της TSH και επιπρόσθετα ανεπάρκεια των γοναδοτροφινών 28. Ενίοτε παρατηρείται και ανεπάρκεια της ACTH. Ο φαινότυπος της διαταραχής κυµαίνεται από πλευράς χρόνου εκδήλωσης και έντασης της ανεπάρκειας. Η ανεπάρκεια της αυξητικής ορµόνης εκδηλώνεται µεταξύ 2 και 15 ετών και στην ηλικία των 2-5 ετών µπορεί να εκδηλώνεται και ως µεµονωµένη ανεπάρκεια. Η ανεπάρκεια της TSH συνήθως καθυστερεί και εµφανίζε-ται µεταξύ 4 και 15 ετών. Η ανεπάρκεια των γοναδοτροφινών συνήθως γίνεται κλινικά αντιληπτή κατά την ενήβωση αλλά έχουν περιγραφεί περιπτώσεις µε κανονική ενήβωση και εγκατάσταση της ανεπάρκειας µεταξύ 15 και 22 ετών. Η ανεπάρκεια της ACTH δυνατόν να συνυπάρχει σε ένα περιορισµένο ποσοστό ασθενών µε ελαττωµατική δράση του Prop-1. Σε µία σειρά σειρά 9 ασθενών µε πολλαπλή υποφυσιακή ορµονική ανεπάρκεια, ανεπάρκεια της ACTH παρατηρήθηκε στο 44% και εκδηλώθηκε κλινικά µεταξύ 12 και 46 ετών 25. Σε περιορισµένο αριθµό ασθενών, σηµειώνεται µια αυξητική τάση ανεπάρκειας της ACTH και της κορτιζόλης µε την ηλικία. Ανάλογη τάση δεν παρατηρείται στα Ames ποντίκια. Αυτό υποδηλώνει ότι πέρα από την ανεπάρκεια της ανάπτυξης των κορτικοτρόφων κυττάρων υπάρχει και άλλος(οι) µηχανισµός που συµµετέχει στην πρόκληση της επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Στο φαινότυπο της γενετικής διαταραχής του PROP1 γονιδίου, ενδιαφέρουσα είναι η απεικόνιση της υπόφυσης. Η πιο συχνή εικόνα στο MRI, είναι η υποπλασία του αδένα 26 που αποδίδεται σε πιθανή συµµετοχή του Prop1 στη διαφοροποίηση και τον πολλαπλασιασµό των διαφόρων κυτταρικών οµάδων της αδενοϋπόφυσης. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι σε ορισµένες περιπτώσεις παρατηρείται αύξηση του µεγέθους της υπόφυσης ακόµα και µε εξωεφιππιακή επέκταση ενώ δεν αποκλείεται και η φυσιολογική απεικόνιση της. Αύξηση του µεγέθους της υπόφυσης έχει περιγραφεί και σε µια περίπτωση συνδυασµένης υποφυσιακής ορµονικής ανεπάρκειας µε ελάττωµα του LHX3 γονιδίου. Όπως προαναφέρθηκε, οι µεταλλάξεις του PROP1 γονιδίου είναι συχνότερες από τις µεταλλάξεις του PIT1 γονιδίου ως αιτία πολλαπλής υποφυσιακής ανεπάρκειας 29,24. Υποψία για την παρουσία αυτών των µεταλλάξεων πρέπει να εγείρεται σε κάθε άτοµο που παρουσιάζει, σε νεαρή ηλικία, πολλαπλή υποφυσιακή ανεπάρκεια ακόµα και σε εκείνους µε ενδο- ή υπερεφιππιακή βλάβη. Η ανεπάρκεια της αυξητικής ορµόνης και η απάντηση της µετά από χορήγηση GHRH ποικίλουν χωρίς να εξαρτώνται από τη θέση της µετάλλαξης. Κλινική παρουσίαση της επινεφριδιακής ανεπάρκειας Η επινεφριδιακή ανεπάρκεια είναι σχετικά σπάνια κλινική εκδήλωση στην παιδιακή και εφηβική ηλικία. Τα κλινικά συµπτώµατα και σηµεία µπορεί να είναι µη -349-

8 ειδικά και η διάγνωση να διαλάθει. Στην περίπτωση αυτή η επινεφριδιακή ανεπάρκεια µπορεί να εκδηλωθεί ως οξύ ενδοκρινικό πρόβληµα µε κίνδυνο για τη ζωή του πάσχοντος. Οι ασθενείς µε οξεία εισβολή της επινεφριδιακής ανεπάρκειας γενικά παρουσιάζουν αφυδάτωση, υπόταση, υπογλυκαιµία και διαταραχή του επιπέδου συνείδησης. Την οξεία εκδήλωση της επινεφριδιακής ανεπάρκειας συνήθως πυροδοτούν συνυπάρχου-σα λοίµωξη ή τραύµα χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο. Η υπογλυκαιµία είναι περισσότερο συχνή στις µικρότερες ηλικίες. Οι ασθενείς µε χρόνια (σχετικά αντιρροπούµενη) επινεφριδιακή ανεπάρκεια συνήθως παραπονούνται για χρόνια κόπωση, ανορεξία, ναυτία, εµέτους, απώλεια βάρους και πολλές φορές για περιοδικά άτυπα κοιλιακά ενοχλήµατα. Η δευτεροπαθής επινεφριαδιακή ανεπάρκεια συνήθως συνοδεύεται από συµπτώ- µατα και σηµεία ανεπάρκειας άλλων υποφυσιακών ορµονών στο πλαίσιο της πολλαπλής ανεπάρκειας. ιαταραχές της ανάπτυξης, δευτεροπαθής υποθυρεοειδισµός, καθυστέρηση της ενήβωσης και σπανίως πολυουρία-πολυδιψία (ανεπάρκεια της αντιδιουρητικής ορµόνης) συνιστούν το κλινικό φάσµα. Στη δευτεροπαθή επινεφριδιακή ανεπάρκεια συχνότερα ευρήµατα από το συνήθη έλεγχο είναι η υπονατριαιµία και η υπογλυκαιµία. Το κάλιο είναι συνήθως φυσιολογικό λόγω επάρκειας των αλατοκορτικοειδών µε δεδοµένη τη φυσιολογική λειοτυργία του συστήµατος ρενίνης-αγγειοτασίνης-αλδοστερόνης. Η υπονατριαιµία είναι αποτέλεσµα κατακράτησης ελεύθερου ύδατος στο νεφρό υπό την επίδραση της αντιδιουρητικής ορµόνης της οποίας η έκκριση δεν αναστέλλεται από τη χαµηλή κορτιζόλη. Η χαµηλή κορτιζόλη και η χαµηλή ACTH αίµατος αποτελούν χαρακτηριστικά διαγνωστικά ευρήµατα της δευτεροπαθούς επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Πρωϊνές τιµές κορτιζόλης αίµατος <3 µg/dl είναι δηλωτικές επινεφριδιακής ανεπάρκειας ενώ τιµές >18 µg/dl αποκλείουν τη διαταραχή. Η επιβεβαίωση της δυετεροπαθούς ή τριτοπαθούς επινεφριδιακής ανεπάρκειας είναι περισσότερο δύσκολη απότι της πρωτοπαθούς. Η πλέον αξιόπιστη µέθοδος της πρόκλησης υπογλυκαιµίας αποφεύγεται λόγω του κινδύνου σπασµών και σοβαρής υποκαλιαιµίας. Οι δοκιµασίες που χρησιµοποιούνται φαίνονται στον Πίνακα 1. Ως έµ- µεσος τρόπος εκτίµησης του άξονα υποθάλαµος-υπόφυσης-επινεφρίδια χρησιµοποιείται η δοκιµασία διέγερσης των επινεφριδίων µε συνθετική ACTH. Τα χαµηλά βασικά επίπεδα της ACTH πλάσµατος σε συνδυασµό µε την παθολογική απάντηση των επινεφριδίων είναι δηλωτικά δευτεροπαθούς ή τριτοπαθούς ανεπάρκειας των επινεφριδίων. Προτείνεται η δοκιµασία διέγερσης µε χαµηλή δόση ACTH (1µg ενδοφλέβια). Φυσιολογικά µετά 30 έως 60 λεπτά τα επίπεδα της κορτιζόλης αίµατος είναι 18 µg/dl

9 Πίνακας 1. Δοκιμασίες ελέγχου της φυσιολογικής λειτουργίας του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων οκιµασία όση-οδός χορήγησης Φυσιολογική απάντηση Γλυκαγόνης 0,1 mg/kg υποδόρια Ελάττωση της Γλυκόζης και κορτιζόλη ορού ή ενδοµυϊκά 14 µg/dl 120 έως 180 λεπτά αργότερα CRH 1µg/Kg βάρους ενδοφλέβια ιπλασιασµός των επιπέδων της ACTH εντός 2 λεπτών µετά 15 λεπτά και Τρι-τετραπλασιαµός της κορτιζόλης στα 15 έως 30 λεπτά Μετυραπόνης 30 mg/kg βάρους από το στόµα Επίπεδα 11-δεοξυκορτιζόλης τα µεσάνυκτα >5 µg/dl το επόµενο πρωί* * Πρέπει να λαµβάνεται υπόψη το ενδεχόµενο επιτάχυνσης της εκδήλωσης επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Η µετυραπόνη αναστέλλει τη δραστικότητα της 11β-υδροξυλάσης. Θεραπεία Σε ασθενείς µε οξεία επινεφριδιακή ανεπάρκεια χορηγείται φυσιολογικός ορός και γλυκόζη για την αντιµετώπιση της υπογλυκαιµίας και την αποκατάσταση του ενδοαγγειακού όγκου. Επί υποψίας επινεφριδιακής ανεπάρκειας πρίν οποιαδήποτε χορήγηση είναι επιβεβληµένο να λαµβάνεται αίµα για τον προσδιορισµό, πέραν των συνήθων εργαστηριακών εξετάσεων, της κορτιζόλης, της ACTH, της ρενίνης, της αλδοστερόνης και ενδεχοµένως άλλων υποφυσιακών ορµονών. Η µέτρηση της νεφρικής αποβολής νατρίου και καλίου βοηθούν στην εκτίµηση της αλατοκορτικοειδούς δραστηριότητας. Ταυτόχρονα µε τη χορήγηση των υγρών δίνεται ενδοφλεβίως υδροκορτιζόνη σε δόση mg/m 2 και ακολούθως συνεχίζεται η χορήγηση της στην ίδια δόση αλλά κατανεµηµένη σε 4 δόσεις στο 24ωρο. Η υδροκορτιζόνη προτιµάται λόγω της αλατοκορτικοειδούς δράσης της. εξαµεθαζόνη µπορεί να χρησιµοποιηθεί (1,5-2 mg/m 2 ) αλλά συνιστάται µόνο για την περίπτωση που προγραµατίζεται να γίνει δοκιµασία ACTH. Να σηµειωθεί όµως ότι η δεξαµεθαζόνη έχει µικρή αλατοκορτικοειδή δράση. Η ισόβια υποκατάσταση µε υδροκορτιζόνη είναι επιβεβληµένη για τους ασθενείς µε επινεφριδιακή ανεπάρκεια. Η συνήθης δόση στην πρωτοπαθή επινεφριδιακή ανεπάρκεια είναι 9-12 mg/m 2 την ηµέρα από το στόµα κατανεµηµένη σε 2 ή τρείς δόσεις. Οι ασθενείς µε δευτεροπαθή ή τριτοπαθή επινεφριδιακή ανεπάρκεια χρειάζονται µικρότερες δόσεις δεδοµένης της παρουσίας αλατοκορτικοειδούς δραστηριότητας. Σηµειώνεται ότι η ηµερήσια παραγωγή κορτιζόλης -351-

10 κυµαίνεται µεταξύ 5-6 mg/m 2. Σε κάθε ασθενή πρέπει να γίνεται τιτλοποίηση της δοσολογίας µε βάση την κλινική του εικόνα και ειδικότερα στα παιδιά, µε στόχο την διατήρηση φυσιολογικής ανάπτυξης. Κάθε ασθενής και η οικείοι του πρέπει να ενηµερωθούν για την σηµασία της συνεχούς λήψης της αγωγής και την αύξηση της δόσης σε συνθήκες στρές. Βιβλιογραφία 1. Cohen LE, Wondisford FE, Radovick S Role of Pit-1 in the gene expression of growth hormone, prolactin, and thyrotropin. Endocrinol Metab Clin North Am. 25: Parks JS, Adess ME, Brown MR Genes regulating hypothalamic and pituitary development. Genes Dev. 3: Sornson MW, Wu W, Dasen JS, et al Pituitary lineage determination by the Prophet of Pit-1 homeodomain factor defective in Ames dwarfism. Nature. 384: Wu W, Cogan JD, Pfäffle RW, et al Mutations in PROP1 cause familial combined pituitary hormone deficiency. Nat Genet. 18: Japon MA, Rubinstein M, Low MJ 1994 In situ hybridization analysis of anterior pituitary hormone gene expression during fetal mouse development. J Histochem Cytochem 42: Lamonerie T, Tremblay JJ, Lanctôt C, et al Ptx1,a bicoid-related homeo box transcription factor involved in transcription of the pro-opiomelanocortin gene. Genes Dev 10: Lanctôt C, Lamolet B, Drouin J 1997 The bicoid-related homeoprotein Ptx1 defines the most anterior domain of the embryo and differentiates posterior from anterior lateral mesoderm. Development 124: Lanctôt C,Gauthier Y,Drouin J 1999 Pituitary homeobox 1 (Ptx1) is differentially expressed during pituitary development. Endocrinology 140: Lamolet B, Pulichino AM, Lamonerie T, et al.2001 A pituitary cell-restricted T-box factor,tpit,activates POMC transcription in cooperation with Pitx homeoproteins. Cell 104: Vallette-Kasic S, Figarella-Branger D, Grino M, et al Differential regulation of proopiomelanocortin and pituitary-restricted transcription factor (TPIT),a new marker of normal and adenomatous human corticotrophs. J Clin Endocrinol Metab 88: Lamolet B, Poulin G, Chu K, et al Tpit-independent function of NeuroD1(ß2) in pituitary corticotroph differentiation. Mol Endocrinol 18: Maira MH, Couture C, Le Martelot G, et al The T-box factor Tpit recruits SRC/p160 coactivators and mediates hormone action. J Biol Chem 278: Pulichino AM, Vallette-Kasic S, Couture C, et al Human and mouse Tpit gene mutations cause early onset pituitary ACTH deficiency. Genes Dev 17: Vallette-Kasic S, Brue T, Pulichino AM,et al Congenital isolated adreno-corticotropin deficiency: an underestimated cause of neonatal death,explained by TPIT gene mutations. J Clin Endocrinol Metab 90: Dattani MT et al Mutations in the homeobox gene HESX1/Hesx1 associated with -352-

11 septo-optic dysplasia in human and mouse. Nature Genetics 19: Tajima T, et al Sporadic heterozygous frameshift mutation of HESX1 causing pituitary and optic nerve hypoplasia and combined pituitary hormone deficiency in a Japanese patient. J Clin Endocrinol Metab. 88: Li S, et al Dwarf locus mutants lacking three pituitary cell types result from mutations in the POU-domain gene pit-1. Nature 347: Turton JPG et al Novel mutations within the POU1F1 gene associated with variable combined pituitary hormone deficiency. J Clin Endocrinol Metab 90: Wu W, Cogan JD, Pfäffle RW, et al Mutations in PROP1 cause familial combined pituitary hormone deficiency. Nat Genet. 18: Duquesnoy P, Roy A, Dastot F, et al Human Prop-1: cloning, mapping, genomic structure. Mutations in familial combined pituitary hormone deficiency. FEBS Lett. 437: Osorio MGF, Kopp P, et al Combined Pituitary Hormone Deficiency Caused by a Novel Mutation of a Highly Conserved Residue (F88S) in the Homeodomain of PROP-1. J Clinl Endocrin Metab 85: Deladoey J, Fluck C, Buyukgebiz A et al Hot spot in the PROP1 gene responsible for combined pituitary hormone deficiency. J Clin Endocrinol Metab 84: Irie Y, Tatsumi K-I et al, 1995 Screening for pit-1 abnormality by PCR direct sequencing method. Thyroid, 5: Fluck C, Deladoey J et al Phenotypic variability in familial combined pituitary hormone deficiency caused by a PROP1 gene mutation resulting in the substitution of Arg:Cys at codon 120 (R120C). J Clin Endocrinol Metab 83: Vallette Kasic S et al 2001 PROP1 gene screening in patients with multiple pituitary hormone deficiency reveals two sites of hypermutability and a high incidence of corticotroph deficiency. J Clin Endocrinol Metab 86: Voutetakis A, Argyropoulou M, Sertedaki A, et al 2004 Pituitary magnetic resonance imaging in 15 patients with prop1 gene mutations: Pituitary enlargement may originate from the intermediate lobe. J Clin Endocrinol Metab 9: Reynaud R, Gueydan M, Saveanu A, et al Genetic Screening of Combined Pituitary Hormone Deficiency: Experience in 195 Patients J Clin Endocrinol Metab 91: Parks JS, Brown MR, et al Heritable Disorders of pituitary development. J Clin Endocrinol Metab 84: Fofanova O, Takamura N, Kinoshita E et al Compound heterozygous deletion of the PROP-1 gene in children with combined pituitary hormone deficiency. J Clin Endocrinol Metab 83:

12 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Μεταλλάξεις του γονιδίου PROP1 ευθύνονται για την κλινική εκδήλωση: Α. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης, υποθυρεοειδισµού και υπογοναδισµού Β. Υποθυρεοειδισµού και υπογοναδισµού Γ. Υπογοναδισµού και επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης και ανεπάρκειας προλακτίνης Ε. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης, ανεπάρκειας προλακτίνης, υποθυρεοειδισµού και υπογοναδισµού 2. Μεταλλάξεις του γονιδίου PIT1 ευθύνονται για την κλινική εκδήλωση: Α. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης, υποθυρεοειδισµού και υπογοναδισµού Β. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης, και υποθυρεοειδισµού Γ. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης, ανεπάρκειας προλακτίνης και υποθυρεοειδισµού. Υποθυρεοειδισµού και υπογοναδισµού Ε. Ανεπάρκειας αυξητικής ορµόνης, ανεπάρκειας προλακτίνης, υπογοναδισµού και όψιµης εκδήλωσης επινεφριδιακής ανεπάρκειας 3. Σε ποιά από τις παρακάτω περιπτώσεις µε πολλαπλή ανεπάρκεια των ορµονών της υπόφυσης πρέπει να παρακολουθείται ο ασθενής για το ενδεχόµενο επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Α. Σε µετάλλαξη του γονιδίου PIT1 Β. Σε µετάλλαξη του γονιδίου PROP1 Γ. Σε µετάλλαξη του γονιδίου HESX1. Σε καµµία από τις παραπάνω Ε. Στην περίπτωση β και γ 4. Συχνότερη η πολλαπλή ανεπάρκεια υποφυσιακών ορµονών οφείλεται σε Α. Μετάλλαξη του γονιδίου PIT1 Β. Μετάλλαξη του γονιδίου HESX1 Γ. Μετάλλαξη του γονιδίου PROP1. Μετάλλαξη του γονιδίου TPIT -354-

13 5. Η ηµερήσια παραγωγή κορτιζόλης στον άνθρωπο είναι Α. 3 έως 5 mg/m2 Β. 5 έως 6 mg/m2 Γ. 9 έως 12 mg/m2. 10 έως 15 mg/m2 Ε. Περισσότερο από 15 mg/m2 Σωστές απαντήσεις κατά σειρά Ε,Γ,Ε,Γ,Β -355-

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Υπονατριαιμία, κενό τουρκικό εφίππιο και γενικοί ιατροί

Υπονατριαιμία, κενό τουρκικό εφίππιο και γενικοί ιατροί There are no translations available. Διονύσιος Ρόδης, Παθολόγος, Ευρωκλινική Θεοχάρης Συνειφακούλης, Παθολόγος -SOSΙατρός Γεώργι ος Θεοχάρης, Παθολόγος- Ευρωκλινική - SOS Ιατρός Γυναίκα ασθενής, 58 ετών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

γονείς; neo screen Προγεννητικός Έλεγχος Σκέφτεστε να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός

γονείς; neo screen Προγεννητικός Έλεγχος Σκέφτεστε να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός Σκέφτεστε γονείς; να γίνετε Τα παιδιά αξίζουν μία ζωή γεμάτη υγεία, ελεύθερη από γενετικές ασθένειες Μοριακός Προγεννητικός Έλεγχος neo screen ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΓΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Κυστική Ίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος

Σχέση ωσμωτικής πίεσης-ωσμωτικότητας-ώσμωσης. Ωσμωτικότητα πλάσματος Βιολογικές και Κλινικές Εφαρμογές της Ωσμωτικότητας Στόχοι Κατανόησης-Υποδείξεις: -Εξοικειωθείτε με διάφορα παραδείγματα βιολογικών εφαρμογών. (Σημειώση: Μην τα αποστηθίσετε! Απλώς διαβάζοντάς τα να τα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΟΡΜΟΝΩΝ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΟΡΜΟΝΩΝ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΟΡΜΟΝΩΝ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Μανώλης Οικονόμου Eπίκουρος Καθηγητής Φαρμακογενετικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Ορμονολογικό Εργαστήριο 2η Πανεπιστημιακή Μαιευτική και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΩΝ. Δρ.Δ.Λάγγας

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΩΝ. Δρ.Δ.Λάγγας ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΝΕΟΓΕΝΝΗΤΩΝ Δρ.Δ.Λάγγας Βασική αρχή : Δευτερογενής πρόληψη Εφαρμογή σε: πληθυσμιακό επίπεδο νεογνά υψηλού κινδύνου Μέθοδοι : χαρακτηριστικά των sceening tests Ιστορικά Φαινυλκετονουρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Ο ΝΕΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ Ο Δείκτης Stress των επινεφριδίων (ASI ) πρωτοεµφανίστηκε το 1989 για να εκτιµήσει το Stress, η κύρια αιτία θνησιµότητας και θνητότητας. Πρόσφατα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Επινεφρίδια

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Επινεφρίδια Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 00 Επινεφρίδια 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης 1 Νόσος Addison M. Τζοΐτη Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση

Μετεκπαιδευτικά Μαθήµατα Ενδοκρινολογίας 2003. Υπόφυση Υπόφυση 1 Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ Ιπποκρατείου /ντής αµ. επ. καθηγητής Α. Αβραµίδης Χρωµόφοβα αδενώµατα και προλακτινώµατα Ι. Σαρρής Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογική Κλινική ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός ΣΥΓΓΕΝΕΣ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΙΣΧΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ Συγγενής διαταραχή του ισχίου που προκαλείται από την ανώµαλη ανάπτυξη ενός ή όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Πυρίνας ανθρώπινου μεσοφασικού κυττάρου στον οποίο παρατηρούμε, με ανοσοφθορισμό, τη διάστικτη κατανομή της απακετυλάσης των

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

Υποθυρεοειδισμός. www.endokrinologos.com. Διάγνωση Η πιο σημαντική και απαραίτητα εξέταση για τη διάγνωση του

Υποθυρεοειδισμός. www.endokrinologos.com. Διάγνωση Η πιο σημαντική και απαραίτητα εξέταση για τη διάγνωση του ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ Υποθυρεοειδισμός Η ετυμολογία της λέξης θυρεοειδής δείχνει τη σημαντική θέση που κατέχει στην λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Προέρχεται από τη λέξη 'θυρεός' που σημαίνει έμβλημα και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ALP ; ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη

Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ανίχνευση ασθενειών στα νεογέννητα βρέφη Ενημέρωση των γονέων για την έγκαιρη διάγνωση των εγγενών διαταραχών στα βρέφη Αγαπητοί γονείς, το παιδί σας πρόκειται σύντομα να γεννηθεί ή μόλις έχει γεννηθεί.

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr

ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ. ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΣΒΕΣΤΗ Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος asvesmed@otenet. gr ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΟΡΜΟΝΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΚΜΗ 1) Σε γυναίκες που η συνήθης τοπική ή αντιβιοτική per os αγωγή έχει

Διαβάστε περισσότερα

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU)

Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) Η φαινυλκετονουρία,γνωστή και ως PKU έχει αναγνωριστει για πρώτη φορά από τον γιατρό Asbjørn Følling στη Νορβηγία το 1934. Η φαινυλκετονουρία (PKU) μπορεί να ορισθεί ως μια σπάνια μεταβολική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου

Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου Κεφάλαιο 3 Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου Κεφάλαιο 3 Οξεοβασική ισορροπία και μεταφορά οξυγόνου Η συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου στο ECF φυσιολογικά διατηρείται μέσα σε πολύ στενά όρια. Για

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Νευροβλάστωμα Σοφία Λουκά 3 ο Έτος Τμήμα Νοσηλευτικής Σχολή Επιστημών Υγείας Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου Ορισμός: Κακοήθες νεόπλασμα το οποίο προέρχεται από αρχέγονα εξωδερμικά κύτταρα (νευροβλάστες)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Yποθυρεοειδισµός στα παιδιά και εφήβους

Yποθυρεοειδισµός στα παιδιά και εφήβους 22 Yποθυρεοειδισµός στα παιδιά και εφήβους Ε. ΒΛΑΧΟΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ Παιδίατρος - Ενδοκρινολόγος Διευθύντρια Τμήμα Αύξησης κι Ανάπτυξης, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» 1. Εισαγωγή υποθυρεοειδισμός απαντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης»

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Λογοθεραπευτική παρέμβαση στο πλαίσιο του συνδρόμου της Οζώδους Σκλήρυνσης» Εκπόνηση : Χατζή Κατερίνα ΑΜ:11625 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

AMHNOΡΡΟΙΑ. Οδ. Γρηγορίου. Αναπλ. Καθηγητής

AMHNOΡΡΟΙΑ. Οδ. Γρηγορίου. Αναπλ. Καθηγητής AMHNOΡΡΟΙΑ Οδ. Γρηγορίου Αναπλ. Καθηγητής 2009 Αμηνόρροια: πλήρης απουσία εμμηνορρυσίας -Φυσιολογική: παιδική ηλικία, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση -Παθολογική: (α) πρωτοπαθής απουσία περιόδου στα 17 χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις

Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις Ενδιαφέρουσες περιπτώσεις Δημ. Θ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ Περίπτωση 1η Γυναίκα 37 ετών Συμπτώματα πολυουρίας κνησμού γενν. Οργάνων. Απώλεια βάρους 6 Kg σε 3 μήνες. Υψος 168cm Βάρος 60 Kg BMI 21,25

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Περιεχόµενα: Ισοζύγιο Σωµατικού Νατρίου και Ύδατος Νεφρική επεξεργασία Νατρίου και Ύδατος Νεφρική ρύθµιση Νατρίου Νεφρική ρύθµιση ύδατος ίψα και όρεξη άλατος Ρύθµιση

Διαβάστε περισσότερα

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI)

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) 1. Τι είναι η Μαγνητική Τοµογραφία; Η Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) είναι µια προηγµένη

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα 14 Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα Α. ΤΣΑΤΣΟΥΛΗΣ Καθηγητής Παθολογίας Ενδοκρινολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Εισαγωγή σιωπηλή θυρεοειδίτιδα χαρακτηρίζεται από προσωρινή φάση θυρεοτοξίκωσης ακολουθούμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ 26 Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αλµατώδης ανάπτυξη στην διελεύκανση

Διαβάστε περισσότερα

Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση

Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση Υπερκορτιζολαιμία (Σ. Cushing) Διερεύνηση-Διάγνωση Αντιμετώπιση Αθανάσιος Ε. Παναγιώτου Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Journal of Neurosurgery: July 2002 / Vol.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ. Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Δρ.Δ.Λάγγας Αθήνα 2008 Ορισμοί Γενετική: μελέτη της κληρονομικότητας και των παραλλαγών της Ιατρική γενετική: η γενετική του ανθρώπινου είδους Κλινική γενετική:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ Αποφρακτική άπνοια είναι οι συνεχείς και επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής λόγω αποφράξεως των ανώτερων αναπνευστικών οδών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη

ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Γεωργίου Μανουσάκη Η κατανόηση του τρόπου δράσης ορισµένων ιχνοστοιχείων µπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία πολλών και σοβαρών ασθενειών όπως είναι η σχιζοφρένεια, η στειρότητα, οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ( Η.Π.Α ) Νόσοι πεπτικού και ήπατος : 50 εκατοµµύρια επισκέψεις σε : Ιατρούς Νοσοκοµεία Τµήµατα επειγόντων Πιο συχνές διαγνώσεις : Τροφικές γαστρεντερίτιδες

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Panadol 120 mg/5 ml πόσιμο εναιώρημα Παρακεταμόλη

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ. Panadol 120 mg/5 ml πόσιμο εναιώρημα Παρακεταμόλη ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΧΡΗΣΤΗ Panadol 120 mg/5 ml πόσιμο εναιώρημα Παρακεταμόλη Διαβάστε προσεκτικά ολόκληρο το φύλλο οδηγιών χρήσης προτού αρχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτό το φάρμακο,

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Α. Κολιαλέξη, Βιοπαθολόγος PhD Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών Μη επεμβατικός ΠΕ από cffdna στο πλάσμα εγκύου Ελεύθερο Εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ

1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ 1. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΡΥΟΥ ΣΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ ΣΚΟΠΟΣ: Διαφύλαξη της υγείας της μητέρας Έγκαιρη διάγνωση της ενδομητρίου υποξίας ΚΑΡΔΙΟΤΟΚΟΓΡΑΦΗΜΑ (ΚΤΓ) Κατά την διάρκεια της κυήσεως οι γυναίκες πρέπει να ενημερώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Σηµείωση: Το παρόν SPC (Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος ) αποτελούσε παράρτηµα της Απόφασης της Επιτροπής σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ

Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙΔΗΣ ΑΔΕΝΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΜΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο ΘΥΡΕΟΕΙ ΗΣ Α ΕΝΑΣ Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ FORTEKOR FLAVOUR 5 mg Δισκία επικαλυμμένα με υμένιο για γάτες και σκύλους

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ FORTEKOR FLAVOUR 5 mg Δισκία επικαλυμμένα με υμένιο για γάτες και σκύλους ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Δισκία επικαλυμμένα με υμένιο για γάτες και σκύλους 1. ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

www.paed-anosia.gr INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES www.ipopi.org info@ipopi.org

www.paed-anosia.gr INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES www.ipopi.org info@ipopi.org ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΑΓΑΜΜΑΣΦΑΙΡΙΝΑΙΜΙΑ X-Linked Agammaglobulinaemia (XLA, Νόσος Bruton) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ. Ν.Σ. ΜΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ Θ.Ε. ΚΑΡΠΑΘΙΟΙ και συνεργάτες ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. ουροποιητικο συστημα ενδοκρινείς αδένες ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ. Ν.Σ. ΜΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ Θ.Ε. ΚΑΡΠΑΘΙΟΙ και συνεργάτες ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. ουροποιητικο συστημα ενδοκρινείς αδένες ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ISBN 960-7081-68-4 ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ Ν.Σ. ΜΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ Θ.Ε. ΚΑΡΠΑΘΙΟΙ και συνεργάτες ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ ουροποιητικο συστημα ενδοκρινείς αδένες ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 12. ουροποιητικο συστημα δομη και λειτουργια του ουροποιητικου

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

Τι συµβαίνει σε ένα Εργαστήριο Γενετικής?

Τι συµβαίνει σε ένα Εργαστήριο Γενετικής? 12 εργαστήριο ίσως ελέγξει τα αποθηκευµένα δείγµατα (ιδιαίτερα εάν ο αρχικός έλεγχος δεν έδωσε αποτέλεσµα), αλλά µόνο εάν έχετε δώσει τη γραπτή σας συγκατάθεση για κάτι τέτοιο. Με αυτό τον τρόπο οι ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης.

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης. Πρακτικές οδηγίες χρσης του πρωτοκόλλου της διαβητικς κετοξέωσης. ΒΗΜΑ 1 ο : Όταν η γλυκόζη αίματος είναι >250mg/dl και ο ασθενς σε επηρεασμένη γενικ κατάσταση, ταχεία ενυδάτωση [ Ν/S 0,9% με 20ml/Kg σε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ 1) ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΟΣΩΜΑΤΩΝ ΕΥΠΛΟΕΙΔΙΑ: ΚΑΘΕ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ Ν (ΑΠΛΟΕΙΔΕΣ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑ) 3Ν ΑΥΘΟΡΜΗΤΕΣ ΑΠΟΒΟΛΕΣ 4Ν τριπλοειδία Α) Γονιμοποίηση ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα