Φυσικοθεραπευτής, MSc, Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, ΑΠΘ. Φυσικοθεραπευτής, Εργαστηριακός Συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙΘ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φυσικοθεραπευτής, MSc, Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, ΑΠΘ. Φυσικοθεραπευτής, Εργαστηριακός Συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙΘ"

Transcript

1 Α νασκοπηση Η Επίδραση της Έντασης του Διαδερμικού Ηλεκτρικού Νευρικού Ερεθισμού (TENS) στην Αναλγησία. Μία Συστηματική Ανασκόπηση των Πειραματικών Ερευνών σε Υγιή Άτομα Αθανάσιος Κίτσιος, 1 Λάζαρος Λαζάρου, 2 Ανθή Πορφυριάδου, 3 Σταμάτης Συμεωνίδης, 4 Δημήτριος Αυτοσμίδης 5 1 PhD, Φυσικοθεραπευτής, Επίκουρος Καθηγητής Φυσικοθεραπείας, Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, ΑΠΘ 2 Φυσικοθεραπευτής, MSc, Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, ΑΠΘ 3 Ιατρός, Καθηγήτρια Εφαρμογών, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙΘ 4 Φυσίατρος, 424 ΓΣΝΕ 5 Φυσικοθεραπευτής, Εργαστηριακός Συνεργάτης, Τμήμα Φυσικοθεραπείας, ΑΤΕΙΘ Επικοινωνία: Λάζαρος Λαζάρου, Δ. Ιπάτρου 1, Θεσσαλονίκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εδώ και 35 περίπου χρόνια, ο διαδερμικός ηλεκτρικός νευρικός ερεθισμός (TENS) χρησιμοποιείται από τους φυσικοθεραπευτές για την ανακούφιση από τον πόνο. 1,2 Στην κλινική άσκηση, οι μορφές ερεθισμού που εφαρμόζονται συχνότερα είναι τo συμβατικό ( conventional ) TENS, που έχει υψηλή συχνότητα (30-100Hz), χαμηλή ένταση και μsec χρόνο παλμού, και το ηλεκτροβελονιστικό ( acupuncture-like ) TENS που έχει χαμηλή συχνότητα (1-4Hz), υψηλή ένταση και μsec χρόνο παλμού. 3 Η αναλγητική δράση του συμβατικού TENS εξηγείται μέσω της θεωρίας της πύλης ελέγχου, που προτάθηκε από τους Melzack και Wall το Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η αναστολή της μεταβίβασης των επώδυνων ερεθισμάτων λαμβάνει χώρα στα κύτ- ταρα Τ του νωτιαίου μυελού, και οφείλεται στην ενεργοποίηση μηχανισμών στην πηκτωματώδη ουσία, μέσω της διέγερσης των νευρικών ινών μεγάλης διαμέτρου (Αβ) στην περιφέρεια. Όσον αφορά το ηλεκτροβελονιστικό TENS, που οι επιδράσεις του παρομοιάζονται με αυτές του βελονισμού, η αναστολή του πόνου θεωρείται ότι οφείλεται στην ενεργοποίηση των περιφερικών νευρικών ινών με μικρή διάμετρο (Αδ και C), μέσω ορατών μυϊκών συσπάσεων που εκλύονται στην υπό ερεθισμό περιοχή. 5 Η βιβλιογραφία που αναφέρεται στην εφαρμογή του συμβατικού και του ηλεκτροβελονιστικού TENS για την αντιμετώπιση ενός μεγάλου αριθμού επώδυνων καταστάσεων, όπως χρόνια οσφυαλγία, οστεοαρθρίτιδα γόνατος, δυσμηνόρροια και ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι εκτεταμένη. 6-9 Τα ευρήματα όμως δεν είναι ομόφωνα, ενώ υπάρχουν διχογνωμίες μεταξύ των ερευνητών σχετικά με την αποτελεσματικότητα των μορφών αυτών ρεύματος. Η συχνή τους χρήση στην κλινική άσκηση αμφισβητείται επίσης από μελέτες σε ασθενείς με χρόνιο πόνο, που αποδεικνύουν ότι η αναλγητική επίδραση της θεραπείας αυξάνεται σημαντικά όταν εφαρμόζονται διαφορετικοί παράμετροι από τους συνδυασμούς που ορίζουν τα παραπάνω ρεύματα Ακόμη, οι Milne et al. 7 ισχυρίζονται ότι μέγιστη αναλγησία προκαλείται μόνο όταν η συχνότητα του TENS, η ένταση, η διάρκεια ερεθισμού και η θέση εφαρμογής των ηλεκτροδίων ρυθμίζονται από τους ίδιους τους φυσικοθεραπευτές. Στοχεύοντας στον καθορισμό της πλέον κατάλληλης δοσολογίας, τα τελευταία χρόνια υπάρχει αυξημένο ερευνητικό ενδιαφέρον όσον αφορά στην επίδραση που ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 37

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να καθορίσει την επίδραση της έντασης του διαδερμικού ηλεκτρικού νευρικού ερεθισμού (ΤΕNS) στην αναλγησία, όταν οι υπόλοιποι παράμετροι διατηρούνται σταθεροί κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Η μέθοδος που ακολουθήθηκε περιλάμβανε τη συστηματική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας στις βάσεις δεδομένων MEDLINE, CINAHL, pre-cinahl, AMED, PEDro και SPORTDiscus για την περίοδο Για να συμπεριληφθούν στην ανασκόπηση, οι μελέτες έπρεπε να έχουν πραγματοποιηθεί σε υγιή άτομα, στα οποία προκλήθηκε πειραματικός πόνος, και η επίδραση της έντασης στην αναλγησία να έχει αξιολογηθεί μέσω επικείμενων αλλαγών στην ένταση ή στο κατώτατο όριο πόνου. Συνολικά, τέσσερεις μελέτες πληρούσαν τα κριτήρια εισόδου της ανασκόπησης. Δύο ερευνητές αξιολόγησαν ξεχωριστά τη μεθοδολογική τους ποιότητα, σύμφωνα με την αξιόπιστη κλίμακα Jadad, και ανέλυσαν τα ευρήματα αυτών ως προς την ένταση. Η υψηλή ένταση ( μέγιστη ανεκτή χωρίς πόνο ) βρέθηκε να είναι απαραίτητη για την πρόκληση σημαντικού βαθμού αναλγησίας, κυρίως κατά την εφαρμογή ρεύματων TENS χαμηλής συχνότητας. Όσον αφορά τα υψίσυχνα TENS, υπάρχουν ικανοποιητικά βιβλιογραφικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η χαμηλή ένταση ( δυνατή αλλά άνετη ) είναι εξίσου αποτελεσματική. Προσπάθεια γενίκευσης των παραπάνω αποτελεσμάτων σε συνθήκες κλινικού πόνου έδειξε ότι μόνο το TENS υψηλής έντασης προκαλεί μέγιστα αναλγητικά αποτελέσματα, αν και αυτά φαίνεται ότι εξαρτώνται τόσο από τη συχνότητα του ρεύματος όσο και από τη θέση εφαρμογής των ηλεκτροδίων. Τα συμπεράσματα αυτά υποστηρίζουν τη χρήση του ηλεκτροβελονιστικού TENS (χαμηλή συχνότηταυψηλή ένταση) από τους φυσικοθεραπευτές για την ανακούφιση του οξύ ή χρόνιου πόνου, ενώ τo συμβατικό TENS (υψηλή συχνότητα-χαμηλή ένταση) συστήνεται να εφαρμόζεται μόνο στους ασθενείς που δεν αντέχουν την υψηλή ένταση ρεύματος. Οι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να επιβεβαιώσουν τα συμπεράσματα της παρούσας ανασκόπησης σε ασθενείς με κατάλληλα συμπτώματα, και να αξιολογήσουν με συστηματικό τρόπο την επίδραση που έχει η θέση των ηλεκτροδίων στην αναλγησία. Λέξεις κλειδιά: Διαδερμικός Ηλεκτρικός Νευρικός Ερεθισμός (ΤΕΝS), αναλγησία, πειραματικός πόνος, υγιή άτομα, συστηματική ανασκόπηση έχουν καλύτερα αποτελέσματα συγκριτικά με τα χαμηλόσυχνα, μία πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση αποδεικνύει ότι η επίδραση της συχνότητας στην αναλγησία δεν είναι σημαντική, όταν εφαρμόζεται TENS χαμηλής έντασης. 14 Συγκριτικά λιγότερες πειραματικές μελέτες σε υγιή άτομα έχουν αξιολογήσει την επίδραση της έντασης του TENS στην αναλγησία, διατηρώντας τους υπόλοιπους παραμέτρους σταθερούς. Επιπλέον, δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, αναδεικνύοντας ότι η διερεύνηση του συγκεκριμένου επιστημονικού πεδίου βρίσκεται ακόμα σε αρχικό στάδιο. Αξίζει να σημειωθεί, ότι οι συστηματικές ανασκοπήσεις αναγνωρίζονται ως η βέλτιστη τρέχουσα μέθοδος ανασκόπησης βιβλιογραφικών δεδομένων, καθώς ελαχιστοποιούνται πιθανά σφάλματα (συστηματικά ή τυχαία) που απαντώνται στις συμβατικές, αφηγηματικές ανασκοπήσεις. 15 Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, πραγματοποιήθηκε συστηματική ανασκόπηση των πειραματικών μελετών σε υγιή άτομα, με στόχο την αξιολόγηση της επίδρασης της έντασης του TENS στην αναλγησία όταν οι υπόλοιποι παράμετροι του ρεύματος είναι σταθεροί κατά τη διάρκεια της παρέμβασης. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ έχει ξεχωριστά ο κάθε παράμετρος του TENS στο αναλγητικό αποτέλεσμα. Η πλειοψηφία των σχετικών μελετών έχουν πραγματοποιηθεί σε υγιή άτομα, στα οποία προκλήθηκε πειραματικός πόνος, ενώ η επίδραση των υπό εξέταση παραμέτρων έχει αξιολογηθεί διατηρώντας τους υπόλοιπους παραμέτρους σταθερούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας (συστηματική αξιολόγηση). H παράμετρος που έχει μελετηθεί εκτενέστερα είναι η συχνότητα του TENS, και παρόλο που ορισμένοι ερευνητές 12,13 ισχυρίζονται ότι τα υψίσυχνα ρεύματα Στρατηγική Αναζήτησης Η συστηματική ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας πραγματοποιήθηκε στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων MEDLINE, CINAHL, pre-cinahl, AMED, PEDro και SPORTDiscus για την περίοδο Για την εύρεση 38 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

3 Effects οf Intensity οf Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation (TENS) οn Analgesia. A Systematic Review οf Experimental Studies ιn Healthy Humans Athanasios Kitsios, 1 Lazaros Lazarou, 2 Anthi Porfiriadou, 3 Stamatis Simeonidis, 4 Dimitrios Aftosmidis 5 1 Physiotherapist, PhD, Assistant Professor of Physiotherapy, Department of Physical Education & Sports Science, Aristotle University, Thessaloniki 2 Physiotherapist, MSc, Department of Physical Education & Sports Science, Aristotle University, Thessaloniki 3 Doctor, Assistant Professor of Physiotherapy, Department of Physiotherapy, Alexander Technological Educational Institute, Thessaloniki 4 Physiatrist, 424 General Military Hospital of Education 5 Physiotherapist, Laboratory Assistant, Department of Physiotherapy, Alexander Technological Educational Institute, Thessaloniki Corresponding author: Lazaros Lazarou, D. Ipatrou 1, Thessaloniki, Greece ABSTRACT The objective of this review is to determine the effect of intensity of transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) on analgesia, when all other parameters are held constant during treatment. The employed method included the systematic review of the MEDLINE, CINAHL, pre-cinahl, AMED, PEDro και SPORTDiscus databases from 1969 to Inclusion criteria were studies conducted on healthy humans, which used an experimental model of pain and recorded outcome as a change in pain threshold or pain intensity. Four studies fulfilled the inclusion criteria for being reviewed. Two independent reviewers assessed the methodological quality of included studies using the validated Jadad scale, and analyzed the results concerning stimulation intensity. High intensities ( highest tolerable ) were found to be necessary in order to elicit maximal analgesic responses, especially when lowfrequency stimulation is applied. With regard to high frequencies, there is moderate evidence denoting that low-intensity ( strong but comfortable ) is equally effective with high-intensity TENS. Trying to generalize these experimental findings in situations of clinical pain, we found that only high-intensity TENS resulted in a significant degree of analgesia. Results, however, were highly dependent on the frequency and site of stimulation. The conclusions drawn corroborate the use of acupuncture-like TENS for the alleviation of acute or chronic pain, whereas the implementation of conventional TENS is only recommended for patients who cannot afford high-intensity stimulation. Replication of these results using patients with appropriate symptoms is required. Future studies should also investigate, using a systematic approach, the effect of stimulation site on the analgesic outcome Key Words: Transcutaneous electrical nerve stimulation (ΤΕΝS), analgesia, experimental pain, healthy humans, systematic review των κατάλληλων αναφορών, έγιναν επιμέρους αναζητήσεις χρησιμοποιώντας συνδυασμούς λέξεων ευρετηριασμού για τις ακόλουθες παραμέτρους: α) το είδος της παρέμβασης (λέξεις κλειδιά: transcutaneous electrical nerve stimulation ή electric stimulation therapy ή electrotherapy ή TENS ), β) το δείγμα των συμμετεχόντων (λέξεις κλειδιά: healthy ή painfree ) και γ) την εξεταζόμενη εξαρτημένη μεταβλητή (λέξεις κλειδιά: pain ή mechanical pain ή experimental pain ). Τα αποτελέσματα των επιμέρους αναζητήσεων συνδυάστηκαν μεταξύ τους με τον όρο και. Ο δεύτερος σε σειρά ερευνητής (ΛΛ) αξιολόγησε, με βάση τον τίτλο και περίληψη, τη σχετικότητα των αναφορών που εντοπίστηκαν, και αποκτήθηκε το πλήρες κείμενο των σχετικών δημοσιεύσεων. Οι βιβλιογραφικές πηγές των δημοσιεύσεων εξετάστηκαν για αναφορές που δεν εντοπίστηκαν μέσω της ηλεκτρονικής αναζήτησης. Οριοθέτηση της Ανασκόπησης Για να συμπεριληφθούν, οι μελέτες έπρεπε να πληρούν τα παρακάτω κριτήρια εισόδου: Να υπάρχει το πλήρες κείμενο της δημοσίευσης σε ηλεκτρονική ή γραπτή μορφή. οι συμμετέχοντες να είναι υγιή άτομα, στα οποία προκλήθηκε πειραματικός πόνος. Να έχουν εφαρμοστεί ρεύματα TENS σε συνεχή ροή. Ακόμη, πέρα από την ένταση, οι άλλοι παράμετροι του ρεύματος (συχνότητα, χρόνος παλμού, θέση ηλεκτροδίων) έπρεπε να είναι ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 39

4 σταθεροί μεταξύ των ερευνητικών ομάδων κατά τη διάρκεια της παρέμβασης (συστηματική αξιολόγηση της έντασης). Η επίδραση της έντασης του TENS να έχει αξιολογηθεί μέσω επικείμενων αλλαγών στην ένταση ή στο κατώτατο όριο (κατώφλι) του πόνου, δύο μεταβλητές που χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε μελέτες για την αξιολόγηση της αναλγησίας Να έχουν χρησιμοποιηθεί πρότυπες συσκευές TENS, που ορίζονται ως αυτές που παράγουν διφασικά παλμικά ρεύματα με συχνότητα που κυμαίνεται από 1Hz ως 250Hz και χρόνο παλμού μsec. 19 Στην παρούσα ανασκόπηση δεν συμπεριλήφθηκαν μελέτες όπου: ο αναλγητικός ρόλος της έντασης δεν μπορούσε να αξιολογηθεί με συστηματικό τρόπο, γιατί οι άλλοι παράμετροι του ρεύματος διέφεραν μεταξύ των ομάδων. Η επίδραση της έντασης του TENS αξιολογήθηκε μέσω επικείμενων αλλαγών σε μεταβλητές που η σχέση τους με την αναλγησία είναι ακόμη αμφιλεγόμενη, όπως π.χ. η ταχύτητα του αντανακλαστικού της απόσυρσης (η απομάκρυνση του μέλους από το επώδυνο ερέθισμα) ή η ταχύτητα νευρικής αγωγιμότητας. 20 εφαρμόστηκαν ρεύματα TENS σε διαλείπουσα ροή (Burstmode). Μεθοδολογική Ποιότητα Κάθε μελέτη που συμβάδιζε με την οριοθέτηση της ανασκόπησης αξιολογήθηκε με την κλίμακα Jadad 21 (Πίνακας 1). Η συγκεκριμένη κλίμακα επιλέχθηκε μεταξύ άλλων γιατί θεωρείται από τις πλέον αξιόπιστες και συχνά χρησιμοποιούμενες κλίμακες για την αξιολόγηση της μεθοδολογικής ποιότητας των μελετών που σχετίζονται με τον πόνο. 22,23 Σύμφωνα με την κλίμακα Jadad η μέγιστη βαθμολογία που μπορεί να συγκεντρώσει μια μελέτη είναι πέντε, ενώ η χαμηλότερη είναι μηδέν. Οι μελέτες που συγκεντρώνουν τρεις ή περισσότερους βαθμούς ορίζονται ως μελέτες υψηλής ποιότητας και έχουν αυξημένη εσωτερική εγκυρότητα, ενώ αυτές με δύο ή λιγότερους βαθμούς εμφανίζουν υψηλή πιθανότητα εσφαλμένων ευρημάτων και λέγονται μελέτες χαμηλής ποιότητας. Η αξιολόγηση της κάθε υπό ανασκόπηση μελέτης έγινε ξεχωριστά από τους δύο βασικούς ερευνητές (ΑΚ, ΛΛ). Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπήρξαν διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιμέρους βαθμολογήσεων, και συνεπώς η συμμετοχή του τρίτου σε σειρά ερευνητή (ΑΠ) στη συγκεκριμένη διαδικασία δεν κρίθηκε απαραίτητη. Ανάλυση Δεδομένων Οι δύο βασικοί ερευνητές ανέλυσαν ξεχωριστά τα ευρήματα των μελετών που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση. Διαφωνίες στην ανάλυση συζητήθηκαν παρουσία του τρίτου ερευνητή, και ελήφθησαν οριστικές αποφάσεις. Συγκεκριμένα, η ένταση του TENS θεωρήθηκε ότι επιδρά στην αναλγησία μόνο όταν βρέθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των ερευνητικών ομάδων στην ένταση ή στο κατώτατο όριο του πόνου. Σε κάθε άλλη περίπτωση, ο αναλγητικός ρόλος της έντασης θεωρήθηκε αμελητέος. Σε τελική φάση, τα ευρήματα κατηγοριοποιήθηκαν αθροιστικά σύμφωνα με κριτήρια αξιολόγησης του επιπέδου αποδεικτικών στοιχείων που υπάρχουν στη βιβλιογραφία (ποιοτική ανάλυση δεδομένων). Τα κριτήρια αυτά χρησιμοποιούνται συχνά από συστηματικές ανασκοπήσεις που ερευνούν την αποτελεσματικότητα διάφορων φυσικοθεραπευτικών μεθόδων, 24,25 και είναι τα ακόλουθα: Επίπεδο 1. Ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία (σύμφωνα ευρήματα σε δύο ή περισσότερες μελέτες υψηλής ποιότητας) Επίπεδο 2. Ικανοποιητικά αποδεικτικά στοιχεία (ευρήματα σε μία μελέτη υψηλής ποιότητας ή σύμφωνα ευρήματα σε δύο ή περισσότερες μελέτες χαμηλής ποιότητας) Επίπεδο 3. Ελάχιστα αποδεικτικά στοιχεία (ευρήματα σε μία μελέτη χαμηλής ποιότητας) Επίπεδο 4. Αντικρουόμενα αποδεικτικά στοιχεία (μη σύμφωνα ευρήματα σε δύο ή περισσότερες μελέτες) Επίπεδο 5. Δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία (καμία σχετική μελέτη) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Συνολικά εντοπίστηκαν 360 αναφορές. Έπειτα από αξιολόγηση αυτών, σύμφωνα με τον τίτλο και την περίληψη, 355 αναφορές κρίθηκαν ότι δεν πληρούν τα κριτήρια εισόδου και αποκλείστηκαν. Για τη συντριπτική τους πλειοψηφία (Ν = 351), αυτό συνέβη διότι: α) δεν ερευνήθηκε η επίδραση του TENS στην αναλγησία και β) ο ρόλος της έντασης δεν αξιολογήθηκε διατηρώντας τη συχνότητα, το χρόνο παλμού και τη θέση ηλεκτροδίων σταθερά κατά τη διάρκεια της παρέμβασης. Ένας μικρός αριθμός 40 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

5 Πίνακας 1. Η Κλίμακα JADAD 21 για την αξιολόγηση της μεθοδολογικής ποιότητας των μελετών που σχετίζονται με τον πόνο. Ερωτήσεις 1. Αναφέρθηκε ότι η μελέτη ήταν μία τυχαιοποιημένη δοκιμή; 2. Αναφέρθηκε ότι η μελέτη ήταν διπλά τυφλή; 3. Αναφέρθηκε αν κάποιοι συμμετέχοντες αποχώρησαν κατά τη διάρκεια της μελέτης; Βαθμολογία Απαντήσετε με ναι ή όχι. Κάθε θετική απάντηση αντιστοιχεί σε 1 βαθμό, κάθε αρνητική σε 0 βαθμούς. Ένας επιπλέον πόντος δίνεται: - Στην ερώτηση 1, αν περιγράφεται η μέθοδος της τυχαιοποίησης και είναι μεθοδολογικά άρτια. - Στην ερώτηση 2, αν περιγράφεται η μέθοδος της διπλής τύφλωσης και είναι μεθοδολογικά άρτια. Ένας πόντος αφαιρείται: - Από την ερώτηση 1, αν ο τρόπος τυχαιοποίησης σε ομάδες περιγράφεται αλλά κρίνεται ακατάλληλος. - Από την ερώτηση 2, αν η έρευνα περιγράφεται ως διπλά τυφλή αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι. Υποδείξεις 1. Τυχαιοποίηση: Η μέθοδος που εφαρμόστηκε είναι μεθοδολογικά άρτια μόνο αν κάθε συμμετέχοντας έχει την ίδια πιθανότητα να συμπεριληφθεί σε κάθε ομάδα, και οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ποια είναι η επόμενη ομάδα κατανομής. Παραδείγματα μεθόδων τυχαίας κατανομής είναι οι σφραγισμένοι φάκελοι, οι λίστες μέσω υπολογιστή και το στρίψιμο νομίσματος. Μέθοδοι κατανομής που βασίζονται στην ηλικία γέννησης ή στην ημέρα εισόδου στην έρευνα θεωρούνται μη τυχαίες. 2. Διπλή τύφλωση: Mία μελέτη είναι διπλά τυφλή μόνο όταν ο ερευνητής που κάνει τις μετρήσεις και οι συμμετέχοντες δεν γνωρίζουν την κατανομή των ομάδων. Σε περίπτωση που συμβαίνει αυτό, μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα συστηματικού σφάλματος (bias) κατά τη διάρκεια των μετρήσεων. 3. Αποχωρήσεις. Πρέπει να αναφέρεται ο αριθμός των συμμετεχόντων που δεν ολοκλήρωσαν τη μελέτη ή δεν συμπεριλήφθηκαν στην ανάλυση. Η ομάδα που ανήκαν και ο λόγος αποχώρησης να δηλώνονται. Σε περίπτωση που δεν υπήρξαν αποχωρήσεις αυτό πρέπει να αναγράφεται διαφορετικά, δίνονται 0 βαθμοί. μελετών (Ν = 4) αποκλείστηκε διότι τα ευρήματα αναφέρονταν σε ζώα 26,27 ή σε μη υγιή άτομα με χρόνια οσφυαλγία και οξύ μετεγχειρητικό πόνο. 28,29 Πέντε αναφορές συμπεριλήφθησαν τελικά στην παρούσα ανασκόπηση. Στις δύο από αυτές 30,31 σημειώνεται ότι αξιολογήθηκε η επίδραση συνδυασμών παραμέτρων του TENS στην αναλγησία, και όχι ξεχωριστά η επίδραση της έντασης. Παρόλα αυτά, τα πρωτόκολλα παρέμβασης που χρησιμοποιήθηκαν (δείγμα συμμετεχόντων, κατανομή σε ομάδες, ερευνητικός εξοπλισμός, διάρκεια παρέμβασης και μετρήσεις αναλγησίας) ήταν όμοια μεταξύ των δύο αναφορών. Επιπλέον, οι παράμετροι του ρεύματος που εφαρμόστηκαν σε καθεμία από αυτές, αν συνδυαστούν μεταξύ τους συγκεντρωτικά, φανερώνουν ότι η επίδραση της έντασης αξιολογήθηκε συστηματικά, όπως ορίζεται από την παρούσα ανασκόπηση. Έπειτα από προσωπική επικοινωνία του δεύτερου ερευνητή (ΛΛ) με τη συγγραφέα των αναφορών (LC), ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 41

6 τα παραπάνω συμπεράσματα επιβεβαιώθηκαν και διαπιστώθηκε ότι οι αναφορές αυτές αποτελούν τα δύο τμήματα μίας συνολικά μελέτης. Ομόφωνα, οι δύο αναφορές συμπεριλήφθησαν ως μία μελέτη, δίνοντας συνολικά τέσσερεις μελέτες προς ανασκόπηση (Σχήμα 1). Μία από αυτές, 32 εκπονήθηκε από τη δική μας ερευνητική ομάδα στο Α.Π.Θ. Στις μελέτες συμμετείχαν συνολικά 542 υγιή άτομα, τα οποία δεν είχαν υποβληθεί προηγουμένως σε θεραπεία με ρεύματα TENS. Ο πειραματικός πόνος, στην πλειοψηφία των μελετών, προκλήθηκε μέσω πίεσης Για τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιήθηκαν ειδικά όργανα, τα αλγόμετρα, η κεφαλή των οποίων εφαρμόστηκε στη γαστέρα του πρώτου ραχιαίου μεσόστεου μυός του χεριού. O υπεύθυνος για τις μετρήσεις ερευνητής ασκούσε σταθερή πίεση στην περιοχή μέχρι τη στιγμή που οι συμμετέχοντες ένιωθαν για πρώτη φορά πόνο (κατώτατο όριο ή κατώφλι του πόνου). Σε εκείνο το χρονικό σημείο, ο κάθε συμμετέχοντας έλεγε stop, ο ερευνητής έπαιρνε πίσω το αλγόμετρο και κατέγραφε (σε N/cm 2 ) τα αποτελέσματα των μετρήσεων. Στη μελέτη των Chakour et al. 34 ο πόνος δημιουργήθηκε αυξάνοντας τη θερμοκρασία του δέρματος (45 C), κατά μήκος του κερκιδικού νεύρου. Για τον σκοπό αυτό, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν CO 2 λέιζερ μικρής χρονικής διάρκειας (50 msec), το οποίο προκαλεί ένα επώδυνο τσίμπημα στο δέρμα, κυρίως εξαιτίας της διέγερσης των Αδ νευρικών ινών στην περιφέρεια. Κατά τη διάρκεια των μετρήσεων, ο υπεύθυνος ερευνητής κατέγραφε το κατώτατο όριο πόνου (σε Watts) για τον κάθε συμμετέχοντα. Σχήμα 1. Διάγραμμα αξιολόγησης των αναφορών που εντοπίστηκαν στη βιβλιογραφία. Αξίζει να σημειωθεί, ότι στη μελέτη των Aarskkog et al. 33 οι πειραματικές ομάδες αποτελούνταν από τα ίδια άτομα, και ο διαχωρισμός σε ομάδες παρέμβασης και ελέγχου έγινε με βάση την ποσότητα έντασης που εφαρμόστηκε στα σημεία των ηλεκτροδίων (δύο ηλεκτρόδια/χέρι, διαφορετική ένταση για το κάθε χέρι). Για την ομάδα ελέγχου, η ένταση του TENS ρυθμίστηκε στο κατώτατο αισθητικό όριο για τον κάθε συμμετέχοντα. Στη μελέτη των Chakour et al. 34 δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου. Συνοπτική περιγραφή των μελετών παρατίθεται στον Πίνακα 2. Τα ευρήματα γενικά αποδεικνύουν ότι το TENS υψηλής έντασης ( μέγιστη ανεκτή χωρίς πόνο ) έχει καλύτερα αποτελέσματα συγκριτικά με το TENS χαμηλής έντασης ( δυνατή αλλά άνετη ). Η επίδραση της έντασης, όμως, φαίνεται ότι εξαρτάται τόσο από τη συχνότητα όσο και από τη θέση εφαρμογής των ηλεκτροδίων. 30,31 Η χαμηλή ένταση βρέθηκε επίσης να υπερτερεί έναντι της ελάχιστης έντασης ( κατώτατο αισθητικό όριο ). 33 Ως προς τον μεθοδολογικό τους σχεδιασμό, όλες οι υπό ανασκόπηση μελέτες ήταν τυχαιοποιημένες δοκιμές (μέθοδοι τυχαιοποίησης: λίστες μέσω υπολογιστή και στρίψιμο νομίσματος). Εκτός από τους Aarskkog et al. 33 οι υπόλοιποι ερευνητές εφάρμοσαν στρωματοποιημένη τυχαιοποίηση ως προς το φύλο, εξασφαλίζοντας την ίση κατανομή ανδρών και γυναικών μεταξύ των πειραματικών ομάδων. Μόνο οι Chesterton et al. 30,31 και Lazarou et al. 32 χρησιμοποίησαν τη 42 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

7 Πίνακας 2. Περιγραφή των μελετών. Aarskog et al 33 Chakour et al 34 Chesterton et al 30,31 Lazarou et al 32 Άτομα 66 (66 16 (8/ομάδα) 420 (30/ομάδα) 40 (10/ομάδα) χέρια/ομάδα) Ένταση Χαμηλή ( ΔΑΑ ) Υψηλή ( ΜΑΧΠ ) Υψηλή ( ΜΑΧΠ ) Υψηλή ( ΜΑΧΠ ) Ελάχιστη ( ΚΑΟ ) Χαμηλή ( ΔΑΑ ) Χαμηλή ( ΔΑΑ ) Χαμηλή ( ΔΑΑ ) Μέση ένταση 20.5 (Χαμηλή) Δεν καταγράφηκε Δεν καταγράφηκε 33.5 (Υψηλή) (milliamperes) 6.7 (Ελάχιστη) 14.2 (Χαμηλή) Συχνότητα Υψηλή (100 Hz) Χαμηλή (5 Hz) Χαμηλή (4 Hz) Χαμηλή (2 Hz) Υψηλή (80 Hz) Υψηλή (110 Hz) Χρόνος 150 μsec 200 μsec 200 μsec 250 μsec παλμού Θέση ΠΠ ΣΠ ΠΠ, ΜΠ, ΣΠΜΠ ΠΠ ηλεκτροδίων Διάρκεια 20 min 5 min για 5 Ηz TENS 30 min 30 min θεραπείας 5 min για 80 Ηz ΤΕΝS Ερευνητικές 1 TENS & 2 TENS 12 TENS & 2 TENS & ομάδες ελέγχου placebo, ελέγχου placebo, ελέγχου Εξαρτημένη PPT LPT PPT PPT μεταβλητή Ευρήματα ως Χαμηλή Υψηλή >Χαμηλή -Υψηλή >Χαμηλή για Υψηλή >Χαμηλή προς την >Ελάχιστη 4 Ηz: MΠ & ΣΠΜΠ ένταση -Υψηλή = Χαμηλή για 110 Ηz: ΠΠ & ΣΠΜΠ -Καμία διαφορά με placebo-ελέγχου για 4 Ηz ΠΠ, 110 Ηz MΠ ΜΑΧΠ = μέγιστη ανεκτή χωρίς πόνο, ΔΑΑ = δυνατή αλλά άνετη, ΚΑΟ = κατώτατο αισθητικό όριο, ΠΠ =πλησίον στο σημείο πόνου, ΜΠ = μακριά από το σημείο πόνου, ΣΠΜΠ = συνδυασμός των πλησίον και μακριά από το σημείο πόνου, ΣΠ = στο σημείο πόνου, PPT (Pressure Pain Threshold) = κατώτατο όριο πειραματικού πόνου από πίεση, LPT (Laser Pain Threshold) = κατώτατο όριο πειραματικού πόνου από CO 2 λέιζερ μέθοδο της διπλής τύφλωσης, ενώ σε καμία από τις μελέτες δεν αναφέρθηκε αν υπήρχαν αποχωρήσεις. Η αξιολόγηση των μελετών, σύμφωνα με την κλίμακα Jadad, παρατίθεται στον Πίνακα 3. ΣΥΖΗΤΗΣΗ Τα ευρήματα της παρούσας συστηματικής ανασκόπησης φανερώνουν ότι, κατά την εφαρμογή του TENS, η υψηλή ένταση γενικά προκαλεί μεγαλύτερου βαθμού αναλγησία συγκριτικά με τη χαμηλή και την ελάχιστη ένταση. Η αναλγητική επίδραση της έντασης, όμως, φαίνεται ότι εξαρτάται σημαντικά τόσο από τη συχνότητα του ρεύματος όσο και από τη θέση εφαρμογής των ηλεκτροδίων. ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 43

8 Πίνακας 3. Αξιολόγηση των μελετών βάσει της κλίμακας JADAD. Κριτήρια Aarskog et al 33 Chakour et al 34 Chesterton et al 30,31 Lazarou et al 32 Τυχαιοποίηση Ναι Ναι Ναι Ναι Καταλληλότητα Ναι Ναι Ναι Ναι μεθόδου Διπλή τύφλωση Όχι Όχι Ναι Ναι Καταλληλότητα Ναι Ναι μεθόδου Αναφορά Όχι Όχι Όχι Όχι αποχωρήσεων Συνολική 2/5 2/5 4/5 4/5 βαθμολογία Μεθοδολογική Χαμηλή Χαμηλή Υψηλή Υψηλή ποιότητα Όσον αφορά τα χαμηλόσυχνα TENS, υπάρχουν ικανοποιητικά βιβλιογραφικά στοιχεία (Επίπεδο 2) που αποδεικνύουν ότι η υψηλή ένταση είναι αποτελεσματικότερη από τη χαμηλή, όταν τα ηλεκτρόδια τοποθετούνται μακριά ή ταυτόχρονα μακριά και πλησίον στο σημείο πόνου. 30,31 Σε περιπτώσεις που εφαρμόζονται χαμηλόσυχνα ρεύματα στο σημείο του πόνου, ελάχιστα στοιχεία (Επίπεδο 3) αποδεικνύουν το ίδιο. 34 Η αναλγητική επίδραση της έντασης των χαμηλόσυχνων ρευμάτων που εφαρμόζονται πλησίον στον πόνο δεν είναι ξεκάθαρη, καθώς υπάρχουν αντικρουόμενα αποδεικτικά στοιχεία στη βιβλιογραφία (Επίπεδο 4). Ένας λόγος που θα μπορούσε να εξηγήσει την ασυμφωνία στα ευρήματα των σχετικών μελετών, 30-2 είναι οι διαφορετικές ποσότητες έντασης που χρησιμοποιήθηκαν. Συγκεκριμένα, παρόλο που και στις δύο μελέτες η ένταση του ρεύματος καθορίστηκε από τους ίδιους τους συμμετέχοντες (Υψηλή: μέγιστη ανεκτή χωρίς πόνο, χαμηλή: δυνατή αλλά άνετη ), μόνο στη δική μας μελέτη (32) καταγράφηκαν οι ποσότητες (mα) που εφαρμόστηκαν για την κάθε πειραματική ομάδα (Υψηλή: 33.5 ma, χαμηλή: 14.2 ma, Πίνακας 2). Είναι πιθανόν οι ποσότητες αυτές να διαφέρουν από εκείνες που χρησιμοποιήθηκαν από τους Chesterton et al δικαιολογώντας την αναλγησία που βρέθηκε στα δικά μας αποτελέσματα έπειτα από την εφαρμογή TENS υψηλής έντασης. Σχετικά με τα υψίσυχνα TENS, υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία (Επίπεδο 3) που αποδεικνύουν ότι η υψηλή ένταση είναι απαραίτητη για την πρόκληση μέγιστης αναλγησίας, και αυτό συμβαίνει όταν τα ρεύματα εφαρμόζονται στο σημείο πόνου. 34 Σε κάθε άλλη περίπτωση - εφαρμογή πλησίον ή ταυτόχρονα πλησίον και μακριά από τον πόνο - υπάρχουν ικανοποιητικά στοιχεία (Επίπεδο 2) που φανερώνουν ότι η υψηλή και χαμηλή ένταση είναι εξίσου αποτελεσματικές 30,31 Ακόμη, η χαμηλή ένταση βρέθηκε να είναι πιο αποτελεσματική από την ελάχιστη ένταση 33 (Επίπεδο 3), αναδεικνύοντας τη χρήση της τελευταίας ως μορφή placebo στις μελέτες για το TENS. Στην παρούσα ανασκόπηση αξιολογήθηκαν τα ευρήματα μελετών που εξέτασαν με συστηματικό τρόπο την επίδραση της έντασης του TENS στην αναλγησία. Τέτοιου είδους μελέτες, καθώς και άλλες στις οποίες εξετάζεται ξεχωριστά ο αναλγητικός ρόλος των υπόλοιπων παραμέτρων (συχνότητα, χρόνος παλμού, θέση ηλεκτροδίων) είθισται να πραγματοποιούνται σε υγιή άτομα, γιατί είναι σχετικά ασφαλείς και εξασφαλίζουν ένα υψηλό βαθμό πειραματικού ελέγχου του επώδυνου ερεθίσματος, σε σύγκριση με τις μελέτες σε ασθενείς με οξύ ή χρόνιο πόνο. Ακόμη, οι ερευνητές έχουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα μεθοδολογικά προβλήματα που παρατηρούνται συχνά στις κλινικές μελέτες που εξετάζουν τον αναλγητική επίδραση του TENS, όπως π.χ. η εγκυρότητα στην εφαρμογή της placebo 44 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

9 θεραπείας ή στη μέθοδο της τύφλωσης. Λαμβάνοντας υπόψη και τα ευρήματα νευροφυσιολογικών μελετών, που αποδεικνύουν ότι ο πειραματικός και ο κλινικός πόνος μειώνονται εξίσου έπειτα από τη λήψη αναλγητικών φαρμάκων, 35 η εκπόνηση μελετών σε υγιή άτομα θεωρείται σήμερα ο ακρογωνιαίος λίθος για την ορθή εφαρμογή του TENS στην κλινική πρακτική άσκηση, κυρίως όσον αφορά στον καθορισμό της αποτελεσματικότερης δοσολογίας και στις πιθανές παρενέργειες της θεραπείας. Όλα τα παραπάνω σε καμία περίπτωση δεν υποβαθμίζουν τη σημαντικότητα στα ευρήματα των μελετών για το TENS που εκπονούνται σε ασθενείς με οξύ ή χρόνιο πόνο. Στην κλινική άσκηση ο πόνος θεωρείται ένα σύνθετο φαινόμενο, με ψυχολογικές και κοινωνικές προεκτάσεις που σπάνια απαντώνται στις ελεγχόμενες μελέτες σε υγιή άτομα, 36 και επομένως η γενίκευση των ευρημάτων της παρούσας ανασκόπησης στις παραπάνω ομάδες ασθενών χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Προκειμένου να αυξηθεί η εγκυρότητα των ευρημάτων μας στην κλινική άσκηση των φυσικοθεραπευτών (external validity), υπολογίστηκε το μέγεθος της αναλγησίας που προκλήθηκε από την εφαρμογή TENS υψηλής έντασης στις υπό ανασκόπηση μελέτες. Οι διαφορές μέσων τιμών για το κατώτατο όριο του πόνου, καθώς και πληροφορίες σχετικά με τις μετρήσεις αναλγησίας που πραγματοποιήθηκαν παρατίθενται στον Πίνακα 4. Όπως διαπιστώνεται, τέσσερεις συνδυασμοί παραμέτρων TENS υψηλής έντασης (χαμηλόσυχνα ρεύματα πλησίον ή μακριά από τον πόνο και υψίσυχνα ρεύματα πλησίον ή ταυτόχρονα πλησίον και μακριά από τον πόνο), προκάλεσαν μία αύξηση στο κατώτατο όριο του πόνου της τάξης του Ν/cm 2, συγκριτικά με τις αρχικές μετρήσεις Η αύξηση αυτή, κατά πάσα πιθανότητα, αντιστοιχεί στην πρόκληση σημαντικού βαθμού αναλγησίας στην κλινική άσκηση, που έχει βρεθεί για το TENS να είναι πάνω από 10 Ν/cm 2 για ασθενείς με χρόνια ινομυαλγία και οξύ μυοπεριτονιακό πόνο. 37 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από τη συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας φάνηκε ότι Πίνακας 4. Περιγραφή των μετρήσεων αναλγησίας για τις μελέτες όπου εφαρμόστηκε TENS υψηλής έντασης. Ερευνητές Χρονικά σημεία μετρήσεων* Διαφορά μέσων τιμών (N/cm 2 ) Τιμές p** Chakour et al 34 0, 5 min 5 Hz, ΣΠ: 38% < Hz, ΣΠ: 50% < 0.05 Chesterton et al 30,31 0, 10, 20, 30, 40, 50, 60 min 4 Ηz, MΠ: (ΤΣΜΟ: 2.14) Hz, ΣΠΜΠ: 8.09 (ΤΣΜΟ: 1.49) Hz, ΠΠ: (ΤΣΜΟ: 2) Ηz, ΣΠΜΠ: (ΤΣΜΟ: 1.98) Lazarou et al 32 0, 10, 20, 30, 40, 50, 60 min 2 Hz, ΠΠ: (ΤΑ: 5.54) < ΠΠ = πλησίον στο σημείο πόνου, ΜΠ = μακριά από το σημείο πόνου, ΣΠΜΠ = συνδυασμός των πλησίον και μακριά από το σημείο πόνου, ΣΠ = στο σημείο πόνου, TΣΜΟ = τυπικό σφάλμα μέσου όρου, ΤA = τυπική απόκλιση, p = επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας *Για τους Chesterton et al 30,31 & Lazarou et al 32 οι μετρήσεις έγιναν ανά 10 min, κατά τη διάρκεια θεραπείας (30 min) και για 30 min μετά το πέρας αυτής. Για τους Chakour et al, 34 μετρήσεις έγιναν πριν και αμέσως μετά το πέρας της θεραπείας (διάρκεια θεραπείας: 5 min) **Για τους Chesterton et al 30,31 και Lazarou et al 32 οι τιμές p αναφέρονται στις στατιστικά σημαντικές διαφορές που βρέθηκαν για το κατώτατο όριο πειραματικού πόνου μεταξύ των ομάδων TENS υψηλής έντασης και placebo-ελέγχου. Για τους Chakour et al 34 οι τιμές p αφορούν στις στατιστικά σημαντικές διαφορές για το κατώτατο όριο πειραματικού πόνου μεταξύ των ομάδων TENS υψηλής και χαμηλής έντασης. ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 45

10 η υψηλή ένταση ( μέγιστη ανεκτή χωρίς πόνο ) είναι αναγκαία για την πρόκληση σημαντικού βαθμού αναλγησίας, κυρίως κατά την εφαρμογή χαμηλόσυχνων TENS. Δεν ισχύει το ίδιο και για τα υψίσυχνα ρεύματα, καθώς βρέθηκαν ικανοποιητικά βιβλιογραφικά στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η χαμηλή ένταση ( δυνατή αλλά άνετη ) είναι εξίσου αποτελεσματική με την υψηλή. Τα ευρήματα αυτά αναφέρονται σε μελέτες που εκπονήθηκαν σε υγιή άτομα, στα οποία προκλήθηκε πόνος κάτω από πειραματικές ελεγχόμενες συνθήκες. Προσπάθεια γενίκευσης αυτών σε ασθενείς με οξύ ή χρόνιο πόνο έδειξε ότι μόνο το TENS υψηλής έντασης προκαλεί μέγιστη αναλγησία, αν και η αποτελεσματικότητα της υψηλής έντασης φαίνεται ότι εξαρτάται τόσο από τη συχνότητα του ρεύματος όσο και από τη θέση εφαρμογής των ηλεκτροδίων. Τα παραπάνω συμπεράσματα υποστηρίζουν τη χρήση του ηλεκτροβελονιστικού TENS (χαμηλή συχνότητα-υψηλή ένταση) από τους φυσικοθεραπευτές για την ανακούφιση από τον πόνο. To συμβατικό TENS (υψηλή συχνότηταχαμηλή ένταση) βρέθηκε να προκαλεί σημαντική αναλγησία μόνο σε συνθήκες πειραματικού πόνου, γι αυτό και η χρήση του συστήνεται μόνο για τους ασθενείς που δεν αντέχουν την υψηλή ένταση του ρεύματος στην κλινική άσκηση. Μελέτες σε ασθενείς με κατάλληλα συμπτώματα είναι απαραίτητο να εκπονηθούν, ώστε να επιβεβαιώσουν τα αποτελέσματα της παρούσας ανασκόπησης. Για τον καθορισμό της πλέον κατάλληλης δοσολογίας, οι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να αξιολογήσουν την επίδραση της θέσης των ηλεκτροδίων στην αναλγησία, διατηρώντας τους υπόλοιπους παραμέτρους του TENS σταθερούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Για το σκοπό αυτό, συστήνεται η χρησιμοποίηση ομάδων placebo TENS ελάχιστης έντασης ( κατώτατο αισθητικό όριο ). Αναφορές Φραγκοράπτης Ε. Εφαρμοσμένη ηλεκτροθεραπεία. Θεσσαλονίκη: Πετρούλα; Ellis B. Short report: transcutaneous electrical nerve stimulation for pain relief: recent research findings and implications for clinical use. Phys Ther Rev 1998;3(1):3-8. Barlas P, Lundeberg T. Transcutaneous electrical nerve stimulation and acupuncture. In: McMahon SB, Koltzenburg M, editors. Melzack and Wall s textbook of pain, 5th ed. Philadelphia: Elsevier Churchill Livingstone; p Melzack R, Wall PD. Pain mechanisms: a new theory. Science 1965;150(699): Johnson MI. Acupuncture-like transcutaneous electrical nerve stimulation (AL-TENS) in the management of pain. Phys Ther Rev 1998;3(2): Osiri M, Welch V, Brosseau L, Shea B, McGowan J, Tugwell P, et al. Transcutaneous electrical nerve stimulation for knee osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev 2000;4:CD Milne S, Welch V, Brosseau L, Saginur M, Shea B, Tugwell P, et al. Transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev 2001;2:CD Proctor ML, Smith CA, Farquhar CM, Stones RW. Transcutaneous electrical nerve stimulation and acupuncture for primary dysmenorrhoea. Cochrane Database Syst Rev 2002;1:CD Brosseau L, Yonge K, Robinson V, Marchand S, Judd M, Wells G, et al. Transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) for the treatment of rheumatoid arthritis of the hand. Cochrane Database Syst Rev 2003; 3:CD Eriksson MB, Sjolund BH, Nielzen S. Long term results of peripheral conditioning stimulation as an analgesic measure in chronic pain. Pain 1979; 6(3): Johnson MI, Ashton CH, Thompson JW. An in-depth study of long-term users of transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS). Implications of clinical use of TENS. Pain 1991;44(3): Walsh DM, Foster NE, Baxter GD, Allen JM. Transcutaneous electrical nerve stimulation. Relevance of stimulation parameters to neurophysiological and hypoalgesic effects. Am J Phys Med Rehabil 1995;74(3): De Tommaso M, Fiore P, Camporeale A, Guido M, Libro G, Losito L, et al. High and low frequency transcutaneous electrical nerve stimulation inhibits nociceptive responses induced by CO 2 laser stimulation in humans. Neurosci Lett 2003;342(1-2): Chen CC, Tabasam G, Johnson MI. 46 ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ

11 Does the pulse frequency of transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) influence hypoalgesia? A systematic review of studies using experimental pain and healthy human participants. Physiotherapy 2008;94(1): Καρασσά ΦΒ. Αρχές και μεθοδολογία της συστηματικής ανασκόπησης της βιβλιογραφίας. Ελληνική Ρευματολογία 2006;17(4): Walsh DM, Liggett C, Baxter D, Allen JM. A double-blind investigation of the hypoalgesic effects of transcutaneous electrical nerve stimulation upon experimentally induced ischaemic pain. Pain 1995;61(1): Foster NE, Baxter F, Walsh DM, Baxter GD, Allen JM. Manipulation of transcutaneous electrical nerve stimulation variables has no effect on two models of experimental pain in humans. Clin J Pain 1996;12(4): Walsh DM, Lowe AS, McCormack K, Willer JC, Baxter GD, Allen JM. Transcutaneous electrical nerve stimulation: effect on peripheral nerve conduction, mechanical pain threshold, and tactile threshold in humans. Arch Phys Med Rehabil 1998;79(9): Johnson MI. A critical review of the analgesic effects of TENS-like devices. Phys Ther Rev 2001;6(33): Johnson MI. Transcutaneous electrical nerve stimulation. In Kitchen S, editor. Electrotherapy: evidencebased practice. Edinburgh: Churchill Livingstone; p Jadad AR, Moore A, Carrol D, Jenkinson C, Reynolds JM, Gavaghan DJ, et al. Assessing the quality of reports of randomized clinical trials: Is blinding necessary? Control Clin Trials 1996;17(1): Haynes B. Clinical epidemiology. How to do clinical practice research, 3rd ed. Baltimore: Lippincott Williams and Wilkins; Olivo SA, Macedo LG, Gadotti IC, Fuentes J, Stanton T, Magee DJ. Scales to assess the quality of randomized controlled trials: a systematic review. Phys Ther 2008;88(2): Gross AR, Kay T, Hondras M, Goldsmith C, Haines T, Peloso P, et al. Manual therapy for mechanical neck disorders: a systematic review. Man Ther 2002;7(3): Trampas A, Kitsios A. Exercise and manual therapy for the treatment of impingement syndrome of the shoulder: a systematic review. Phys Ther Rev 2006;11(2): Gopalkrishnan P, Sluka KA. Effect of varying frequency, intensity, and pulse duration of transcutaneous electrical nerve stimulation on primary hyperalgesia in inflamed rats. Arch Phys Med Rehabil 2000;81(7): King EW, Sluka KA. The effect of varying frequency and intensity of TENS on secondary mechanical hyperalgesia in an animal model of inflammation. J Pain 2001;2(2): Fox EJ, Melzack R. Transcutaneous electrical stimulation and acupuncture. Comparison of treatment for low-back pain. Pain 1976;2(2): Wang B, Tang J, White PF, Naruse R, Sloninsky A, Kariger R, et al. Effect of the intensity of transcutaneous acupoint electrical stimulation on the postoperative analgesic requirement. Anesth Analg 1997;85(2): Chesterton LS, Barlas P, Foster NE, Lundeberg T, Wright CC, Baxter GD. Sensory stimulation (TENS): effects of parameter manipulation on mechanical pain thresholds in healthy human subjects. Pain 2002;99(1-2- ): Chesterton LS, Foster NE, Wright CC, Baxter GD, Barlas P. Effects of TENS frequency, intensity and stimulation site parameter manipulation on pressure pain thresholds in healthy human subjects. Pain 2003;106(1-2): Lazarou L, Kitsios A, Lazarou I, Sikaras E, Trampas A. Effects of intensity of transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) on pressure pain threshold and blood pressure in healthy humans. A randomized, double-blind, placebocontrolled trial. Clin J Pain 2009;[in press]. 33. Aarskog R, Johnson MI, Demmink JH, Lofthus A, Iversen V, Martins RL, et al. Is mechanical pain threshold after transcutaneous electrical nerve stimulation (TENS) increased locally and unilaterally? A randomized placebo-controlled trial in healthy subjects. Physiother Res Int 2007;12 (4): Chakour MC, Gibson SJ, Neufeld M, Khalil Z, Helme RD. Development of an active placebo for studies of TENS treatment. In: Devor M, Rowbotham MC, Wiesenfeld-Hallin Z, editors. Progress in pain research and management. Proceedings of the 9th World Congress on Pain. Seattle: IASP Press; p Price DD, Harkins SW, Rafi A, Price C. A simultaneous comparison of fentanyl s analgesic effects on experimental and clinical pain. Pain 1986;24(2): Gracely RH. Studies of pain in human subjects. In: Wall PD, Melzack R, editors. Textbook of pain, Edinburgh: Elsevier Churchill Livingstone; p Chesterton LS, Barlas P, Foster NE, Baxter GD, Wright CC. Gender differences in pressure pain threshold in healthy humans. Pain 2003;101(3): ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΟΣ 5 - ΤΕΥΧΟΣ 7 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 47

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της

Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Φυσικοθεραπευτική Προσέγγιση της Ακράτειας μετά από Προστατεκτομή Ελένη Κωνσταντινίδου Φυσικοθεραπεύτρια M.Sc Specialist Phys Continence U.E.L Επιστημονικός συν. ΙΜΟΠ Εργαστηριακός συν. ΤΕΙΘ Φυσικοθεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Τα λάθη στο δείγµα και τη στατιστική ανάλυση Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Ιατρικής Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Διόρθωση Περιεχομένου ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. Μιχαλέας Σωτήρης, Φαρμακοποιός MSc. PhD

Διόρθωση Περιεχομένου ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. Μιχαλέας Σωτήρης, Φαρμακοποιός MSc. PhD ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Η νέα κατευθυντήρια οδηγία που αφορά σε μελέτες βιοϊσοδυναμίας: Νομικό πλαίσιο Ευρωπαϊκή πραγματικότητα Εξελίξεις ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Μιχαλέας Σωτήρης, Φαρμακοποιός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ

Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ Η ΜΕΘΟΔΟΣ SCHROTH ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗΣ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist MSc, PT Συνήθης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος «Κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες: από την Ανάπτυξη έως την Εφαρμογή» Ομάδα Ανάπτυξης Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών (ΟΑΚΚΟ) Τομέα Επείγουσας και Εντατικής Νοσηλευτικής του Εθνικού Συνδέσμου Νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Γεσθημανή Μηντζιώρη MD, MSc, PhD Μονάδα Ενδοκρινολογίας της Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία»

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Διαδερμικός Ηλεκτρικός Ν ευροερεθισμός *

Διαδερμικός Ηλεκτρικός Ν ευροερεθισμός * ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 61 Διαδερμικός Ηλεκτρικός Ν ευροερεθισμός * ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ-ΣΦΑΚΙΩΤΑΚΗ Κατά τα τελευταία 20 χρόνια στην παγκόσμια ιατρικ1i πρακτική αναβίωσε το ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Ανδρέας Γ. Κουτούπης MIIA, PIIA, CIA, CCSA Senior Manager, Internal Audit Services PwC Εισαγωγή Η Εταιρική ιακυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009 *.Βαρθολοµαίος 1,Β.Μπαρλάκας 2,Κ.Βασδέκης 1 1 Εργαστήριο Εφαρµοσµένης Φυσικής, Τµήµα οχηµάτων, ΑΤΕΙΘ 2 Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Οδηγός Εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας ΣΠΑΡΤΗ 2010-11 Περιεχόμενα 1.ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Της ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. 1.1. Εισαγωγή και λογική

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. 1.1. Εισαγωγή και λογική ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ EUROPAIN ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 1.1. Εισαγωγή και λογική Η ανακούφιση από τον πόνο αποτελεί βασικό ανθρώπινο δικαίωµα ανεξάρτητα ηλικίας. Τα νεογνά αισθάνονται πόνο και µάλιστα τα πρόωρα

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΘΕΩΡΙΑ & ΠΡΑΞΗ στην εκπαιδευση Το έγγραφο αυτό παρέχει πληροφορίες και οδηγίες μορφοποίησης που θα σας βοηθήσουν να προετοιμάσετε καλύτερα την εργασία σας.... Αποστολή Εργασιών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο]

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] Διδάσκων: Ευστράτιος Παπάνης - Αντικείμενο του μαθήματος Ο κύριος σκοπός του μαθήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Απαντήσεις Τελικών Εξετάσεων

Ερωτήσεις Απαντήσεις Τελικών Εξετάσεων Ερωτήσεις Απαντήσεις Τελικών Εξετάσεων 1. Τι είναι ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος; Ποιος ο ορισμός και ο συμβολισμός αυτής; Τον ρυθμό διέλευσης του ηλεκτρικού φορτίου από μια διατομή ενός αγωγού που διαρρέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φωτογραφία Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Ιδιότητα: Γνωστικό αντικείμενο: Τομέας: Εργαστήριο: Τρέχουσα διοικητική θέση: Προσωπική ιστοσελίδα: Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση

ΜΕ -9900 3 η Εισήγηση ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Βασιλική Ζήση, PhD

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη Π.Μ.Σ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Αλήθεια και μύθοι για τα φυτικά σκευάσματα για τον προστάτη. Γιαννίτσας Κώστας ΑΓΡΙΑ 01/06/2014

Αλήθεια και μύθοι για τα φυτικά σκευάσματα για τον προστάτη. Γιαννίτσας Κώστας ΑΓΡΙΑ 01/06/2014 Αλήθεια και μύθοι για τα φυτικά σκευάσματα για τον προστάτη Γιαννίτσας Κώστας ΑΓΡΙΑ 01/06/2014 Σύγκρουση συμφερόντων (ΕΟΦ 14660/25.02.2011) 2004-2006: Ιατρός Κλινικής Έρευνας, Φαρμασέρβ-Λίλλυ 2006-2007:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ Τα δηµογραφικά δεδοµένα τα οποία προέρχονται από τις απογραφές πληθυσµού, τις καταγραφές της φυσικής και µεταναστευτικής κίνησης του πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία

Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ I Συνδυασμοί φαρμάκων στην Ουρολογία Άλλοι συνδυασμοί Γιαννίτσας Κώστας Πορταριά 20/03/14 Σύγκρουση συμφερόντων (ΕΟΦ 14660/25.02.2011) 2004-2006: Ιατρός Κλινικής Έρευνας, Φαρμασέρβ-Λίλλυ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro of Chemical Inventory Management Using CISPro by Darryl Braaksma Sr. Business and Financial Consultant, ChemSW, Inc. of Chemical Inventory Management Using CISPro Table of Contents Introduction 3 About

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

(SEO) - Ανοίγοντας τους ορίζοντες τις ΜΜΕ Ελληνικής τουριστικής επιχείρησης στο ιαδίκτυο

(SEO) - Ανοίγοντας τους ορίζοντες τις ΜΜΕ Ελληνικής τουριστικής επιχείρησης στο ιαδίκτυο (SEO) - Ανοίγοντας τους ορίζοντες τις ΜΜΕ Ελληνικής τουριστικής επιχείρησης στο ιαδίκτυο SEO Η βελτιστοποίηση µηχανών αναζήτησης είναι ένα σύνολο µεθοδολογιών που στοχεύουν στην ευνοϊκής κατάταξή ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ Μαρία Γιαννακούρου ΤΕΙ Αθηνών, Σχολή Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Νικόλαος Γ. Στοφόρος Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ 2. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ II ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΔΥΟ ΚΡΙΤΗΡΙΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΝΑ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (One-Way Analyss of Varance) Η ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΕΥΡΙΚΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑΣ ΣΤΟ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΥ - ΝΤΕΛΙΜΙΧΑΛΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ι.ΙΕΚ ΒΑΪΑ ΜΠΑΛΩΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΜΕΘ ΠΓΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 LEGISLATIVE FRAMEWORK Regulation 1083/2006 (general provisions for ERDF). Regulation 1080/2006 (ERDF) Regulation 1028/2006 (Implementing

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ II

ΟΔΗΓΟΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ II Τμήμα Φυσικοθεραπείας Σχολή Υγείας και Πρόνοιας Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Λαμίας 3 ο χιλ ΠΕΟ, Λαμίας-Αθήνας 351 00 Λαμία τηλ: 22310 60205 φαξ: 22310 67770 http://www.phys.teilam.gr/ ipoulis@teilam.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ)

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ: ΜΕΛΕΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ «ΣΟΥΛΟΥ» ΛΟΓΩ ΔΙΑΡΡΟΗΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΗΣ ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ (ΔΕΗ) ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αμιγής Νομαρχιακή Επιχείρηση Ν. Α Κοζάνης 1 ο χιλ. Πτολεμαΐδας-Κοζάνης Τ.Θ. 65 502 00 ΠΤΟΛΕΜΑΙΔΑ Τηλ: (24630) 53-571 Τηλ/fax: 53-666, e-mail: info@kepekozani.gr ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing).

Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Κεφάλαιο 4 Μετρολογικές Διατάξεις Μέτρησης Θερμοκρασίας. 4.1. Μετρολογικός Ενισχυτής τάσεων θερμοζεύγους Κ και η δοκιμή (testing). Οι ενδείξεις (τάσεις εξόδου) των θερμοζευγών τύπου Κ είναι δύσκολο να

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της αµεροληψίας των Ελλήνων διαιτητών σε µη-επαγγελµατικούς ποδοσφαιρικούς αγώνες: 1 Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωµατείων Αργολίδας.

Αξιολόγηση της αµεροληψίας των Ελλήνων διαιτητών σε µη-επαγγελµατικούς ποδοσφαιρικούς αγώνες: 1 Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωµατείων Αργολίδας. Αξιολόγηση της αµεροληψίας των Ελλήνων διαιτητών σε µη-επαγγελµατικούς ποδοσφαιρικούς αγώνες: Η περίπτωση της Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωµατείων Αργολίδας. Αρµατάς Βασίλης 1, Αποστολόπουλος Ιωάννης 1, Φράγκος

Διαβάστε περισσότερα

Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int

Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int Δημοσίευση HandTutor Enhanced Hand Rehabilitation after Stroke A Pilot Study στο περιοδικό Physiother Res Int 2011-03-15 12:25:14 Σκοπός Η μελέτη αξιολογεί τα θεραπευτικά αποτελέσματα της χρήσης του συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Εβελίνα Θεμιστοκλέους

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμήρια και αποδείξεις στην ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009

Τεκμήρια και αποδείξεις στην ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 Τεκμήρια και αποδείξεις στην ιατρική πράξη ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009 Ιατρική πράξη ξηβασισμένη σε τεκμήρια Συστηματική αποτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων, αντί για πίστη στη γνώμη των «εμπειρογνωμόνων» και την «παράδοση»

Διαβάστε περισσότερα

Δ4.3. Μια Δημοσίευση σε έγκυρο περιοδικό και δυο Ανακοινώσεις Δημοσιεύσεις στα Πρακτικά Διεθνών Συνεδρίων

Δ4.3. Μια Δημοσίευση σε έγκυρο περιοδικό και δυο Ανακοινώσεις Δημοσιεύσεις στα Πρακτικά Διεθνών Συνεδρίων ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ ΙΙΙ-Υποέργο 07 Επιστροφή του Αρχιμήδη: Συμβολή στην Μελέτη της Υδραυλικής Μηχανικής και Υδροδυναμικής Συμπεριφοράς των Αρχιμήδειων Κοχλιωτών Υδροτροχών για Ανάκτηση του Υδροδυναμικού Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ

ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ : ποια και πότε ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΑΦΡΟΔΙΣΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΣΩΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Αξιολόγηση κλινικής εικόνας ακμής(μορφή και βαρύτητα) Γνώση του σκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ APPLIED MEDICAL RESEARCH ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2009, 26(6):826-841 Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 1. Εισαγωγή 2. Συστηματική ανασκόπηση 2.1. Διατύπωση επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Μπαλτατζή Λαμπρινή, Αναισθησιολόγος Διευθύντρια Αναισθησιολογικού Τμήματος, Γ.Ν. <Κωνσταντοπουλειο > Νέας Ιωνίας. Αθήνα.

Μπαλτατζή Λαμπρινή, Αναισθησιολόγος Διευθύντρια Αναισθησιολογικού Τμήματος, Γ.Ν. <Κωνσταντοπουλειο > Νέας Ιωνίας. Αθήνα. Μπαλτατζή Λαμπρινή, Αναισθησιολόγος Διευθύντρια Αναισθησιολογικού Τμήματος, Γ.Ν. Νέας Ιωνίας. Αθήνα. Βασικός στόχος, η σταθεροποίηση της κατάστασης της μητέρας. Ιατρός επειγόντων Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ)

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ (ΔΑΦ) Κατερίνα Μάσχα Λέκτορας Αναπτυξιακής Ψυχολογίας Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης kmascha@psy.soc.uoc.gr ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΜΕΣΑ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΜΕ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΑΠΟΞΕΣΗ ΤΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΜΕΣΑ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΜΕ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΑΠΟΞΕΣΗ ΤΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΜΕΣΑ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΜΕ ΒΕΛΟΝΙΣΜΟ ΣΤΗΝ ΑΠΟΞΕΣΗ ΤΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Συγγραφείς: Xυτήρης Π, Κεφαλόπουλος Κ, Καράβης Μ, Μπέσικος Ι, Αθανασόπουλος Π, Οικονόµου Β, Τριαντόπουλος Α, Μαυρογεώργης

Διαβάστε περισσότερα

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools

Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools Enhancing the Teaching and Learning of Early Statistical Reasoning in European Schools SOCRATES-COMENIUS Action Project 226573-CP-1-2005-1-CY-COMENIUS-C21 Διδακτικό Σενάριο 9 Συγγραφική Ομάδα: Universidad

Διαβάστε περισσότερα

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -.

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 «-» 1 vasalap@otenet.gr 2 andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. Abstract In the survey we investigated the views of those who

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ. και περίνεο

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ. και περίνεο ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Φυσικοθεραπεία µετά από γυναικολογικά χειρουργεία σε κοιλιά και περίνεο ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Αλεξάνδρα Χρισταρά Παπαδοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου Εισαγωγή Ρόλος της εικόνας και της φήµης των τουριστικών προορισµών, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα