Χηµική επιµετάλλωση. Σπυρίδων Ανδριόπουλος. Αικατερίνη Ρηγάκη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χηµική επιµετάλλωση. Σπυρίδων Ανδριόπουλος. Αικατερίνη Ρηγάκη"

Transcript

1 Χηµική επιµετάλλωση Σπυρίδων Ανδριόπουλος Αικατερίνη Ρηγάκη

2 Περιεχόµενα Σελίδες Α. Εισαγωγή 2 Β. Μη ηλεκτρολυτικές επιµεταλλώσεις Κατηγορίες 6 Γ. Μη καταλυόµενες χηµικές επιµεταλλώσεις 7. Αυτό καταλυόµενες χηµικές επιµεταλλώσεις 13 Ε. Επεξεργασία επιφανειών 24 Ζ. Ποιοτικός έλεγχος επιµεταλλώσεων 26 Η. Ασφάλεια εργαζοµένων στις διεργασίες επιµετάλλωσης 30 Θ. Επιµεταλλώσεις και Περιβάλλον 32 Ι. Βιβλιογραφία 33 2

3 A. Εισαγωγή Οι περισσότερες µηχανικές κατασκευές (κάθε είδους), οι οποίες τις περισσότερες φορές είναι πολύπλοκες, κατασκευάζονται κυρίως από καθαρά µέταλλα ή κράµατα. Οι κατασκευές αυτές είναι αναγκαίο να λειτουργούν για µεγάλο χρονικό διάστηµα χωρίς προβλήµατα και γι αυτό το λόγο πρέπει να προστατεύονται από µια τεράστια αλλά αναµενόµενη απειλή, τη διάβρωση. Η διάβρωση µπορεί να θεωρηθεί ότι είναι η καταστροφική αλλοίωση των µετάλλων. Συνήθως οι άνθρωποι ταυτίζουν τη διάβρωση µε τη σκουριά. Η σκουρία όµως περιγράφει µόνο την αλλοίωση του σιδήρου, ενώ η διάβρωση είναι ένα καταστροφικό φαινόµενο που παρατηρείται σε όλα σχεδόν τα µέταλλα και η αποτίµηση των καταστροφών από τη διάβρωση είναι δυστυχώς πολύ µεγάλη. Αποτελέσµατα της διάβρωσης σε σιδερένια αλυσίδα και µεταλλικό αγωγό νερού Η διάβρωση των µετάλλων και των κραµάτων είναι εντονότερη, ταχύτερη, και έχει ως συνέπεια µεγαλύτερες οικονοµικές επιπτώσεις, παρά η διάβρωση των άλλων υλικών, που χρησιµοποιούνται στην πράξη (όπως λ.χ. ξύλο, πέτρα, µάρµαρα, πλαστικά κ.λ.π.), και τούτο γιατί τα µέταλλα, όντας και ενεργειακά αναβαθµισµένα, έχουν πολύ διαφορετικές φυσικές και χηµικές ιδιότητες από τις πρώτες ύλες τους, τα µεταλλεύµατα -συνήθως οξείδια-, που είναι και η σταθερότερη µορφή τους. Αντιθέτως το ξύλο, οι πέτρες, τα µάρµαρα κ.λ.π. χρησιµοποιούνται µε µικρές -συνήθως µηχανικές- επεξεργασίες, χωρίς ιδιαίτερες αλλοιώσεις των φυσικών και χηµικών ιδιοτήτων τους ή ενεργειακή υποβάθµιση. Έτσι τα µέταλλα και τα κράµατα έχουν µεγαλύτερη προδιάθεση για υποβάθµιση, µετατροπής στην αρχική σταθερή µορφή τους, δηλ. για διάβρωση. 3

4 Η πρόληψη ή η περιστολή της διάβρωσης είναι απαραίτητη και αποτελεί τόσο τεχνικό όσο και οικονοµικό πρόβληµα. Η αντιµετώπιση ενός συγκεκριµένου προβλήµατος διάβρωσης εξαρτάται τόσο από τις ιδιότητες του µετάλλου, όσο και από τις ιδιότητες του διαβρωτικού περιβάλλοντος µέσα στο οποίο πρόκειται να λειτουργήσει. Το µεταλλικό τµήµα του τµήµατος της γέφυρας που βρίσκεται σε θαλάσσιο περιβάλλον (αριστερά) έχει διαβρωθεί από παρουσία χλωριούχου νατρίου. Οµοίως και το air condiotionner (δεξιά). Η τέλεια γνώση του µηχανισµού των διαφόρων ειδών διάβρωσης στις διάφορες κλίµακες (εργαστηριακή, προ-ηµιβιοµηχανική Ι και ΙΙ, ηµιβιοµηχανική, βιοµηχανική), δε µας επιτρέπει την τέλεια τιθάσευση του φαινοµένου, εξαιτίας της διακύµανσης των συνθηκών και του τοποχηµικού χαρακτήρα της διάβρωσης. Έτσι, πετυχαίνουµε επιβράδυνση, αλλά όχι και αναστολή της διάβρωσης. Γενική διάβρωση (general corrosion) 4

5 Στη προσπάθεια για καταπολέµηση της διάβρωσης, ο άνθρωπος αναγκάστηκε να αναπτύξει διάφορες µεθόδους προστασίας των υλικών. Μια από τις πιο διαδεδοµένες είναι αυτή των µεταλλικών επικαλύψεων. Ως επιµετάλλωση χαρακτηρίζεται οποιαδήποτε µέθοδος επικάλυψης ή επιφανειακής επεξεργασίας η οποία αποβλέπει στην απόθεση ενός στρώµατος µετάλλου ή κράµατος στην επιφάνεια κάποιου υλικού. Η διαδικασία αυτή επιτρέπει την προστασία των υλικών από τη διάβρωση, την αισθητική βελτίωση της εµφάνισης τους, τη βελτίωση των ιδιοτήτων τους (όπως είναι η σκληρότητα, η στιλπνότητα κ.α.), την αποκατάσταση των διαστάσεων φθαρµένων αντικειµένων κ.λ.π. Οι επιµεταλλώσεις ή µεταλλικές επικαλύψεις οδηγούν στην ανάπτυξη σύνθετων υλικών. Σε αυτά, το επιφανειακό στρώµα συνιστά την επικάλυψη, ενώ το επικαλυπτόµενο υλικό χαρακτηρίζεται ως υπόστρωµα. Η επιφάνεια του υποστρώµατος υποβάλλεται εν γένει σε επιµεληµένη κατεργασία καθαρισµού και προετοιµασίας, πριν από τη διαδικασία της επιµετάλλωσης, η οποία µπορεί να ποικίλλει ανάλογα µε το είδος του µετάλλου που πρόκειται να την επικαλύψει και την επιλεγόµενη µέθοδο επικάλυψης. Εκτενέστερη αναφορά πραγµατοποιείται παρακάτω σε ξεχωριστή ενότητα. Οι ιδιότητες των υλικών, τα οποία έχουν υποβληθεί σε κατεργασία επιµετάλλωσης, δεν εξαρτώνται µόνο από τα χαρακτηριστικά του υποστρώµατος και του υλικού επικάλυψης, αλλά και από τη µέθοδο µε την οποία πραγµατοποιήθηκε η επικάλυψη και από την επίδραση που ασκεί το υπόστρωµα στην επικάλυψη και αντίστροφα. Πράγµατι, καθοριστικό ρόλο στην συµπεριφορά των µεταλλικών επικαλύψεων έχει η δοµή και οι ιδιότητες της διεπιφάνειας επικάλυψης υποστρώµατος. Είναι φανερό ότι η επιτυχία µιας 5

6 διαδικασίας επιµετάλλωσης συνδέεται άµεσα µε την εξασφάλιση τέτοιων συνθηκών, ώστε να είναι ικανοποιητική η προσκόλληση του προς επικάλυψη µετάλλου στην επιφάνεια του υποστρώµατος. Σύµφωνα µε ένα ευρέως αποδεκτό σύστηµα, οι επιµεταλλώσεις είναι δυνατόν να ταξινοµηθούν ως ακολούθως: Ηλεκτρολυτικές επικαλύψεις: Αυτές συνίστανται στην επικάλυψη ενός υλικού από ένα µέταλλο µε τη βοήθεια ηλεκτρικού ρεύµατος. Συγγενείς τεχνικές προς την ηλεκτρολυτική επικάλυψη είναι η ηλεκτροστατική και η ηλεκτροφορητική επικάλυψη. Επιµεταλλώσεις µε εµβάπτιση σε τήγµατα µετάλλων ή κραµάτων: Η µέθοδος αυτή είναι η παλαιότερη που εφαρµόστηκε για την επικάλυψη του σιδήρου ή των χαλύβων µε ψευδάργυρο (τεχνική γνωστή ως γαλβανισµός), µε κασσίτερο (επικαςσιτέρωση ή γάνωµα), µε µόλυβδο και µε αλουµίνιο. Επιµεταλλώσεις χωρίς ρεύµα: Η µέθοδος αυτή είναι γνωστή και ως χηµικές επιµεταλλώσεις ή επιµεταλλώσεις µε εµβάπτιση ή µη ηλεκτρολυτικές και πραγµατοποιείται σε χαµηλές θερµοκρασίες. Η δηµιουργία µεταλλικού επιστρώµατος είναι αποτέλεσµα χηµικής αναγωγής ιόντων µετάλλου από το διάλυµα του. Το διάλυµα πρέπει να περιέχει ένα αναγωγικό µέσο και η επιφάνεια, που πάνω της γίνεται η απόθεση, να υποβοηθά την αναγωγή και να διατηρεί αυτή την ιδιότητα κατά τη διάρκεια της απόθεσης. Μέταλλα, που συνήθως επιµεταλλώνονται µ αυτήν την τεχνική, είναι ο χαλκός, ο άργυρος, το κοβάλτιο και το παλλάδιο. Η επαργύρωση των καθρεφτών εµπίπτει σ αυτή την κατηγορία. Τυπικές αναγωγικές ουσίες είναι τα υποφωσφορώδη, βορικές αµίνες, φορµαλδεΰδη, βοροϋδρίδια, υδραζίνη κ.λ.π. Τα επιστρώµατα του νικελίου χωρίς ρεύµα δηµιουργούνται σε υποφωσφορώδη λουτρά. Πολλές από τις ιδιότητες των επιστρωµάτων εξαρτώνται από το ποσό του περιεχοµένου φωσφόρου στο µεταλλικό πλέγµα τους. Η συγκεκριµένη κατηγορία είναι αυτή που θα µας απασχολήσει περισσότερο στην παρούσα εργασία. Επιµεταλλώσεις υπό κενό: Οι τεχνικές αυτής της κατηγορίας διακρίνονται σε φυσικές, όπως είναι η επιµετάλλωση µε εξάχνωση σε κενό και σε χηµικές, κατά τις οποίες πραγµατοποιείται ορισµένη χηµική αντίδραση στη φάση των ατµών, πολύ κοντά ή πάνω ακριβώς στην επιφάνεια του υποστρώµατος. Το προϊόν της 6

7 αντίδρασης είναι αυτό που δηµιουργεί το στρώµα της επικάλυψης στην επιφάνεια του υποστρώµατος, το οποίο µπορεί να είναι ένα µέταλλο, ένα κράµα, ένας ηµιαγωγός ή µια πυρίµαχη ουσία. Επιµεταλλώσεις µε επιφανειακή θερµική κατεργασία σε στερεό, υγρό ή αέριο περιβάλλον. Επιµεταλλώσεις µε επίχρισµα: Το επίχρισµα περιέχει µεταλλικές σκόνες εν αιώρηση σε κατάλληλο υγρό µέσον διασποράς που στη συνέχεια αποµακρύνεται µε εξάτµιση. Επιµεταλλώσεις που εκτελούνται µε εκτόξευση από πιστολέτο. Β. Μη ηλεκτρολυτικές επιµεταλλώσεις - Κατηγορίες ύο από τους κυριότερους λόγους που η συγκεκριµένη µέθοδος χρήζει ιδιαίτερης αναφοράς, είναι η δυνατότητα της να δηµιουργεί οµοιόµορφα συµπαγή επιστρώµατα άριστης αντοχής (επιµεταλλώσεις µε αυτοκαταλυόµενη αναγωγή), καθώς και το γεγονός ότι καθιστά δυνατή την επιµετάλλωση των εσωτερικών επιφανειών αγωγών, βαλβίδων, παξιµαδιών, κοχλιών και άλλων σύνθετων εξαρτηµάτων που διαφορετικά θα ήταν πρακτικά αδύνατον να προστατευθούν. Οι µη ηλεκτρολυτικές διεργασίες επιµεταλλώσεων κατατάσσονται στις ακόλουθες κατηγορίες,κάθε µια εκ των οποίων µελετάται διεξοδικά ακολούθως. ΜΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΕΙΣ Αυτό-καταλυόµενες Μη καταλυόµενες Αντικατάστασης Μη καταλυτικής αναγωγής Απλή εµβάπτινση Εξ επαφής 7

8 Γ. Μη καταλυόµενες χηµικές επιµεταλλώσεις Πρόκειται για επιµεταλλώσεις όπου το αποτιθέµενο µέταλλο δεν καταλύει την αντίδραση αντικατάστασης, ή αναγωγής. Οι µέθοδοι αυτές παρουσιάζουν ένα ανώτερο όριο στο πάχος αποθέµατος που µπορούν να πετύχουν. Ο περιορισµός αυτός τις καθιστά κατάλληλες για την παραγωγή επικαλύψεων για διακοσµητικούς σκοπούς ή ως προαπόθεση για µετέπειτα επεξεργασία (βαφή, ηλεκτρολυτική επιµετάλλωση), παρά για προστασία από τη διάβρωση. Ι. Αντικατάστασης: Πρόκειται για επιµεταλλώσεις όπου το µεταλλικό στρώµα προκύπτει από αντίδραση αντικατάστασης του µετάλλου του υποστρώµατος και γίνονται είτε µε εµβάπτιση είτε εξ επαφής. Iα. Απλή εµβάπτινση: Σ αυτήν την κατηγορία η µεταλλική επιφάνεια βυθιζόµενη σε διάλυµα µετάλλου «ευγενέστερου» από το µέταλλο του υποστρώµατος, προκαλεί την αναγωγή του µετάλλου που βρίσκεται στο διάλυµα και την απόθεσή του στο υπόστρωµα. Γενικά, ένα µέταλλο µπορεί να αναχθεί από οποιοδήποτε άλλο που παρουσιάζει µικρότερο δυναµικό. Όσο µεγαλύτερη είναι η αλγεβρική διαφορά των δυο δυναµικών τόσο ζωηρότερη θα είναι η πραγµατοποιούµενη αντίδραση. Βέβαια αυτή η αρχή ισχύει για τις κανονικές συνθήκες, τα πρότυπα δηλαδή δυναµικά και η σειρά των µετάλλων αντιστρέφεται για µεταβολές της θερµοκρασίας ή της συγκέντρωσης ή όταν το µέταλλο περιέχεται στο διάλυµα µε τη µορφή συµπλόκου. Στην πράξη οι συνθήκες υπό τις οποίες αποτίθεται το ευγενέστερο µέταλλο ρυθµίζονται έτσι ώστε τα λαµβανόµενα αποθέµατα να είναι συµπαγή και να επικολλώνται καλά στην µεταλλική επιφάνεια. Αν τα δυναµικά του αποτιθέµενου µετάλλου και του µετάλλου της βάσης διαφέρουν πολύ, η αντίδραση είναι πολύ γρήγορη και λαµβάνονται αποθέµατα πορώδη. Η διαφορά των δυναµικών των µετάλλων µειώνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας και της συγκέντρωσης του διαλύµατος του αποτιθέµενου µετάλλου. Κατά την απόθεση το διάλυµα πρέπει να αναδεύεται και το ph του να ρυθµίζεται κατάλληλα. Η αντίδραση µπορεί να επιβραδυνθεί εάν το αποτιθέµενο µέταλλο βρίσκεται στο διάλυµα µε τη µορφή συµπλόκου, µε την προϋπόθεση βέβαια ότι το σύµπλοκο δεν είναι τόσο σταθερό ώστε να αναιρεί πλήρως την απόθεση του µετάλλου. Με εµβάπτιση επιτυγχάνονται επικαλύψεις των παρακάτω µετάλλων: 8

9 Α) Χαλκός: Με εµβάπτιση επιχαλκώνονται χαλύβδινα σύρµατα ή φύλλα. Χρησιµοποιούνται όξινα διαλύµατα θειικού χαλκού, όπως η γνωστή γαλαζόπετρα που περιέχουν κατάλληλους συµπλοκοποιητές. Βρέθηκε ωστόσο ότι σε µεγάλες δόσεις τα άλατα χαλκού είναι τοξικά, γι αυτό και σήµερα δεν χρησιµοποιούνται ως πιγµέντα. Αντίθετα βρίσκουν εφαρµογές ως βιοκτόνα για την καταπολέµηση των µικροοργανισµών που αναπτύσσονται σε σωληνώσες νερού, ντεπόζιτα και πισίνες. Β) Χρυσός: Είναι η παλιότερη µέθοδος επιχρύσωσης και επιτυγχάνεται µε εµβάπτινση σε διαλύµατα µε την παρακάτω σύνθεση : Χλωριούχος χρυσός: 10 g/l Ανθρακικό κάλιο: 480 g/l Το διάλυµα βράζει για 2 ώρες και τα αντικείµενα εµβαπτίζονται όταν το διάλυµα είναι ακόµα θερµό. Πρόσφατα ανακαλύφθηκαν αρχαιολογικά ευρήµατα του πολιτισµού των Ίνκας κατασκευασµένα από επιχρυσωµένο χαλκό. Η επιχρύσωση ήταν τόσο τέλεια που έµοιαζε να έχει γίνει µε ηλεκτρόλυση. Στην πραγµατικότητα, ο χρυσός είχε διαλυτοποιηθεί σε διάλυµα που παρασκευαζόταν από νιτρικό κάλιο, χλωριούχο νάτριο και στυπτηρία (ένα θειικό άλας). Το χάλκινο αντικείµενο βυθιζόταν στο διάλυµα άλατος του χρυσού, ο οποίος µετατρεπόταν σε µεταλλικό χρυσό και κάλυπτε µε λεπτό στρώµα την επιφάνεια του χαλκού. Τέλος, το αντικείµενο ψηνόταν σε µέτρια θερµοκρασία, γύρω στους 700 C. Η όλη συνταγή είναι γνωστή χάρη στην εργασία της Αµερικανίδας χηµικού H. Lechtman. Ακόµα αντικείµενα που αποτελούνατι από χαλκό και από τα κράµατά του, µπορούν να επιχρυσωθούν µε εµβάπτινση τους σε θερµό διάλυµα που περιέχει : Πυροφωσφορικό κάλιο: 80 g/l Κυανιούχο κάλιο: 0,25 g/l Χλωριούχο χρυσό: 2 g/l Γ) Κασσίτερος: Η επικασσιτέρωση µε εµβάπτινση είναι πολύ διαδεδοµένη και πολλά µικροαντικείµενα (καρφίτσες, βίδες, κουµπιά κλπ) που αποτελούνται από ορείχαλκο, χαλκό ή χάλυβα όπως και όλα σχεδόν τα πιστόνια από κράµατα αλουµινίου που 9

10 χρησιµοποιούνται στις µηχανές εσωτερικής καύσης, επικασσιτερώνονται µε αυτόν τον τρόπο. Ο Θεόφραστος µνηµονεύει την επικασσιτέρωση, που γινόταν µε εµβάπτιση των αντικειµένων σε λιωµένο κασσίτερο. Οι δε γανωµατήδες του παλιού καιρού, οι καλαϊτζήδες, γάνωναν τα χαλκώµατα µε κασσίτερο για να µην έρχεται σε επαφή ο χαλκός µε τα τρόφιµα. Βέβαια, αν λάβουµε υπόψιν ότι το καλάι περιείχε σηµαντικές ποσότητες µολύβδου, το γάνωµα δεν ήταν και τόσο υγιεινός τρόπος προστασίας. Στις µέρες µας χρησιµοποιείται αποκλειστικά η ηλεκτρολυτική οδός για την κατασκευή αυτού του λευκού σιδήρου, του γνωστού τενεκέ και όταν το περιεχόµενο στις κανσέρβες είναι όξινο, η εσωτερική τους επιφάνεια καλύπτεται από ένα προστατευτικό στρώµα αδρανούς πολυµερούς υλικού. Τυπικά διαλύµατα επικασσιτέρωσης χαλύβδινων ή χάλκινων αντικειµένων µε εµβάπτιση είναι : Κορεσµένο διάλυµα διταρταρικού καλίου που περιέχει 3,75 έως 30 g/l ένυδρου χλωριούχου κασσιτέρου (SnCl 2.2H 2 O) Ένυδρο εναµµώνιο θειικό αργίλιο 20 31,5 g/l ( NH 4 Al(SO 4 ) 2.12H 2 O ) και ένυδρος χλωριούχος κασσίτερος 0,75 2,5 g/l Ένυδρος χλωριούχος κασσίτερος 15 g/l µε καυστικό νάτριο 18,75 g/l και κυανούχο νάτριο 7,5 g/l Σε όλα τα παραπάνω διαλύµατα η επικασσιτέρωση πραγµατοποιείται εν θερµώ. Για την επικασσιτέρωση των αλουµινένιων πιστονιών χρησιµοποιείται διάλυµα κασσιτερικού νατρίου περιεκτικότητας 45 g/l και θερµοκρασίας C, όπου τα πιστόνια εµβαπτίζονται για 3 5 min. Στην περίπτωση αυτή τα αποθέµατα έχουν πάχος µm. ) Νικέλιο: Η µοναδική περίπτωση όπoυ χρησιµοποιείται η µέθοδος εµβάπτισης είναι η επινικέλωση του χάλυβα. Μεγάλες ποσότητες νικελίου χρησιµοποιούνται στη χαλυβουργία, για την παραγωγή ανοξείδωτων κραµάτων, όπως είναι τα σύρµατα των ηλεκτρικών αντιστάσεων. Το χρησιµοποιούµενο διάλυµα έχει την εξής σύνθεση: Θειικό νικέλιο: 7,5 15 g/l Βορικό οξύ: 1,9 g/l 10

11 ph = 3 4 Θερµοκρασία = 70 C Εκτενέστερη αναφορά στο νικέλιο και τις επινικελώσεις που παρουσιάζουν µεγάλο ενδιαφέρον σήµερα γίνεται παρακάτω. Ε) Ψευδάργυρος: Ο ψευδάργυρος παρουσιάζει αρκετά χαµηλό δυναµικό (-0,76 V) και τα κύρια µέταλλα στα οποία µπορεί να αποτεθεί είναι το αργίλιο και το µαγνήσιο. Η ελληνική ονοµασία του µετάλλου υποδηλώνει κάποια οµοιότητα µε τον άργυρο, ωστόσο τα δυο µέταλλα έχουν λίγα κοινά σηµεία. Περισσότερες είναι οι διαφορές τους, όπως η αλλοίωση της επιφάνειας του ψευδαργύρου στην ατµόσφαιρα. Συγκεκριµένα, σε σύντοµο χρονικό διάστηµα δηµιουργείται ένα γκρίζο στρώµα ανθρακικού ψευδαργύρου, ο οποίος σχηµατίζεται σταδιακά καθώς το µέταλλο αντιδρά πρώτα µε το οξυγόνο και µετά µε το διοξείδιο του άνθρακα. Το στρώµα αυτό εµποδίζει τη διείσδυση του οξυγόνου σε βάθος καθιστώντας τον ψευδάργυρο υλικό κατάλληλο για την επικάλυψη της επιφάνειας των σιδερένιων αντικειµένων, που µε τον τρόπο αυτό προστατεύονται αποτελεσµατικά από την διάβρωση. Το διάλυµα εµβάπτισης είναι ισχυρά αλκαλικό και έχει ισχυρή συγκέντρωση σε ιόντα ψευδαργύρου. Ιβ. Εξ επαφής: Η µέθοδος αυτή ανακαλύφθηκε από τον H. Bessewer το 1831 και είναι κατάλληλη για επιµεταλλώσεις όπου το µέταλλο απόθεσης είναι λιγότερο ευγενές από το µέταλλο του υποστρώµατος. Στην περίπτωση αυτή, το προς επιµετάλλωση αντικείµενο, συνδέεται µε ένα µέταλλο χαµηλού δυναµικού, µε αποτέλεσµα το δυναµικό της συνολικής κατασκευής να γίνεται αρκετά αρνητικό και να επιτρέπει την αναγωγή και απόθεση λιγότερο ευγενών µετάλλων. Σε αντίθεση µε τις επιµεταλλώσεις µε εµβάπτιση όπου το µέταλλο της επιφάνειας διαλύεται και αντικαθίσταται από το αποτιθέµενο µέταλλο, εδώ το µέταλλο της επιφάνειας δεν διαλύεται. Το µέταλλο µε το οποίο έχει συνδεθεί το αντικείµενο είναι εκείνο το οποίο διαλύεται, ενώ καλύπτονται τόσο το αντικείµενο όσο και το θυσιαζόµενο µέταλλο. Οι επιµεταλλώσεις επαφής παρέχουν αποθέµατα µεγαλύτερου πάχους, σε µικρότερο χρόνο από τις επιµεταλλώσεις µε απλή εµβάπτιση. Το βασικό όµως πλεονέκτηµά τους είναι ότι, µε τον τρόπο αυτό, επιτυγχάνονται αποθέσεις που είναι αδύνατες µε την προηγούµενη µέθοδο. 11

12 Η θέση και η επιφάνεια του µετάλλου που συνδέεται µε το προς επιµετάλλωση αντικείµενο καθορίζουν την κατανοµή και το πάχος του αποθέµατος. Η απόθεση του µετάλλου στο αντικείµενο σταµατά όταν το µέταλλο «επαφής» καλυφθεί τελείως από το αποτιθέµενο µέταλλο. Αν το απόθεµα στο θυσιαζόµενο µέταλλο είναι πορώδες, τότε η απόθεση διαρκεί περισσότερο, αλλά η επιφάνεια που λαµβάνεται δεν είναι λεία. Με τη µέθοδο αυτή αποτίθενται µέταλλα όπως ο χαλκός, ο χρυσός, ο ψευδάργυρος και ο κασσίτερος. Η πλέον ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι αυτή της επικασσιτέρωσης όπου, εάν στα συνηθισµένα διαλύµατα εµβάπτισης χρησιµοποιηθεί ως θυσιαζόµενο µέταλλο το αργίλιο ή το µαγνήσιο, η απόθεση είναι γρηγορότερη και το πάχος του αποθέµατος µεγαλύτερο. ΙΙ. Μη καταλυτική αναγωγή: Πρόκειται για επιµεταλλώσεις όπου το µεταλλικό στρώµα προκύπτει κατά την αναγωγή µεταλλικών ιόντων µε την προσθήκη στο λουτρό αναγωγικών ενώσεων. Οι συνθήκες στις οποίες λαµβάνει χώρα η αντίδραση αναγωγής των µεταλλικών ιόντων του διαλύµατος καθορίζουν και τη µορφή του παραγόµενου µετάλλου. Όταν στο διάλυµα προστίθενται ισχυρά αναγωγικά µέσα, η αντίδραση είναι πολύ γρήγορη και σχηµατίζονται πορώδη αποθέµατα, που το χρώµα τους (γκρίζο, καφέ ή µαύρο) εξαρτάται από το είδος του µετάλλου και το µέγεθος των σχηµατιζόµενων σωµατιδίων. Όταν η αντίδραση γίνεται µε αργό ρυθµό, το µέταλλο αποτίθεται σχηµατίζοντας ένα λεπτό στρώµα σε όλες τις επιφάνειες που έρχονται σε επαφή µε το διάλυµα. Μόλις το πάχος του σχηµατιζόµενου στρώµατος φθάσει σε ορισµένη τιµή, το µέταλλο παύει να αποτίθεται και απλά καταβυθίζεται. Η µέθοδος αυτή χρησιµοποιείται κυρίως για την απόθεση λεπτού στρώµατος µεταλλικού αργύρου σε γυαλί (καθρέπτες) και αργύρου ή χαλκού σε µη αγώγιµα υλικά. Α) Απόθεση αργύρου: Η ισχυρή λάµψη του αργύρου, δηλαδή η αποτελεσµατική ανάκλαση του φωτός, τον καθιστά κατάλληλο για την επαργύρωση του γυαλιού, στην καθρεπτοποιία. Για να κατασκευαστεί ένας καθρέπτης, ο άργυρος αποτίθεται στην επιφάνεια του γυαλιού µε µια χηµική αντίδραση, κατά την οποία το µόνο υδατοδιαλυτό του άλας, ο νιτρικός άργυρος, υφίσταται την επίδραση φορµαλδεΰδης, ή κάποιου άλλου κατάλληλου αναγωγικού. Για να επιτευχθεί η άριστη ποιότητα, ο Γερµανός Justuw Liebig χρειάστηκε να πειραµατίζεται επί πολλά χρόνια. Τα γυάλινα δοχεία Dewar, γνωστότερα ως «θερµός», έχουν επίσης επαργυρωµένα τοιχώµατα, και µάλιστα διπλά, µεταξύ των οποίων 12

13 δηµιουργείται κενό, που ως µονωτικό εµποδίζει την ανταλλαγή θερµότητας µε το περιβάλλον. Οι σύγχρονες τεχνικές χηµικής απόθεσης αργύρου χρησιµοποιούν αναγωγικά µέσα παρουσία περίσσειας αµµωνίας, έτσι ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα σχηµατισµού του εκρηκτικού αργύρου και η επαργύρωση επιτυγχάνεται ψεκάζοντας την επιφάνεια µε µίγµα δυο διαλυµάτων σε ίσες ποσότητες. 1) Νιτρικός άργυρος: 9,75 g/l Αµµωνία ( ως διάλυµα 28% NH 4 OH ): 4,43 g/l 2) Θειική ή νιτρική υδραζίνη : 19,2 g/l Καυστικό νάτριο ή κάλιο: 4,8 g/l Η ταχύτητα της αναγωγής µειώνεται αν στο δεύτερο διάλυµα δεν περιέχεται καυστικό νάτριο ή κάλιο και αν αυξηθεί η περιεκτικότητα του πρώτου σε αµµωνία. Βέβαια για να βελτιωθεί η ποιότητα του αποθέµατος, να αυξηθεί το πάχος του και να επιταχυνθεί η απόθεση, η επιφάνεια µπορεί να «ευαισθητοποιηθεί» µε τη χρήση κατάλληλων ουσιών πριν την απόθεση και συγκεκριµένα µε τη διαβροχή της από διάλυµα που περιέχει χλωριούχο κασσίτερο. Β) Απόθεση χαλκού: Στην αρχαιότητα, οι καθρέπτες κατασκευάζονταν από χαλκό, καλά στιλβωµένο, ώστε να ανακλούν το φως αποτελεσµατικά. Ωστόσο ο χαλκός δεν παραµένει αναλλοίωτος µε το χρόνο. Σιγά, σιγά αντιδρά µε το οξυγόνο της ατµόσφαιρας σχηµατίζοντας ένα οξείδιο το οποίο κατόπιν προσλαµβάνει διοξείδιο του άνθρακα και µετατρέπεται σε ένα πράσινο άλας, την πατίνα των χάλκινων αντικειµένων(verdigris) που τους δίνει πρόσθετη αισθητική αξία. Πριν την απόθεση χαλκού ενδείκνυται η πλήση της επιφάνειας µε απιονισµένο νερό και η διαβροχή της µε ασθενές διάλυµα ( < 0,001% κ.β ) χλωριούχου χρυσού. Λεπτά στρώµατα χαλκού αποτίθενται µε αναγωγή, µε τη χρήση ψεκαστήρων όπου αναµιγνύονται διαλύµατα όπως : 1) Ένυδρος θειικός χαλκός: 35,3 g/l Πυκνό θειικό οξύ: 50,3 g/l 2) Υποσφορώδες νάτριο (NaH 2 PO 2 ): 502,5 g/l ή ένυδρο θειώδες νάτριο (Na 2 S 2 O 4.2H 2 O ): 102 g/l Λίγο πριν την απόθεση αναµιγνύονται 2 µέρη του πρώτου διαλύµατος και 1 µέρος του δεύτερου στους 80 C. 13

14 . Αυτό-καταλυόµενες χηµικές επιµεταλλώσεις Οι µέθοδοι αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η αντίδραση αναγωγής που λαµβάνει χώρα καταλύεται (επιταχύνεται) από το µέταλλο ή το κράµα που αποτίθεται. Άρα διατηρώντας την τροφοδοσία των µεταλλοϊόντων και του αναγωγικού µέσου, συνεχίζονται και οι αντιδράσεις οι οποίες λαµβάνουν χώρα µόνο στην επιφάνεια. Τα αποθέµατα που λαµβάνονται παρουσιάζουν αρκετά πλεονεκτήµατα: καλύπτουν οµοιόµορφα το αντικείµενο ανεξάρτητα από το σχήµα του, είναι συµπαγή και χωρίς πόρους. Συγκρίνοντας τη µε τη µη καταλυτική αναγωγή, υπερτερεί στα εξής σηµεία : Η απόθεση δε σταµατά αµέσως µόλις το αντικείµενο καλυφθεί από το αποτιθέµενο µέταλλο. Τα µεταλλικά ιόντα του διαλύµατος παύουν να ανάγονται µόλις σταµατήσει η απόθεση στο αντικείµενο. Επιτυγχάνεται απόθεση µόνο στο προς επιµετάλλωση αντικείµενο και όχι σε όλες τις επιφάνειες που είναι σε επαφή µε το λουτρό. Παρακάτω περιγράφονται οι κυριότερες εφαρµογές των επιµεταλλώσεων αυτού του είδους: Α) Αρσενικό: Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν δυο θειούχα ορυκτά του αρσενικού µε την ονοµασία σανδαράχη, η κόκκινη (realgar) και η κίτρινη (auripigmentum). Τα ορυκτά αυτά χρησιµοποιήθηκαν στην αρχαιότητα ως πιγµέντα, ιδίως για να βάφουν τις µεταλλικές επιφάνειες «χρυσές». Αργότερα δυο άλλα άλατα του αρσενικού µε χαλκό, τα οποία είχαν λαµπερό πράσινο χρώµα, γνώρισαν µέρες δόξας, ακόµα και σε ζαχαρωτά. Τα χρώµατα αυτά χρησιµοποιούνταν στις χάρτινες ταπετσαρίες των τοίχων και υπό την επίδραση µικροοργανισµών, µετατρέπονταν σταδιακά στην πτητική αρσίνη, που ασκούσε µόνιµα επιβλαβή επίδραση σε όσους κατοικούσαν σε δωµάτια µε πράσινη ταπετσαρία. Παρόλο που οι αποθέσεις αρσενικού µέσω καταλυτικής αναγωγής δεν χρησιµοποιούνται ευρέως στη βιοµηχανία, είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθεί το διάλυµα µε την ακόλουθη σύνθεση: Θειικός ψευδάργυρος: 30g/l Τριοξείδιο του αρσενικού: 30g/l Κιτρικό νάτριο: 60g/l 14

15 Κυανιούχο νάτριο: 60g/l Υδροξείδιο του νατρίου: 7,5 g/l Υδροξείδιο του αµµωνίου: 60 g/l Υποσφορώδες νάτριο: 60 g/l P H: 11,5 Θερµοκρασία: C Β) Νικέλιο: Το νικέλιο είναι ένα µέταλλο λαµπερό, σκληρό και µε µαγνητικές ιδιότητες. Επειδή δεν προσβάλλεται από τον αέρα και από πολλά άλλα αντιδραστήρια, χρησιµεύει σε επινικελώσεις, καθώς προστατεύει και βελτιώνει την εµφάνιση των µεταλλικών επιφανειών. Αξίζει να σηµειωθεί ότι µπορούν να επινικελωθούν και επιφάνειες υλικών από πλαστικό, εφόσον έχουν προηγουµένως υποστεί µια ειδική κατεργασία που τις καθιστά ηλεκτρικά αγώγιµες. Επινικελωµένα αντικείµενα Υπάρχει πληθώρα µεθόδων που χρησιµοποιούνται για την προετοιµασία των επιφανειών πριν τη µη ηλεκτρολυτική επινικέλωση. Προφανώς, όσο πιο καθαρή και λεία είναι η επιφάνεια, τόσο καλύτερη είναι και η ποιότητα του λαµβανόµενου αποθέµατος. Οι πιο διαδεδοµένες προκατεργασίες είναι: Καθαρισµός µε αµµοβολή που χρησιµοποιείται για την εξάλειψη µεγάλων ποσοτήτων σκουριάς, προϊόντων διάβρωσης και καλαµίνας. 15

16 Καθαρισµός µε εµποτισµό για την αποµάκρυνση των εναποµεινάντων λιπαρών ουσιών. Καθαρισµός µε ηλεκτρικό ρεύµα κατά την οποία αποµακρύνονται λιπαρές ουσίες που βρίσκονται παγιδευµένες κάτω από την επιφάνεια. Καθαρισµός µε βύθιση σε οξύ για αποµάκρυνση οξειδίων, που θα πρέπει να ακολουθείται από αλκαλικό βήµα. Ειδικά στην περίπτωση που το αντικείµενο αποτελείται από µέταλλα ευγενέστερα από το νικέλιο είναι απαραίτητο ένα στάδιο ενεργοποίησης έτσι ώστε να αρχίσει η αντίδραση της αναγωγής. Αυτό επιτυγχάνεται µε την ηλεκτρολυτική απόθεση λεπτού στρώµατος νικελίου ή µε τη σύνδεσή του µε κάποιο λιγότερο ευγενές µέταλλο και την ταυτόχρονη εµβάπτισή του στο διάλυµα. Πολλές εφαρµογές βρίσκουν ακόµα τα κράµατα του µε το χαλκό. Απ ότι φαίνεται ένα κράµα αλουµινίου νικελίου θα αποτελέσει στο όχι µακρινό µέλλον το ιδανικό υλικό για την κατασκευή κινητήρων. Το πλεονέκτηµά του είναι ότι όσο αυξάνεται η θερµοκρασία τόσο αυξάνεται η αντοχή του. Σε κανονική θερµοκρασία έχει αντοχή εξαπλάσια από τον ανοξείδωτο χάλυβα, αλλά στους 800 C η αντοχή του διπλασιάζεται. Χάρη στις µοναδικές ιδιότητές του νικελίου, η επινικέλωση παρουσιάζει τα εξής πλεονεκτήµατα ως µέθοδος: Οι αποθέσεις είναι λιγότερο πορώδεις και παρέχουν έτσι καλύτερη προστασία διάβρωσης στα υποστρώµατα χάλυβα, ανώτερη από αυτή του ηλεκτρολυτικής επινικέλωσης και του σκληρού χρωµίου Οι αποθέσεις παρουσιάζουν άψογη οµοιοµορφία ακόµα και σε πολύπλοκα ως προς τη µορφή αντικείµενα. Ελέγχεται µε µεγαλύτερη ακρίβεια το πάχος του επιστρώµατος σε σχέση µε αυτό της ηλεκτρολυτικής επινικέλωσης. Η παρουσία του φωσφόρου στο απόθεµα του προσδίδει µεγαλύτερη αντοχή στην διάβρωση. Τα επιστρώµατα είναι σκληρά και η ιδιότητα τους αυτή αυξάνεται µε θερµική κατεργασία πλησιάζοντας τη σκληρότητα του χρωµίου. Τα επιστρώµατα παρουσιάζουν άριστη αντοχή σε αλατόνερο, θαλασσινό νερό, φυσικό νερό, συµπιεσµένο ατµό, σε περιβάλλον χηµικής επεξεργασίας και σε 16

17 ατµοσφαιρικό περιβάλλον. Επίσης, είναι αρκετά ανθεκτικά σε διάβρωση σε περιβάλλον διαλύµατος αµµωνίας, οργανικών και αναγωγικών οξέων. Ωστόσο, από τα σηµαντικότερα µειονεκτήµατά ης είναι ότι τα αποθέµατα είναι δύσκαµπτα και εύθραυστα, ενώ το κόστος ξεπερνά αυτό των ηλεκτρολυτικών επινικελώσεων. Προφανώς, λοιπόν η επινικέλωση βρίσκει εκτενείς εφαρµογές σε διάφορους τοµείς. Μερικοί από τους προεξέχοντες τοµείς των εφαρµογών της είναι: 1. Πετρέλαιο & Αέριο: Τµήµατα βαλβίδων, όπως οι σφαίρες, Πύλες, Βουλώµατα κ.λ.π... Και άλλα συστατικά όπως οι αντλίες, στις τοποθετήσεις σωληνώσεων, συσκευαστές, βαρέλια κ.λ.π Χηµική επεξεργασία: Εναλλάκτες θερµότητας, Μονάδες φίλτρων, στροφεία αντλιών, λεπίδες ανάµειξης κ.λπ Πλαστικά: Χρησιµοποιείται στην έγχυση και τη φυσητή σχηµατοποίηση των τµηµάτων πλαστικών, εξωθητές, κύλινδροι µηχανών κ.λπ Κλωστοϋφαντουργικό προϊόν: Κύλινδροι εκτύπωσης, µέρη µηχανών, κ.λπ Αυτοκίνητο: Απορροφητές κραδασµών, εργαλεία, κύλινδροι, έµβολα φρένων κ.λπ Αεροπορία & αεροδιαστηµική: Τµήµατα δορυφόρων και πυραύλων, έµβολα, τµήµατα βαλβίδων κ.λπ Τρόφιµα & φαρµακευτικά είδη: φόρµες σοκολατών, τµήµατα µηχανηµάτων επεξεργασίας τροφίµων κ.λπ... 17

18 Βιοµηχανικές εγκαταστάσεις για επικαλύψεις νικελίου Η αναγωγή των ιόντων νικελίου από τα υποφωσφορώδη ιόντα(η 2 ΡΟ - 2 ) λαµβάνει χώρα σε υδατικά διαλύµατα µε ph µικρότερο από 6 και σε υψηλές θερµοκρασίες. Τα αποθέµατα είναι µικροκρυσταλλικά κράµατα νικελίου(85 97%) και φωσφόρου(3 15%). Η ταχύτητα της απόθεσης αυξάνεται µε την αύξηση της θερµοκρασίας, της συγκέντρωσης των υποφωσφορωδών ιόντων και την αύξηση του ph του διαλύµατος. Καθώς όµως ταυτόχρονα µειώνεται η σταθερότητα του διαλύµατος, επιλέγονται συνθήκες που να συνδυάζουν ικανοποιητική ταχύτητα απόθεσης µε τη µέγιστη δυνατή σταθερότητα. Τυπικά τα συστατικά ενός διαλύµατος µη ηλεκτρολυτικής επινικέλωσης είναι: Μια πηγή ιόντων νικελίου: Η προτεινόµενη πηγή κατιόντων νικελίου είναι το θειικό νικέλιο το οποίο δεν υστερεί σε ποιότητα αποθέµατος καθόλου από το οξικό νικέλιο και µάλιστα είναι και οικονοµικότερο. Η ιδανική ωστόσο πηγή είναι το άλας του νικελίου µε υποφωσφορώδες οξύ.η χρήση του υποφωσφορώδους νικελίου εξαλείφει την αναγκαιότητα προσθήκης θειικών ιόντων και διατηρεί στο ελάχιστο τον σχηµατισµό αλκαλικών ιόντων ενώ παράλληλα, ανανεώνει τα αντιδρώντα που καταναλώνονται κατά την απόθεση του µετάλλου. Ένας αναγωγικός παράγοντας: Η αναγωγή του νικελίου είναι αποτέλεσµα της καταλυτικής αφυδρογόνωσης του αναγωγικού παράγοντα. Σ αυτό συντελεί η δοµή 18

19 των αναγωγικών που διαθέτουν 2 ή περισσότεραενεργά υδρογόνα. Τα πιο εύχρηστα αναγωγικά στην περίπτωση του νικελίου είναι : Υποφωσφορώδες νάτριο NaH 2 PO 2 H 2 O Βοροϋδρίδιο του νατρίου NaBH 4 ιµεθυλο αµινο βοράνιο (CH 3 ) 2 NHBH 3 Υδραζίνη H 2 NNH 2 Κατάλληλοι συµπλοκοποιητές: Τα πρόσθετα που αναφέρονται ως συµπλοκοποιητές στα διαλύµατα της χηµικής επινικέλωσης επιτελούν τρεις βασικές λειτουργίες: 1. Ασκούν ρυθµιστική δράση που εµποδίζει τη γρήγορη µείωση του ph του διαλύµατος. 2. Εµποδίζουν τον σχηµατισµό αλάτων νικελίου. 3. Μειώνουν την συγκέντρωση των ελεύθερων ιόντων νικελίου. Οι ευρύτερα χρησιµοποιούµενοι συµπλοκοποιητές αναγράφονται στον πίνακα που ακολουθεί: Οξικό οξύ Προπιονικό οξύ Σουξινικό οξύ Υδροξυοξικό οξύ Α-υδροξυ-προπιονικό οξύ Αµινοοξικό οξύ CH 3 COOH CH 3 CH 2 COOH HOOCCH 2 CH 2 COOH HOCH 2 COOH CH 3 CH(OH)COOH NH 2 CH 2 COOH Αιθυλενοδιαµίνη H 2 NCH 2 CH 2 NH 2 Β-αµινο-προπιονικό οξύ NH 2 CH 2 CH 2 COOH Μαλονικό οξύ HOOCCH 2 COOH Πυροφωσφορικό οξύ H 2 O 3 POPO 3 H 2 Μαλικό οξύ HOOCCH 2 CH(OH)COOH Κιτρικό οξύ HOOCCH 2 (OH)C(COOH)COOH Σταθεροποιητές - αναστολείς: Ένα διάλυµα µη ηλεκτρολυτικής επινικέλωσης µπορεί να χρησιµοποιηθεί υπό οµαλές συνθήκες λειτουργίας χωρίς την προσθήκη 19

20 σταθεροποιητών, µπορεί όµως να αποσυντεθεί αυθόρµητα οποιαδήποτε στιγµή. Η αποσύνθεση του λουτρού συνήθως έπεται της αύξησης της ποσότητας του εκλυόµενου αερίου υδρογόνου και της εµφάνισης λεπτόκοκκου µαύρου ιζήµατος στο κυρίως διάλυµα, που αποτελείται από σωµατίδια νικελίου, φωσφόρου ή βορίδια, ανάλογα µε τον αναγωγικό παράγοντα που χρησιµοποιείται. Οι σταθεροποιητές µπορούν να εµποδίσουν την οµογενή αντίδραση που οδηγεί στην αποσύνθεση του λουτρού αρκεί η επιλογή και η χρήση τους να µην αναστέλλεται µέσω της αλληλεπίδρασής τους µε άλλο πρόσθετο που υπάρχει στο διάλυµα. Ακόµα κρίσιµη θεωρείται και η συγκέντρωσή τους, η οποία εξαρτάται από την τάξη δοµής τους και συχνά υπολογίζεται µέσω της γραφικής παράστασης του δυναµικού απόθεσης Οι πιο αποδοτικοί σταθεροποιητές µπορούν να χωριστούν στις ακόλουθες τάξεις: 1. Συστατικά µε στοιχείια της οµάδας VI: S, Se, Te 2. Συστατικά που περιέχουν οξυγόνο: AsO - 2,IO , MoO 4 3. κατιόντα βαρέων µετάλλων: Sn +2, Pb +2, Hg +, Sb Ακόρεστα οργανικά οξέα: Μαλεϊκό, ιτακονικό Ενέργεια: Οι καταλυτικές αντιδράσεις όπως η µη ηλεκτρολυτική επινικέλωση, απαιτούν ενέργεια προκειµένου να διεξαχθούν. Η ενέργεια αυτή παρέχεται µε την µορφή θερµότητας. Η θερµοκρασία αποτελεί το µέτρο του ενεργειακού περιεχοµένου του λουτρού. Η ποσότητα της ενέργειας που απαιτείται από το σύστηµα ή προστίθεται σ αυτό, είναι από τους πιο σηµαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την κινητική και τον ρυθµό της αντίδρασης απόθεσης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα έξυπνο κράµα του νικελίου µε το τιτάνιο, το Nitinol. Οι ιδιότητές του ανακοινώθηκαν για πρώτη φορά το 1961, µε ένα θεατρικό πράγµατι τρόπο. Σε κάποια επιστηµονική συγκέντρωση, ο οµιλητής έδωσε να κυκλοφορήσει από χέρι σε χέρι ένα κοµµάτι σύρµα, το οποίο οι παρευρισκόµενοι έπρεπε να διπλώσουν επανειληµµένα και να το µετατρέψουν σε κουβάρι. Στη συνέχεια ο εφευρέτης του νέου κράµατος, το ζέστανε µε τον αναπτήρα του και προς γενική κατάπληξη το σύρµα ξαναπήρε την αρχική του µορφή. Από τότε το κράµα αυτό µε τη µνήµη, βρίσκει πολλές εφαρµογές σε τοµείς υψηλής τεχνολογίας και ιατρικές µικροσυσκευές. 20

21 Γ) Κοβάλτιο: Το κοβάλτιο παρουσιάζει οµοιότητες µε τον σίδερο και το νικέλιο, αλλά οι εφαρµογές του είναι πιο περιορισµένες. Περισσότερο χρήσιµες ιδιότητες του κοβαλτίου είναι οι µαγνητικές που το καθιστούν απαραίτητο συστατικό στα κράµατα των ισχυρών µαγνητών. Μια οµάδα κραµάτων πλούσιων σε κοβάλτιο, µαζί µε χρώµιο και βολφράµιο, ονοµάζονται συλλογικά στελλίτες και χαρακτηρίζονται από µεγάλη σκληρότητα και ανθεκτικότητα στη διάβρωση, ακόµα και σε υψηλές θερµοκρασίες. Η απόθεση κοβαλτίου µε καταλυτική αναγωγή είναι ανάλογη της καταλυτικής επινικέλωσης. Τα ιόντα κοβαλτίου ανάγονται στα διαλύµατά τους µε την προσθήκη υποφοσφωρωδών ιόντων, µόνο που στην περίπτωση αυτή, η αντίδραση λαµβάνει χώρα σε αλκαλικό περιβάλλον. Ταυτόχρονα µε το κοβάλτιο αποτίθεται και µικρή ποσότητα φωσφόρου, οπότε οι επιφάνειες καλύπτονται µε ένα µικροκρυσταλλικό κράµα κοβαλτίου φωσφόρου, µε ιδιότητες αντίστοιχες του κράµατος νικελίου φωσφόρου. Η απόδοση της αντίδρασης φτάνει το 66% και εµφανίζεται σηµαντικά µεγαλύτερη από την απόδοση της αναγωγής του νικελίου που υπολογίζεται ότι είναι περίπου ίση µε 33%. Οι συγκεντρώσεις των συστατικών του λουτρού διατηρούνται σε χαµηλά επίπεδα, ενώ είναι απαραίτητη η παρουσία συµπλοκοποιητικών ουσιών έτσι ώστε να αποφεύγεται η καταβύθιση υδροξειδίου του κοβαλτίου ή των βασικών αλάτων του. Συµπλοκοποιητική δράση εµφανίζουν ορισµένα υδροξυκαρβοξυλικά ανιόντα: στις επικαλύψεις κοβαλτίου χρησιµοποιούνται κυρίως τα κιτρικά ανιόντα, τα οποία βελτιώνουν την εµφάνιση του αποθέµατος. εν συνιστώνται ανιόντα µε ανάλογη δράση, όπως τα ταρταρικά, τα οποία παρέχουν γκρίζα και θαµπά αποθέµατα ή τα οξικά, γλυκονικά ή σαλικυκλικά τα οποία µειώνουν σηµαντικά την ταχύτητα της απόθεσης. Στο λουτρό προστίθενται επίσης και ενώσεις που επιταχύνουν το ρυθµό της αντίδρασης. Ως επιταχυντές, χρησιµοποιούνται οι ενώσεις που αναφέρθηκαν στην αναγωγή νικελίου. Ακολουθεί η περιγραφή της σύνθεσης 2 λουτρών που χρησιµοποιούνται στην καταλυτική επικοβαλτίωση. ΛΟΥΤΡΑ Α Β Χλωριούχο κοβάλτιο (CoC l2.6h 2 O) 30 g/l 30 g/l Υποσφορώδες νάτριο (NaH 2 PO 2.H 2 O) 20 g/l 10 g/l 21

22 Κιτρικό νάτριο (Na 3 C 6 H 5 O 7.5H 2 O) 35 g/l 100 g/l Χλωριούχο αµµώνιο (NH 4 Cl) 50 g/l 50 g/l PH (ρυθµίζεται µε αµµωνία) Θερµοκρασία ( C) Ταχύτητα απόθεσης (µm/hr) 15,2 5,1 Εµφάνιση αποθέµατος Θαµπό Θαµπό Το λουτρό Β παρέχει αποθέσεις µε καλύτερα φυσικά χαρακτηριστικά αλλά η αναγωγή του κοβαλτίου αργεί να ξεκινήσει. Στην περίπτωση αυτή τα αντικείµενα βυθίζονται πρώτα στο Α. ) Χαλκός: Στον Όµηρο, ο χαλκός εµφανίζεται πολύ συχνά και η ονοµασία του είναι συνώνυµη µε τα όπλα και τον θάνατο. Επίσης από την εποχή εκείνη χρονολογείται η επένδυση των υφάλων των πλοίων µε φύλλο χαλκού, για την προστασία απ το σάπισµα. Επένδυση µε φύλλο χαλκού έφεραν παλιότερα τα βρετανικά πλοία, για την προστασία τους από όστρακα, που έχουν τη συνήθεια να προσκολλώνται στα ύφαλα των πλοίων. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε µειωµένη ταχύτητα πλεύσης και αυξηµένη κατανάλωση καυσίµων. Τη θέση τους έρχεται να πάρει ένα νέο πολυµερές µε ιόντα χαλκού, τα οποία απελευθερώνονται στο περιβάλλον µε βραδείς ρυθµούς, αποτρέποντας για µεγάλο χρονικό διάστηµα τέτοιου είδους προσκολλήσεις. Η καταλυτική επιχάλκωση εφαρµόζεται τα τελευταία χρόνια στα τυπωµένα κυκλώµατα, µια τεχνολογία η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι έρευνες έχουν ως κύριες κατευθύνσεις την αύξηση της σταθερότητας των λουτρών και την απόθεση περισσότερο εύκαµπτων στρωµάτων χαλκού σε µεγαλύτερα πάχη. 22

23 Επιχαλκωµένα τµήµατα ηλεκτρονικού κυκλώµατος (αριστερά) και Ε300 systems εγκατάσταση για την επιχάλκωση στην βιοµηχανία ηλεκτρονικών (δεξιά) Η αντίδραση στην οποία στηρίζεται η καταλυτική επιχάλκωση είναι η αναγωγή των ιόντων χαλκού σε αλκαλικό περιβάλλον από την φορµαλδεΰδη. Ο µεταλλικός χαλκός αποτίθεται στην επιφάνεια των αντικειµένων και καταλύει την αναγωγή. Τα κυριότερα συστατικά που πρέπει να περιέχει ένα λουτρό χηµικής επιχάλκωσης είναι : Ιόντα χαλκού: κυρίως χρησιµοποιείται ο ένυδρος θειικός χαλκός που είναι φθηνός και τα θειικά ιόντα δεν προκαλούν προβλήµατα στην επιχάλκωση. Συµπλοκοποιητές των ιόντων χαλκού: επειδή η αναγωγή λαµβάνει χώρα σε αλκαλικό περιβάλλον, τα ιόντα χαλκού συµπλοκοποιούνται µε την προσθήκη ορισµένων ενώσεων και έτσι αποφεύγεται η καταβύθισή τους ως υδροξείδιο του χαλκού. Σαν συµπλοκοποιητικά µέσα χρησιµοποιούνται κυρίως το άλας Rochelle ή το EDTA. Ο συνδυασµός των 2 αυτών ενώσεων φαίνεται ότι εκτός από τη δηµιουργία συµπλόκων αυξάνει και την ταχύτητα της αντίδρασης. Ακόµα σε µικρότερη κλίµακα χρησιµοποιούνται τα: κυανιιούχα άλατα, αµµωνία, ανθρακικά άλατα και τριαιθανολαµίνη. Αναγωγικό µέσο: το καλύτερο µέσο για την αναγωγή του χαλκού είναι η φορµαλδεΰδη. Η αναγωγική της δράση αυξάνεται µε την αύξηση του ph του διαλύµατος ταυτόχρονα όµως µειώνεται η σταθερότητά του. Συχνή είναι επίσης και 23

24 η χρήση ενός στερεού πολυµερούς της φορµαλδεΰδης, της παραφορµαλδεΰδης ( HO(CH 2 O)nH µε n=8 100 ) η οποία υπάρχει στο εµπόριο σε πολύ καθαρή µορφή. Άλλα αναγωγικά µέσα που µπορεί να χρησιµοποιηθούν είναι τα υδατοδιαλυτά και σταθερά υδρίβια του βορίου, σε συνδυασµό µε συµπλοκοποιητές, όπως το ΕDTA και τα κυανιούχα άλατα. Ρυθµιστικά για το ph του διαλύµατος: Η αναγωγή του χαλκού γίνεται σε αλκαλικό περιβάλλον. Όταν χρησιµοποιείται φορµαλδεΰδη, το ph του διαλύµατος πρέπει να κυµαίνεται (12,5< ph<13,5), οπότε το λουτρό είναι αρκετά σταθερό ενώ επιτυγχάνονται ταχύτητες αποθέσεων τουλάχιστον 1µm/hr. Καθώς προχωρά η αναγωγή, το ph του διαλύµατος µειώνεται και απαιτείται εκ νέου ρύθµιση. Το λουτρό διατηρείται περισσότερο αν οξινισθεί όσο δεν χρησιµοποιείται. Μόλις πρόκειται να επαναχρησιµοποιηθεί, το ph ρυθµίζεται πάλι µε καυστικό νάτριο και διηθείται για την αποµάκρυνση των µεταλλικών σωµατιδίων που τυχόν υπάρχει. Σταθεροποιητές: Γενικά οι συνθήκες που ευνοούν την αναγωγή και κατά συνέπεια αυξάνουν την ταχύτητα απόθεσης χαλκού, µειώνουν τη σταθερότητα του λουτρού. Η σταθερότητα αυξάνεται µε διήθηση του διαλύµατος ανά τακτά χρονικά διαστήµατα. Η συνεχής διήθηση πρέπει να αποφεύγεται, αφού τα αιωρούµενα σωµατίδια παραµένουν σε επαφή µε το διάλυµα. Επίσης είναι δυνατόν να χρησιµοποιηθούν ως πρόσθετα διάφορα οργανικά πολυµερή, όπως π.χ η 2- µερκαπτο-βενζοθειαζόλη. Η συγκέντρωση των πρόσθετων αυτών πρέπει να είναι αρκετά χαµηλή (0,003%), γιατί διαφορετικά µειώνεται η ταχύτητα απόθεσης. Άλλες ενώσεις µε σταθεροποιητική δράση είναι οι διαλυτές ακόρεστες αλκοόλες, η µεθανόλη (συγκέντρωση 10 70%), και η θειουρία (0,05 0,1mg/l). Άλλα πρόσθετα: Ένα σηµαντικό πρόβληµα που παρουσιάζεται κατά την καταλυτική επιχάλκωση (ιδιαίτερα όταν τα αποθέµατα έχουν µεγάλα πάχη), είναι η δέσµευση υδρογόνου στο απόθεµα του χαλκού, η οποία αυξάνει την ευθραυστότητα των αποθέσεων. Έχει παρατηρηθεί ότι η παρουσία ορισµένων ενώσεων στο λουτρό, αυξάνει την αντοχή των αποτιθέµενων στρωµάτων χαλκού. Παραδείγµατα τέτοιων προσθέτων είναι τα κυανιούχα άλατα, οι πολυσιλοκόνες και ενώσεις του πυριτίου όπως το µεθυλοδιχλωροσιλάνιο. 24

25 E. Επεξεργασία επιφανειών Προκατεργασία επιφάνειας:προκειµένου για µια σωστή, αποδοτική και ανθεκτική επιµετάλλωση µιας επιφάνειας, η επιφάνεια αυτή οφείλει να καθαριστεί και να προετοιµαστεί. Επίσης, η επιφάνεια µπορεί να ευαισθητοποιηθεί µε τη χρήση κατάλληλων ουσιών, οι οποίες βελτιώνουν την ποιότητα του αποθέµατος, επιταχύνουν την απόθεση και αυξάνουν το πάχος του αποθέµατος. Η πιο συνηθισµένη τεχνική ευαισθητοποίησης είναι η διαβροχή της επιφάνειας µε διάλυµα που περιέχει ιόντα κάποιου µετάλλου συνήθως κασσιτέρου ή κάποιου ευγενούς µετάλλου. Γενικότερα, οι (µη ηλεκτρολυτικές) επιµεταλλώσεις έχουν τη δυνατότητα εφαρµογής σε πλήθος επιφανειών, µεταλλικών ή µη, των οποίων οι σύσταση και οι ιδιότητες διαφέρουν. Έτσι, είναι αδύνατη η επιλογή ενός µοναδικού και γενικού τρόπου προετοιµασίας της επιφάνειας των προς επιµετάλλωση υποστρωµάτων. Χηµική και µηχανική προκατεργασία Ωστόσο, παρακάτω αναλύουµε µια χαρακτηριστική µέθοδο για την επεξεργασία µεταλλικών επιφανειών. Στίλβωση: Η κατεργασία που ακολουθεί τη λείανση µιας µεταλλικής επιφάνειας. 25

26 i.μηχανική στίλβωση: Με τη µηχανική λείανση αποµακρύνεται µε τριβή µια επαρκής ποσότητα µετάλλου και έτσι πραγµατοποιείται µια προκαταρκτική εξοµάλυνση της επιφάνειας. Στη συνέχεια, µπορούν να εφαρµοστούν πιο ειδικές µέθοδοι φινιρίσµατος. Η στίλβωση, που ακολουθεί τη λείανση, στιλβώνει την επιφάνεια και βελτιώνει την εµφάνιση της, αποµακρύνοντας πολύ µικρότερη ποσότητα µετάλλου από την επιφάνεια σε σύγκριση µε τις κατεργασίες που προηγούνται αυτής. Ο πιο συνηθισµένος τρόπος µηχανικής στίλβωσης είναι η χρήση τροχών ή ιµάντων στην επιφάνεια των οποίων βρίσκονται προσκολληµένοι κόκκοι λειαντικών µέσων. Οι τροχοί είναι κατασκευασµένοι από µουσελίνα, καναβάτσο, κετσέ ή δέρµα. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές τροχών µε διαφορετικό βαθµό ελαστικότητας. Στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιµοποιούνται σκληροί τροχοί, ενώ οι πιο ελαστικοί χρησιµοποιούνται σε ακανόνιστες επιφάνειες και σε περιπτώσεις όπου απαιτείτα λεπτοµερής στίλβωση. Τα λειαντικά µέσα τα οποία αναφέρθηκαν παραπάνω, χωρίζονται σε φυσικά και τεχνητά. Τα τεχνητά λειαντικά µέσα έχουν µεγαλύτερη σκληρότητα και οµοιογένεια κόκκων και γι αυτό το λόγο χρησιµοποιούνται περισσότερο. Τα πιο συνηθισµένα είναι το οξείδιο του αργιλίου, το οποίο συνίσταται για τη στίλβωση σκληρών µετάλλων και το καρβίδιο του πυριτίου, το οποίο συνίσταται για τη στίλβωση εύθραυστων ή σκληρών µετάλλων. ii.ηλεκτροχηµική στίλβωση :Αναλύοντας την ηλεκτρολυτική απόθεση, θα µπορούσαµε να ταυτίσουµε το αντίστροφο της µεθόδου αυτής µε την ηλεκτροχηµική στίλβωση, διότι κατά την ηλεκτροχηµική στίλβωση διαλυτοποιείται µέρος της µεταλλικής επιφάνειας. Με τη µέθοδο αυτή δεν πραγµατοποιείται καµία µηχανική επεξεργασία στη µεταλλική επιφάνεια. Για το λόγο αυτό, οι επιφάνειες οι οποίες έχουν υποστεί ηλεκτροχηµική στίλβωση έχουν χαρακτηριστικές ιδιότητες και πλεονεκτήµατα σε σύγκριση µε τις επιφάνειες που έχουν υποστεί φινίρισµα µε διάφορα µηχανικά λειαντικά µέσα. Τα πλεονεκτήµατα των επιφανειών αυτών είναι τα εξής: διατηρούν την πραγµατική δοµή του µετάλλου χωρίς παραµορφώσεις είναι κατάλληλες για επικαλύψεις είναι λείες έχουν ωραία εµφάνιση έχουν λιγότερους πόρους ανακλούν περισσότερο το φως και τη θερµότητα. 26

27 Βεβαίως δεν θα µπορούσαν να λείπουν και τα µειονεκτήµατα: µέσω αυτής της µεθόδου δεν µπορούν να καλυφθούν ατέλειες όπως είναι οι κολλήσεις (ραφές) της επιφάνειας και οι µη µεταλλικές προσµίξεις που τυχόν υπάρχουν δεν είναι δυνατό να εφαρµοστεί (η µέθοδος αυτή) σε πολυφασικά κράµατα στα οποία η µία φάση είναι σχετικά πιο ανθεκτική στην ανοδική διάλυση πολύ ανώµαλες επιφάνειες ή επιφάνειες µε βαθιές αµυχές δεν είναι δυνατό να στιλβωθούν µε ηλεκτροχηµική στίλβωση. Ζ. Ποιοτικός έλεγχος επιµεταλλώσεων Ο ποιοτικός έλεγχος των επιµεταλλώσεων, είναι µια απαραίτητη διαδικασία προκειµένου για την εξασφάλιση των περιθωρίων αντοχής και ασφάλειας των επιµεταλλωµένων επιφανειών. Οι διάφορες µέθοδοι ποιοτικού ελέγχου των επιµεταλλώσεων αναφέρονται και περιγράφονται συνοπτικά παρακάτω: i.έλεγχος του πάχους της επικάλυψης: Το πάχος εκφράζεται από ένα αριθµό (συνήθως σε µm) ο οποίος φυσικά πρέπει να παραµένει ο ίδιος ανεξάρτητα από τη µέθοδο που χρησιµοποιείται για τον προσδιορισµό του. Οι προς εξέταση (του πάχους της επικάλυψης) επιφάνειες ταξινοµούνται στις εξής τρεις κατηγορίες: 1. επιφάνειες µε εµβαδόν από 1 cm 2 έως και 1 m 2 2. επιφάνειες µε εµβαδόν µικρότερο του 1 cm 2 3. επιφάνειες µε εµβαδόν µεγαλύτερο του 1 m 2. Ο προσδιορισµός του πάχους πραγµατοποιείται µέσω µεθόδων: µετρικών (µετρήσεις είτε άµεσες είτε πάνω σε µικρογραφική τοµή της επικάλυψης), φυσικών (δεν καταστρέφεται η επικάλυψη και επιτρέπεται ο προσδιορισµός του πάχους µέσω των µαγνητικών, ηλεκτρικών, ηλεκτρονικών ή άλλων φυσικών ιδιοτήτων της επικάλυψης) και των µεθόδων εκείνων κατά τις οποίες διαλυτοποιείται χηµικά ή ανοδικά η επικάλυψη και ο προσδιορισµός του πάχους γίνεται ή σταθµικά ή αεριοµετρικά ή µετράται ο απαιτούµενος χρόνος διάλυσης σε ένα διαλυτικό µέσο ή προσδιορίζεται η ποσότητα του διαλυτικού µέσου που καταναλώθηκε. Μέθοδοι µέτρησης του πάχους της επικάλυψης: άµεση µέτρηση 27

28 µικρογραφική τοµή διάλυση της επικάλυψης και σταθµικός προσδιορισµός διάλυση της επικάλυψης και αεριοµετρικός προσδιορισµός χηµική διάλυση και προσδιορισµός του πάχους από το χρόνο διάλυσης ανοδική διάλυση και προσδιορισµός του πάχους από το χρόνο διάλυσης µαγνητικός προσδιορισµός του πάχους ηλεκτρικός προσδιορισµός του πάχους ηλεκτρονικός προσδιορισµός του πάχους. Έλεγχος του πάχους του αποθέµατος µε φθορισµό ακτινών Χ ii.έλεγχος της οµοιοµορφίας της επικάλυψης: Προκειµένου να ελεγχθεί η οµοιοµορφία µιας επικάλυψης, πραγµατοποιείται µερική διάλυση αυτής ώστε να εµφανιστεί το υπόστρωµα στα πλέον ευαίσθητα σηµεία. Σύµφωνα µε αυτή τη πρακτική, αποκαλύπτονται όλες οι ασυνέχειες της επικάλυψης οι οποίες οφείλονται στην παρουσία πόρων, περιοχών λεπτής απόθεσης και σφαλµάτων δοµής του µετάλλου της επικάλυψης. iii.έλεγχος της αντοχής της επικάλυψης στη διάβρωση: Για την πραγµατοποίηση του συγκεκριµένου ελέγχου εφαρµόζονται κυρίως οι µέθοδοι της επιταχυνόµενης διάβρωσης 28

29 κατά τις οποίες ελέγχεται η συµπεριφορά της επικάλυψης σε συνθήκες ανάλογες µε τις πραγµατικές συνθήκες, οι οποίες όµως επιταχύνουν το φαινόµενο της διάβρωσης κατά τρόπο ώστε να είναι δυνατόν να εξαχθούν συµπεράσµατα για την αντοχή των επικαλύψεων. Η εξαγωγή των συµπερασµάτων αυτών είναι µια σύντοµη χρονικά διαδικασία. Μέθοδοι επιταχυνόµενης διάβρωσης : έκθεση της επικάλυψης σε οµίχλη άλατος µέθοδος Corrodkote. iv.έλεγχος της πρόσφυσης µιας επικάλυψης: Η πρόσφυση είναι µια φυσική ποσότητα η οποία δύσκολα προσδιορίζεται ποσοτικά και µεταβάλλεται ανάλογα µε την ποιότητα της επικάλυψης. Στις βιοµηχανικές εφαρµογές, ο προσδιορισµός της πρόσφυσης είναι απόλυτος: ή το απόθεµα έχει καλή πρόσφυση και δεν αποκολλάται ή το απόθεµα δεν έχει καλή πρόσφυση και ξεφλουδίζει εύκολα. Η επικάλυψη δεν αποκολλάται µόνο λόγω κακής πρόσφυσης. Συχνά η αποκόλληση της οφείλεται στην ανερχόµενη διάβρωση του υποστρώµατος, που σταδιακά προκαλεί την αποκόλληση της επικάλυψης. Μέθοδοι ελέγχου της πρόσφυσης της επικάλυψης (όλες είναι καταστροφικές για την επικάλυψη): µέθοδος κάµψης της επιφάνειας µέθοδος χάραξης µέθοδος καταστροφής της επικάλυψης µε λίµα µέθοδος εισαγωγής καρφιού. v.έλεγχος της σκληρότητας της επικάλυψης: Η σκληρότητα αποτελεί µια µηχανική ιδιότητα των µεταλλικών επικαλύψεων και η µέτρηση της πραγµατοποιείται κατά προσέγγιση στην επιφάνεια του µετάλλου. Μέθοδοι ελέγχου της σκληρότητας της επικάλυψης: µέσω της κλίµακας Mohs (εµπειρική κλίµακα σκληρότητας διαβαθµισµένη από το 1 έως το 10) τεχνική Brinell τεχνική Knoop τεχνική Rockwell τεχνική Vickers. 29

30 vi.έλεγχος της τραχύτητας της επικάλυψης: Ο έλεγχος αυτός µπορεί να πραγµατοποιηθεί λόγω του γεγονότος ότι η επιφανειακή τραχύτητα επιδρά σε σηµαντικές ιδιότητες των µετάλλων όπως είναι η ανακλαστικότητα, η διάβρωση, η αντοχή στην κόπωση, η ηλεκτρική αντίσταση, η θερµική εναλλαγή, η φθορά και ο θόρυβος των κινητών µερών διαφόρων µηχανών, όπως επίσης και στη δυνατότητα χρήσης τους ως επικαλυπτικά µέσα ή µέσα ηλεκτρικών επαφών. Η. Ασφάλεια εργαζοµένων στις διεργασίες επιµετάλλωσης Ένα από τα σηµαντικότερα κεφάλαια στην συγκεκριµένη εργασία είναι η ασφάλεια των εργαζοµένων. Η πληθώρα των τοξικών ουσιών που συναντώνται στα σύγχρονα επιµεταλλωτήρια, σε συνδυασµό µε τα σοβαρά εργασιακά ατυχήµατα του παρελθόντος, επιβάλουν τη λήψη (ιδιαίτερων) µέτρων ασφαλείας προκειµένου για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων στον εργασιακό χώρο είτε σε βραχυπρόθεσµο είτε σε µακροπρόθεσµο επίπεδο. Οι εργασιακοί χώροι των επιµεταλλωτηρίων στο σύνολο τους καθώς και όλες οι επικίνδυνες ή δυνητικά επικίνδυνες ουσίες, πρέπει να ελέγχονται τακτικά ως προς την 30

31 καταλληλότητα τους βάσει των προβλεπόµενων τρόπων χρήσεως. Σε περίπτωση που οι προφυλάξεις παραληφθούν ή τα µέτρα ασφαλείας χαλαρώσουν έστω και στιγµιαία, υπάρχει τεράστιος κίνδυνος εγκαυµάτων, πυρκαγιάς, έκρηξης, ασφυξίας και αναισθητοποίησης των εργαζοµένων! Βασικό είναι να τεθούν κάποια πλαίσια ανάµεσα στις αποδεκτές και µη αποδεκτές (για την ατοµική ασφάλεια και υγεία των εργαζοµένων στα επιµεταλλωτήρια) συνθήκες εργασίας και έκθεσης σε επικίνδυνες ουσίες. Στα πλαίσια της ασφάλειας και του περιορισµού των κινδύνων, σηµαντικό ρόλο παίζει η γνώση του µέτρου της τοξικότητας των χηµικών ουσιών που εντοπίζονται στους εργασιακούς χώρους. Βάσει αυτού αλλά και των τοπικών συγκεντρώσεων των ουσιών αυτών, διασφαλίζονται τα µέτρα προφύλαξης και επιπέδου εξοπλισµού των εργαζοµένων. Όσον αφορά τις Ανώτατες Επιτρεπόµενες Τιµές (ΑΕΤ) των συγκεντρώσεων των διαφόρων χηµικών ουσιών στον ατµοσφαιρικό αέρα, αυτές ανακοινώνονται σε ετήσια βάση σε συγκεντρωτικούς πίνακες (που χαρακτηρίζονται για τη πληρότητα τους), από την American Conference of Govermental Industrial Hygienists (ACGIH). Το βέλτιστο και επιθυµητό όσον αφορά την εργασιακή πρακτική, είναι να διατηρούνται οι συγκεντρώσεις όλων των ρυπαντών στον εργασιακό χώρο όσο το δυνατόν χαµηλότερες, ακόµα και όταν θεωρείται οτι δεν παρουσιάζουν άµεσο κίνδυνο και ανεξάρτητα από τις ΑΕΤ. Τα τρία κυριότερα χηµικά αντιδραστήρια που χρησιµοποιούνται στα επιµεταλλωτήρια και απαιτούν προσοχή κατά τη χρήση τους είναι τα εξής: οργανικοί διαλύτες (π.χ. τετραχλωράνθρακας), κυανιούχα άλατα, οξέα και βάσεις (π.χ. υδροχλωρικό, χρωµικό και φωσφορικό οξύ). Προκειµένου για την προστασία των εργαζοµένων από την έκθεση τους σε υψηλές και επικίνδυνες συγκεντρώσεις ρυπαντών, εφαρµόζονται διάφορες πρακτικές. Αυτές περιλαµβάνουν την αντικατάσταση διαφόρων τοξικών ουσιών µε άλλες λιγότερο επικίνδυνες (όπου αυτό είναι εφικτό και κατόπιν κατάλληλης έρευνας), την συγκέντρωση ή την αποµόνωση σε ιδιαίτερους χώρους των επιβλαβών ουσιών και διεργασιών, την λεπτοµερή ενηµέρωση και τακτική επαναπληροφόρηση των εργαζοµένων για την επικινδύνοτητα των χρησιµοποιούµενων ουσιών κ.α. Σχετικά µε το επίπεδο εξοπλισµού των εγαζοµένων, αυτό διαφοροποιείται ανάλογα µε το πόστο της κάθε εργασίας. Γενικότερα περιλαµβάνει ποδιές, γάντια, προστατευτικές µάσκες ή γυαλιά, ειδικούς αναπνευστήρες (όπου υπάρχουν αυξηµένες συγκεντρώσεις ατµών οξέων). Ακόµη, σε διάφορα σηµεία του χώρου εργασίας είναι απαραίτητη η τοποθέτηση ποσοτήτων ανθρακικού νατρίου (εξουδετέρωση των οξέων των 31

32 προσβεβληµένων περιοχών του δέρµατος), καθώς και αρκετών συσκευών ντους (χρήση ανάµεσα σε ύστερα από την αφαίρεση των προστατευτικών ποδιών). Οι εργαζόµενοι στο σύνολο τους οφείλουν για την ατοµική τους αλλά και την οµαδική ασφάλεια να κατέχουν βασικές γνώσεις παροχής πρώτων υπηρεσιών. Τέλος επιθυµητή (αν όχι αναγκαία ανάλογα µε το ανθρώπινο δυναµικό) είναι η ύπαρξη µιάς ιατρικής µονάδας άµεσης υποστήριξης εντός των επιµεταλλωτικών επιχειρήσεων, ειδάλλως απαιτείται δυνατότητα πρόσβασης σε έγκαιρη εξωτερική ιατρική επέµβαση. Θ. Επιµεταλλώσεις και Περιβάλλον Αναφερόµαστε στην περιβαλλοντική πλευρά των επιµεταλλώσεων για το λόγο ότι αποτελούν ευαίσθητες οικολογικά διεργασίες τόσο ως προς τη διαχείριση των αποβλήτων όσο και ως προς την ανάπτυξη τεχνολογιών που ελαχιστοποιούν τα τοξικά απόβλητα. Κυβερνητική µέριµνα: Πρόσφατα στις ΗΠΑ, η αρµόδια υπηρεσία για τον έλεγχο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκαλούν οι περισσότερες διεργασίες, ενσωµατώθηκε στην υπηρεσία περιβαλλοντικής προστασίας (EPA). Πρόκειται για µια υπηρεσία η οποία δηµιουργήθηκε το 1970 µε στόχο την επίβλεψη των ανθρώπινων δραστηριοτήτων ως προς το περιβάλλον. Η ΕΡΑ χάρη στο διαδίκτυο είναι σε θέση να γνωστοποιεί τους κανονισµούς, να προτείνει λύσεις και τεχνικές συµβουλές για κάθε ενδιαφερόµενο. Οι κανονισµοί σχετικά µε τις επιµεταλλώσεις συµπεριλαµβάνονται στο U.S.Code of Federal Regulations(CFR), άρθρο 40, ενότητες 413 και 433. Κάθε χώρα διαθέτει παρόµοιους κανονισµούς. Βέβαια οι επιχειρήσεις και οι βιοµηχανίες σήµερα δεν αρκεί να τηρούν µόνο αυτούς τους κανονισµούς. Τα διεθνή πρότυπα διαχείρισης περιβαλλοντικών συστηµάτων όπως το ISO κερδίζουν συνεχώς έδαφος εξαιτίας της σφαιρικότητας των προβληµάτων που καλύπτουν.. Από οικονοµική σκοπιά: Οι περισσότερες χώρες ξοδεύουν περίπου 1 2 % του ΑΕΠ για περιβαλλοντική προστασία που και το ποσοστό αυτό συνεχώς ανεβαίνει. Στις ΗΠΑ, εκτιµάται ότι το 1990 ήταν 1,9% του ΑΕΠ ενώ το 2000 έφτασε το 2,7%. 32

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι 98 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6.1 ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΗ Με τον όρο επιμετάλλωση εννοούμε τη δημιουργία ενός στρώματος μετάλλου πάνω στο μέταλλο βάσης για την προσθήκη ορισμένων επιθυμητών ιδιοτήτων. Οι ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή

Συσκευασία Τροφίµων. Μεταλλική Συσκευασία. Εισαγωγή Συσκευασία Τροφίµων Μεταλλική Συσκευασία Εισαγωγή Συνηθέστερα χρησιµοποιούµενα µέταλλα: Σίδηρος (σαν ανοξείδωτος χάλυβας σε σκεύη και εξοπλισµό) Κασσίτερος (λευκοσίδηρος σε συνδυασµό µε σίδηρο στις κονσέρβες

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα

Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα Άρθρο 22 (1) Mέταλλα και Κράματα 1. Στις διατάξεις του παρόντος άρθρου υπόκεινται τα μέταλλα και κράμματα από τα οποία κατασκευάζονται υλικά και αντικείμενα, τα οποία προορίζονται να έλθουν ή έρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθηµα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων και

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών

Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Ναυπηγών Μηχανολόγων Μηχανικών Θεµα: ιάβρωση στα ηλεκτρονικά Παπαγεωργίου Ιωσήφ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Εισαγωγή Η διάβρωση των ηλεκτρονικών έχει αποκτήσει τεράστια σηµασία τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Βασισµένοστο Norman E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials, Third Edition, Pearson Education, 2007 1 Κεραµικάκαιγυαλιά Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας,

Στην συγκεκριμένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα μετρήσουμε 4 παραμέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου μας, Σχολείο: Ημερομηνία Δειγματοληψίας.. Φύλλο Εργασίας Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιμου Νερού του Σχολείου μας Γενικές πληροφορίες Τα φυσικά νερά περιέχουν διάφορες ουσίες οι οποίες είναι διαλυμένες και

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε.

Οι βάσεις 65. Εκπαιδευτικός Οργανισμός δ. τσιάρας & σια ε.ε. Οι βάσεις 65 1. Στον παρακάτω πίνακα δίνονται διάφορα διαλύματα ή γαλακτώματα και οι αντίστοιχες τιμές ph. Να τα διατάξετε από το περισσότερο όξινο προς το πλέον βασικό. Διάλυμα / γαλάκτωμα ph 1. διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων

ΑΣΚΗΣΗ 4η. Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων ΑΣΚΗΣΗ 4η Οξύτητα (Acidity) Θεωρητικό υπόβαθρο Προσδιορίζεται ως η ικανότητα εξουδετέρωσης βάσεων Εκφράζει την ποσοτική ικανότητα του νερού στην εξουδετέρωση ισχυρής βάσεως µέχρι επιθυµητής τιµής ph Οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο

KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο KEIM GRANITAL TEXNIKO Δ Ε Λ Τ Ι Ο Χρώμα για εξωτερικές επιφάνειες με βάση τα πυριτικά άλατα : - φιλικό για το περιβάλλον - οικονομικό - - προστατευτικό - ανεξίτηλο Φιλικό για το περιβάλλον Το ΚΕΙΜ-Granital

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Fire Protection Systems Πλήρως Αυτόνομα Συστήματα Πυρόσβεσης με τη χρήση Πνευματικού Σωλήνα Ανίχνευσης

Fire Protection Systems Πλήρως Αυτόνομα Συστήματα Πυρόσβεσης με τη χρήση Πνευματικού Σωλήνα Ανίχνευσης FiWaRec Fire Protection Systems Πλήρως Αυτόνομα Συστήματα Πυρόσβεσης με τη χρήση Πνευματικού Σωλήνα Ανίχνευσης ΤΕΧΝΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ #DOC 2013/PRSP/FWR/Rev. 2.0 Η «καρδιά» της γκάμας προϊόντων FiWaGuard είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αρμόδιος υπάλληλος: ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Τηλ.:

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΡΑΞΗ Υ.Σ. 144 ΤΗΣ 2 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1987 Προστασία του υδάτινου περιβάλλοντος από τη ρύπανση που προκαλείται από ορισµένες επικίνδυνες ουσίες που εκχέονται σ αυτό και ειδικότερα καθορισµός οριακών τιµών ποιότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΕΙΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΤΑΛΛΩΣΕΙΣ ΚΑΤΡΑΤΖΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΦΙΛΟ ΝΑΝΤΙΜΑ Εξάµηνο: 5ο 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτήματα Bosch 11/12 Εργασιακή ασφάλεια Επισκόπηση 789. Ασφάλεια εργασίας. Μην ξεχνάτε ο επαγγελματίας φροντίζει επίσης για την ασφάλειά του!

Εξαρτήματα Bosch 11/12 Εργασιακή ασφάλεια Επισκόπηση 789. Ασφάλεια εργασίας. Μην ξεχνάτε ο επαγγελματίας φροντίζει επίσης για την ασφάλειά του! Εξαρτήματα Bosch 11/12 Εργασιακή ασφάλεια Επισκόπηση 789 Ασφάλεια εργασίας Μην ξεχνάτε ο επαγγελματίας φροντίζει επίσης για την ασφάλειά του! Η ποιότητα Bosch εκφράζεται επίσης σε ένα πλήρες πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελίδα Πρόλογος 11 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι 1. Χηµικές ουσίες 14 1.1 Γενικά 14 1.2 Χηµικές ουσίες στο εργασιακό περιβάλλον 14 2. Μορφή και τύπος των χηµικών ουσιών στο εργασιακό περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και

Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και Το γυαλί παρασκευάζεται με σύντηξη χαλαζιακής άμμου, η οποία αποτελεί το βασικό συστατικό του (διαμορφωτή), ενός ή περισσότερων συλλιπασμάτων και ενός (ή περισσότερων) σταθεροποιητών. Αν δεν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. L 314/36 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.12.2009 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1170/2009 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Νοεμβρίου 2009 για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και

Διαβάστε περισσότερα

Kαρβίδιο πυριτίου, ευγενές κορούνδιο και κανονικό κορούνδιο

Kαρβίδιο πυριτίου, ευγενές κορούνδιο και κανονικό κορούνδιο Kαρβίδιο πυριτίου, ευγενές κορούνδιο και κανονικό κορούνδιο c/o Cerablast GmbH & Co.KG Gerhard-Rummler-Str.2 D-74343 Sachsenheim / Γερμανία Tηλέφωνο: 0049 7147 220824 Τελεφαξ: 0049 7147 220840 E-Mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2014-2015 Ελένη Γ. Παλούμπα, Χημικός, Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστημών Λακωνίας, 2014-2015 Αθήνα, 16-09-2014 Αρ. Πρωτ. 147346/Γ2 ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Epoxy Aqua Paint. Epoxy Aqua Primer. Ειδικά Χρώματα. Εποξειδικό χρώμα νερού 2 συστατικών

Epoxy Aqua Paint. Epoxy Aqua Primer. Ειδικά Χρώματα. Εποξειδικό χρώμα νερού 2 συστατικών Ειδικά Χρώματα Epoxy Aqua Paint Εποξειδικό χρώμα νερού 2 συστατικών Εποξειδικό τελικό χρώμα νερού δύο συστατικών, εσωτερικής και εξωτερικής χρήσης, κατάλληλο για την προστασία τσιμεντένιων, μεταλλικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Κατασκευαστής: Tana Chemie GmbH 55120 Mainz Aποκλειστικός Αντιπρόσωπος: ECOLINE s.a. Εμπορική ονομασία: EXPRESS Ημερομηνία έκδοσης : 18.02.2003 01. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 10: Κατεργασία επιφάνειας μετάλλου γαλβανική επικάλυψη νικελίου και γαλβανοπλαστική νικελίου

1. ΣΓΕ 10: Κατεργασία επιφάνειας μετάλλου γαλβανική επικάλυψη νικελίου και γαλβανοπλαστική νικελίου 1. ΣΓΕ 10: Κατεργασία επιφάνειας μετάλλου γαλβανική επικάλυψη νικελίου και γαλβανοπλαστική νικελίου Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Κατεργασία επιφάνειας μετάλλου

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά τα συνδετικά κουφώματα αναφέρονται στα κουφώματα που είναι κατασκευασμένα από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC).

Γενικά τα συνδετικά κουφώματα αναφέρονται στα κουφώματα που είναι κατασκευασμένα από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC). Παρουσίαση ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΡΝΑΟΥΤΗΣ ΣΤΕΛΙΟΣ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ Εκπαιδευτές ΚΕ.ΠΑ Γενικά τα συνδετικά κουφώματα αναφέρονται στα κουφώματα που είναι κατασκευασμένα από πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC). To PVC είναι το τρίτο πιο

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις Υγείας & Ασφάλειας Εργαζοµένων και Περιβαλλοντικές Συνέπειες από την Αντικατάσταση Μονάδας Βαφείου.

Επιπτώσεις Υγείας & Ασφάλειας Εργαζοµένων και Περιβαλλοντικές Συνέπειες από την Αντικατάσταση Μονάδας Βαφείου. Επιπτώσεις Υγείας & Ασφάλειας Εργαζοµένων και Περιβαλλοντικές Συνέπειες από την Αντικατάσταση Μονάδας Βαφείου. Ε. ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ, Γ. ΣΑΡΑΣΙΤΗΣ, Ε. ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ ΒΙΚΤΩΡΙΑ Α.Ε Βιοµηχανία Μεταλλικών Προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Noga Water Care - Netherlands

Noga Water Care - Netherlands ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Noga Water Care - Netherlands ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΝΤΩΝ ΝΕΡΟΥ Συστήματα για Μείωση Αλάτων Ασβεστίου και Σωματιδίων ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Ο καταλύτης είναι ουσία που σε ελάχιστη ποσότητα, επηρεάζει την ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Biopet ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: BIOPET Κωδικός: 2.10.041 Intrastat Code: 3811.19.00 Περιγραφή: Εφαρμογή: Εμφάνιση: Χαρακτηριστικά Υγρό μυκητοκτόνο πρόσθετο με ευρύ φάσμα δράσης εναντίον όλων των

Διαβάστε περισσότερα

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία

2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία 1 2.6. Ηλεκτρολυτική διάσπαση του νερού χημικές ενώσεις και χημικά στοιχεία Ερωτήσεις Θεωρίας 6-1-1. Τι είναι η Η ηλεκτρόλυση είναι μία χημική μέθοδος διασπάσεως του νερού στα συστατικά του. 6-1-2. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS FLOOR COAT 1F

DESMOS FLOOR COAT 1F Σελίδα 1 από 5 Μίγµα πολυολών σε συνδυασµό µε οργανικούς διαλύτες ( εστέρες, αρωµατικοί) κατάλληλο βερνίκωµα ξύλινων πατωµάτων [απλά και λευκασµένα] για Τοµείς εφαρµογής Χρησιµοποιείται σε ανάµιξη µε το

Διαβάστε περισσότερα

Φυλλάδιο προϊόντος. Προστατευτικό αέριο. Αέρια για κάθε τύπο ανοξείδωτου χάλυβα.

Φυλλάδιο προϊόντος. Προστατευτικό αέριο. Αέρια για κάθε τύπο ανοξείδωτου χάλυβα. Φυλλάδιο προϊόντος Προστατευτικό αέριο. Αέρια για κάθε τύπο ανοξείδωτου χάλυβα. 03 Ο ανοξείδωτος χάλυβας ορίζεται ως κράμα σιδήρου - χρωμίου που περιέχει τουλάχιστον 11% χρώμιο. Καθώς περιέχει συχνά και

Διαβάστε περισσότερα

Το σκληρό νερό προκαλεί πολλά προβλήματα στις σωληνώσεις, καθώς το ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο επικάθεται στα τοιχώματα των σωλήνων και έτσι

Το σκληρό νερό προκαλεί πολλά προβλήματα στις σωληνώσεις, καθώς το ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο επικάθεται στα τοιχώματα των σωλήνων και έτσι Το σκληρό νερό προκαλεί πολλά προβλήματα στις σωληνώσεις, καθώς το ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο επικάθεται στα τοιχώματα των σωλήνων και έτσι δημιουργείται ένα στρώμα από άλατα, με αποτέλεσμα οι σωλήνες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 22/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Noga Water Care - Netherlands

Noga Water Care - Netherlands ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Noga Water Care - Netherlands ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΝΤΩΝ ΝΕΡΟΥ Συστήματα για Μείωση Αλάτων Ασβεστίου και Σωματιδίων ΣΥΣΤΉΜΑΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΊΑΣ ΝΕΡΟΎ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΉ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ

ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ ΚΠΕ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ-ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Σαπούνι Θεωρητικό μέρος Το σαπούνι είναι ένα ουδέτερο μίγμα (άλας) λιπαρών οξέων, κυρίως του παλμιτικού, του στεατικού και του ελαϊκού με νάτριο ή κάλιο (βάσεις). Το άλας αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Πληροφορίες & Συχνές Ερωτήσεις. Σχετικά με τα ειδικά εξελιγμένα ενεργά Συστατικά για το υγραέριο (LPG) micrologic PREMIUM 163 και 164

Γενικές Πληροφορίες & Συχνές Ερωτήσεις. Σχετικά με τα ειδικά εξελιγμένα ενεργά Συστατικά για το υγραέριο (LPG) micrologic PREMIUM 163 και 164 Γενικές Πληροφορίες & Συχνές Ερωτήσεις Σχετικά με τα ειδικά εξελιγμένα ενεργά Συστατικά για το υγραέριο (LPG) micrologic PREMIUM 163 και 164 Η ιστορία Το έτος 2006 ξεκίνησε η συνεργασία της Adam Opel GmbH,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές ιδιότητες οδοντικών υλικών

Φυσικές ιδιότητες οδοντικών υλικών Φυσικές ιδιότητες οδοντικών υλικών Η γνώση των µηχανικών ιδιοτήτων των υλικών είναι ουσιώδης για την επιλογή ενδεδειγµένης χρήσης και την µακρόχρονη λειτουργικότητά τους. Στη στοµατική κοιλότητα διαµορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Καθαρισμός - Συντήρηση Κουφωμάτων

Καθαρισμός - Συντήρηση Κουφωμάτων Στο παρόν εγχειρίδιο γίνεται προσπάθεια παράθεσης µιας σειρά οδηγιών που αφορούν τον καθαρισ µό-συντήρηση των κουφωµάτων αλουµινίου. Εκπονήθηκε έπειτα από µια ευρύτερη έρευνα µε βάση έγκυρα περιοδικά του

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Η εταιρεία µας διαθέτει τα προϊόντα της ελληνικής βιοµηχανίας ασφαλτικών και στεγανωτικών υλικών Bituline A.B.E.E. Η Bituline αποτελεί µία σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΝΕΟΥ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΗΡΑ

Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΝΕΟΥ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΗΡΑ Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΝΕΟΥ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΗΡΑ GR ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εγκατάσταση Η σωστή θέση του απορροφητήρα θα πρέπει να είναι 60cm πάνω από το επίπεδο των ηλεκτρικών εστιών της κουζίνας σας ή 75cm εάν πρόκειται για εστίες

Διαβάστε περισσότερα

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ 7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ Συμβαίνει κι αυτό: ο όγκος ενός σώματος να 'ναι μεγάλος, αλλά η μάζα του να 'ναι μικρή Από την καθημερινή μας ζωή, ξέρουμε τι σημαίνει πυκνό και αραιό: πυκνό δάσος, αραιά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Circuit ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: CIRCUIT Κωδικός: 2.07.060 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Εξειδικευμένο προϊόν κατάλληλο για την απολάδωση κλειστού κυκλώματος νερού ύστερα από εισροή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υ.ΠΕ.ΧΩ..Ε. ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΕΤΕΠ 14-01-09-01 14 Επεµβάσεις (επισκευές ενισχύσεις) 01 Κατασκευές από οπλισµένο σκυρόδεµα 09 Αποκαταστάσεις σιδηροπλισµού 01 Καθαρισµός

Διαβάστε περισσότερα

«Προµήθεια υλικών για τη διαγράµµιση οδών και. κόµβων», Κ.Α. 30 / 6662.009 Ευρώ 69.741,00 Ηράκλειο 09 06 2015

«Προµήθεια υλικών για τη διαγράµµιση οδών και. κόµβων», Κ.Α. 30 / 6662.009 Ευρώ 69.741,00 Ηράκλειο 09 06 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΗΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ /ΝΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ & ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ «Προµήθεια υλικών για τη διαγράµµιση οδών και κόµβων», Κ.Α. 30 / 6662.009 Ευρώ 69.741,00 Ηράκλειο 09

Διαβάστε περισσότερα

Φέρνει χρώμα στη ζωή σας.

Φέρνει χρώμα στη ζωή σας. Το βάψιμο ανακαλύφθηκε ξανά. Φέρνει χρώμα στη ζωή σας. Είναι οι τοίχοι γκρι και εγκαταλελειμμένοι ή το ξύλο ξεθωριασμένο; Η Bosch με τα συστήματα βαψίματος για χρώματα τοίχου και ξύλου προσφέρει ακριβώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΕΤΕΠ 14-01-01-01 14 Επεμβάσεις (επισκευές ενισχύσεις) 01 Κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα 01 Επεξεργασία επιφανειακής στρώσης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Stop ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: STOP Κωδικός: 2.07.050 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Σταματάει άμεσα τις μικροδιαρροές στο σύστημα ψύξηςθέρμανσης χωρίς να επηρεάζει τα μέταλλα. Δημιουργεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Ακαδημαϊκό έτος 2011-12 ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ Μ. Σταθερόπουλος, Καθηγητής, Σ. Λιοδάκης, Καθηγητής Μάρτιος 2012 1 Γενικές πληροφορίες για το μάθημα της Αναλυτικής Χημείας Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Σύµβολα Επικινδυνότητας

Σύµβολα Επικινδυνότητας Σύµβολα Επικινδυνότητας Με την Οδηγία για τις Επικίνδυνες Ουσίες θεσµοθετήθηκε η χρήση των Συµβόλων επικινδυνότητας για την επισήµανση των επικίνδυνων ουσιών. Η Οδηγία των Επικίνδυνων Ουσιών είναι ένας

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΤΕ ΣΙΓΟΥΡΟΙ ΟΤΙ Η ΓΕΙΩΣΗ ΠΟΥ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΑΤΕ ΧΘΕΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ;

ΕΙΣΤΕ ΣΙΓΟΥΡΟΙ ΟΤΙ Η ΓΕΙΩΣΗ ΠΟΥ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΑΤΕ ΧΘΕΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ; ΕΙΣΤΕ ΣΙΓΟΥΡΟΙ ΟΤΙ Η ΓΕΙΩΣΗ ΠΟΥ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΑΤΕ ΧΘΕΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ; ΕΙΣΤΕ ΣΙΓΟΥΡΟΙ ΟΤΙ Η ΓΕΙΩΣΗ ΠΟΥ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΑΤΕ ΧΘΕΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ; ΕΡΕΥΝΑ Μια μεγάλη έρευνα της ΕΛΕΜΚΟ για το ηλεκτρόδιο γείωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Bactericidal ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: BACTERICIDAL Κωδικός: 2.03.060 Intrastat Code: 3808.40.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Σύνθεση: Εμφάνιση: Χαρακτηριστικά Υπεροχής: Είναι αρκετά ισχυρό και ταχύτατο βακτηριοκτόνο.

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα