ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΩΝ ΑΝΤΙΛΗΨΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες 5 Εισαγωγή: Οι σκοποί της έρευνας. Παιδαγωγικές αντιλήψεις και παιδική λογοτεχνία 6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΠΡΙΝ: ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ Από τον Ευρωπαϊκό στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό 18 α) Η έννοια της παιδικής ηλικίας ως διαμορφωτικός παράγοντας του παιδικού βιβλίου. Η ανάδυση του είδους στον ευρωπαϊκό χώρο. 18 β) Το ελληνικό παιδικό βιβλίο μέχρι το Ιστορικές και παιδαγωγικές παράμετροι Η χαρτογράφηση της εκδοτικής παραγωγής Η δεξίωση ευρωπαϊκών έργων. 35 Οι Χρηστοήθειες 39 Οι μυθογραφίες.. 42 Το παιδικό ανάγνωσμα στις εκδόσεις των μισσιονάριων Η περίοδος του Ρομαντισμού ( ) 49 α) Ιστορικές, εκπαιδευτικές και παιδαγωγικές παράμετροι β) Η χαρτογράφηση του παιδικού αναγνώσματος Συνοπτική θεώρηση των πρώτων σχολικών αναγνωσμάτων. 61 Τα πρώτα παιδικά περιοδικά Πεζά αφηγηματικά έργα. 68 Η συμβολή του Λ. Μελά στη διαμόρφωση του ελληνικού παιδικού βιβλίου Η έμμετρη παραγωγή για παιδιά. 89 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ( ) Οι ιστορικοκοινωνικές ανακατατάξεις και εκπαιδευτικά-παιδαγωγικά δεδομένα Η χαρτογράφηση της περιοχής του παιδικού αναγνώσματος α) Τα σχολικά αναγνώσματα β) Η Διάπλασις των παίδων: αδρομερής σκιαγράφηση του εντύπου γ) Πεζά αφηγηματικά έργα Η εθνοκεντρική ποιητική στο πλαίσιο του δημοτικισμού. Η πρώιμη παρουσία της Π. Δέλτα δ) Η έμμετρη παραγωγή Από το λογιοτατισμό στις πρόδρομες δημοτικιστικές εκφράσεις Η παιδική ποίηση στο πλαίσιο του δημοτικισμού

4 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ( ) Ιστορικοκοινωνικές εξελίξεις: ο μετασχηματισμός της νεοελληνικής κοινωνίας στο πλαίσιο της αστικής ανασυγκρότησης του κράτους Το κίνημα του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού 219 Οι πρώτες εκφράσεις της νέας ποιητικής για το παιδικό βιβλίο Το παιδαγωγικό κίνημα του Νέου Σχολείου και η υποδοχή του στον ελληνικό χώρο Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις του Μεσοπολέμου Η χαρτογράφηση του παιδικού αναγνώσματος. 256 Το σχολικό ανάγνωσμα. 256 Τα παιδικά περιοδικά Το παιδικό βιβλίο. 277 Οι συνιστώσες ανάπτυξης του είδους Οι αρχές της νέας ποιητικής του παιδικού βιβλίου Οι νέοι προσανατολισμοί στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας και η ανάδυση του ελληνικού παιδικού μυθιστορήματος Συγγραφείς και κείμενα. 289 Ιουλία Δραγούμη Πηνελόπη Δέλτα Γρηγόριος. Ξενόπουλος 299 Ειρήνη Δεντρινού Στράτης. Μυριβήλης. 306 Ιωάννα Μπουκουβάλα Πηνελόπη Μαξίμου ( Ιρσίμ ) 311 Σοσιαλιστικές αναζητήσεις στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. 313 Γαλάτεια Καζαντζάκη. 313 Πέτρος Πικρός ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Η επιλογή του υλικού και η μέθοδος προσέγγισης Οι θεματικές αναζητήσεις των συγγραφέων Οι σκηνογραφικές επιλογές Η πλοκή Η αναπαράσταση της παιδικής ηλικίας 357 3

5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 387 Βιβλιογραφία

6

7 Ευχαριστίες Η ολοκλήρωση αυτής της εργασίας μου δίνει την ευκαιρία να εκφράσω βαθιά αισθήματα ευγνωμοσύνης προς τα μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής, τα οποία κατά τη διάρκεια της ερευνητικής διαδρομής μού συμπαραστάθηκαν ποικιλοτρόπως και με το εύρος των επιστημονικών τους γνώσεων με βοήθησαν να διευρύνω τους επιστημονικούς μου ορίζοντες. Η καθοδήγηση, οι συζητήσεις και οι υποδείξεις που μου παρείχαν, αποτέλεσαν τις σημαντικότερες παραμέτρους της τελικής εκδοχής της ερευνητικής μου εργασίας. Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την κ. Βενετία Αποστολίδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Α.Π.Θ. και επιβλέπουσα της διατριβής. Η παρουσία της ήταν καθοριστική για τη διαμόρφωση της επιστημονικής μου συγκρότησης και για τον εμπλουτισμό της αρχικής μου οπτικής, ώστε η εργασία να αποκτήσει μεγαλύτερη πληρότητα. Επιπλέον, η εμπιστοσύνη που μου έδειχνε, η ανεξάντλητη υπομονή της και η διαρκής ενθάρρυνση υπήρξαν για μένα ουσιαστικοί παράγοντες ηθικής στήριξης όλα αυτά τα χρόνια. Καθοριστική ήταν και η παρουσία της κ. Μένης Κανατσούλη, καθηγήτριας στο Α.Π.Θ., η οποία αποτέλεσε και την ουσιαστική αφορμή για την ενασχόλησή μου με την παιδική λογοτεχνία. Από τη θέση αυτή της εκφράζω τις θερμότερες ευχαριστίες μου για τη συνεχή και γόνιμη συμπαράστασή της, για την προθυμία της να συζητά μαζί μου τα ερωτήματα που ανέκυπταν κατά τη διαδικασία της έρευνας και για την εποικοδομητική καθοδήγησή της. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω και στον κ. Γιώργο Γρόλλιο, αναπληρωτή καθηγητή του Α.Π.Θ., για την προθυμία με την οποία άσκησε το συμβουλευτικό ρόλο και για τις εύστοχες υποδείξεις του, που συνέβαλαν στη βελτίωση της εργασίας μου. Η εμπιστοσύνη που έδειχνε στις επιστημονικές μου δυνατότητες και η διάθεσή του για συνεργασία και βοήθεια αποτέλεσε ανεκτίμητη προσφορά για μένα. Θα ήταν οπωσδήποτε παράλειψή μου να μη μνημονεύσω τη συμβολή του εκλιπόντα καθηγητή Σπύρου Ράση, ο οποίος ως μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής μου προσέφερε αμέριστα τις επιστημονικές του γνώσεις και κατεύθυνε τους ερευνητικούς μου προσανατολισμούς. Του χρωστώ ευγνωμοσύνη τόσο για τις γνώσεις που αποκόμισα απ αυτόν όσο και για τη φιλική διάθεση με την οποία με περιέβαλε. Ειλικρινείς ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω και στα μέλη της εξεταστικής επιτροπής, τον καθηγητή του Α.Π.Θ. κ. Δημήτρη Χαραλάμπους, τον καθηγητή του Α.Π.Θ. κ. Ανδρέα Καρακίτσιο, την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Βίκυ Πάτσιου και τον λέκτορα του Πανεπιστημίου Πατρών κ. Δημήτρη Πολίτη για το χρόνο που διέθεσαν να μελετήσουν και να αξιολογήσουν την παρούσα εργασία. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στους φίλους μου και συνοδοιπόρους για πολλά χρόνια στο σχολικό χώρο, τη Νατάσα Μάλλου, το Γιώργο Παπαδημητρίου και το Δημήτρη Γαλανό για την αμέριστη και πολύτιμη βοήθεια που μου προσέφεραν στη δακτυλογράφηση και τη μορφική επεξεργασία του κειμένου. Τους ευχαριστώ θερμά και από το χώρο αυτό. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω με όλη μου την καρδιά και τη σύζυγό μου, Γεωργία Μεταξά, τόσο για την ηθική και συναισθηματική της συμπαράσταση όλα αυτά τα χρόνια όσο και για τις πολύτιμες φιλολογικές της υποδείξεις σχετικά με το ύφος και τη γλώσσα του κειμένου. 5

8

9 Εισαγωγή Οι σκοποί της έρευνας. Παιδαγωγικές αντιλήψεις και παιδική λογοτεχνία. Αντικείμενο της μελέτης αυτής είναι η διερεύνηση των επιδράσεων που άσκησαν οι παιδαγωγικές ιδέες και οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στη διαμόρφωση του ελληνικού παιδικού βιβλίου κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Πρόκειται συνεπώς για ενασχόληση με την ιστορία του παιδικού βιβλίου στο πλαίσιο της οποίας θα επιχειρηθεί η ανάγνωση και ανασύνθεση του παρελθόντος του υπό το φως των ιστορικοκοινωνικών του συγκειμένων με έμφαση στα παιδαγωγικά και εκπαιδευτικά δεδομένα της εποχής. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι για τις ανάγκες της παρούσας έρευνας ως παιδικό βιβλίο εννοείται το λογοτεχνικό βιβλίο που διαφοροποιείται από το σώμα της γενικής λογοτεχνίας με κριτήριο το παιδικό ή νεανικό κοινό στο οποίο απευθύνεται. Ο προορισμός αυτός εντοπίζεται πρωτίστως στα περικειμενικά στοιχεία των έργων και αν αυτό δεν είναι εφικτό, τεκμηριώνεται από τη στέγασή τους στις παιδικές σειρές των εκδοτικών οίκων. Στο κριτήριο εξάλλου του δέκτη συγκλίνουν και οι περισσότερες απόπειρες ορισμού του παιδικού βιβλίου ή της παιδικής λογοτεχνίας, στο πλαίσιο των θεωρητικών αναζητήσεων του είδους. Στην προσπάθεια να οριστεί η παιδική λογοτεχνία, πέρα από τις διαφοροποιήσεις και τις αντιφάσεις ανάμεσα στους μελετητές, διαφαίνεται κάποια αμηχανία στη διατύπωση ενός σύντομου ορισμού με αποτέλεσμα να επιλέγεται από τους περισσότερους η περιγραφή των γνωρισμάτων του είδους, τα οποία εν πολλοίς ανταποκρίνονται στις παραδοχές της μαθησιακής και εξελικτικής ψυχολογίας. Εν γένει, το βασικό πρόβλημα ορισμού του παιδικού βιβλίου προκύπτει από τη δυσκολία να οριστεί ο δέκτης και κυρίως οι συναφείς έννοιες της παιδικής ηλικίας και της παιδικότητας, οι οποίες είναι ρευστές και μεταβαλλόμενες, στοιχείο που πιστοποιεί και τον ιστορικό τους χαρακτήρα. 1 Μαζί μ αυτά αναδείχτηκε και το ζήτημα του ετεροκαθορισμού των δύο εννοιών, καθώς αντανακλούν τη νοηματοδότηση και τις προθέσεις των ενηλίκων, οι οποίες προωθούν την κυρίαρχη ιδεολογία των εκάστοτε κοινωνικοπολιτικών δομών, τη διατήρηση των οποίων και 1 Βλ. K. Lesnik-Oberstein, Defining Children s Literature and Childhood, International Compainion Encyclopedia of Children s Literature, edited by P. Hunt, London and New York, Routledge, 1996, σ Μένη Κανατσούλη, Εισαγωγή στη θεωρία και κριτική της παιδικής λογοτεχνίας, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2002², σ Π. Χαντ, Κριτική, θεωρία και παιδική λογοτεχνία, μτφρ. Ε. Σακελλαριάδου-Μ. Κανατσούλη, Αθήνα, Πατάκης,

10 εξυπηρετούν. 2 Η παραδοχή αυτή ενισχύει την ιστορικότητα της παιδικής λογοτεχνίας, γεγονός που επιβάλλει την ένταξή της στα εκάστοτε συγκείμενά της και την ανακωδικοποίησή της στη βάση αυτού του κριτηρίου. Η θέση αυτή, σύμφυτη με τους προσανατολισμούς του Νέου Ιστορικισμού αναφορικά με το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος, 3 διατρέχει και κατευθύνει την ανά χείρας μελέτη σ όλη την έκτασή της. Το αρχικό μου ενδιαφέρον για την επιστημονική ενασχόληση με το χώρο της ιστορίας του παιδικού βιβλίου δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της παιδαγωγικής μου μετεκπαίδευσης στο Διδασκαλείο του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Α.Π.Θ. Η παρακολούθηση μαθημάτων σχετικών με τη θεωρία της παιδικής λογοτεχνίας, τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και της ιστορίας της παιδαγωγικής σκέψης και της εκπαίδευσης διεύρυνε τις παιδαγωγικές και φιλολογικές μου γνώσεις και μου δημιούργησε τη διάθεση αυτή. Η γενική παραδοχή που προκρίνει τη γνώση του παρελθόντος μιας επιστημονικής περιοχής ως βασική παράμετρο για την κατανόηση του παρόντος της με οδήγησε στην ενασχόλησή μου με την ιστορία του παιδικού βιβλίου. Την αφετηρία των επιστημονικών μου αναζητήσεων οριοθετεί η μελέτη των σχετικών ιστοριογραφικών έργων. 4 Η πρώτη μου επαφή με κάποια απ αυτά είχε πραγματωθεί στο πλαίσιο των παιδαγωγικών μου ενδιαφερόντων αρκετά χρόνια πριν. Επρόκειτο κατεξοχήν για μια συγκινησιακή ανάγνωση, καθώς το τερπνό υπερίσχυσε του ωφελίμου και με ταξίδεψε, μέσω των ποιητικών παραθεμάτων, στο χώρο της παιδικής μου ηλικίας φέρνοντας στο φως το μεγαλύτερο μέρος της αναγνωστικής μου ιστορίας. Στη φάση της δεύτερης και συστηματικότερης ανάγνωσης των ιστοριογραφικών έργων η πρόσληψη των ίδιων παραθεμάτων αφορούσε την κατανόηση της χρήσης της παιδικής λογοτεχνίας ως παιδαγωγικού μέσου για τη διάχυση της κυρίαρχης ιδεολογίας στα παιδιά-αναγνώστες με στόχο τη διαιώνισή της. Παράλληλα, στο 2 J. Zornado, Inventing The Child. Culture,Ideology and the Story of Chilhood, New York and London, Garland Publishing, P. Hollindale, Signs of Childness in Children s Books, Lockwood, Thimble Press, Τ. Watkins, «Χώρος, Ιστορία και Κουλτούρα. Το Περιβάλλον της Λογοτεχνίας για παιδιά», Κατανοώντας τη λογοτεχνία για παιδιά, Επιμ. P. Hynt, Αθήνα, Μεταίχμιο, 2006, σ και του ίδιου «Ηistory, Culture and Children s Literature», International Compainion Encyclopedia of Children s Literature, edited by P. Hunt, London and New York, Routledge, 1996, σ Aναφέρομαι στις ακόλουθες γνωστές Ιστορίες της παιδικής λογοτεχνίας: Χ. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, Δίπτυχο, 1987². Ν. Κοντράρου, Νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα, Εστία, Δ. Γιάκος, Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, εκδ. Παπαδήμας, 1993¹º. Α. Δελώνης, Ελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα, Ηράκλειτος, 1990² 7

11 πλαίσιο μιας φιλολογικής προοπτικής, δόθηκε έμφαση στη γραμματολογική μέθοδο σύνθεσης και έκθεσης του υλικού, καθοριστικού στοιχείου για την ενεργοποίηση του λογοτεχνικού παρελθόντος. 5 Η εστίαση στα κριτήρια επιλογής των δημιουργών και των έργων καθώς και στους τρόπους θέασής τους μου δημιούργησε τον πρώτο προβληματισμό για τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία θα στεγαζόταν το γραμματειακό υλικό σε μια ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας και τις συμμαχίες που πρέπει να συνάψει ένα τέτοιο πόνημα με τις ιστορίες άλλων ευρύτερων ή συγγενών γνωστικών περιοχών. Οι σκέψεις αυτές συνέβαλαν στην ανάδειξη νέων υποθέσεων εργασίας στο χώρο του παιδικού βιβλίου. Η διαπίστωση ότι στα γραμματολογικά έργα της παιδικής λογοτεχνίας η σύνδεση με τις παιδαγωγικές αντιλήψεις είναι στοιχειώδης καθόρισε τον ερευνητικό προσανατολισμό της διατριβής. Στην κατεύθυνση αυτή σημαντική ήταν και η επίδραση των αρχών και των αιτημάτων που αναδύονται από τις θεωρητικές προσεγγίσεις που αφορούν την ιστοριογραφία της λογοτεχνίας 6 αλλά και της παιδικής λογοτεχνίας 7 και συνηγορούν υπέρ της σύμπραξης και άλλων ιστορικών περιοχών για την αναπαραγωγή του λογοτεχνικού παρελθόντος αλλά και για την ανάδειξη της συμβολής των εξωλογοτεχνικών πολιτισμικών σχηματισμών στη διάπλαση του λογοτεχνικού λόγου. Οι δύο παράμετροι οι οποίες οριοθετούν τη μελέτη μου, η παιδαγωγική σκέψη και οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, εμφανίζονται με μεγάλη συχνότητα ως διαμορφωτικοί παράγοντες του παιδικού βιβλίου στις κριτικές και θεωρητικές προσεγγίσεις του είδους. Αξιοσημείωτες, για τα ελληνικά δεδομένα, είναι οι θέσεις του Κωστή Παλαμά ο οποίος, στο πλαίσιο της κριτικής του ενασχόλησης με το παιδικό ανάγνωσμα, προκρίνει ως βασική συνιστώσα της παραγωγής του το συμβιβασμό και τη διαπλοκή της «Ποιητικής και Παιδαγωγικής». 8 Εμφανίζεται μάλιστα αρκετά διορατικός, καθώς, προβάλλοντας το παραπάνω αίτημα, εισάγει την έννοια του ιδεατού παιδιού-αναγνώστη, λειτουργώντας ως προάγγελος της σύγχρονης έννοιας του εννοούμενου αναγνώστη, που προτείνεται από την αναγνωστική θεωρία. Η έννοια του εννοούμενου αναγνώστη ανταποκρίνεται εν 5 Βλ. Cl. Moisan, Η λογοτεχνική ιστορία, μτφρ. Α. Παρίση, Αθήνα, εκδ. Καρδαμίτσα, 1992, σ Ό.π. 7 Βλ. Mitzi Myers, «Missed Opportunities and Critikal Malpractice: New Historicism and Children s Literature», Children s Literature Association Quarterly, 13, 1, σ Βλ. Κ. Παλαμάς, «Δημοτικισμός», Άπαντα, τ. 8, Αθήνα, Γκοβόστης, Μπίρης, , σ Βλ. ακόμη τα προλογικά του κείμενα στα παρακάτω λογοτεχνικά έργα για παιδιά: Θ. Δρακοπούλου, Ελληνικά ποιήματα κατάλληλα γι απαγγελία, Αθήναι, Σιδέρης, 1921, σ. 3-8 και της ίδιας ως Μυρτιώτισσα, Παιδική Ανθολογία, Αθήναι, τυπ. Φυλακής σχολής ΑΒΕΡΩΦ, 1930, σ

12 πολλοίς στη μεταβλητή έννοια της παιδικότητας που κυριαρχεί σε κάθε εποχή και καθορίζει τις εξελίξεις στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. 9 Στην εξάρτηση του παιδικού αναγνώσματος από τις παιδαγωγικές αρχές και στην ανταπόκρισή του στα αναπτυξιακά στάδια και στην προσληπτική ικανότητα των παιδιών αναφέρεται και ο Αλέξανδρος Αργυρίου με την επισήμανση ότι η υποταγή της λογοτεχνίας στις παιδαγωγικές σκοπιμότητες την απομακρύνει από το «ανιδιοτελές παιχνίδι της τέχνης». 10 Παρεμφερείς παραδοχές υπό τη μορφή αδρομερών αναφορών και επισημάνσεων εντοπίζονται και σε σύγχρονες επιστημονικές αναζητήσεις, παιδαγωγικές και λογοτεχνικές. Επιγραμματικά αναφέρονται οι θέσεις που διατυπώνει ο Χρήστος Φράγκος, ο οποίος υποστηρίζει ότι η εξέλιξη των παιδικών βιβλίων γίνεται σε συνάρτηση με την εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης. 11 Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι απόψεις της Βίκυς Πάτσιου, η οποία συνδέει την ανάδυση και διαμόρφωση της παιδικής λογοτεχνίας με την ανακάλυψη της παιδικής ηλικίας και την ανάπτυξη των παιδαγωγικών ιδεών. Επισημαίνει ακόμη πως αρκετά νωρίς σε έργα παιδαγωγικού προβληματισμού διατυπώνονται, παράλληλα με τα ζητήματα ανατροφής των παιδιών, και οι πρώτες αρχές για τη θεωρία της παιδικής λογοτεχνίας. 12 Στη βάση αυτών των παραδοχών κινούνται και διάφορα άρθρα της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου, στα οποία αποτυπώνεται συνοπτικά η πορεία του ελληνικού παιδικού βιβλίου, 13 ενώ η Αλεξάνδρα Ζερβού, συνδέοντας την παιδαγωγική δεοντολογία με την παραγωγή βιβλίων για παιδιά, παρατηρεί ότι οι δημιουργοί συμμορφώνονται σε έμμεσους κώδικες συγγραφής, οι οποίοι επιβάλλονται από το χώρο της παιδαγωγικής. 14 Από τις εκτενέστερες μελέτες ενδιαφέρον παρουσιάζει η έρευνα του Αντώνη Μπενέκου για τη συμβολή των 9 Σ. Οικονομίδου, Χίλιες και μία ανατροπές. Η νεοτερικότητα στη λογοτεχνία για μικρές ηλικίες, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, Α. Αργυρίου, «Για τα παιδικά τραγούδια του Ζαχαρία Παπαντωνίου», Μνημοσύνης θρέμματα, Αφιέρωμα στη μνήμη του Αντώνη Μωραΐτη, Αθήνα, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού πολιτισμού και Γενικής παιδείας, 1993, σ Χ. Φράγκος, «Ο ψυχικός κόσμος του παιδιού και το παιδικό βιβλίο», Διαβάζω, τχ. 94 ( ), σ Βλ. Β. Πάτσιου, «Θεωρητικές προσεγγίσεις στην ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας: οι προϋποθέσεις», Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας, τ. 9, Αθήνα, Βιβλιογονία, 1994, σ Βλ. Α. Κατσίκη-Γκίβαλου, «19 ος αι. : Από τη λογοτεχνία για μεγάλους στην παιδική λογοτεχνία», Διαβάζω, τχ. 242 ( ) και της ίδιας «Λογοτεχνία για παιδιά: Από τον ηθικό λόγο και τη διδαχή στην τέρψη και την απόλαυση της ανάγνωσης (19 ος -20 ος αι.), Περίπλους, τ. 49 (2000), σ Βλ. Α. Ζερβού, «Βιβλία παιδιών, μύθοι και κώδικες ενηλίκων», Από το παραμύθι στο κίμικς. Παράδοση και νεοτερικότητα, επιμ. Ε. Αυδίκος, Αθήνα, Οδυσσέας, 1996, σ

13 παιδαγωγικών και εκπαιδευτικών νεωτερισμών στο παιδικό ανάγνωσμα του Ζαχαρία Παπαντωνίου. 15 Επιπροσθέτως, από το χώρο των σύγχρονων ερευνών σημαντική είναι, χωρίς να έχει ιστορική προοπτική, η προσέγγιση που επιχειρεί η Σούλα Οικονομίδου σε εικονογραφημένα βιβλία. Η συγγραφέας συσχετίζει την ταυτότητα της παιδικής λογοτεχνίας με τη διαρκώς εξελισσόμενη έννοια της παιδικότητας, η οποία με τη σειρά της προσδιορίζει, σύμφωνα με την ίδια, την έννοια του εννοούμενου αναγνώστη, που καθορίζει τις συγγραφικές επιλογές στο επίπεδο της μορφής και του περιεχομένου των έργων. 16 Παραδειγματικό, τέλος, χαρακτήρα έχει η πρόσφατη μελέτη της Σοφίας Γαβριηλίδου, η οποία διερευνά τη διαμόρφωση των χαρακτήρων στα κλασικά κείμενα για παιδιά υπό το φως των παιδαγωγικών σκοπιμοτήτων, οι οποίες καθορίζονται από τις κοινωνικές και εκπαιδευτικές δομές για τη διαχείριση της παιδικής ηλικίας. Προβαίνοντας μάλιστα σε μια ιστορικοκοινωνική θεώρηση των χαρακτήρων που κατοίκησαν στα παιδικά βιβλία, διαπιστώνει ότι η λογοτεχνική απεικόνιση των παιδιών καταγράφει κατά κύριο λόγο την ιδέα περί παιδικής ηλικίας και παιδικότητας των εκάστοτε παιδαγωγικών αρχών και κοινωνικών επιταγών και αντιλήψεων. 17 Οι αναζητήσεις αυτές αποτυπώθηκαν σε μεγάλη έκταση και στη διεθνή βιβλιογραφία αρκετές από τις οποίες εισάγονται με συνοπτικό τρόπο και στο ελληνικό προσκήνιο από τη Μένη Κανατσούλη στις θεωρητικές της ενασχολήσεις για την παιδική λογοτεχνία. 18 Οι περισσότερες μελέτες αναπτύσσουν τη σχετική προβληματική στο πλαίσιο των σπουδών για την παιδική ηλικία. Πέρα από τον πολυεκδοχικό τους χαρακτήρα το βασικό συμπέρασμα το οποίο αναδύεται αφορά την ιστορικότητα του παιδικού βιβλίου και την εξάρτησή του από το περιεχόμενο της έννοιας «παιδική ηλικία» και τα αποδεκτά πρότυπα διαπαιδαγώγησής της. Βασική δεσπόζουσα στις περισσότερες μελέτες είναι ότι το παιδικό βιβλίο αντανακλά την κυρίαρχη ιδέα περί παιδικής ηλικίας, η οποία κατασκευάζεται από τους ενήλικες στο πλαίσιο της κατεστημένης ιδεολογίας και κουλτούρας, την οποία και προωθεί μέσω της διαδικασίας συμμόρφωσης των παιδιών σε προγραμματικά 15 Α. Μπενέκος, Τομές στην εξέλιξη της παιδικής μας λογοτεχνίας. Η περίπτωση του Ζ. Παπαντωνίου, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000³. 16 Βλ. Σ. Οικονομίδου, ό.π. 17 Βλ. Σ. Γαβριηλίδου, Το δύσκολο επάγγελμα του κλασικού ήρωα, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, Βλ. Μ. Κανατσούλη, ό.π., σ

14 σχήματα συμπεριφοράς. 19 Στην κατεύθυνση αυτή κινούνται και σύγχρονες μελέτες και απόψεις σχετικές με την ιστοριογραφία της παιδικής λογοτεχνίας, οι οποίες αξιοποιούν τόσο την παιδαγωγική προοπτική για την ανακωδικοποίηση των παιδικών αναγνωσμάτων όσο και τη θέασή τους υπό το φώς των εκπαιδευτικών αιτημάτων αλλά και των συγκεκριμένων αντιλήψεων για την παιδική ηλικία. 20 Η προβληματική αυτή εμπλουτισμένη με στοιχεία από την ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών και των εκπαιδευτικών προσανατολισμών κατευθύνει σε γενικές γραμμές και τη συνοπτική ιστορία της Ντενίζ Εσκαρπί Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη. 21 Η συγγραφέας στο πλαίσιο λιτών περιγραφών και γενικών αναφορών σχετικών με την εκβολή των παιδαγωγικών ρευμάτων στο χώρο του παιδικού βιβλίου παρουσιάζει τις εξελίξεις του είδους στο επίπεδο της μορφής και του περιεχομένου. Η απουσία μιας ανάλογης μελέτης γύρω από το ελληνικό παιδικό βιβλίο, η οποία να διερευνά την εξελικτική του πορεία στο πλαίσιο των ιδιαίτερων εθνικών και πολιτισμικών συγκειμένων του, ενίσχυσε τις ερευνητικές μου διαθέσεις προς την κατεύθυνση αυτή με την πεποίθηση ότι το εγχείρημα θα συμβάλει στον περαιτέρω φωτισμό των εξελικτικών διαδικασιών στη συγκεκριμένη λογοτεχνική περιοχή. Η επιλογή του Μεσοπολέμου ως βασικής περιοχής έρευνας έγινε με κριτήριο την ανάπτυξη ευνοϊκών κοινωνικοπολιτικών όρων για την ανανέωση της παιδαγωγικής σκέψης και των εκπαιδευτικών αιτημάτων, βασικών παραμέτρων, όπως φάνηκε παραπάνω, για τη διαμόρφωση του παιδικού αναγνώσματος. Για την πληρέστερη εκτίμηση και κατανόηση των νέων τάσεων και των τρόπων παρέμβασης για την ανανέωση του είδους κρίθηκε απαραίτητη η ανασύσταση του παρελθόντος του υπό το φως πάντοτε των εκάστοτε παιδαγωγικών και εκπαιδευτικών συνθηκών. Η συγκεκριμένη απόπειρα προσέκρουσε σε βιβλιογραφικό έλλειμμα με ανάλογο προσανατολισμό, ενώ η απουσία συνθετικών εργασιών υποδομής με ιστορική προοπτική για τον 19 ο αιώνα πρόβαλε το αίτημα για μια ανακωδικοποίηση του 19 Βλ. ενδεικτικά τις ακόλουθες, κλασικές πλέον, μελέτες: Π. Χαντ, Κριτική, θεωρία και παιδική λογοτεχνία, ό.π. J. Zornado, Inventing The Child. Culture, Ideology and the Story of Chilhood, ό.π. P. Hollindale, Signs of Childness in Children s Books, ό.π. Jaqueline Rose, The Case of Peter Pan or The Impossibility of Children s Fiction, London, Macmillan, K. Lesnik-Oberstein, Criticism and the Fictional Child, Oxford, Clarendon Press, Βλ. την εισαγωγή της M. Nikolajeva αλλά και το κείμενο της Z. Shavit, The Historical Model of the Development of Children s Literature, στο Aspects and Issues in the History of Children s Literature, ed. by M. Nikolajeva, Westport Connecticut-London, Greenwood Press, 1995, σ Ντενίζ Εσκαρπί, Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη, Αθήνα, Καστανιώτης,

15 παρελθόντος του παιδικού βιβλίου, υπό το φως πάντα των βασικών παραδοχών του Νέου Ιστορικισμού. 22 Η ανάγκη έγινε εντονότερη, όταν μέσα από τις προσωπικές μου αναζητήσεις και την εποπτεία των βιβλίων, που χαρακτηρίζονται ως παιδικά από τις υφιστάμενες ιστορίες του είδους, διαπιστώθηκαν γραμματολογικές αβλεψίες και σφάλματα τα οποία ανακυκλώνονται και σε μεταγενέστερες μελέτες με ιστορικό χαρακτήρα. Τα σφάλματα αυτά οφείλονται εν πολλοίς στην απουσία της απαραίτητης αυτοψίας, ειδικά στις περιπτώσεις των δυσεύρετων έργων, με αποτέλεσμα την ένταξη στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας βιβλίων που δεν έχουν ως αποδέκτες τα παιδιά ή σε κάποιες περιπτώσεις τον αυθαίρετο ειδολογικό χαρακτηρισμό τους, γεγονός που οφείλεται στην παραπλάνηση των μελετητών από κάποιες περικειμενικές ενδείξεις (λ.χ. η χρήση του όρου παίγνια). Για το λόγο αυτό η έρευνα διευρύνθηκε χρονολογικά φτάνοντας ως τις απαρχές του ελληνικού παιδικού βιβλίου και πήρε στη μεγαλύτερη έκτασή της συνθετικό γραμματολογικό χαρακτήρα με έμφαση στο διάστημα Τα κριτήρια στα οποία υπακούει η επιλογή αυτή αφορούν τόσο τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις όσο και την ανανέωση του παιδαγωγικού και εκπαιδευτικού κλίματος. Το 1880 οριοθετεί την αφετηρία των προσπαθειών για την ανασυγκρότηση της εθνικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής σε κατευθύνσεις αστικές, γεγονός που επιτάσσει την αναζήτηση νέων παιδαγωγικών αρχών και αναθεώρηση των εκπαιδευτικών στόχων. Συνάμα αποτελεί σταθμό για την εξέλιξη της λογοτεχνικής παραγωγής, η οποία επηρεάζεται καθοριστικά και από το δημοτικιστικό κίνημα. Το 1936 αποτελεί βασικό σταθμό για την πολιτική ζωή του τόπου, καθώς σφράγισε το τέλος των γενικών μεταρρυθμιστικών προσπαθειών του βενιζελισμού και οριοθετεί την αναστολή των εκσυγχρονιστικών παρεμβάσεων στο χώρο της εκπαίδευσης με την εγκαθίδρυση του μεταξικού καθεστώτος, στο πλαίσιο του οποίου κυριαρχούν νέες ιδεολογικές κατευθύνσεις για την εξυπηρέτηση των εθνικών επιδιώξεων. Στο πλαίσιο των συγκεκριμένων ιστορικών ορίων θα επιχειρηθεί, σύμφωνα με τη βασική φιλοσοφία του Νέου Ιστορικισμού, η συγκρότηση σε ενιαίο σύνολο των λογοτεχνικών έργων και των ιστορικοκοινωνικών συγκειμένων με ιδιαίτερη έμφαση στον παιδαγωγικό λόγο και στις εκπαιδευτικές πρακτικές. 22 Την αναγκαιότητα της ιστορικής προσέγγισης της παιδικής λογοτεχνίας προβάλλει και η Βίκυ Πάτσιου ορίζοντας μάλιστα και τις προϋποθέσεις στις οποίες θα μπορούσε να στηριχθεί ένα τέτοιο εγχείρημα. Βλ. Β. Πάτσιου, ό.π. 12

16 Για τις ανάγκες της γραμματολογικής έρευνας και την επιλογή των παιδικών βιβλίων που φιλοξενούνται στη μελέτη αυτή διερευνήθηκαν οι παρακάτω πηγές: α) Οι ιστορίες της παιδικής λογοτεχνίας, 23 β) Η βιβλιογραφία του Κ. Ντελόπουλου για τα παιδικά βιβλία του 19 ου αιώνα, 24 η βιβλιογραφία των Δ. Γκίνη-Β. Μέξα, 25 του Ν. Πολίτη για τις αρχές του 20 ου αιώνα ( ) 26 και ο κατάλογος βιβλίων που κατατέθηκαν στην εθνική βιβλιοθήκη για το διάστημα με επιμέλεια του Γ. Γιακουμέλου, 27 γ) Οι κατάλογοι των εκδοτικών οίκων του Μεσοπολέμου (Ελευθερουδάκης, Σιδέρης, Δημητράκος, Δικαίος), δ) Οι βιβλιογραφικές πληροφορίες, παρουσιάσεις και εκδοτικές αναγγελίες και ειδήσεις παιδικών έργων, που δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά Ερμής ο Λόγιος, Πανδώρα, Χρυσαλλίς, Φιλίστωρ, Παρνασσός, Εστία, Ο Νουμάς, Νέα Εστία, Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου, Αναγέννηση, Ελληνικά Γράμματα, Νεοελληνικά Γράμματα και Η Διάπλασις των παίδων, ε) Οι κατάλογοι των εγκεκριμένων αναγνωστικών στο πλαίσιο διαφόρων προκηρύξεων, στ) Προσωπική έρευνα στις παλιές συλλογές των βιβλιοθηκών του Α.Π.Θ., της Δημοτικής βιβλιοθήκης Θεσσαλονίκης και της Εθνικής βιβλιοθήκης. Σε μια ιστορική προσέγγιση η μορφή που δίνουμε στο λογοτεχνικό παρελθόν είναι καθοριστική για την κατανόηση του παρόντος αλλά και του μέλλοντος της λογοτεχνίας. 28 Έτσι για την παρουσίαση του γραμματειακού υλικού μεγάλη σημασία έχουν τα κριτήρια περιοδίκευσης, η ταξινόμησή του καθώς και ο τρόπος ενεργοποίησης και θέασής του. 29 Στην παρούσα μελέτη η περιοδίκευση ανταποκρίνεται σε γενικές γραμμές στις καθιερωμένες τομές που οριοθετούν τις περιόδους της ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Η επιλογή αυτή είναι 23 X. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας, ό.π. Ν. Κοντράρου, Νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, ό.π. Δ. Γιάκος, Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, ό.π. Α. Δελώνης, Ελληνική παιδική λογοτεχνία, ό.π. 24 Κ. Ντελόπουλος, Παιδικά και νεανικά βιβλία του 19 ου αιώνα, Αθήνα, Ε. Λ. Ι. Α., Δ. Γκίνης, Β. Μέξας, Ελληνική Βιβλιογραφία , τ. Α , τ. Β , τ. Γ , Εν Αθήναις, Γραφείον Δημοσιευμάτων Ακαδημίας Αθηνών. 26 Ν. Πολίτης, Ελληνική βιβλιογραφία: κατάλογος των εν Ελλάδι ή υπό ελληνικών αλλαχού εκδοθέντων βιβλίων από του έτους 1907, Αθήναι, τυπ. Σφενδόνη, Γ. Γιακουμέλος (επιμ.), Ελληνική βιβλιογραφία: Κατάλογος των εν τη Εθνική Βιβλιοθήκη και της Βουλής κατά νόμον κατατεθειμένων αντιτύπων. Συμπληρωματικόν τεύχος των ετών , Εν Αθήναις, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Βλ. Β. Αποστολίδου, «Αντιστάσεις και μεταμορφώσεις του λογοτεχνικού κανόνα: οι Έλληνες μαρξιστές και η ιστορία της λογοτεχνίας», Ζητήματα ιστορίας των νεοελληνικών γραμμάτων, Αφιέρωμα στον Κ. Θ. Δημαρά, Φιλοσοφική Σχολή Α. Π. Θ., Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1994, σ Βλ. Cl. Moisan, ό.π. Κ. Θ. Δημαράς, «Η στάθμιση του ποιοτικού και η περιοδίκευση στην ιστορία», Ο Ερανιστής, τ. 19 (1993), σ R. Wellek, A. Warren, Θεωρία λογοτεχνίας, μτφρ. Στ. Δεληγιώργη, Αθήνα, Δίφρος, 13

17 σύμφυτη και με τις τομές που υιοθετούνται και στην ιστοριογραφία της νεοελληνικής εκπαίδευσης και αγωγής. Ο τρόπος έκθεσης του γραμματειακού υλικού υποδείχτηκε κατεξοχήν από τη φύση του. Έτσι η βασική ταξινόμηση που επιλέχτηκε αναδεικνύει τις εξελίξεις των γενών (ποίηση, πεζογραφία) της παιδικής λογοτεχνίας υπό την επίδραση των κυρίαρχων εκπαιδευτικών και παιδαγωγικών προσανατολισμών. Παράλληλα, όπου οι περιστάσεις απαιτούσαν άλλο φωτισμό, έγιναν περαιτέρω ειδολογικές ταξινομήσεις αλλά και σχηματοποιήσεις με κριτήριο τις μεμονωμένες συγγραφικές παρεμβάσεις για τη διαμόρφωση του ελληνικού παιδικού βιβλίου. Τέλος θα πρέπει να τονιστεί ότι η ανά χείρας μελέτη επ ουδενί φιλοδοξεί να συστηθεί ως μια πλήρης ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, καθώς ένα τέτοιο εγχείρημα στις μέρες μας θα απαιτούσε τη συνεργασία ειδικών επιστημόνων στο πλαίσιο μιας πολυπρισματικής θεώρησης. Πρόκειται για μια προσπάθεια ανακωδικοποίησης του μεγαλύτερου μέρους της ποιητικής και αφηγηματικής παραγωγής με στόχο να δώσει νέες διαστάσεις στο ζήτημα της ιστορίας του παιδικού βιβλίου. Βασικό μέλημα που διατρέχει το σύνολο της μελέτης είναι η ανάδειξη των τρόπων και των διαδικασιών μέσω των οποίων ο παιδαγωγικός λόγος και οι εκπαιδευτικές επιδιώξεις μεταπλάθονται σε λογοτεχνικά χαρακτηριστικά του παιδικού αναγνώσματος. Στην προοπτική αυτή θα επιχειρηθεί αδρομερής εξέταση, παράλληλα με το εξωσχολικό, και του σχολικού αναγνώσματος καθώς και των παιδικών περιοδικών, λόγω της συμβολής τους στην ανάπτυξη της αναγνωστικής εμπειρίας και συμπεριφοράς αλλά και στη διαμόρφωση της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Η διατριβή απαρτίζεται από τέσσερα μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελεί μια ιστορική αναδρομή στο χώρο του παιδικού βιβλίου από τις απαρχές του είδους μέχρι το Συγκροτείται από δύο ενότητες. Η πρώτη αναφέρεται στην εμφάνιση και την εξελικτική πορεία του παιδικού αναγνώσματος στο πλαίσιο των νέων κοινωνικών και παιδαγωγικών αιτημάτων κατά την περίοδο του Διαφωτισμού και ολοκληρώνεται με την ειδολογική ταξινόμηση και επιγραμματική παρουσίαση της παραγωγής. Η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στην εικόνα του παιδικού βιβλίου κατά την περίοδο του Ρομαντισμού, όπως διαμορφώθηκε σε συνάρτηση με τα παιδαγωγικά προτάγματα του αλληλοδιδακτικού σχολείου. Το ειδολογικό σχήμα που υιοθετήθηκε για την ταξινόμηση της παραγωγής περιλαμβάνει τα σχολικά 14

18 αναγνώσματα, τα παιδικά περιοδικά, τα αφηγηματικά έργα και την έμμετρη παραγωγή. Η ιστορική αυτή αναδρομή η οποία έχει και συνθετικό χαρακτήρα είναι στο μεγαλύτερο μέρος της προϊόν αξιοποίησης της σχετικής βιβλιογραφίας και της κριτικής, που εντοπίστηκε στον περιοδικό τύπο της εποχής. Η πρόταξή της κρίθηκε απαραίτητη για την πληρέστερη κατανόηση των ανανεωτικών τάσεων που παρατηρούνται στην παραγωγή του Μεσοπολέμου που αποτελεί το αντικείμενο της έρευνας. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στο διάστημα από το 1880, που σηματοδοτεί τη στροφή προς τις αστικές αναζητήσεις στο επίπεδο της νεοελληνικής κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής μέχρι το 1917, χρονολογία σταθμό για τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στην εκπαίδευση. Αρχικά περιγράφονται οι εξελίξεις της παιδαγωγικής σκέψης και η βούληση για προώθηση των νέων εθνικών αιτημάτων μέσω του εκπαιδευτικού μηχανισμού. Στη συνέχεια επιχειρείται μια αναλυτική χαρτογράφηση του παιδικού αναγνώσματος. Δίνεται μια γενική εικόνα των σχολικών αναγνωσμάτων και ακολουθεί αναφορά στον παιδικό περιοδικό τύπο με εστίαση στη «Διάπλαση» και στο ρόλο της στην ανανέωση της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Ακολουθεί η προσέγγιση της πεζογραφικής παραγωγής η οποία έχει κατεξοχήν συνθετικό χαρακτήρα, καθώς με την υποστήριξη βιβλιογραφικών πηγών (κριτικές και μελέτες) αποτυπώνεται η εικόνα της αφηγηματικής παραγωγής. Διεξοδικότερα παρουσιάζεται η περιοχή της ποίησης, η οποία κυριαρχεί στο λογοτεχνικό προσκήνιο της εποχής. Ταξινομείται στη λόγια και τη δημοτικιστική, ενώ επιχειρείται εκτενής ερμηνευτική προσέγγιση σε συνάρτηση με τα παιδαγωγικά της συμφραζόμενα. Στο τρίτο μέρος αποτυπώνεται η περίοδος του Μεσοπολέμου ( ). Παρουσιάζονται εκτενώς οι νέες τάσεις στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής, οι αναζητήσεις του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού, το παιδαγωγικό κίνημα του Νέου Σχολείου και οι παρεμβάσεις του Εκπαιδευτικού Ομίλου στο χώρο της εκπαίδευσης. Ακολουθεί λεπτομερής παρουσίαση της εικόνας του παιδικού αναγνώσματος. Αρχικά προσεγγίζονται αναλυτικά τα αναγνωστικά της μεταρρύθμισης του 1917 και στη συνέχεια τα παιδικά περιοδικά με έμφαση στη συμβολή τους στην εξελικτική πορεία της παιδικής λογοτεχνίας. Τέλος, διαγράφονται οι νέοι προσανατολισμοί στο χώρο του παιδικού βιβλίου, οι αρχές της νέας ποιητικής του και η στροφή προς την αφηγηματική παραγωγή, η οποία και 15

19 αποτυπώνεται αναλυτικά με εστίαση στους πιο αντιπροσωπευτικούς συγγραφείς της εποχής. Η παράλειψη της ποιητικής παραγωγής, από το χώρο αυτό, οφείλεται στο γεγονός ότι έχει διερευνηθεί στο πλαίσιο άλλων μελετών, στις οποίες έχει αποτυπωθεί η ειδολογική της ταυτότητα. Το τέταρτο μέρος της μελέτης συνιστά η παραδειγματική ανάλυση δέκα επιλεγμένων μυθοπλαστικών έργων από την περίοδο του Μεσοπολέμου. Η επιλογή αυτή έγινε επειδή στη φάση αυτή, και υπό την επίδραση των αρχών της νέας παιδαγωγικής, έχουμε την πρώτη εμφάνιση νεωτερικών έργων στο χώρο της μυθοπλασίας για παιδιά, τα οποία οριοθετούν τις αρχές του σύγχρονου παιδικού μυθιστορήματος. Με τα μεθοδολογικά εργαλεία της Νέας Κριτικής διερευνάται ο τρόπος μετάπλασης των παιδαγωγικών αρχών και των εκπαιδευτικών προσανατολισμών σε αφηγηματικό λόγο και περιεχόμενο. Αυτά τα έργα επιδέχονται αυτή την ανάλυση λόγω της λογοτεχνικής τους αρτιότητας. Επιπλέον, μόνο με μια τέτοια ανάλυση θα μπορούσε να γίνει η εμβάθυνση στην περίοδο του Μεσοπολέμου, που αποτέλεσε από την αρχή τη βασική μας στόχευση και να δειχτεί στην ίδια την ύφανση του λογοτεχνικού έργου η επίδραση των παιδαγωγικών αντιλήψεων. 16

20

21 Μ Ε Ρ Ο Σ Π Ρ Ω Τ Ο ΤΑ ΠΡΙΝ: ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ 17

22

23 1. Από τον Ευρωπαϊκό στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό α) Η έννοια της παιδικής ηλικίας ως διαμορφωτικός παράγοντας του παιδικού βιβλίου. Η ανάδυση του είδους στον ευρωπαϊκό χώρο Ο πολιτισμικός χαρακτήρας του παιδικού βιβλίου αντανακλά την ιστορική του διάσταση και ως εκ τούτου η εξέλιξή του επηρεάζεται από πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους, οι οποίες συνιστούν το πλαίσιο γονιμοποίησης και παραγωγής του. 30 Επιπλέον, ως γραμματειακό είδος υπακούει στις γενικές συμβάσεις που διέπουν τη συγκεκριμένη πολιτισμική περιοχή και αφορούν τη γλώσσα, την ιδεολογία και τα αισθητικά ρεύματα της κάθε εποχής. Εκτός όμως των γενικών, σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των ειδών παίζουν ειδικότεροι παράγοντες, οι οποίοι συμβάλλουν στη διαμόρφωση του ιδιαίτερου χαρακτήρα τους προσδιορίζοντας κάθε φορά τη λειτουργικότητά τους και διαφοροποιώντας τις σχέσεις πομπού και δέκτη. 31 Το κριτήριο του δέκτη είναι και η βασική ειδολογική συνιστώσα του παιδικού βιβλίου, 32 στοιχείο που με τη σειρά του επηρεάζεται από την πολιτισμικά προσδιορισμένη και ως εκ τούτου μεταβαλλόμενη έννοια της παιδικότητας. 33 Οι εκάστοτε αντιλήψεις για την παιδικότητα καθορίζουν τους τρόπους με τους οποίους εκφράζονται οι συγγραφείς, ανταποκρινόμενοι στην εξαρτώμενη από τις αντιλήψεις αυτές έννοια του εννοούμενου αναγνώστη, 34 η οποία με τη σειρά της συμβάλλει στη διαμόρφωση των στοιχείων αναγνωσιμότητας του παιδικού βιβλίου Για την ένταξη των πολιτισμικών δομών στον ευρύτερο χώρο των ιστορικών δομών που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία και τις επιδράσεις που δέχονται στην εξελικτική τους πορεία βλ. Μ. Σακαλάκη, Κοινωνικές ιεραρχίες και σύστημα αξιών. Ιδεολογικές δομές στο νεοελληνικό μυθιστόρημα , Αθήνα, Κέδρος, 1984, σ Π. Μουλλάς, «Η λογοτεχνία ως το 1880», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΑ, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1975, σ Η Β. Πάτσιου υποστηρίζει ότι δύο είναι τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν κυρίως την παιδική λογοτεχνία από το σώμα της γενικής λογοτεχνίας: Ο ιδιαίτερος ρόλος του αποδέκτη και ο σκοπός για τον οποίο γράφεται. Οι δύο αυτοί παράγοντες κατευθύνουν το υλικό του συγγραφέα στο πλαίσιο ενός στόχου μετάδοσης γνώσεων και κοινωνικής διαπαιδαγώγησης. Βλ. Β. Πάτσιου, Η Διάπλασις των παίδων , Αθήνα, Καστανιώτης, 1995², σ P. Hollindale, Signs of Childness in Children s Books, ό.π., σ. 48. Για την έννοια της παιδικότητας ως στοιχείο προσδιορισμού της παιδικής λογοτεχνίας βλ. και Μ. Κανατσούλη, Αμφίσημα της παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2002, σ Σ. Οικονομίδου, Χίλιες και μία ανατροπές, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000, σ. 20 και Ακόμη, για την έννοια του αναγνώστη στη θεωρία της λογοτεχνίας, βλ. Δ. Τζιόβας, Μετά την αισθητική, Αθήνα, Γνώση, 1987, σ Ο όρος «αναγνωσιμότητα» χρησιμοποιείται με την έννοια που του δίνει ο Τζων Σπινκ, ο οποίος υποστηρίζει: «Αναγνωσιμότητα είναι η αρετή ενός βιβλίου, ή οποιουδήποτε τυπωμένου κειμένου, και 18

24 Ο ιστορικός χαρακτήρας ακόμη της «παιδικότητας» έχει αντίκτυπο στην εξέλιξη των παιδαγωγικών αντιλήψεων, που από κοινού κανονίζουν τις ειδολογικές συμβάσεις των παιδικών βιβλίων και επηρεάζουν τις ιδεολογικές τους αποχρώσεις και τον κοινωνικοποιητικό τους ρόλο. Κατά συνέπεια, όταν εξετάζουμε την ιστορία του παιδικού βιβλίου είναι πολύ χρήσιμο να διερευνούμε και τον τύπο της παιδικής ηλικίας για τον οποίο προορίζονταν οι εκάστοτε εκδόσεις. 36 Η παιδική ηλικία ως διακριτή κοινωνική κατηγορία είναι επινόηση της νεωτερικής εποχής. Παρόλο που στα κλασικά χρόνια, όπως προκύπτει από σχετικές πηγές, τα παιδιά θεωρούνταν ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα για την οποία συστήνονταν συγκεκριμένες παιδαγωγικές διαδικασίες και αφηγήσεις, 37 σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, όπως μας πληροφορεί ο Aries, εισέρχονταν στον κόσμο των ενηλίκων αρκετά νωρίς, γύρω στα επτά τους χρόνια, συμμετέχοντας σε όλες τις κοινωνικές διαδικασίες και μοιράζονταν με τους ενήλικες τα ίδια παιγνίδια, τους ίδιους τρόπους διασκέδασης, τα ίδια παραμύθια. 38 Κατά τον 16 ο αιώνα στη Γαλλία, τα αναγνωστικά βιβλία των μαθητών και τα εγχειρίδια καλής συμπεριφοράς των νέων διακρίνονταν από ανεκτικότητα και δεν έλειπαν τα χοντρά αστεία καθώς και θέματα χωρίς εκπαιδευτική προοπτική. Η ίδια κατάσταση παρατηρείται και στα αγγλικά βιβλία, όπου η ελευθεροστομία ήταν απόλυτα αποδεκτή. 39 ορίζεται ως το συνολικό άθροισμα συμπεριλαμβανομένης και της αλληλεπίδρασης αναγνώστη κειμένου όλων εκείνων των στοιχείων τα οποία ενυπάρχουν σ ένα δεδομένο τυπωμένο υλικό, το οποίο επηρεάζει την επιτυχία που έχει μαζί του μια ομάδα αναγνωστών», βλ. Τζων Σπινκ, Τα παιδιά ως αναγνώστες, Αθήνα, Καστανιώτης, 1990, σ Για αναλυτικότερη προσέγγιση της έννοιας «αναγνωσιμότητα» (Readability) βλ. J. Gilliland, Readability, London, University of London Press, Π. Χαντ, Κριτική, Θεωρία και παιδική λογοτεχνία, ό.π., σ Στην Πολιτεία του Πλάτωνα υπάρχουν αρκετές αναφορές στην αγωγή των παιδιών. Στο δεύτερο βιβλίο, όπου πραγματεύεται την αξιοποίηση των μύθων ως μέσου αγωγής, διακρίνουμε μια πολύ πρώιμη μορφή παιδαγωγικής λογοκρισίας: «Πρώτη μας λοιπόν δουλειά, όπως φαίνεται, πρέπει να είναι η επίβλεψη των μυθοποιών κάθε μύθο, που τον φτειάνουν καλό, πρέπει να τον εγκρίνουμε, κάθε όμως άσχημο να τον απορρίπτουμε. Πρέπει ακόμη να πείσουμε τις τροφούς και τις μητέρες να λένε τους εγκεκριμένους μύθους στα παιδιά». Πλάτωνος Πολιτεία, Εισαγωγή-μετάφραση Κ. Γεωργούλης, Αθήνα, Σιδέρης, 1963, παραγρ. 377 B, C, σ. 59. Ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το παιδικό ανάγνωσμα στ αρχαία χρόνια μας δίνει ο Χ. Μπουλώτης σε άρθρο του στο αφιέρωμα της εφ. Καθημερινή για το παιδικό βιβλίο. Βλ. ένθετο Επτά ημέρες της εφημ. Καθημερινή, σ Φ. Αριές, Αιώνες παιδικής ηλικίας, Αθήνα, Γλάρος, 1990, σ Επίσης, για την παιδική ηλικία στην Αγγλία του 15 ου και 16 ου αιώνα βλ. Μ. Τάκερ, «Το παιδί σαν τέλος: 15 ος και 16 ος αιώνας της παιδικής ηλικίας στην Αγγλία», Ιστορία της Παιδικής ηλικίας, επιμ. Λόυντ Ντεμώζ, Αθήνα, Θυμάρι, 1985, σ Φ. Αριές, ό.π., σ

25 Στα τέλη του 16 ου αιώνα ορισμένοι παιδαγωγοί με κοινωνική καταξίωση αρχίζουν να προβάλλουν ενστάσεις για την ανάγνωση από τα παιδιά βιβλίων αμφίβολης ηθικής και αρχίζει να γεννιέται η ιδέα του παιδικού βιβλίου, που θα ήταν απαλλαγμένο από στοιχεία τα οποία θα έβλαπταν την παιδική αθωότητα. Πρόκειται για ένα σημαντικό σταθμό, ο οποίος αφενός οριοθετεί μια αρχική φάση αναγνώρισης της ιδιοτυπίας της παιδικής ηλικίας 40 και αφετέρου σηματοδοτεί την αφετηρία της παρεμβατικής διαδικασίας των ενηλίκων. Βασική ορίζουσα αυτής της παρέμβασης είναι η έννοια της παιδικής αθωότητας, η οποία υποδηλώνει την απειρία και αδυναμία του παιδιού και συνθέτει το ιδεολογικό πλαίσιο που κατευθύνει την κοινωνικοποίησή του. 41 Στη μετάβαση προς τον 17 ο αιώνα, τα όρια ανάμεσα στις ηλικιακές περιοχές γίνονται όλο και πιο διακριτά και σε αυτό συνέβαλαν οι μεταβολές που συντελέστηκαν στον πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα σε όλο σχεδόν τον ευρωπαϊκό χώρο. 42 Είναι η εποχή που η απολυταρχία με την ελέω Θεού μοναρχία της γνωρίζει άνοδο και στο πλαίσιο των σχέσεων που δημιουργεί το νέο καθεστώς με το ανθρώπινο δυναμικό είναι και το ενδιαφέρον για τη διαμόρφωση ενός υπηκόου εφοδιασμένου με χρήσιμες γνώσεις και δεξιότητες, τις οποίες θα αποκτά μέσα από μια συστηματική εκπαίδευση και αγωγή. 43 Τα νέα δεδομένα ευνοούν την ανάπτυξη της παιδαγωγικής σκέψης, η οποία προϋποθέτει την παρουσία της παιδικής ηλικίας ως διακριτής κοινωνικής κατηγορίας. Σε γενικές γραμμές από τον 17 ο αιώνα οι αλλαγές που αφορούν την παιδική ηλικία οφείλονται σε δύο κυρίως αντιλήψεις. Η πρώτη εκδηλώνεται στο χώρο της οικογένειας και καθιστά το παιδί αντικείμενο τρυφερότητας και ειδικής φροντίδας από τους γονείς ως αποτέλεσμα του νέου ηθικού κλίματος και της αλλαγής που πραγματοποιείται στα ήθη της εποχής. 44 Η δεύτερη προέρχεται από τους παιδαγωγούς και τους ηθικολόγους του αιώνα, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ιδιαιτερότητα της παιδικής φύσης, εστιάζοντας συνάμα στην ηθική υπόσταση των παιδιών Ό.π., σ Δ. Μακρυνιώτη, Η παιδική ηλικία στα αναγνωστικά βιβλία , Αθήνα-Γιάννινα, Δωδώνη, 1986, σ A. Reble, Ιστορία της παιδαγωγικής, μτφρ. Δ. Χατζηστεφανίδης, Σόνια Χατζηστεφανίδη-Πολυζώη, Αθήνα, Παπαζήσης, 1990, σ Ό.π., σ Φ. Αριές, ό.π., σ Δ. Μακρυνιώτη, ό.π., σ

26 Η παρουσία του Comenius εδώ είναι σημαντική. 46 Βασική συνιστώσα της παιδαγωγικής του σκέψης αποτελεί η ηθική αγωγή, η οποία σε συνάρτηση με τη θρησκευτική αγωγή κατευθύνουν τις παιδαγωγικές διαδικασίες από την πρώιμη παιδική ηλικία. 47 Επιπλέον, για πρώτη φορά προβάλλεται ο ρόλος των αισθήσεων στη μάθηση και η προσαρμογή της προσφερόμενης γνώσης στις αντιληπτικές ικανότητες των παιδιών. Προϊόν αυτής της προβληματικής το διδακτικό του εγχειρίδιο Orbis Sensualium Pictus (1658), το οποίο ορίζει ένα terminus post quem για τη ιστορία του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου. 48 Τις ηθικές και θεοκρατικές διαστάσεις της ιδεολογίας του Comenius απηχεί και η θέση του για αξιοποίηση της Βίβλου ως βασικού μέσου αγωγής, 49 μια θέση που θα επηρεάσει τα αναγνωστικά ήθη σε όλο σχεδόν τον ευρωπαϊκό χώρο. Έτσι, το 17 ο αιώνα η Βίβλος κατέχει κεντρική θέση στην Αγγλία στο χώρο του παιδικού αναγνώσματος, καθώς συγκεντρώνει ειδολογικά στοιχεία πολλών γραμματειακών ειδών: ήταν ταυτόχρονα το περιπετειώδες αφήγημα, η ιστορία, η ποίηση, η φιλοσοφία, η θρησκεία. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί που ήξερε ανάγνωση είχε στη διάθεσή του άφθονο αναγνωστικό υλικό, γεγονός που συνέβαλε στην αύξηση της παιδικής αναγνωστικότητας στην Αγγλία. 50 Οι ηθικές και θεοκρατικές παράμετροι της παιδαγωγικής σκέψης, απόρροια και της αντίληψης περί παιδικής αθωότητας που είχε επιβληθεί, συντελούν στην εμφάνιση μιας παιδαγωγικής λογοτεχνίας που απευθυνόταν αποκλειστικά στα παιδιά. Εδώ εντάσσονται τα εγχειρίδια καλής συμπεριφοράς που εκδίδουν οι Ιησουίτες, 51 τα οποία συνέχισαν τη σταδιοδρομία τους με αλλεπάλληλες εκδόσεις όλο τον 18 ο και 19 ο αιώνα και άσκησαν σημαντική επιρροή στα ήθη. 52 Στην κατηγορία του θρησκευτικού-ψυχαγωγικού διδακτισμού ανήκαν και μια σειρά από βιβλικά ανέκδοτα με ηθικοπλαστική πρόθεση που δημοσιεύτηκαν στη Γερμανία στα 46 Ο Comenius με τη Μεγάλη Διδακτική του στα 1657 συστηματοποιεί την παιδαγωγική με βάση θεμελιώδεις αρχές που αφορούν τη δυνατότητα τελειοποίησης του ανθρώπινου γένους και τη μεγάλη δύναμη της αγωγής πάνω στον άνθρωπο και την κοινωνία. Επιπλέον, με το έργο του αυτό προτείνει τη διαμόρφωση της εκπαίδευσης σε διακριτές σχολικές βαθμίδες. Βλ. J. B. Piobetta, «Ιωάννης Αμώς Κομένιος», στον τόμο Οι μεγάλοι παιδαγωγοί, Δ/ντής J. Chateau, μτφρ. Κ. Κίτσος, Αθήνα, Γλάρος, 1983, σ Α. Reble, ό.π., σ Βλ. Π. Ασωνίτης, Η εικονογράφηση στο βιβλίο παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, Καστανιώτης, 2001, σ Ντενίζ Εσκαρπί, Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη, ό.π., σ Ν. Μελανίτης, Εισαγωγή εις την Παιδαγωγικήν, Αθήνα, 1976, σ Reble, ό.π., σ Α. Reble, ό.π., σ Ντ. Εσκαρπί, ό.π., σ P. Mensard, «Η παιδαγωγική των Ιησουιτών», στον τόμο Οι μεγάλοι Παιδαγωγοί, ό.π., σ Φ. Αριές, ό.π., σ

27 τέλη του 17 ου αιώνα για τη διαπαιδαγώγηση της «ευσεβούς και ενάρετης» νεότητας. 53 Στην εκπνοή του αιώνα το τοπίο αλλάζει καθώς τα όρια ανάμεσα στον κόσμο των παιδιών και τον κόσμο των ενηλίκων γίνονται περισσότερο διακριτά, η ηθική απειρία κατακυρώνεται ως χαρακτηριστικό της παιδικής ηλικίας και η αναζήτηση τρόπων διαχείρισής της ανάγεται σε βασικό στοιχείο των παιδαγωγικών προβληματισμών της εποχής. Στη φάση αυτή η αφήγηση ως παιδαγωγικό μέσο και φορέας έμμεσης παρέμβασης των ενηλίκων καταξιώνεται και κατακτά έδαφος, γεγονός που πιστοποιείται από την εμφάνιση κειμένων τα οποία οριοθετούν τις απαρχές του παιδικού βιβλίου στον ευρωπαϊκό χώρο και θα ασκήσουν γόνιμη επίδραση στην εξελικτική πορεία του είδους. Την περίοδο αυτή η συμβολή του Locke ( ) στην ανανέωση του παιδαγωγικού κλίματος είναι καθοριστική. Ο θέσεις του για τη σημασία της παιδικής ηλικίας στη διαμόρφωση της μετέπειτα ζωής του ανθρώπου επηρέασαν τη σύγχρονή του πνευματική κίνηση και θεμελίωσαν την ιδεολογία του Διαφωτισμού. 54 Στη μελέτη του Some thoughts concerning education (1693) επισημαίνει το εύπλαστο της παιδικής φύσης και παρομοιάζοντας το παιδί με άγραφο χάρτη τονίζει την ηθική του απειρία και ως εκ τούτου πριμοδοτεί το ρόλο των ενηλίκων για τη διαμόρφωση και εξέλιξή του. 55 Ως ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας προβάλλει το έμφυτο χιούμορ και την περιέργεια, την οποία θεωρεί ως το πιο δημιουργικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. 56 Προτείνει ακόμη την ανταπόκριση της προσφερόμενης ύλης στις αντιληπτικές ικανότητες των παιδιών και στρέφεται με πάθος ενάντια στη χρήση της Βίβλου για την εκμάθηση της ανάγνωσης αντιπροτείνοντας ως καταλληλότερη αναγνωστική ύλη τους μύθους. 57 Την ίδια περίοδο στο πνευματικό πεδίο της Γαλλίας, όπου κυριαρχεί η φιλολογική διαμάχη γνωστή ως Querelle des Anciens et des Modernes 58 αναδύονται από τους κόλπους της ομάδας των «μοντέρνων» έργα σταθμοί στην ιστορία της 53 Ντ. Εσκαρπί, ό.π., σ Α. Reble, ό.π., σ Ν. Μελανίτης, ό.π. 56 Κατατοπιστικά για τις θέσεις του Locke είναι τα αποσπάσματα από το έργο του που ανθολογεί η Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου στο έργο της Η παιδαγωγική σκέψη από τον Πλάτωνα ως τη Μ. Μοντεσσόρι, Θεσσαλονίκη, Κυριακίδης, 1996, σ Α. Reble, ό.π., σ Jochen Schlobach, «Anciens et modernes (Querelle)», Dictionnaire europeen des Lumières, Presses Universitaires de France, σ

28 ευρωπαϊκής παιδικής λογοτεχνίας. Πρόκειται για τα παραμύθια του Perrault ( ) που εκδόθηκαν το 1697 με τον τίτλο Histoires ou Contes du temps passé, avec des moralités (Ιστορίες ή Παραμύθια του περασμένου καιρού με ηθικά επιμύθια), 59 προκαλώντας την οργή και την περιφρόνηση του εκπροσώπου της ομάδας των anciens Boileau. 60 Εμπνευσμένος από την προφορική γαλλική παράδοση 61 προβαίνει στην κατάργηση κάποιων μοτίβων που απαντούν στις λαϊκές εκδοχές των παραμυθιών και επισυνάπτει διδακτικά επιμύθια υπογραμμίζοντας με αυτό τον τρόπο τις παιδαγωγικές του προθέσεις. 62 Τη διαμάχη μεταξύ «αρχαίων» και «συγχρόνων» τροφοδότησε και ο Fenelon ( ), ο οποίος στο πλαίσιο των αναζητήσεών του γύρω από την παιδική ηλικία 63 εξέδωσε το 1699 το παιδαγωγικό μυθιστόρημα Les aventures de Télèmaque με πρωταρχικό στόχο τη διαπαιδαγώγηση του νεαρού δούκα της Βουργουνδίας. Το έργο που αναδυόταν μέσα από την ομηρική παράδοση, 64 αποτελεί συνέχεια των περιπετειών του Οδυσσέα και η πλοκή του σχετίζεται με την περιπλάνηση του Τηλέμαχου στις προσπάθειες αναζήτησης του πατέρα του. Στο μυθιστόρημα εγγράφονται ορισμένες από τις βασικές ιδέες της διαφωτισμένης πολιτικής σκέψης, στοιχείο που συνέβαλε μαζί με την σημαντική του σταδιοδρομία ως παιδικού βιβλίου και στην ευρεία αποδοχή του από το κοινό των ενηλίκων. 65 Το ορθολογιστικό πνεύμα, το οποίο έκανε εμφανή την παρουσία του ήδη από τον 17 ο αιώνα, εμφανίζεται πιο έντονο κατά τη διάρκεια του 18 ου με μια κριτική διάσταση τόσο απέναντι στις δεσμεύσεις της απολυταρχίας όσο και απέναντι στον 59 Με τον τίτλο Contes de ma mère l Oye (Τα παραμύθια της μάνας μου της χήνας) εκδίδεται το 1698 άλλη μια συλλογή του Perrault. Βλ. Marc Soriano, «Ο Charles Perrault και τα παραμύθια του», επιλογή Ειρ. Νικολαϊδου, Επιθεώρηση Παιδικής λογοτεχνίας, τ. 3, Αθήνα, Καστανιώτης,1988, σ Ι. Βασιλαράκης, «Ελευθερωτές και σύμμαχοι σ ένα πεδίο πολυσύνθετο», Η Λέξη, τχ. 118, (Νοέμβρης-Δεκέμβρης 1993), σ Marc Soriano, Les contes de Perrault,culture savante et traditions populaires, Gallimard, 1968, σ Μ. Καπλάνογλου, «Η Κοκκινοσκουφίτσα στον Perrault, στους Grimm και σε δυο παλιές ελληνικές μεταφράσεις», Διαδρομές, τχ. 37 (Άνοιξη 1995), σ Ο Fenelon εμφανίζεται αρκετά πρόωρα γνώστης της παιδικής φύσης και προτρέπει τους παιδαγωγούς να εναρμονίζουν την διδακτική πράξη στις ιδιαιτερότητες των παιδιών. Ενδιαφέρον, ακόμη, παρουσιάζουν και οι θέσεις του για την εκπαίδευση των κοριτσιών. Βλ. Σ. Ζιώγου- Καραστεργίου, ό.π., σ Β. Αναγνωστόπουλος, «Η πολιτιστική διάσταση της Ελλάδας μέσα στην παιδική λογοτεχνία της Ευρώπης», Διαδρομές, τχ. 33 (Άνοιξη 1994), σ Το έργο αποτέλεσε το πρότυπο για τη συγγραφή διδακτικών μυθιστορημάτων με σκηνικό την αρχαιότητα. Βλ. Στέση Αθήνη, Όψεις της νεοελληνικής αφηγηματικής πεζογραφίας,18 ος αι Ο διάλογος με τις ελληνικές και ξένες παραδόσεις στη θεωρία και την πράξη, αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τμήμα Φιλολογίας, 2001, σ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015 Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση Παρασκευή 20/3/2015 ΕΠΠΣ-ΑΠΣ λογοτεχνίας Το Πρόγραμμα Σπουδών στη λογοτεχνία δομείται για όλη την υποχρεωτική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 8 Παρωδία Ι: Θεωρητική προσέγγιση Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 8 «Βατραχομυομαχία»: Σχέδιο του Γιώργου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 09/10/2011 ΣΕΙΡΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 80-100 λέξεις, χωρίς δικά σας σχόλια. Στο συγκεκριμένο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ»

ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» ΣΥΝΕΔΡΙΟ «ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» του Διεθνούς Ερευνητικού Προγράμματος: Ανάπτυξη θεωρητικού σχήματος κατανόησης της ποιότητας στην εκπαίδευση: Εγκυροποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο Ο κ τ ώ β ρ ι ο ς Ν ο έ μ β ρ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 βιβλιο_layout 1 20/6/2014 4:43 πμ Page 5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕφAλαιο 1: Ένα μοντέλο αναγνωστικής κατανόησης Η εξέλιξη της έννοιας «αναγνωστική κατανόηση»...

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΕΑΠΗ ΜΑΘΗΜΑ: Μαθηματικά στην προσχολική εκπαίδευση ΕΞΑΜΗΝΟ: Ε (2015 2016) ΟΔΗΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ος κύκλος (Μαθήματα 1-3): Περιεχόμενο και βασικός

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Ενσωμάτωση ή η Ένταξη των θεμάτων Ασφάλειας και Υγείας στον τομέα της εκπαίδευσης αποτελεί ζωτικό μέρος της δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο)

138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) 138 Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών Κρήτης (Ρέθυμνο) Σκοπός Το Τμήμα έχει σκοπό την ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε μαθήματα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 142 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Τα Παιδαγωγικά Τμήματα Δημοτικής Εκπαίδευσης, σκοπό έχουν την ανάδειξη επιστημόνων που θα καλύψουν τις εκπαιδευτικές ανάγκες της Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ Ιωάννινα, 5/6/2008 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ Το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων προκηρύσσει Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στις Επιστήμες της Αγωγής για το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΡΟΔΟΥ Το mentoring στο πρόγραμμα Πρακτικής Άσκησης ένα χρόνο μετά: Αποτίμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΕΠΑΛ Α. Ο συγγραφέας στο απόσπασµα αυτό αναφέρεται στη διαφήµιση. Στην αρχή πιστοποιεί την κυριαρχία της σε όλους τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών 1 ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας. Γενικοί άξονες όλων των αναλυτικών 2 Εισαγωγή του ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στα Σχολεία Η εισαγωγή του ΝΑΠ στα Αρχαία Ελληνικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους

Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας. και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό) καλύπτουν τους 1 Αξιολόγηση Web2 για Επικοινωνία Άννα Χουντάλα ΑΜ 11Μ13 1ο Κριτήριο Αξιολόγησης Σχολιάστε αν τα εκπαιδευτικά αντικείμενα (όπως: φύλλα διδασκαλίας, εργασίας και αξιολόγησης μαθητών και υποστηρικτικό υλικό)

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ω Ν

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ω Ν ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΝΕΣ ΝΕΦ 206. Νεοελληνική πεζογραφία (1914 σήμερα) Διδάσκων: Μιχ. Γ. Μπακογιάννης Εαρινό εξάμηνο 2010-2011 Ιστορία της νεοελληνικής πεζογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης

Θέμα Διαλόγου. Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέμα Διαλόγου «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΣΤΑ ΣΔΕ ΚΑΙ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Συντονιστές: Βαγγέλης Ανάγνου, Δανάη-Μερόπη Βαϊκούση & Δημήτρης Βεργίδης Θέματα για συζήτηση: [Μπορείτε να συμμετάσχετε, στέλνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα