ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΩΝ ΑΝΤΙΛΗΨΕΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ευχαριστίες 5 Εισαγωγή: Οι σκοποί της έρευνας. Παιδαγωγικές αντιλήψεις και παιδική λογοτεχνία 6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΠΡΙΝ: ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ Από τον Ευρωπαϊκό στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό 18 α) Η έννοια της παιδικής ηλικίας ως διαμορφωτικός παράγοντας του παιδικού βιβλίου. Η ανάδυση του είδους στον ευρωπαϊκό χώρο. 18 β) Το ελληνικό παιδικό βιβλίο μέχρι το Ιστορικές και παιδαγωγικές παράμετροι Η χαρτογράφηση της εκδοτικής παραγωγής Η δεξίωση ευρωπαϊκών έργων. 35 Οι Χρηστοήθειες 39 Οι μυθογραφίες.. 42 Το παιδικό ανάγνωσμα στις εκδόσεις των μισσιονάριων Η περίοδος του Ρομαντισμού ( ) 49 α) Ιστορικές, εκπαιδευτικές και παιδαγωγικές παράμετροι β) Η χαρτογράφηση του παιδικού αναγνώσματος Συνοπτική θεώρηση των πρώτων σχολικών αναγνωσμάτων. 61 Τα πρώτα παιδικά περιοδικά Πεζά αφηγηματικά έργα. 68 Η συμβολή του Λ. Μελά στη διαμόρφωση του ελληνικού παιδικού βιβλίου Η έμμετρη παραγωγή για παιδιά. 89 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ( ) Οι ιστορικοκοινωνικές ανακατατάξεις και εκπαιδευτικά-παιδαγωγικά δεδομένα Η χαρτογράφηση της περιοχής του παιδικού αναγνώσματος α) Τα σχολικά αναγνώσματα β) Η Διάπλασις των παίδων: αδρομερής σκιαγράφηση του εντύπου γ) Πεζά αφηγηματικά έργα Η εθνοκεντρική ποιητική στο πλαίσιο του δημοτικισμού. Η πρώιμη παρουσία της Π. Δέλτα δ) Η έμμετρη παραγωγή Από το λογιοτατισμό στις πρόδρομες δημοτικιστικές εκφράσεις Η παιδική ποίηση στο πλαίσιο του δημοτικισμού

4 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ( ) Ιστορικοκοινωνικές εξελίξεις: ο μετασχηματισμός της νεοελληνικής κοινωνίας στο πλαίσιο της αστικής ανασυγκρότησης του κράτους Το κίνημα του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού 219 Οι πρώτες εκφράσεις της νέας ποιητικής για το παιδικό βιβλίο Το παιδαγωγικό κίνημα του Νέου Σχολείου και η υποδοχή του στον ελληνικό χώρο Οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις του Μεσοπολέμου Η χαρτογράφηση του παιδικού αναγνώσματος. 256 Το σχολικό ανάγνωσμα. 256 Τα παιδικά περιοδικά Το παιδικό βιβλίο. 277 Οι συνιστώσες ανάπτυξης του είδους Οι αρχές της νέας ποιητικής του παιδικού βιβλίου Οι νέοι προσανατολισμοί στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας και η ανάδυση του ελληνικού παιδικού μυθιστορήματος Συγγραφείς και κείμενα. 289 Ιουλία Δραγούμη Πηνελόπη Δέλτα Γρηγόριος. Ξενόπουλος 299 Ειρήνη Δεντρινού Στράτης. Μυριβήλης. 306 Ιωάννα Μπουκουβάλα Πηνελόπη Μαξίμου ( Ιρσίμ ) 311 Σοσιαλιστικές αναζητήσεις στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. 313 Γαλάτεια Καζαντζάκη. 313 Πέτρος Πικρός ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Η επιλογή του υλικού και η μέθοδος προσέγγισης Οι θεματικές αναζητήσεις των συγγραφέων Οι σκηνογραφικές επιλογές Η πλοκή Η αναπαράσταση της παιδικής ηλικίας 357 3

5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 387 Βιβλιογραφία

6

7 Ευχαριστίες Η ολοκλήρωση αυτής της εργασίας μου δίνει την ευκαιρία να εκφράσω βαθιά αισθήματα ευγνωμοσύνης προς τα μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής, τα οποία κατά τη διάρκεια της ερευνητικής διαδρομής μού συμπαραστάθηκαν ποικιλοτρόπως και με το εύρος των επιστημονικών τους γνώσεων με βοήθησαν να διευρύνω τους επιστημονικούς μου ορίζοντες. Η καθοδήγηση, οι συζητήσεις και οι υποδείξεις που μου παρείχαν, αποτέλεσαν τις σημαντικότερες παραμέτρους της τελικής εκδοχής της ερευνητικής μου εργασίας. Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την κ. Βενετία Αποστολίδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια του Α.Π.Θ. και επιβλέπουσα της διατριβής. Η παρουσία της ήταν καθοριστική για τη διαμόρφωση της επιστημονικής μου συγκρότησης και για τον εμπλουτισμό της αρχικής μου οπτικής, ώστε η εργασία να αποκτήσει μεγαλύτερη πληρότητα. Επιπλέον, η εμπιστοσύνη που μου έδειχνε, η ανεξάντλητη υπομονή της και η διαρκής ενθάρρυνση υπήρξαν για μένα ουσιαστικοί παράγοντες ηθικής στήριξης όλα αυτά τα χρόνια. Καθοριστική ήταν και η παρουσία της κ. Μένης Κανατσούλη, καθηγήτριας στο Α.Π.Θ., η οποία αποτέλεσε και την ουσιαστική αφορμή για την ενασχόλησή μου με την παιδική λογοτεχνία. Από τη θέση αυτή της εκφράζω τις θερμότερες ευχαριστίες μου για τη συνεχή και γόνιμη συμπαράστασή της, για την προθυμία της να συζητά μαζί μου τα ερωτήματα που ανέκυπταν κατά τη διαδικασία της έρευνας και για την εποικοδομητική καθοδήγησή της. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω και στον κ. Γιώργο Γρόλλιο, αναπληρωτή καθηγητή του Α.Π.Θ., για την προθυμία με την οποία άσκησε το συμβουλευτικό ρόλο και για τις εύστοχες υποδείξεις του, που συνέβαλαν στη βελτίωση της εργασίας μου. Η εμπιστοσύνη που έδειχνε στις επιστημονικές μου δυνατότητες και η διάθεσή του για συνεργασία και βοήθεια αποτέλεσε ανεκτίμητη προσφορά για μένα. Θα ήταν οπωσδήποτε παράλειψή μου να μη μνημονεύσω τη συμβολή του εκλιπόντα καθηγητή Σπύρου Ράση, ο οποίος ως μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής μου προσέφερε αμέριστα τις επιστημονικές του γνώσεις και κατεύθυνε τους ερευνητικούς μου προσανατολισμούς. Του χρωστώ ευγνωμοσύνη τόσο για τις γνώσεις που αποκόμισα απ αυτόν όσο και για τη φιλική διάθεση με την οποία με περιέβαλε. Ειλικρινείς ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω και στα μέλη της εξεταστικής επιτροπής, τον καθηγητή του Α.Π.Θ. κ. Δημήτρη Χαραλάμπους, τον καθηγητή του Α.Π.Θ. κ. Ανδρέα Καρακίτσιο, την καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Βίκυ Πάτσιου και τον λέκτορα του Πανεπιστημίου Πατρών κ. Δημήτρη Πολίτη για το χρόνο που διέθεσαν να μελετήσουν και να αξιολογήσουν την παρούσα εργασία. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου στους φίλους μου και συνοδοιπόρους για πολλά χρόνια στο σχολικό χώρο, τη Νατάσα Μάλλου, το Γιώργο Παπαδημητρίου και το Δημήτρη Γαλανό για την αμέριστη και πολύτιμη βοήθεια που μου προσέφεραν στη δακτυλογράφηση και τη μορφική επεξεργασία του κειμένου. Τους ευχαριστώ θερμά και από το χώρο αυτό. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω με όλη μου την καρδιά και τη σύζυγό μου, Γεωργία Μεταξά, τόσο για την ηθική και συναισθηματική της συμπαράσταση όλα αυτά τα χρόνια όσο και για τις πολύτιμες φιλολογικές της υποδείξεις σχετικά με το ύφος και τη γλώσσα του κειμένου. 5

8

9 Εισαγωγή Οι σκοποί της έρευνας. Παιδαγωγικές αντιλήψεις και παιδική λογοτεχνία. Αντικείμενο της μελέτης αυτής είναι η διερεύνηση των επιδράσεων που άσκησαν οι παιδαγωγικές ιδέες και οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις στη διαμόρφωση του ελληνικού παιδικού βιβλίου κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου. Πρόκειται συνεπώς για ενασχόληση με την ιστορία του παιδικού βιβλίου στο πλαίσιο της οποίας θα επιχειρηθεί η ανάγνωση και ανασύνθεση του παρελθόντος του υπό το φως των ιστορικοκοινωνικών του συγκειμένων με έμφαση στα παιδαγωγικά και εκπαιδευτικά δεδομένα της εποχής. Θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι για τις ανάγκες της παρούσας έρευνας ως παιδικό βιβλίο εννοείται το λογοτεχνικό βιβλίο που διαφοροποιείται από το σώμα της γενικής λογοτεχνίας με κριτήριο το παιδικό ή νεανικό κοινό στο οποίο απευθύνεται. Ο προορισμός αυτός εντοπίζεται πρωτίστως στα περικειμενικά στοιχεία των έργων και αν αυτό δεν είναι εφικτό, τεκμηριώνεται από τη στέγασή τους στις παιδικές σειρές των εκδοτικών οίκων. Στο κριτήριο εξάλλου του δέκτη συγκλίνουν και οι περισσότερες απόπειρες ορισμού του παιδικού βιβλίου ή της παιδικής λογοτεχνίας, στο πλαίσιο των θεωρητικών αναζητήσεων του είδους. Στην προσπάθεια να οριστεί η παιδική λογοτεχνία, πέρα από τις διαφοροποιήσεις και τις αντιφάσεις ανάμεσα στους μελετητές, διαφαίνεται κάποια αμηχανία στη διατύπωση ενός σύντομου ορισμού με αποτέλεσμα να επιλέγεται από τους περισσότερους η περιγραφή των γνωρισμάτων του είδους, τα οποία εν πολλοίς ανταποκρίνονται στις παραδοχές της μαθησιακής και εξελικτικής ψυχολογίας. Εν γένει, το βασικό πρόβλημα ορισμού του παιδικού βιβλίου προκύπτει από τη δυσκολία να οριστεί ο δέκτης και κυρίως οι συναφείς έννοιες της παιδικής ηλικίας και της παιδικότητας, οι οποίες είναι ρευστές και μεταβαλλόμενες, στοιχείο που πιστοποιεί και τον ιστορικό τους χαρακτήρα. 1 Μαζί μ αυτά αναδείχτηκε και το ζήτημα του ετεροκαθορισμού των δύο εννοιών, καθώς αντανακλούν τη νοηματοδότηση και τις προθέσεις των ενηλίκων, οι οποίες προωθούν την κυρίαρχη ιδεολογία των εκάστοτε κοινωνικοπολιτικών δομών, τη διατήρηση των οποίων και 1 Βλ. K. Lesnik-Oberstein, Defining Children s Literature and Childhood, International Compainion Encyclopedia of Children s Literature, edited by P. Hunt, London and New York, Routledge, 1996, σ Μένη Κανατσούλη, Εισαγωγή στη θεωρία και κριτική της παιδικής λογοτεχνίας, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, 2002², σ Π. Χαντ, Κριτική, θεωρία και παιδική λογοτεχνία, μτφρ. Ε. Σακελλαριάδου-Μ. Κανατσούλη, Αθήνα, Πατάκης,

10 εξυπηρετούν. 2 Η παραδοχή αυτή ενισχύει την ιστορικότητα της παιδικής λογοτεχνίας, γεγονός που επιβάλλει την ένταξή της στα εκάστοτε συγκείμενά της και την ανακωδικοποίησή της στη βάση αυτού του κριτηρίου. Η θέση αυτή, σύμφυτη με τους προσανατολισμούς του Νέου Ιστορικισμού αναφορικά με το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος, 3 διατρέχει και κατευθύνει την ανά χείρας μελέτη σ όλη την έκτασή της. Το αρχικό μου ενδιαφέρον για την επιστημονική ενασχόληση με το χώρο της ιστορίας του παιδικού βιβλίου δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της παιδαγωγικής μου μετεκπαίδευσης στο Διδασκαλείο του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Α.Π.Θ. Η παρακολούθηση μαθημάτων σχετικών με τη θεωρία της παιδικής λογοτεχνίας, τη διδασκαλία της λογοτεχνίας και της ιστορίας της παιδαγωγικής σκέψης και της εκπαίδευσης διεύρυνε τις παιδαγωγικές και φιλολογικές μου γνώσεις και μου δημιούργησε τη διάθεση αυτή. Η γενική παραδοχή που προκρίνει τη γνώση του παρελθόντος μιας επιστημονικής περιοχής ως βασική παράμετρο για την κατανόηση του παρόντος της με οδήγησε στην ενασχόλησή μου με την ιστορία του παιδικού βιβλίου. Την αφετηρία των επιστημονικών μου αναζητήσεων οριοθετεί η μελέτη των σχετικών ιστοριογραφικών έργων. 4 Η πρώτη μου επαφή με κάποια απ αυτά είχε πραγματωθεί στο πλαίσιο των παιδαγωγικών μου ενδιαφερόντων αρκετά χρόνια πριν. Επρόκειτο κατεξοχήν για μια συγκινησιακή ανάγνωση, καθώς το τερπνό υπερίσχυσε του ωφελίμου και με ταξίδεψε, μέσω των ποιητικών παραθεμάτων, στο χώρο της παιδικής μου ηλικίας φέρνοντας στο φως το μεγαλύτερο μέρος της αναγνωστικής μου ιστορίας. Στη φάση της δεύτερης και συστηματικότερης ανάγνωσης των ιστοριογραφικών έργων η πρόσληψη των ίδιων παραθεμάτων αφορούσε την κατανόηση της χρήσης της παιδικής λογοτεχνίας ως παιδαγωγικού μέσου για τη διάχυση της κυρίαρχης ιδεολογίας στα παιδιά-αναγνώστες με στόχο τη διαιώνισή της. Παράλληλα, στο 2 J. Zornado, Inventing The Child. Culture,Ideology and the Story of Chilhood, New York and London, Garland Publishing, P. Hollindale, Signs of Childness in Children s Books, Lockwood, Thimble Press, Τ. Watkins, «Χώρος, Ιστορία και Κουλτούρα. Το Περιβάλλον της Λογοτεχνίας για παιδιά», Κατανοώντας τη λογοτεχνία για παιδιά, Επιμ. P. Hynt, Αθήνα, Μεταίχμιο, 2006, σ και του ίδιου «Ηistory, Culture and Children s Literature», International Compainion Encyclopedia of Children s Literature, edited by P. Hunt, London and New York, Routledge, 1996, σ Aναφέρομαι στις ακόλουθες γνωστές Ιστορίες της παιδικής λογοτεχνίας: Χ. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, Δίπτυχο, 1987². Ν. Κοντράρου, Νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα, Εστία, Δ. Γιάκος, Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, εκδ. Παπαδήμας, 1993¹º. Α. Δελώνης, Ελληνική παιδική λογοτεχνία, Αθήνα, Ηράκλειτος, 1990² 7

11 πλαίσιο μιας φιλολογικής προοπτικής, δόθηκε έμφαση στη γραμματολογική μέθοδο σύνθεσης και έκθεσης του υλικού, καθοριστικού στοιχείου για την ενεργοποίηση του λογοτεχνικού παρελθόντος. 5 Η εστίαση στα κριτήρια επιλογής των δημιουργών και των έργων καθώς και στους τρόπους θέασής τους μου δημιούργησε τον πρώτο προβληματισμό για τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία θα στεγαζόταν το γραμματειακό υλικό σε μια ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας και τις συμμαχίες που πρέπει να συνάψει ένα τέτοιο πόνημα με τις ιστορίες άλλων ευρύτερων ή συγγενών γνωστικών περιοχών. Οι σκέψεις αυτές συνέβαλαν στην ανάδειξη νέων υποθέσεων εργασίας στο χώρο του παιδικού βιβλίου. Η διαπίστωση ότι στα γραμματολογικά έργα της παιδικής λογοτεχνίας η σύνδεση με τις παιδαγωγικές αντιλήψεις είναι στοιχειώδης καθόρισε τον ερευνητικό προσανατολισμό της διατριβής. Στην κατεύθυνση αυτή σημαντική ήταν και η επίδραση των αρχών και των αιτημάτων που αναδύονται από τις θεωρητικές προσεγγίσεις που αφορούν την ιστοριογραφία της λογοτεχνίας 6 αλλά και της παιδικής λογοτεχνίας 7 και συνηγορούν υπέρ της σύμπραξης και άλλων ιστορικών περιοχών για την αναπαραγωγή του λογοτεχνικού παρελθόντος αλλά και για την ανάδειξη της συμβολής των εξωλογοτεχνικών πολιτισμικών σχηματισμών στη διάπλαση του λογοτεχνικού λόγου. Οι δύο παράμετροι οι οποίες οριοθετούν τη μελέτη μου, η παιδαγωγική σκέψη και οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, εμφανίζονται με μεγάλη συχνότητα ως διαμορφωτικοί παράγοντες του παιδικού βιβλίου στις κριτικές και θεωρητικές προσεγγίσεις του είδους. Αξιοσημείωτες, για τα ελληνικά δεδομένα, είναι οι θέσεις του Κωστή Παλαμά ο οποίος, στο πλαίσιο της κριτικής του ενασχόλησης με το παιδικό ανάγνωσμα, προκρίνει ως βασική συνιστώσα της παραγωγής του το συμβιβασμό και τη διαπλοκή της «Ποιητικής και Παιδαγωγικής». 8 Εμφανίζεται μάλιστα αρκετά διορατικός, καθώς, προβάλλοντας το παραπάνω αίτημα, εισάγει την έννοια του ιδεατού παιδιού-αναγνώστη, λειτουργώντας ως προάγγελος της σύγχρονης έννοιας του εννοούμενου αναγνώστη, που προτείνεται από την αναγνωστική θεωρία. Η έννοια του εννοούμενου αναγνώστη ανταποκρίνεται εν 5 Βλ. Cl. Moisan, Η λογοτεχνική ιστορία, μτφρ. Α. Παρίση, Αθήνα, εκδ. Καρδαμίτσα, 1992, σ Ό.π. 7 Βλ. Mitzi Myers, «Missed Opportunities and Critikal Malpractice: New Historicism and Children s Literature», Children s Literature Association Quarterly, 13, 1, σ Βλ. Κ. Παλαμάς, «Δημοτικισμός», Άπαντα, τ. 8, Αθήνα, Γκοβόστης, Μπίρης, , σ Βλ. ακόμη τα προλογικά του κείμενα στα παρακάτω λογοτεχνικά έργα για παιδιά: Θ. Δρακοπούλου, Ελληνικά ποιήματα κατάλληλα γι απαγγελία, Αθήναι, Σιδέρης, 1921, σ. 3-8 και της ίδιας ως Μυρτιώτισσα, Παιδική Ανθολογία, Αθήναι, τυπ. Φυλακής σχολής ΑΒΕΡΩΦ, 1930, σ

12 πολλοίς στη μεταβλητή έννοια της παιδικότητας που κυριαρχεί σε κάθε εποχή και καθορίζει τις εξελίξεις στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας. 9 Στην εξάρτηση του παιδικού αναγνώσματος από τις παιδαγωγικές αρχές και στην ανταπόκρισή του στα αναπτυξιακά στάδια και στην προσληπτική ικανότητα των παιδιών αναφέρεται και ο Αλέξανδρος Αργυρίου με την επισήμανση ότι η υποταγή της λογοτεχνίας στις παιδαγωγικές σκοπιμότητες την απομακρύνει από το «ανιδιοτελές παιχνίδι της τέχνης». 10 Παρεμφερείς παραδοχές υπό τη μορφή αδρομερών αναφορών και επισημάνσεων εντοπίζονται και σε σύγχρονες επιστημονικές αναζητήσεις, παιδαγωγικές και λογοτεχνικές. Επιγραμματικά αναφέρονται οι θέσεις που διατυπώνει ο Χρήστος Φράγκος, ο οποίος υποστηρίζει ότι η εξέλιξη των παιδικών βιβλίων γίνεται σε συνάρτηση με την εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης. 11 Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι απόψεις της Βίκυς Πάτσιου, η οποία συνδέει την ανάδυση και διαμόρφωση της παιδικής λογοτεχνίας με την ανακάλυψη της παιδικής ηλικίας και την ανάπτυξη των παιδαγωγικών ιδεών. Επισημαίνει ακόμη πως αρκετά νωρίς σε έργα παιδαγωγικού προβληματισμού διατυπώνονται, παράλληλα με τα ζητήματα ανατροφής των παιδιών, και οι πρώτες αρχές για τη θεωρία της παιδικής λογοτεχνίας. 12 Στη βάση αυτών των παραδοχών κινούνται και διάφορα άρθρα της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου, στα οποία αποτυπώνεται συνοπτικά η πορεία του ελληνικού παιδικού βιβλίου, 13 ενώ η Αλεξάνδρα Ζερβού, συνδέοντας την παιδαγωγική δεοντολογία με την παραγωγή βιβλίων για παιδιά, παρατηρεί ότι οι δημιουργοί συμμορφώνονται σε έμμεσους κώδικες συγγραφής, οι οποίοι επιβάλλονται από το χώρο της παιδαγωγικής. 14 Από τις εκτενέστερες μελέτες ενδιαφέρον παρουσιάζει η έρευνα του Αντώνη Μπενέκου για τη συμβολή των 9 Σ. Οικονομίδου, Χίλιες και μία ανατροπές. Η νεοτερικότητα στη λογοτεχνία για μικρές ηλικίες, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, Α. Αργυρίου, «Για τα παιδικά τραγούδια του Ζαχαρία Παπαντωνίου», Μνημοσύνης θρέμματα, Αφιέρωμα στη μνήμη του Αντώνη Μωραΐτη, Αθήνα, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού πολιτισμού και Γενικής παιδείας, 1993, σ Χ. Φράγκος, «Ο ψυχικός κόσμος του παιδιού και το παιδικό βιβλίο», Διαβάζω, τχ. 94 ( ), σ Βλ. Β. Πάτσιου, «Θεωρητικές προσεγγίσεις στην ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας: οι προϋποθέσεις», Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας, τ. 9, Αθήνα, Βιβλιογονία, 1994, σ Βλ. Α. Κατσίκη-Γκίβαλου, «19 ος αι. : Από τη λογοτεχνία για μεγάλους στην παιδική λογοτεχνία», Διαβάζω, τχ. 242 ( ) και της ίδιας «Λογοτεχνία για παιδιά: Από τον ηθικό λόγο και τη διδαχή στην τέρψη και την απόλαυση της ανάγνωσης (19 ος -20 ος αι.), Περίπλους, τ. 49 (2000), σ Βλ. Α. Ζερβού, «Βιβλία παιδιών, μύθοι και κώδικες ενηλίκων», Από το παραμύθι στο κίμικς. Παράδοση και νεοτερικότητα, επιμ. Ε. Αυδίκος, Αθήνα, Οδυσσέας, 1996, σ

13 παιδαγωγικών και εκπαιδευτικών νεωτερισμών στο παιδικό ανάγνωσμα του Ζαχαρία Παπαντωνίου. 15 Επιπροσθέτως, από το χώρο των σύγχρονων ερευνών σημαντική είναι, χωρίς να έχει ιστορική προοπτική, η προσέγγιση που επιχειρεί η Σούλα Οικονομίδου σε εικονογραφημένα βιβλία. Η συγγραφέας συσχετίζει την ταυτότητα της παιδικής λογοτεχνίας με τη διαρκώς εξελισσόμενη έννοια της παιδικότητας, η οποία με τη σειρά της προσδιορίζει, σύμφωνα με την ίδια, την έννοια του εννοούμενου αναγνώστη, που καθορίζει τις συγγραφικές επιλογές στο επίπεδο της μορφής και του περιεχομένου των έργων. 16 Παραδειγματικό, τέλος, χαρακτήρα έχει η πρόσφατη μελέτη της Σοφίας Γαβριηλίδου, η οποία διερευνά τη διαμόρφωση των χαρακτήρων στα κλασικά κείμενα για παιδιά υπό το φως των παιδαγωγικών σκοπιμοτήτων, οι οποίες καθορίζονται από τις κοινωνικές και εκπαιδευτικές δομές για τη διαχείριση της παιδικής ηλικίας. Προβαίνοντας μάλιστα σε μια ιστορικοκοινωνική θεώρηση των χαρακτήρων που κατοίκησαν στα παιδικά βιβλία, διαπιστώνει ότι η λογοτεχνική απεικόνιση των παιδιών καταγράφει κατά κύριο λόγο την ιδέα περί παιδικής ηλικίας και παιδικότητας των εκάστοτε παιδαγωγικών αρχών και κοινωνικών επιταγών και αντιλήψεων. 17 Οι αναζητήσεις αυτές αποτυπώθηκαν σε μεγάλη έκταση και στη διεθνή βιβλιογραφία αρκετές από τις οποίες εισάγονται με συνοπτικό τρόπο και στο ελληνικό προσκήνιο από τη Μένη Κανατσούλη στις θεωρητικές της ενασχολήσεις για την παιδική λογοτεχνία. 18 Οι περισσότερες μελέτες αναπτύσσουν τη σχετική προβληματική στο πλαίσιο των σπουδών για την παιδική ηλικία. Πέρα από τον πολυεκδοχικό τους χαρακτήρα το βασικό συμπέρασμα το οποίο αναδύεται αφορά την ιστορικότητα του παιδικού βιβλίου και την εξάρτησή του από το περιεχόμενο της έννοιας «παιδική ηλικία» και τα αποδεκτά πρότυπα διαπαιδαγώγησής της. Βασική δεσπόζουσα στις περισσότερες μελέτες είναι ότι το παιδικό βιβλίο αντανακλά την κυρίαρχη ιδέα περί παιδικής ηλικίας, η οποία κατασκευάζεται από τους ενήλικες στο πλαίσιο της κατεστημένης ιδεολογίας και κουλτούρας, την οποία και προωθεί μέσω της διαδικασίας συμμόρφωσης των παιδιών σε προγραμματικά 15 Α. Μπενέκος, Τομές στην εξέλιξη της παιδικής μας λογοτεχνίας. Η περίπτωση του Ζ. Παπαντωνίου, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000³. 16 Βλ. Σ. Οικονομίδου, ό.π. 17 Βλ. Σ. Γαβριηλίδου, Το δύσκολο επάγγελμα του κλασικού ήρωα, Θεσσαλονίκη, University Studio Press, Βλ. Μ. Κανατσούλη, ό.π., σ

14 σχήματα συμπεριφοράς. 19 Στην κατεύθυνση αυτή κινούνται και σύγχρονες μελέτες και απόψεις σχετικές με την ιστοριογραφία της παιδικής λογοτεχνίας, οι οποίες αξιοποιούν τόσο την παιδαγωγική προοπτική για την ανακωδικοποίηση των παιδικών αναγνωσμάτων όσο και τη θέασή τους υπό το φώς των εκπαιδευτικών αιτημάτων αλλά και των συγκεκριμένων αντιλήψεων για την παιδική ηλικία. 20 Η προβληματική αυτή εμπλουτισμένη με στοιχεία από την ιστορία των παιδαγωγικών ιδεών και των εκπαιδευτικών προσανατολισμών κατευθύνει σε γενικές γραμμές και τη συνοπτική ιστορία της Ντενίζ Εσκαρπί Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη. 21 Η συγγραφέας στο πλαίσιο λιτών περιγραφών και γενικών αναφορών σχετικών με την εκβολή των παιδαγωγικών ρευμάτων στο χώρο του παιδικού βιβλίου παρουσιάζει τις εξελίξεις του είδους στο επίπεδο της μορφής και του περιεχομένου. Η απουσία μιας ανάλογης μελέτης γύρω από το ελληνικό παιδικό βιβλίο, η οποία να διερευνά την εξελικτική του πορεία στο πλαίσιο των ιδιαίτερων εθνικών και πολιτισμικών συγκειμένων του, ενίσχυσε τις ερευνητικές μου διαθέσεις προς την κατεύθυνση αυτή με την πεποίθηση ότι το εγχείρημα θα συμβάλει στον περαιτέρω φωτισμό των εξελικτικών διαδικασιών στη συγκεκριμένη λογοτεχνική περιοχή. Η επιλογή του Μεσοπολέμου ως βασικής περιοχής έρευνας έγινε με κριτήριο την ανάπτυξη ευνοϊκών κοινωνικοπολιτικών όρων για την ανανέωση της παιδαγωγικής σκέψης και των εκπαιδευτικών αιτημάτων, βασικών παραμέτρων, όπως φάνηκε παραπάνω, για τη διαμόρφωση του παιδικού αναγνώσματος. Για την πληρέστερη εκτίμηση και κατανόηση των νέων τάσεων και των τρόπων παρέμβασης για την ανανέωση του είδους κρίθηκε απαραίτητη η ανασύσταση του παρελθόντος του υπό το φως πάντοτε των εκάστοτε παιδαγωγικών και εκπαιδευτικών συνθηκών. Η συγκεκριμένη απόπειρα προσέκρουσε σε βιβλιογραφικό έλλειμμα με ανάλογο προσανατολισμό, ενώ η απουσία συνθετικών εργασιών υποδομής με ιστορική προοπτική για τον 19 ο αιώνα πρόβαλε το αίτημα για μια ανακωδικοποίηση του 19 Βλ. ενδεικτικά τις ακόλουθες, κλασικές πλέον, μελέτες: Π. Χαντ, Κριτική, θεωρία και παιδική λογοτεχνία, ό.π. J. Zornado, Inventing The Child. Culture, Ideology and the Story of Chilhood, ό.π. P. Hollindale, Signs of Childness in Children s Books, ό.π. Jaqueline Rose, The Case of Peter Pan or The Impossibility of Children s Fiction, London, Macmillan, K. Lesnik-Oberstein, Criticism and the Fictional Child, Oxford, Clarendon Press, Βλ. την εισαγωγή της M. Nikolajeva αλλά και το κείμενο της Z. Shavit, The Historical Model of the Development of Children s Literature, στο Aspects and Issues in the History of Children s Literature, ed. by M. Nikolajeva, Westport Connecticut-London, Greenwood Press, 1995, σ Ντενίζ Εσκαρπί, Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη, Αθήνα, Καστανιώτης,

15 παρελθόντος του παιδικού βιβλίου, υπό το φως πάντα των βασικών παραδοχών του Νέου Ιστορικισμού. 22 Η ανάγκη έγινε εντονότερη, όταν μέσα από τις προσωπικές μου αναζητήσεις και την εποπτεία των βιβλίων, που χαρακτηρίζονται ως παιδικά από τις υφιστάμενες ιστορίες του είδους, διαπιστώθηκαν γραμματολογικές αβλεψίες και σφάλματα τα οποία ανακυκλώνονται και σε μεταγενέστερες μελέτες με ιστορικό χαρακτήρα. Τα σφάλματα αυτά οφείλονται εν πολλοίς στην απουσία της απαραίτητης αυτοψίας, ειδικά στις περιπτώσεις των δυσεύρετων έργων, με αποτέλεσμα την ένταξη στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας βιβλίων που δεν έχουν ως αποδέκτες τα παιδιά ή σε κάποιες περιπτώσεις τον αυθαίρετο ειδολογικό χαρακτηρισμό τους, γεγονός που οφείλεται στην παραπλάνηση των μελετητών από κάποιες περικειμενικές ενδείξεις (λ.χ. η χρήση του όρου παίγνια). Για το λόγο αυτό η έρευνα διευρύνθηκε χρονολογικά φτάνοντας ως τις απαρχές του ελληνικού παιδικού βιβλίου και πήρε στη μεγαλύτερη έκτασή της συνθετικό γραμματολογικό χαρακτήρα με έμφαση στο διάστημα Τα κριτήρια στα οποία υπακούει η επιλογή αυτή αφορούν τόσο τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις όσο και την ανανέωση του παιδαγωγικού και εκπαιδευτικού κλίματος. Το 1880 οριοθετεί την αφετηρία των προσπαθειών για την ανασυγκρότηση της εθνικής, πολιτικής και κοινωνικής ζωής σε κατευθύνσεις αστικές, γεγονός που επιτάσσει την αναζήτηση νέων παιδαγωγικών αρχών και αναθεώρηση των εκπαιδευτικών στόχων. Συνάμα αποτελεί σταθμό για την εξέλιξη της λογοτεχνικής παραγωγής, η οποία επηρεάζεται καθοριστικά και από το δημοτικιστικό κίνημα. Το 1936 αποτελεί βασικό σταθμό για την πολιτική ζωή του τόπου, καθώς σφράγισε το τέλος των γενικών μεταρρυθμιστικών προσπαθειών του βενιζελισμού και οριοθετεί την αναστολή των εκσυγχρονιστικών παρεμβάσεων στο χώρο της εκπαίδευσης με την εγκαθίδρυση του μεταξικού καθεστώτος, στο πλαίσιο του οποίου κυριαρχούν νέες ιδεολογικές κατευθύνσεις για την εξυπηρέτηση των εθνικών επιδιώξεων. Στο πλαίσιο των συγκεκριμένων ιστορικών ορίων θα επιχειρηθεί, σύμφωνα με τη βασική φιλοσοφία του Νέου Ιστορικισμού, η συγκρότηση σε ενιαίο σύνολο των λογοτεχνικών έργων και των ιστορικοκοινωνικών συγκειμένων με ιδιαίτερη έμφαση στον παιδαγωγικό λόγο και στις εκπαιδευτικές πρακτικές. 22 Την αναγκαιότητα της ιστορικής προσέγγισης της παιδικής λογοτεχνίας προβάλλει και η Βίκυ Πάτσιου ορίζοντας μάλιστα και τις προϋποθέσεις στις οποίες θα μπορούσε να στηριχθεί ένα τέτοιο εγχείρημα. Βλ. Β. Πάτσιου, ό.π. 12

16 Για τις ανάγκες της γραμματολογικής έρευνας και την επιλογή των παιδικών βιβλίων που φιλοξενούνται στη μελέτη αυτή διερευνήθηκαν οι παρακάτω πηγές: α) Οι ιστορίες της παιδικής λογοτεχνίας, 23 β) Η βιβλιογραφία του Κ. Ντελόπουλου για τα παιδικά βιβλία του 19 ου αιώνα, 24 η βιβλιογραφία των Δ. Γκίνη-Β. Μέξα, 25 του Ν. Πολίτη για τις αρχές του 20 ου αιώνα ( ) 26 και ο κατάλογος βιβλίων που κατατέθηκαν στην εθνική βιβλιοθήκη για το διάστημα με επιμέλεια του Γ. Γιακουμέλου, 27 γ) Οι κατάλογοι των εκδοτικών οίκων του Μεσοπολέμου (Ελευθερουδάκης, Σιδέρης, Δημητράκος, Δικαίος), δ) Οι βιβλιογραφικές πληροφορίες, παρουσιάσεις και εκδοτικές αναγγελίες και ειδήσεις παιδικών έργων, που δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά Ερμής ο Λόγιος, Πανδώρα, Χρυσαλλίς, Φιλίστωρ, Παρνασσός, Εστία, Ο Νουμάς, Νέα Εστία, Δελτίο του Εκπαιδευτικού Ομίλου, Αναγέννηση, Ελληνικά Γράμματα, Νεοελληνικά Γράμματα και Η Διάπλασις των παίδων, ε) Οι κατάλογοι των εγκεκριμένων αναγνωστικών στο πλαίσιο διαφόρων προκηρύξεων, στ) Προσωπική έρευνα στις παλιές συλλογές των βιβλιοθηκών του Α.Π.Θ., της Δημοτικής βιβλιοθήκης Θεσσαλονίκης και της Εθνικής βιβλιοθήκης. Σε μια ιστορική προσέγγιση η μορφή που δίνουμε στο λογοτεχνικό παρελθόν είναι καθοριστική για την κατανόηση του παρόντος αλλά και του μέλλοντος της λογοτεχνίας. 28 Έτσι για την παρουσίαση του γραμματειακού υλικού μεγάλη σημασία έχουν τα κριτήρια περιοδίκευσης, η ταξινόμησή του καθώς και ο τρόπος ενεργοποίησης και θέασής του. 29 Στην παρούσα μελέτη η περιοδίκευση ανταποκρίνεται σε γενικές γραμμές στις καθιερωμένες τομές που οριοθετούν τις περιόδους της ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Η επιλογή αυτή είναι 23 X. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας, ό.π. Ν. Κοντράρου, Νεοελληνική παιδική λογοτεχνία, ό.π. Δ. Γιάκος, Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, ό.π. Α. Δελώνης, Ελληνική παιδική λογοτεχνία, ό.π. 24 Κ. Ντελόπουλος, Παιδικά και νεανικά βιβλία του 19 ου αιώνα, Αθήνα, Ε. Λ. Ι. Α., Δ. Γκίνης, Β. Μέξας, Ελληνική Βιβλιογραφία , τ. Α , τ. Β , τ. Γ , Εν Αθήναις, Γραφείον Δημοσιευμάτων Ακαδημίας Αθηνών. 26 Ν. Πολίτης, Ελληνική βιβλιογραφία: κατάλογος των εν Ελλάδι ή υπό ελληνικών αλλαχού εκδοθέντων βιβλίων από του έτους 1907, Αθήναι, τυπ. Σφενδόνη, Γ. Γιακουμέλος (επιμ.), Ελληνική βιβλιογραφία: Κατάλογος των εν τη Εθνική Βιβλιοθήκη και της Βουλής κατά νόμον κατατεθειμένων αντιτύπων. Συμπληρωματικόν τεύχος των ετών , Εν Αθήναις, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Βλ. Β. Αποστολίδου, «Αντιστάσεις και μεταμορφώσεις του λογοτεχνικού κανόνα: οι Έλληνες μαρξιστές και η ιστορία της λογοτεχνίας», Ζητήματα ιστορίας των νεοελληνικών γραμμάτων, Αφιέρωμα στον Κ. Θ. Δημαρά, Φιλοσοφική Σχολή Α. Π. Θ., Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1994, σ Βλ. Cl. Moisan, ό.π. Κ. Θ. Δημαράς, «Η στάθμιση του ποιοτικού και η περιοδίκευση στην ιστορία», Ο Ερανιστής, τ. 19 (1993), σ R. Wellek, A. Warren, Θεωρία λογοτεχνίας, μτφρ. Στ. Δεληγιώργη, Αθήνα, Δίφρος, 13

17 σύμφυτη και με τις τομές που υιοθετούνται και στην ιστοριογραφία της νεοελληνικής εκπαίδευσης και αγωγής. Ο τρόπος έκθεσης του γραμματειακού υλικού υποδείχτηκε κατεξοχήν από τη φύση του. Έτσι η βασική ταξινόμηση που επιλέχτηκε αναδεικνύει τις εξελίξεις των γενών (ποίηση, πεζογραφία) της παιδικής λογοτεχνίας υπό την επίδραση των κυρίαρχων εκπαιδευτικών και παιδαγωγικών προσανατολισμών. Παράλληλα, όπου οι περιστάσεις απαιτούσαν άλλο φωτισμό, έγιναν περαιτέρω ειδολογικές ταξινομήσεις αλλά και σχηματοποιήσεις με κριτήριο τις μεμονωμένες συγγραφικές παρεμβάσεις για τη διαμόρφωση του ελληνικού παιδικού βιβλίου. Τέλος θα πρέπει να τονιστεί ότι η ανά χείρας μελέτη επ ουδενί φιλοδοξεί να συστηθεί ως μια πλήρης ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, καθώς ένα τέτοιο εγχείρημα στις μέρες μας θα απαιτούσε τη συνεργασία ειδικών επιστημόνων στο πλαίσιο μιας πολυπρισματικής θεώρησης. Πρόκειται για μια προσπάθεια ανακωδικοποίησης του μεγαλύτερου μέρους της ποιητικής και αφηγηματικής παραγωγής με στόχο να δώσει νέες διαστάσεις στο ζήτημα της ιστορίας του παιδικού βιβλίου. Βασικό μέλημα που διατρέχει το σύνολο της μελέτης είναι η ανάδειξη των τρόπων και των διαδικασιών μέσω των οποίων ο παιδαγωγικός λόγος και οι εκπαιδευτικές επιδιώξεις μεταπλάθονται σε λογοτεχνικά χαρακτηριστικά του παιδικού αναγνώσματος. Στην προοπτική αυτή θα επιχειρηθεί αδρομερής εξέταση, παράλληλα με το εξωσχολικό, και του σχολικού αναγνώσματος καθώς και των παιδικών περιοδικών, λόγω της συμβολής τους στην ανάπτυξη της αναγνωστικής εμπειρίας και συμπεριφοράς αλλά και στη διαμόρφωση της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Η διατριβή απαρτίζεται από τέσσερα μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελεί μια ιστορική αναδρομή στο χώρο του παιδικού βιβλίου από τις απαρχές του είδους μέχρι το Συγκροτείται από δύο ενότητες. Η πρώτη αναφέρεται στην εμφάνιση και την εξελικτική πορεία του παιδικού αναγνώσματος στο πλαίσιο των νέων κοινωνικών και παιδαγωγικών αιτημάτων κατά την περίοδο του Διαφωτισμού και ολοκληρώνεται με την ειδολογική ταξινόμηση και επιγραμματική παρουσίαση της παραγωγής. Η δεύτερη ενότητα αναφέρεται στην εικόνα του παιδικού βιβλίου κατά την περίοδο του Ρομαντισμού, όπως διαμορφώθηκε σε συνάρτηση με τα παιδαγωγικά προτάγματα του αλληλοδιδακτικού σχολείου. Το ειδολογικό σχήμα που υιοθετήθηκε για την ταξινόμηση της παραγωγής περιλαμβάνει τα σχολικά 14

18 αναγνώσματα, τα παιδικά περιοδικά, τα αφηγηματικά έργα και την έμμετρη παραγωγή. Η ιστορική αυτή αναδρομή η οποία έχει και συνθετικό χαρακτήρα είναι στο μεγαλύτερο μέρος της προϊόν αξιοποίησης της σχετικής βιβλιογραφίας και της κριτικής, που εντοπίστηκε στον περιοδικό τύπο της εποχής. Η πρόταξή της κρίθηκε απαραίτητη για την πληρέστερη κατανόηση των ανανεωτικών τάσεων που παρατηρούνται στην παραγωγή του Μεσοπολέμου που αποτελεί το αντικείμενο της έρευνας. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στο διάστημα από το 1880, που σηματοδοτεί τη στροφή προς τις αστικές αναζητήσεις στο επίπεδο της νεοελληνικής κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής μέχρι το 1917, χρονολογία σταθμό για τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στην εκπαίδευση. Αρχικά περιγράφονται οι εξελίξεις της παιδαγωγικής σκέψης και η βούληση για προώθηση των νέων εθνικών αιτημάτων μέσω του εκπαιδευτικού μηχανισμού. Στη συνέχεια επιχειρείται μια αναλυτική χαρτογράφηση του παιδικού αναγνώσματος. Δίνεται μια γενική εικόνα των σχολικών αναγνωσμάτων και ακολουθεί αναφορά στον παιδικό περιοδικό τύπο με εστίαση στη «Διάπλαση» και στο ρόλο της στην ανανέωση της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Ακολουθεί η προσέγγιση της πεζογραφικής παραγωγής η οποία έχει κατεξοχήν συνθετικό χαρακτήρα, καθώς με την υποστήριξη βιβλιογραφικών πηγών (κριτικές και μελέτες) αποτυπώνεται η εικόνα της αφηγηματικής παραγωγής. Διεξοδικότερα παρουσιάζεται η περιοχή της ποίησης, η οποία κυριαρχεί στο λογοτεχνικό προσκήνιο της εποχής. Ταξινομείται στη λόγια και τη δημοτικιστική, ενώ επιχειρείται εκτενής ερμηνευτική προσέγγιση σε συνάρτηση με τα παιδαγωγικά της συμφραζόμενα. Στο τρίτο μέρος αποτυπώνεται η περίοδος του Μεσοπολέμου ( ). Παρουσιάζονται εκτενώς οι νέες τάσεις στο επίπεδο της κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής, οι αναζητήσεις του Εκπαιδευτικού Δημοτικισμού, το παιδαγωγικό κίνημα του Νέου Σχολείου και οι παρεμβάσεις του Εκπαιδευτικού Ομίλου στο χώρο της εκπαίδευσης. Ακολουθεί λεπτομερής παρουσίαση της εικόνας του παιδικού αναγνώσματος. Αρχικά προσεγγίζονται αναλυτικά τα αναγνωστικά της μεταρρύθμισης του 1917 και στη συνέχεια τα παιδικά περιοδικά με έμφαση στη συμβολή τους στην εξελικτική πορεία της παιδικής λογοτεχνίας. Τέλος, διαγράφονται οι νέοι προσανατολισμοί στο χώρο του παιδικού βιβλίου, οι αρχές της νέας ποιητικής του και η στροφή προς την αφηγηματική παραγωγή, η οποία και 15

19 αποτυπώνεται αναλυτικά με εστίαση στους πιο αντιπροσωπευτικούς συγγραφείς της εποχής. Η παράλειψη της ποιητικής παραγωγής, από το χώρο αυτό, οφείλεται στο γεγονός ότι έχει διερευνηθεί στο πλαίσιο άλλων μελετών, στις οποίες έχει αποτυπωθεί η ειδολογική της ταυτότητα. Το τέταρτο μέρος της μελέτης συνιστά η παραδειγματική ανάλυση δέκα επιλεγμένων μυθοπλαστικών έργων από την περίοδο του Μεσοπολέμου. Η επιλογή αυτή έγινε επειδή στη φάση αυτή, και υπό την επίδραση των αρχών της νέας παιδαγωγικής, έχουμε την πρώτη εμφάνιση νεωτερικών έργων στο χώρο της μυθοπλασίας για παιδιά, τα οποία οριοθετούν τις αρχές του σύγχρονου παιδικού μυθιστορήματος. Με τα μεθοδολογικά εργαλεία της Νέας Κριτικής διερευνάται ο τρόπος μετάπλασης των παιδαγωγικών αρχών και των εκπαιδευτικών προσανατολισμών σε αφηγηματικό λόγο και περιεχόμενο. Αυτά τα έργα επιδέχονται αυτή την ανάλυση λόγω της λογοτεχνικής τους αρτιότητας. Επιπλέον, μόνο με μια τέτοια ανάλυση θα μπορούσε να γίνει η εμβάθυνση στην περίοδο του Μεσοπολέμου, που αποτέλεσε από την αρχή τη βασική μας στόχευση και να δειχτεί στην ίδια την ύφανση του λογοτεχνικού έργου η επίδραση των παιδαγωγικών αντιλήψεων. 16

20

21 Μ Ε Ρ Ο Σ Π Ρ Ω Τ Ο ΤΑ ΠΡΙΝ: ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟ 17

22

23 1. Από τον Ευρωπαϊκό στο Νεοελληνικό Διαφωτισμό α) Η έννοια της παιδικής ηλικίας ως διαμορφωτικός παράγοντας του παιδικού βιβλίου. Η ανάδυση του είδους στον ευρωπαϊκό χώρο Ο πολιτισμικός χαρακτήρας του παιδικού βιβλίου αντανακλά την ιστορική του διάσταση και ως εκ τούτου η εξέλιξή του επηρεάζεται από πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές παραμέτρους, οι οποίες συνιστούν το πλαίσιο γονιμοποίησης και παραγωγής του. 30 Επιπλέον, ως γραμματειακό είδος υπακούει στις γενικές συμβάσεις που διέπουν τη συγκεκριμένη πολιτισμική περιοχή και αφορούν τη γλώσσα, την ιδεολογία και τα αισθητικά ρεύματα της κάθε εποχής. Εκτός όμως των γενικών, σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των ειδών παίζουν ειδικότεροι παράγοντες, οι οποίοι συμβάλλουν στη διαμόρφωση του ιδιαίτερου χαρακτήρα τους προσδιορίζοντας κάθε φορά τη λειτουργικότητά τους και διαφοροποιώντας τις σχέσεις πομπού και δέκτη. 31 Το κριτήριο του δέκτη είναι και η βασική ειδολογική συνιστώσα του παιδικού βιβλίου, 32 στοιχείο που με τη σειρά του επηρεάζεται από την πολιτισμικά προσδιορισμένη και ως εκ τούτου μεταβαλλόμενη έννοια της παιδικότητας. 33 Οι εκάστοτε αντιλήψεις για την παιδικότητα καθορίζουν τους τρόπους με τους οποίους εκφράζονται οι συγγραφείς, ανταποκρινόμενοι στην εξαρτώμενη από τις αντιλήψεις αυτές έννοια του εννοούμενου αναγνώστη, 34 η οποία με τη σειρά της συμβάλλει στη διαμόρφωση των στοιχείων αναγνωσιμότητας του παιδικού βιβλίου Για την ένταξη των πολιτισμικών δομών στον ευρύτερο χώρο των ιστορικών δομών που χαρακτηρίζουν μια κοινωνία και τις επιδράσεις που δέχονται στην εξελικτική τους πορεία βλ. Μ. Σακαλάκη, Κοινωνικές ιεραρχίες και σύστημα αξιών. Ιδεολογικές δομές στο νεοελληνικό μυθιστόρημα , Αθήνα, Κέδρος, 1984, σ Π. Μουλλάς, «Η λογοτεχνία ως το 1880», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΑ, Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1975, σ Η Β. Πάτσιου υποστηρίζει ότι δύο είναι τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν κυρίως την παιδική λογοτεχνία από το σώμα της γενικής λογοτεχνίας: Ο ιδιαίτερος ρόλος του αποδέκτη και ο σκοπός για τον οποίο γράφεται. Οι δύο αυτοί παράγοντες κατευθύνουν το υλικό του συγγραφέα στο πλαίσιο ενός στόχου μετάδοσης γνώσεων και κοινωνικής διαπαιδαγώγησης. Βλ. Β. Πάτσιου, Η Διάπλασις των παίδων , Αθήνα, Καστανιώτης, 1995², σ P. Hollindale, Signs of Childness in Children s Books, ό.π., σ. 48. Για την έννοια της παιδικότητας ως στοιχείο προσδιορισμού της παιδικής λογοτεχνίας βλ. και Μ. Κανατσούλη, Αμφίσημα της παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, Σύγχρονοι Ορίζοντες, 2002, σ Σ. Οικονομίδου, Χίλιες και μία ανατροπές, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 2000, σ. 20 και Ακόμη, για την έννοια του αναγνώστη στη θεωρία της λογοτεχνίας, βλ. Δ. Τζιόβας, Μετά την αισθητική, Αθήνα, Γνώση, 1987, σ Ο όρος «αναγνωσιμότητα» χρησιμοποιείται με την έννοια που του δίνει ο Τζων Σπινκ, ο οποίος υποστηρίζει: «Αναγνωσιμότητα είναι η αρετή ενός βιβλίου, ή οποιουδήποτε τυπωμένου κειμένου, και 18

24 Ο ιστορικός χαρακτήρας ακόμη της «παιδικότητας» έχει αντίκτυπο στην εξέλιξη των παιδαγωγικών αντιλήψεων, που από κοινού κανονίζουν τις ειδολογικές συμβάσεις των παιδικών βιβλίων και επηρεάζουν τις ιδεολογικές τους αποχρώσεις και τον κοινωνικοποιητικό τους ρόλο. Κατά συνέπεια, όταν εξετάζουμε την ιστορία του παιδικού βιβλίου είναι πολύ χρήσιμο να διερευνούμε και τον τύπο της παιδικής ηλικίας για τον οποίο προορίζονταν οι εκάστοτε εκδόσεις. 36 Η παιδική ηλικία ως διακριτή κοινωνική κατηγορία είναι επινόηση της νεωτερικής εποχής. Παρόλο που στα κλασικά χρόνια, όπως προκύπτει από σχετικές πηγές, τα παιδιά θεωρούνταν ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα για την οποία συστήνονταν συγκεκριμένες παιδαγωγικές διαδικασίες και αφηγήσεις, 37 σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, όπως μας πληροφορεί ο Aries, εισέρχονταν στον κόσμο των ενηλίκων αρκετά νωρίς, γύρω στα επτά τους χρόνια, συμμετέχοντας σε όλες τις κοινωνικές διαδικασίες και μοιράζονταν με τους ενήλικες τα ίδια παιγνίδια, τους ίδιους τρόπους διασκέδασης, τα ίδια παραμύθια. 38 Κατά τον 16 ο αιώνα στη Γαλλία, τα αναγνωστικά βιβλία των μαθητών και τα εγχειρίδια καλής συμπεριφοράς των νέων διακρίνονταν από ανεκτικότητα και δεν έλειπαν τα χοντρά αστεία καθώς και θέματα χωρίς εκπαιδευτική προοπτική. Η ίδια κατάσταση παρατηρείται και στα αγγλικά βιβλία, όπου η ελευθεροστομία ήταν απόλυτα αποδεκτή. 39 ορίζεται ως το συνολικό άθροισμα συμπεριλαμβανομένης και της αλληλεπίδρασης αναγνώστη κειμένου όλων εκείνων των στοιχείων τα οποία ενυπάρχουν σ ένα δεδομένο τυπωμένο υλικό, το οποίο επηρεάζει την επιτυχία που έχει μαζί του μια ομάδα αναγνωστών», βλ. Τζων Σπινκ, Τα παιδιά ως αναγνώστες, Αθήνα, Καστανιώτης, 1990, σ Για αναλυτικότερη προσέγγιση της έννοιας «αναγνωσιμότητα» (Readability) βλ. J. Gilliland, Readability, London, University of London Press, Π. Χαντ, Κριτική, Θεωρία και παιδική λογοτεχνία, ό.π., σ Στην Πολιτεία του Πλάτωνα υπάρχουν αρκετές αναφορές στην αγωγή των παιδιών. Στο δεύτερο βιβλίο, όπου πραγματεύεται την αξιοποίηση των μύθων ως μέσου αγωγής, διακρίνουμε μια πολύ πρώιμη μορφή παιδαγωγικής λογοκρισίας: «Πρώτη μας λοιπόν δουλειά, όπως φαίνεται, πρέπει να είναι η επίβλεψη των μυθοποιών κάθε μύθο, που τον φτειάνουν καλό, πρέπει να τον εγκρίνουμε, κάθε όμως άσχημο να τον απορρίπτουμε. Πρέπει ακόμη να πείσουμε τις τροφούς και τις μητέρες να λένε τους εγκεκριμένους μύθους στα παιδιά». Πλάτωνος Πολιτεία, Εισαγωγή-μετάφραση Κ. Γεωργούλης, Αθήνα, Σιδέρης, 1963, παραγρ. 377 B, C, σ. 59. Ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το παιδικό ανάγνωσμα στ αρχαία χρόνια μας δίνει ο Χ. Μπουλώτης σε άρθρο του στο αφιέρωμα της εφ. Καθημερινή για το παιδικό βιβλίο. Βλ. ένθετο Επτά ημέρες της εφημ. Καθημερινή, σ Φ. Αριές, Αιώνες παιδικής ηλικίας, Αθήνα, Γλάρος, 1990, σ Επίσης, για την παιδική ηλικία στην Αγγλία του 15 ου και 16 ου αιώνα βλ. Μ. Τάκερ, «Το παιδί σαν τέλος: 15 ος και 16 ος αιώνας της παιδικής ηλικίας στην Αγγλία», Ιστορία της Παιδικής ηλικίας, επιμ. Λόυντ Ντεμώζ, Αθήνα, Θυμάρι, 1985, σ Φ. Αριές, ό.π., σ

25 Στα τέλη του 16 ου αιώνα ορισμένοι παιδαγωγοί με κοινωνική καταξίωση αρχίζουν να προβάλλουν ενστάσεις για την ανάγνωση από τα παιδιά βιβλίων αμφίβολης ηθικής και αρχίζει να γεννιέται η ιδέα του παιδικού βιβλίου, που θα ήταν απαλλαγμένο από στοιχεία τα οποία θα έβλαπταν την παιδική αθωότητα. Πρόκειται για ένα σημαντικό σταθμό, ο οποίος αφενός οριοθετεί μια αρχική φάση αναγνώρισης της ιδιοτυπίας της παιδικής ηλικίας 40 και αφετέρου σηματοδοτεί την αφετηρία της παρεμβατικής διαδικασίας των ενηλίκων. Βασική ορίζουσα αυτής της παρέμβασης είναι η έννοια της παιδικής αθωότητας, η οποία υποδηλώνει την απειρία και αδυναμία του παιδιού και συνθέτει το ιδεολογικό πλαίσιο που κατευθύνει την κοινωνικοποίησή του. 41 Στη μετάβαση προς τον 17 ο αιώνα, τα όρια ανάμεσα στις ηλικιακές περιοχές γίνονται όλο και πιο διακριτά και σε αυτό συνέβαλαν οι μεταβολές που συντελέστηκαν στον πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό τομέα σε όλο σχεδόν τον ευρωπαϊκό χώρο. 42 Είναι η εποχή που η απολυταρχία με την ελέω Θεού μοναρχία της γνωρίζει άνοδο και στο πλαίσιο των σχέσεων που δημιουργεί το νέο καθεστώς με το ανθρώπινο δυναμικό είναι και το ενδιαφέρον για τη διαμόρφωση ενός υπηκόου εφοδιασμένου με χρήσιμες γνώσεις και δεξιότητες, τις οποίες θα αποκτά μέσα από μια συστηματική εκπαίδευση και αγωγή. 43 Τα νέα δεδομένα ευνοούν την ανάπτυξη της παιδαγωγικής σκέψης, η οποία προϋποθέτει την παρουσία της παιδικής ηλικίας ως διακριτής κοινωνικής κατηγορίας. Σε γενικές γραμμές από τον 17 ο αιώνα οι αλλαγές που αφορούν την παιδική ηλικία οφείλονται σε δύο κυρίως αντιλήψεις. Η πρώτη εκδηλώνεται στο χώρο της οικογένειας και καθιστά το παιδί αντικείμενο τρυφερότητας και ειδικής φροντίδας από τους γονείς ως αποτέλεσμα του νέου ηθικού κλίματος και της αλλαγής που πραγματοποιείται στα ήθη της εποχής. 44 Η δεύτερη προέρχεται από τους παιδαγωγούς και τους ηθικολόγους του αιώνα, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ιδιαιτερότητα της παιδικής φύσης, εστιάζοντας συνάμα στην ηθική υπόσταση των παιδιών Ό.π., σ Δ. Μακρυνιώτη, Η παιδική ηλικία στα αναγνωστικά βιβλία , Αθήνα-Γιάννινα, Δωδώνη, 1986, σ A. Reble, Ιστορία της παιδαγωγικής, μτφρ. Δ. Χατζηστεφανίδης, Σόνια Χατζηστεφανίδη-Πολυζώη, Αθήνα, Παπαζήσης, 1990, σ Ό.π., σ Φ. Αριές, ό.π., σ Δ. Μακρυνιώτη, ό.π., σ

26 Η παρουσία του Comenius εδώ είναι σημαντική. 46 Βασική συνιστώσα της παιδαγωγικής του σκέψης αποτελεί η ηθική αγωγή, η οποία σε συνάρτηση με τη θρησκευτική αγωγή κατευθύνουν τις παιδαγωγικές διαδικασίες από την πρώιμη παιδική ηλικία. 47 Επιπλέον, για πρώτη φορά προβάλλεται ο ρόλος των αισθήσεων στη μάθηση και η προσαρμογή της προσφερόμενης γνώσης στις αντιληπτικές ικανότητες των παιδιών. Προϊόν αυτής της προβληματικής το διδακτικό του εγχειρίδιο Orbis Sensualium Pictus (1658), το οποίο ορίζει ένα terminus post quem για τη ιστορία του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου. 48 Τις ηθικές και θεοκρατικές διαστάσεις της ιδεολογίας του Comenius απηχεί και η θέση του για αξιοποίηση της Βίβλου ως βασικού μέσου αγωγής, 49 μια θέση που θα επηρεάσει τα αναγνωστικά ήθη σε όλο σχεδόν τον ευρωπαϊκό χώρο. Έτσι, το 17 ο αιώνα η Βίβλος κατέχει κεντρική θέση στην Αγγλία στο χώρο του παιδικού αναγνώσματος, καθώς συγκεντρώνει ειδολογικά στοιχεία πολλών γραμματειακών ειδών: ήταν ταυτόχρονα το περιπετειώδες αφήγημα, η ιστορία, η ποίηση, η φιλοσοφία, η θρησκεία. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί που ήξερε ανάγνωση είχε στη διάθεσή του άφθονο αναγνωστικό υλικό, γεγονός που συνέβαλε στην αύξηση της παιδικής αναγνωστικότητας στην Αγγλία. 50 Οι ηθικές και θεοκρατικές παράμετροι της παιδαγωγικής σκέψης, απόρροια και της αντίληψης περί παιδικής αθωότητας που είχε επιβληθεί, συντελούν στην εμφάνιση μιας παιδαγωγικής λογοτεχνίας που απευθυνόταν αποκλειστικά στα παιδιά. Εδώ εντάσσονται τα εγχειρίδια καλής συμπεριφοράς που εκδίδουν οι Ιησουίτες, 51 τα οποία συνέχισαν τη σταδιοδρομία τους με αλλεπάλληλες εκδόσεις όλο τον 18 ο και 19 ο αιώνα και άσκησαν σημαντική επιρροή στα ήθη. 52 Στην κατηγορία του θρησκευτικού-ψυχαγωγικού διδακτισμού ανήκαν και μια σειρά από βιβλικά ανέκδοτα με ηθικοπλαστική πρόθεση που δημοσιεύτηκαν στη Γερμανία στα 46 Ο Comenius με τη Μεγάλη Διδακτική του στα 1657 συστηματοποιεί την παιδαγωγική με βάση θεμελιώδεις αρχές που αφορούν τη δυνατότητα τελειοποίησης του ανθρώπινου γένους και τη μεγάλη δύναμη της αγωγής πάνω στον άνθρωπο και την κοινωνία. Επιπλέον, με το έργο του αυτό προτείνει τη διαμόρφωση της εκπαίδευσης σε διακριτές σχολικές βαθμίδες. Βλ. J. B. Piobetta, «Ιωάννης Αμώς Κομένιος», στον τόμο Οι μεγάλοι παιδαγωγοί, Δ/ντής J. Chateau, μτφρ. Κ. Κίτσος, Αθήνα, Γλάρος, 1983, σ Α. Reble, ό.π., σ Βλ. Π. Ασωνίτης, Η εικονογράφηση στο βιβλίο παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα, Καστανιώτης, 2001, σ Ντενίζ Εσκαρπί, Η παιδική και νεανική λογοτεχνία στην Ευρώπη, ό.π., σ Ν. Μελανίτης, Εισαγωγή εις την Παιδαγωγικήν, Αθήνα, 1976, σ Reble, ό.π., σ Α. Reble, ό.π., σ Ντ. Εσκαρπί, ό.π., σ P. Mensard, «Η παιδαγωγική των Ιησουιτών», στον τόμο Οι μεγάλοι Παιδαγωγοί, ό.π., σ Φ. Αριές, ό.π., σ

27 τέλη του 17 ου αιώνα για τη διαπαιδαγώγηση της «ευσεβούς και ενάρετης» νεότητας. 53 Στην εκπνοή του αιώνα το τοπίο αλλάζει καθώς τα όρια ανάμεσα στον κόσμο των παιδιών και τον κόσμο των ενηλίκων γίνονται περισσότερο διακριτά, η ηθική απειρία κατακυρώνεται ως χαρακτηριστικό της παιδικής ηλικίας και η αναζήτηση τρόπων διαχείρισής της ανάγεται σε βασικό στοιχείο των παιδαγωγικών προβληματισμών της εποχής. Στη φάση αυτή η αφήγηση ως παιδαγωγικό μέσο και φορέας έμμεσης παρέμβασης των ενηλίκων καταξιώνεται και κατακτά έδαφος, γεγονός που πιστοποιείται από την εμφάνιση κειμένων τα οποία οριοθετούν τις απαρχές του παιδικού βιβλίου στον ευρωπαϊκό χώρο και θα ασκήσουν γόνιμη επίδραση στην εξελικτική πορεία του είδους. Την περίοδο αυτή η συμβολή του Locke ( ) στην ανανέωση του παιδαγωγικού κλίματος είναι καθοριστική. Ο θέσεις του για τη σημασία της παιδικής ηλικίας στη διαμόρφωση της μετέπειτα ζωής του ανθρώπου επηρέασαν τη σύγχρονή του πνευματική κίνηση και θεμελίωσαν την ιδεολογία του Διαφωτισμού. 54 Στη μελέτη του Some thoughts concerning education (1693) επισημαίνει το εύπλαστο της παιδικής φύσης και παρομοιάζοντας το παιδί με άγραφο χάρτη τονίζει την ηθική του απειρία και ως εκ τούτου πριμοδοτεί το ρόλο των ενηλίκων για τη διαμόρφωση και εξέλιξή του. 55 Ως ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας προβάλλει το έμφυτο χιούμορ και την περιέργεια, την οποία θεωρεί ως το πιο δημιουργικό στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. 56 Προτείνει ακόμη την ανταπόκριση της προσφερόμενης ύλης στις αντιληπτικές ικανότητες των παιδιών και στρέφεται με πάθος ενάντια στη χρήση της Βίβλου για την εκμάθηση της ανάγνωσης αντιπροτείνοντας ως καταλληλότερη αναγνωστική ύλη τους μύθους. 57 Την ίδια περίοδο στο πνευματικό πεδίο της Γαλλίας, όπου κυριαρχεί η φιλολογική διαμάχη γνωστή ως Querelle des Anciens et des Modernes 58 αναδύονται από τους κόλπους της ομάδας των «μοντέρνων» έργα σταθμοί στην ιστορία της 53 Ντ. Εσκαρπί, ό.π., σ Α. Reble, ό.π., σ Ν. Μελανίτης, ό.π. 56 Κατατοπιστικά για τις θέσεις του Locke είναι τα αποσπάσματα από το έργο του που ανθολογεί η Σ. Ζιώγου-Καραστεργίου στο έργο της Η παιδαγωγική σκέψη από τον Πλάτωνα ως τη Μ. Μοντεσσόρι, Θεσσαλονίκη, Κυριακίδης, 1996, σ Α. Reble, ό.π., σ Jochen Schlobach, «Anciens et modernes (Querelle)», Dictionnaire europeen des Lumières, Presses Universitaires de France, σ

28 ευρωπαϊκής παιδικής λογοτεχνίας. Πρόκειται για τα παραμύθια του Perrault ( ) που εκδόθηκαν το 1697 με τον τίτλο Histoires ou Contes du temps passé, avec des moralités (Ιστορίες ή Παραμύθια του περασμένου καιρού με ηθικά επιμύθια), 59 προκαλώντας την οργή και την περιφρόνηση του εκπροσώπου της ομάδας των anciens Boileau. 60 Εμπνευσμένος από την προφορική γαλλική παράδοση 61 προβαίνει στην κατάργηση κάποιων μοτίβων που απαντούν στις λαϊκές εκδοχές των παραμυθιών και επισυνάπτει διδακτικά επιμύθια υπογραμμίζοντας με αυτό τον τρόπο τις παιδαγωγικές του προθέσεις. 62 Τη διαμάχη μεταξύ «αρχαίων» και «συγχρόνων» τροφοδότησε και ο Fenelon ( ), ο οποίος στο πλαίσιο των αναζητήσεών του γύρω από την παιδική ηλικία 63 εξέδωσε το 1699 το παιδαγωγικό μυθιστόρημα Les aventures de Télèmaque με πρωταρχικό στόχο τη διαπαιδαγώγηση του νεαρού δούκα της Βουργουνδίας. Το έργο που αναδυόταν μέσα από την ομηρική παράδοση, 64 αποτελεί συνέχεια των περιπετειών του Οδυσσέα και η πλοκή του σχετίζεται με την περιπλάνηση του Τηλέμαχου στις προσπάθειες αναζήτησης του πατέρα του. Στο μυθιστόρημα εγγράφονται ορισμένες από τις βασικές ιδέες της διαφωτισμένης πολιτικής σκέψης, στοιχείο που συνέβαλε μαζί με την σημαντική του σταδιοδρομία ως παιδικού βιβλίου και στην ευρεία αποδοχή του από το κοινό των ενηλίκων. 65 Το ορθολογιστικό πνεύμα, το οποίο έκανε εμφανή την παρουσία του ήδη από τον 17 ο αιώνα, εμφανίζεται πιο έντονο κατά τη διάρκεια του 18 ου με μια κριτική διάσταση τόσο απέναντι στις δεσμεύσεις της απολυταρχίας όσο και απέναντι στον 59 Με τον τίτλο Contes de ma mère l Oye (Τα παραμύθια της μάνας μου της χήνας) εκδίδεται το 1698 άλλη μια συλλογή του Perrault. Βλ. Marc Soriano, «Ο Charles Perrault και τα παραμύθια του», επιλογή Ειρ. Νικολαϊδου, Επιθεώρηση Παιδικής λογοτεχνίας, τ. 3, Αθήνα, Καστανιώτης,1988, σ Ι. Βασιλαράκης, «Ελευθερωτές και σύμμαχοι σ ένα πεδίο πολυσύνθετο», Η Λέξη, τχ. 118, (Νοέμβρης-Δεκέμβρης 1993), σ Marc Soriano, Les contes de Perrault,culture savante et traditions populaires, Gallimard, 1968, σ Μ. Καπλάνογλου, «Η Κοκκινοσκουφίτσα στον Perrault, στους Grimm και σε δυο παλιές ελληνικές μεταφράσεις», Διαδρομές, τχ. 37 (Άνοιξη 1995), σ Ο Fenelon εμφανίζεται αρκετά πρόωρα γνώστης της παιδικής φύσης και προτρέπει τους παιδαγωγούς να εναρμονίζουν την διδακτική πράξη στις ιδιαιτερότητες των παιδιών. Ενδιαφέρον, ακόμη, παρουσιάζουν και οι θέσεις του για την εκπαίδευση των κοριτσιών. Βλ. Σ. Ζιώγου- Καραστεργίου, ό.π., σ Β. Αναγνωστόπουλος, «Η πολιτιστική διάσταση της Ελλάδας μέσα στην παιδική λογοτεχνία της Ευρώπης», Διαδρομές, τχ. 33 (Άνοιξη 1994), σ Το έργο αποτέλεσε το πρότυπο για τη συγγραφή διδακτικών μυθιστορημάτων με σκηνικό την αρχαιότητα. Βλ. Στέση Αθήνη, Όψεις της νεοελληνικής αφηγηματικής πεζογραφίας,18 ος αι Ο διάλογος με τις ελληνικές και ξένες παραδόσεις στη θεωρία και την πράξη, αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Θεσσαλονίκη, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τμήμα Φιλολογίας, 2001, σ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 6: Κριτήρια επιλογής λογοτεχνικών κειμένων για το μάθημα της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία και Εκπαίδευση» Ε= Κατ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων:

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-10 Υ= Υποχρεωτικό Ε= Κατ επιλογήν υποχρεωτικό Επεξηγήσεις συμβόλων/αρχικών γραμμάτων: Κ= ενότητα μαθημάτων «Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας Κείμενα και συγγραφείς της νεοελληνικής λογοτεχνίας 1830-1880 Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Ιωάννης Παπαθεοδώρου 1 η ενότητα: «Εισαγωγή στα ρομαντικά χρόνια» Ρομαντισμός. Η ανάδυση του μυθιστορήματος. Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 2: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας ll Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική. Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Οργάνωση μαθήματος Αντικείμενο της Παιδαγωγικής Επιστήμης Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Μάθημα επιλογής Διδάσκουσα: Ζουνχιά Αικατερίνη, Καθηγήτρια Αθλητικής Παιδαγωγικής Διάλεξη Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ;

III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; III_Β.1 : Διδασκαλία με ΤΠΕ, Γιατί ; Eρωτήματα ποιες επιλογές γίνονται τελικά; ποιες προκρίνονται από το Π.Σ.; ποιες προβάλλονται από το εγχειρίδιο; ποιες υποδεικνύονται από το ίδιο το αντικείμενο; με

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Λογοτεχνία

Η Παιδική Λογοτεχνία Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα μέχρι σήμερα Η Παιδική Λογοτεχνία Ονόματα μαθητριών: Μπουλούγαρη Ελίνα Περιφανάκη Σουζάνα Σταθακάρου Κατερίνα Σταθοπούλου Αναστασία Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου Μάρω Λοΐζου: Η προσφορά της στη Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου Μάρω Λοΐζου: Η προσφορά της στη Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου Μάρω Λοΐζου: Η προσφορά της στη Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους Με την ανακοίνωση αυτή επιχειρείται η ανάδειξη των βασικών χαρακτηριστικών του λογοτεχνικού έργου της Μάρως

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Βιβλίου. Δημήτρης Γερμανός Τμήμα Επιστήμων Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Παρουσίαση Βιβλίου. Δημήτρης Γερμανός Τμήμα Επιστήμων Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Επιστημονική Επετηρίδα, Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Τόμος 8 (2015) Παρουσίαση Βιβλίου Ρέντζου, Κ., Σακελλαρίου, Μ. (2014). Ο χώρος ως παιδαγωγικό πεδίο σε προσχολικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016

Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης. Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Το μάθημα των Νέων Ελληνικών στα ΕΠΑΛ: Ζητήματα διδασκαλίας και αξιολόγησης Βενετία Μπαλτά & Μαρία Νέζη Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων 5/10/2016 Στόχοι της εισήγησης: Επισήμανση βασικών σημείων από τις οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 4: Το ζήτημα των αξιών κατά τη διδασκαλία της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings

Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 3, Number 1, 2013 BOOK REVIEW Τίτλος: Power/ Knowledge: Selected interviews and other writings 1972-1977 Συγγραφέας: M.Foucault Σελίδες: 288 Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γενική Ενημέρωση

Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γενική Ενημέρωση Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γενική Ενημέρωση Επαρχιακά Συνέδρια Δ/ντών-ντριών & Δ/νόντων-νουσών Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Νοέμβριος 2013 Ειρήνη Χατζηλουκά-Μαυρή, ΕΔΕ Διδασκαλία της Νέας

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Αναπαράσταση του Οικογενειακού και Κοινωνικού Περιβάλλοντος ηρώων με ειδικές ανάγκες στα σύγχρονα παιδικά αφηγήματα.

Η Αναπαράσταση του Οικογενειακού και Κοινωνικού Περιβάλλοντος ηρώων με ειδικές ανάγκες στα σύγχρονα παιδικά αφηγήματα. Η Αναπαράσταση του Οικογενειακού και Κοινωνικού Περιβάλλοντος ηρώων με ειδικές ανάγκες στα σύγχρονα παιδικά αφηγήματα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έναυσμα αυτής της εργασίας αποτέλεσαν, η συνεχής επαφή με τον τρυφερό κόσμο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διδασκαλίας για τη Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία στο Λύκειο, στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης και του εξορθολογισμού της διδακτέας ύλης

Οδηγίες διδασκαλίας για τη Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία στο Λύκειο, στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης και του εξορθολογισμού της διδακτέας ύλης Οδηγίες διδασκαλίας για τη Νέα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία στο Λύκειο, στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης και του εξορθολογισμού της διδακτέας ύλης Βενετία Μπαλτά Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Στόχοι της εισήγησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διδακτική παρέμβαση 2-3 ωρών στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Β Λυκείου και συγκεκριμένα στο κείμενο «Ζάβαλη Μάϊκω» του Στρατή Μυριβήλη με αξιοποίηση ΤΠΕ (χρήση αρχείων power point, διαδικτύου και

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 8 Παρωδία Ι: Θεωρητική προσέγγιση Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 8 «Βατραχομυομαχία»: Σχέδιο του Γιώργου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΠΙΚΡΑΤΕΣΤΕΡΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΠΙΚΡΑΤΕΣΤΕΡΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος (Γ. Ε. Πυργιωτάκης) 15 Εισαγωγή (Γ. Ε. Πυργιωτάκης) 19 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΠΙΚΡΑΤΕΣΤΕΡΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ 1 Γενική εικόνα (Γ. Ε. Πυργιωτάκης) 25 2 Σύντομη ιστορική επισκόπηση (Γ. Ε. Πυργιωτάκης)

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων

18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ 10 Ον\ μο :.. Α Λυκείου 18 \ 01\ 2015 Κείμενο : Σχέσεις γονέων εφήβων Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το αρχείο Γεωργακά;

Τι είναι το αρχείο Γεωργακά; Τι είναι το αρχείο Γεωργακά; 0 Είναι ένα λεξικογραφικό αρχείο δυόμιση εκατομμυρίων δελτίων, προϊόν συστηματικής και ακαταπόνητης αποδελτίωσης της νέας ελληνικής γλώσσας που πραγματοποιήθηκε υπό την εποπτεία

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑIΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΑΡΗΣ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015 Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση Παρασκευή 20/3/2015 ΕΠΠΣ-ΑΠΣ λογοτεχνίας Το Πρόγραμμα Σπουδών στη λογοτεχνία δομείται για όλη την υποχρεωτική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ ΡΕΘΥΜΝΟ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ ΡΕΘΥΜΝΟ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ ΡΕΘΥΜΝΟ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011 Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 κατατάξεις πτυχιούχων Πανεπιστημίων, ΤΕΙ και πτυχιούχων ανωτέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφίδες για τη Νεοελληνική Γλώσσα

Ψηφίδες για τη Νεοελληνική Γλώσσα [1] Ψηφίδες για τη Νεοελληνική Γλώσσα Παρουσίαση και ενδεικτικά παραδείγματα εκπαιδευτικής αξιοποίησης Συντάκτρια: Μαρία Αλεξίου (εκπαιδευτικός ΠΕ02, ΜΔΕ Θεωρητικής Γλωσσολογίας, συντονίστρια του ψηφιακού

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ( )- ΦΑΣΗ Γ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ( )- ΦΑΣΗ Γ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (2013-2014)- ΦΑΣΗ Γ Παρατήρηση Οπτικογραφημένης Διδασκαλίας Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Η διδασκαλία πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956)

Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Κείμενο Σχέσεις γονέων-εφήβων (1956) Μελετώντας κανείς τις σχέσεις των εφήβων και των γονέων μέσα από το πρίσμα της επικράτησης ενός γενικότερου πνεύματος ελευθερίας αντιλαμβάνεται ότι ο διάλογος αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Σκεπτικό της δραστηριότητας Βασική ιδέα του σεναρίου ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Τίτλος: Ο Σωκράτης και η εποχή του Συγγραφέας: Καλλιόπη Στυλιανή Κοντιζά Γνωστικό Αντικείμενο: Ανθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων Τάξη: Γ Γυμνασίου Κείμενο: Κεφάλαιο 3 ο : Σωκράτης και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 8: Στρατηγικές διδασκαλίας με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο

Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Ε Π Ι Μ Ο Ρ Φ Ω Τ Ι Κ Α Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Τ Α Γ Ι Α Ε Κ Π Α Ι Δ Ε Υ Τ Ι Κ Ο Υ Σ Σ Τ Ο Ν Π Ο Λ Υ Χ Ω Ρ Ο Μ Ε Τ Α Ι Χ Μ Ι Ο Ο κ τ ώ β ρ ι ο ς Ν ο έ μ β ρ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ -ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΤΟΧΟΙ Τα µαθήµατα της Νεοελληνικής και Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας σχετίζονται άµεσα και θεµελιωδώς µε τη γνώση, τη σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα