των Ναυτίλων Περιεχόμενα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "των Ναυτίλων Περιεχόμενα"

Transcript

1 Τεύχος: 11 Ιανουάριος 2011 των Ναυτίλων Το Περισκόπιο των Ναυτίλων είναι ένα µηνιαίο ηλεκτρονικό δελτίο της HELMEPA που έχει ως στόχο να φέρει τους νέους ανθρώπους στην Ελλάδα πιο κοντά σε θέµατα που αφορούν τη θαλάσσια έρευνα, τη χρήση νέων τεχνολογιών για την προστασία του περιβάλλοντος και τις επιστήµες και τα επαγγέλµατα που συνδέονται µε το θαλάσσιο περιβάλλον. Η πρωτοβουλία αυτή υποστηρίζεται από το Βρετανικό κοινωφελές ίδρυµα The Lloyd s Register Educational Trust (The LRET) και είναι υπό την αιγίδα της Γενικής Γραµµατείας Νέας Γενιάς. Περιεχόμενα Τα βαθιά νερά της Μεσογείου Θάλασσας. Ένας κόσµος σχεδόν άγνωστος Τα βαθιά νερά της Μεσογείου Θάλασσας. Ένας κόσμος σχεδόν άγνωστος Σελ. 1 Κυανοβακτήρια: Η συμβολή τους στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη Σελ. 5 Θαλάσσιο έρμα πλοίων: Φορέας χιλιάδων ξενικών ειδών Τα links του μήνα Σελ. 7 Σελ. 9 Η Μεσόγειος Θάλασσα, όπως είδαμε στο προηγούμενο τεύχος του Περισκοπίου (Νο 10), αποτελεί μία από τις πιο πλούσιες θαλάσσιες περιοχές, από άποψη βιοποικιλότητας, παγκοσμίως, φιλοξενώντας περίπου θαλάσσια είδη. Τα είδη όμως αυτά, συναντώνται ως επί το πλείστον στην επιπελαγική ζώνη (0 100 μέτρα βάθος), γνωστή και ως ζώνη φωτός, και στα πρώτα 100 μέτρα της μεσοπελαγικής ( μέτρα βάθος). Άρα γίνεται σαφές ότι ο παραπάνω αριθμός ειδών ζει σε μια πολύ μικρή θαλάσσια ζώνη νερού. Τι γίνεται όμως με τα βαθύτερα στρώματα της Μεσογείου; Υπάρχει ζωή; Γενικότερα, τα οικοσυστήματα των μεγάλων βαθών των ωκεανών και θαλασσών (γνωστά με τον όρο deep-sea ecosystems), δηλαδή οικοσυστήματα τα οποία συναντώνται σε βάθη μεγαλύτερα των 200 μέτρων, αποτελούν τη μεγαλύτερη διάπλαση 1 της παγκόσμιας βιόσφαιρας σε ποσοστό 95%, ενώ καλύπτουν περισσότερο από το 65% της επιφάνειας της Γης (επιφανειακή κατανομή)! Παρά των τόσο μεγάλων διαστάσεών τους, η γνώση μας γι αυτά τα οικοσυστήματα, από άποψη βιοποικιλότητας, είναι ελάχιστη. Αυτό κυρίως οφείλεται στην αντικειμενική δυσκολία να φτάσει ο άνθρωπος ή οι κατασκευές του σε τόσο μεγάλα βάθη και να συλλέξουν τις απαραίτητες πληροφορίες. Στη Μεσόγειο Θάλασσα, οι έρευνες που έχουν γίνει στα μεγάλα βάθη (το μέσο βάθος της είναι μέτρα και το μεγαλύτερο μέτρα) είναι ελάχιστες σε σχέση με άλλες θα- Σελίδα 1 Θαλάσσια και βενθική διαστρωμάτωση 1 ο όρος διάπλαση (biome) αναφέρεται σε οικοσυστήματα (χερσαία ή υδάτινα) που απαντούν στις ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες π.χ. Μεσογειακά οικοσυστήματα, έρημοι, κοραλλιογενείς ύφαλοι, πελαγική και βενθική ζώνη κ.ά. (Συνεχίζεται στη σελ. 2)

2 λάσσιες περιοχές, γεγονός αρκετά οξύμωρο αν αναλογιστεί κανείς ότι η Μεσόγειος Θάλασσα είναι το πιο εντατικά μελετημένο θαλάσσιο οικοσύστημα του κόσμου όσον αφορά το παράκτιο περιβάλλον και την επιπελαγική ζώνη της (φυσικά συμπεριλαμβάνονται και τα βενθικά οικοσυστήματα στα αντίστοιχα βάθη). Βακτήρια και Αρχαία (προκαρυωτικοί οργανισμοί) Για τους βενθικούς προκαρυωτικούς οργανισµούς στα βαθιά νερά της Μεσογείου γνωρίζουµε πολύ λίγα πράγµατα. Η έρευνα που έχει γίνει µέχρι σήµερα περιορίζεται στην ανάλυση µερικών δεκάδων Περιοχές που έχουν μελετηθεί και αποτελούν περιοχές πλούσιας βιοποικιλότητας Σκεφτόμενοι τα βαθιά νερά των θαλασσών και ωκεανών του πλανήτη μας, και επηρεασμένοι από το κλασσικό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Ιουλίου Βέρν, λεύγες κάτω από τη θάλασσα, αλλά και τις διάφορες ταινίες και κινούμενα σχέδια, ίσως να μας έρχονται στο μυαλό εικόνες με τεράστια τρομακτικά ψάρια και γιγάντια χταπόδια που κατασπαράζουν ότι βρουν στο πέρασμά τους και γενικά ένας εξωπραγματικός κόσμος. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι έτσι. Τα περισσότερα είδη που συναντώνται σε αυτά τα βάθη είναι μικροσκοπικοί οργανισμοί ή και μεγαλύτεροι και κυρίως ανήκουν στο βένθος (είδη του βυθού). Φυσικά απουσιάζουν οι φυτικοί οργανισμοί καθώς το απαραίτητο για τη φωτοσύνθεση τους φως φτάνει, τις περισσότερες φορές, ως τα 100 μέτρα βάθος. Από κει και κάτω, επικρατεί το απόλυτο σκοτάδι! Το ίδιο συμβαίνει και στη Μεσόγειο Θάλασσα. Έτσι οι οργανισμοί που συναντώνται στα μεγάλα βάθη της Μεσογείου ανήκουν στις εξής κατηγορίες: γραµµαρίων ιζήµατος υποδηλώνοντας ότι ακόµα βρίσκεται στην αρχή. Από τα ήδη υπάρχοντα στοιχεία πάντως, φαίνεται ότι τα επιφανειακά υποστρώµατα είναι πολύ πλούσια σε Βακτήρια ( ΟΤUs2) και λιγότερο σε Αρχαία (3-35 OTUs). Τα Βακτήρια (αριστερά) και τα Αρχαία (δεξιά) είναι μονοκύτταροι προκαρυωτικοί οργανισμοί που το μέγεθος τους δεν ξεπερνά τα λίγα μικρόμετρα. Τα βαθιά νερά όλων των θαλάσσιων οικοσυστημάτων (και οι βυθοί) είναι πλούσια από τέτοιους οργανισμούς. Τρηματοφόρα (μεγάλη κατηγορία πρωτίστων3 που περιλαμβάνει είδη που, όπως λέει και το όνομα τους, φέρουν τρήματα ή με άλλα λόγια, τρύπες) Και για αυτήν την κατηγορία ειδών τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα μελέτες έχει υπολογιστεί ότι φιλοξενούνται στο βυθό των βαθιών νερών (κυρίως από μέτρα βάθος) περίπου 197 είδη. Επίσης, 2 Το OTUs (Operational taxonomic units), Ενεργές Ταξινομικές Μονάδες, είναι ένας δείκτης της γενικής εικόνας της βιοποικιλότητας σε ένα δείγμα. Χρησιμοποιείται όταν η καταμέτρηση των ειδών είναι δύσκολη και απαιτεί χρόνο όπως για παράδειγμα στις περιπτώσεις των πρωτίστων και βακτηρίων. Όσο πιο μεγάλος είναι ο αριθμός τόσο πιο πλούσιο είναι το δείγμα σε οργανισμούς. 3 ευκαρυωτικοί μικροοργανισμοί. (Συνεχίζεται στη σελ. 3) Σελίδα 2 Η βιοποικιλότητα των μεγάλων βαθών της Μεσογείου

3 παρατηρείται μια μειούμενη βιοποικιλότητα από τα ανατολικά στα δυτικά κυρίως λόγω της αντίστοιχης μείωσης σε οργανικό υλικό που φτάνει στο βυθό. Οργανισμοί οι οποίοι ανήκουν στη μεγαπανίδα (περιλαμβάνει τους μεγαλύτερους σε μέγεθος οργανισμούς π.χ. μεγαλύτερα ψάρια σε σχέση με τη μακροπανίδα, καθώς και ασπόνδυλα όπως καρκινοειδή) Σε αυτήν την κατηγορία ειδών περιλαμβάνονται είδη ψαριών και καρκινοειδή, συγκεκριμένα, δεκάποδα, τα οποία βρίσκονται σε βάθη μεγαλύτερα από 600 μέτρα έως τα Διάφορα είδη τρηματοφόρων Οργανισμοί οι οποίοι ανήκουν στη μικροπανίδα (βενθικοί οργανισμοί με μέγεθος μικρότερο από 1 χιλιοστό και μεγαλύτερο από 45 μικρόμετρα) Το 80% των ειδών που περιλαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία ειδών, ανήκουν στη Συνομοταξία των Νηματέλμινθων (Nematode). Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής ο αριθμός των ειδών αυτών στους βυθούς των βαθιών νερών της Μεσογείου κυμαίνεται από 3 έως 159 αναλόγως το βάθος και τη γεωγραφική περιοχή. Πόσα είδη λοιπόν υπάρχουν στα μεγάλα βάθη της Μεσογείου; Ο παρακάτω πίνακας μας δείχνει ότι σύμφωνα με τις μέχρι τώρα μελέτες ο αριθμός των ειδών είναι 947. Αναλυτικά ο αριθμός των ειδών ανά κατηγορία ειδών παρακάτω πίνακα: Ταξινομική βαθμίδα Επικράτεια Αρχαίων Επικράτεια Βακτηρίων (συμπεριλαμβάνονται και τα κυανοβακτήρια Αριθμός Ειδών 35 OTUs 1306 OTUs Επικράτεια Ευκαρυωτικών οργανισμών Βασίλειο Πρωτίστων Τρηματοφόρα 197 Είδος της συνομοταξίας των Νηματέλμινθων. Το όνομα τους προέρχεται από το χαρακτηριστικό σχήμα τους, μορφής νήματος Οργανισμοί οι οποίοι ανήκουν στη μακροπανίδα (βενθικοί οργανισμοί με μέγεθος μεγαλύτερο 0,5 χιλιοστά π.χ. μικρά ψάρια και ασπόνδυλα) Τα στοιχεία για τα είδη της μακροπανίδας είναι ελάχιστα. Αν και στη Μεσόγειο έχουν πραγματοποιηθεί πολύ λίγες έρευνες, ακόμα και από αυτές φαίνεται ότι δεν υπάρχει ποικιλία ειδών. Τα είδη που περιλαμβάνονται σε αυτήν την κατηγορία είναι κάποια μαλάκια που έχουν βρεθεί σε βάθη μεγαλύτερα από 1000 μέτρα στη Θάλασσα της Λεβαντίνης, καθώς και κάποια δεκάποδα όπως ο ενδημικός κάβουρας Chaceon mediterraneus και ψάρια όπως τα Alepocephalus rostratus και Mora Moro. Βασίλειο Ζώων Σπόγγοι 5 Κνιδόζωα (κοράλλια, μέδουσες κ.ά.) Από το παρακάτω διάγραμμα γίνεται κατανοητό ότι η μεγαλύτερη βιοποικιλότητα παρατηρείται από τα 200 έως τα 1000 μέτρα βάθος ενώ όσο πιο βαθιά πηγαίνουμε η βιοποικιλότητα μειώνεται. Επίσης, ένα άλλο ενδιαφέρον συμπέρασμα είναι 15 Μαλάκια 74 Δακτυλιοσκώληκες 18 Καρκινοειδή (καβούρια, γαρίδες, αστακοί κ.ά.) 149 Βρυόζωα 2 Εχινόδερμα 16 Άλλα Ασπόνδυλα 361 Σπονδυλωτά (Ψάρια) 100 Χονδροιχθύες (είδη ψαριών με σκελετό από χόνδρο και 8 όχι από κόκαλο π.χ. καρχαρίες και σαλάχια) Σύνολο ειδών 947 Σελίδα 3 (Συνεχίζεται στη σελ. 4)

4 ότι το 66% των ειδών των βαθιών νερών της Μεσογείου παραμένουν ακόμα άγνωστα! Συγκεκριμένα, υπολόγισαν ότι το 78% των ειδών της μικροπανίδας, το 76% των ειδών της μακροπανίδας, το 68% των τρηματοφόρων και το 42% των ειδών της μεγαπανίδας παραμένουν μέχρι και σήμερα άγνωστα. Ο αριθμός των ειδών και οι μεταξύ τους αριθμητικές διαφορές σε διάφορα βάθη ότι τα περισσότερα είδη που συναντώνται σε αυτά τα βάθη ανήκουν στη μικροπανίδα, κάτι το οποίο φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα. Πόσος χρόνος θα χρειαστεί για να ανακαλυφθούν όλα τα είδη; Σίγουρα ο χρόνος που χρειάζεται για να μελετηθεί όλη η Μεσόγειος Θάλασσα είναι πολύς. Ενδεικτικό είναι το παρακάτω παράδειγμα: Τα τελευταία 15 χρόνια ο ρυθμός ανακάλυψης νέων ειδών της τάξης των δεκαπόδων είναι 15 είδη το χρόνο. Με αυτόν το ρυθμό ανακάλυψης θα χρειαστούν από 70 έως 235 χρόνια μόνο για να ανακαλυφθούν όλα τα είδη δεκαπόδων που ζουν στα βαθιά νερά της Μεσογείου Θάλασσας! Η % συνεισφορά κάθε ομάδας ειδών στη συνολική βιοποικιλότητα σε διάφορα βάθη της Μεσογείου. Άγνωστος κόσμος Όπως αναφέρθηκε και νωρίτερα, οι έρευνες που έχουν γίνει στα βαθιά νερά της Μεσογείου σχετικά με τη βιοποικιλότητα είναι ακόμα στην αρχή. Συμπέρασμα των θαλασσίων επιστημόνων είναι ότι τα είδη που δεν γνωρίζουμε είναι περισσότερα από αυτά που γνωρίζουμε! Πράγματι, υπολογίζουν Τα περισσότερα άγνωστα είδη σε όλα τα βάθη της Μεσογείου Θάλασσας ανήκουν στην κατηγορία της μικροπανίδας. Με τόσο αργούς ρυθμούς, είναι σίγουρο ότι πολλά είδη δεν θα τα ανακαλύψουμε ποτέ γιατί απλούστατα μέχρι τότε θα έχουν εξαφανιστεί! Πηγές: 1. Danovaro R, Company BJ, Corinaldesi C, D Onghia G, Galil BS, et al. (2010). Deep-Sea biodiversity in the Mediterranean Sea: The known, the unknown, and the unknowable. PLoS ONE 5(8) 2. Μεσόγειος Θάλασσα: Εκτίμηση Βιοποικιλότητας. Περισκόπιο των Ναυτίλων, Τεύχος 10. HELMEPA 3. Wikipedia. Internet encyclopedia project (http://en.wikipedia.org/wiki/main_page) Προτεινόμενο Βίντεο: 1. Most Amazing Deep Sea Creatures Σελίδα 4

5 Κυανοβακτήρια: Η συµβολή τους στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη Η Γη όταν πρωτοδημιουργήθηκε ήταν πολύ διαφορετική από αυτό που είναι σήμερα, αφού βομβαρδιζόταν συνεχώς από μετεωρίτες, εκρήξεις ηφαιστείων και περιβαλλόταν από δηλητηριώδη ατμόσφαιρα. Παρόλα αυτά, απολιθώματα στρωματολίθων, που χρονολογούνται 3-3,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, έχουν αποδείξει στους γεωλόγους ότι η ζωή αναπτύχθηκε πολύ νωρίς στην ιστορία της Γης. Οι στρωματόλιθοι δημιουργούνται από την απόθεση στρωμάτων θαλάσσιων κυανοβακτηρίων, οι οποίοι είναι μονοκύτταροι, προκαρυωτικοί (δεν διαθέτουν πυρήνα), φωτοσυνθετικοί μικροοργανισμοί. Αυτοί οι οργανισμοί θα είναι η μόνη μορφή ζωής στον πλανήτη τα επόμενα 2 δις χρόνια. Τα κυανοβακτήρια πήραν το όνομά τους από το χρώμα τους, το οποίο είναι συνήθως κυανοπράσινο. Είναι μονοκύτταροι φωτοσυνθετικοί μικροοργανισμοί και συχνά σχηματίζουν μεγάλες αποικίες. Τους μικροοργανισμούς αυτούς τους συναντάμε σχεδόν σε όλα τα περιβάλλοντα, χερσαία και υδάτινα, θαλάσσιου ή γλυκού νερού, βράχους και γυμνά εδάφη, αλλά και σε τελείως αφιλόξενα μέρη, όπως για παράδειγμα σε θερμοπηγές, όπου η θερμοκρασία μπορεί υπερβαίνει τους +85 C. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι ότι διαθέτουν μοντέλο φωτοσύνθεσης ίδιο με αυτό των πιο εξελιγμένων γενετικά οργανισμών, όπως τα φυτά. Οι μικροοργανισμοί αυτοί σε γενικές γραμμές δεν είναι ορατοί με γυμνό μάτι, παρόλα αυτά, όταν δημιουργούν μεγάλες αποικίες, είναι δυνατό να τους αντιληφθούμε. Κυανοβακτήρια στο μικροσκόπιο Απολιθωμένος στρωματόλιθος Αν και πολύ απλά δομικά, τα κυανοβακτήρια θεωρούνται υπεύθυνα για τη μεγαλύτερη αλλαγή στην ιστορία της Γης. Τα κυανοβακτήρια παράγουν οξυγόνο μέσα από φωτοσυνθετικές διαδικασίες. Καθώς οι στρωματόλιθοι γίνονται όλο και πιο άφθονοι εκείνη την εποχή, αλλάζουν σταδιακά την ατμόσφαιρα της Γης από πλούσια σε διοξείδιο του άνθρακα που ήταν, στη σημερινή της μορφή πλούσια σε οξυγόνο. Αυτή η αλλαγή σηματοδότησε το επόμενο σημαντικό βήμα της εξέλιξης, την παρουσία του ευκαρυωτικού κυττάρου, δηλαδή του κύτταρου που έχει πυρήνα. Από τέτοιου είδους κύτταρα αποτελούνται οι πιο εξελιγμένοι οργανισμοί. Οι στρωματόλιθοι, από την άλλη μεριά, είναι σχηματισμοί που δημιουργούνται από τη δράση των κυανοβακτηρίων σε αβαθή, συνήθως, θαλάσσια νερά. Η μάζα, αποικία των κυανοβακτηρίων, περιβάλλεται από μια κολλώδη ουσία. Καθώς η αποικία των κυανοβακτηρίων μεγαλώνειμ παγιδεύονται και στερεοποιούνται κόκκοι από το έδαφος της γύρω περιοχής με αποτέλεσμα να δημιουργούνται νέα στρώματα πάνω από τις αποικίες των κυανοβακτηρίων. Ανάλογα με το είδος του εδάφους δημιουργούνται και διαφορετικά είδη στρωματολίθων. Σήμερα πολύ σπάνια δημιουργούνται στρωματόλιθοι, όπως για παράδειγμα στο Shark Bay της Αυστραλίας. Εάν θεωρήσουμε ότι το οξυγόνο έφερε την επανάσταση στην εξέλιξη της ζωής, τα κυανοβακτήρια μπορούν να θεωρηθούν οι αφανείς ήρωες αυτής της επανάστασης. Τι είναι όμως τα κυανοβακτήρια και οι στρωματολιθοί; Σελίδα 5 Σχηματισμός σύγχρονων στρωματολίθων στο Shark Bay της Αυστραλίας (Συνεχίζεται στη σελ. 6)

6 Προτεροζωικός αιώνας... ο αιώνας των κυανοβακτηρίων Ο Προτεροζωικός αιώνας ξεκίνησε προ 2,5 δισεκατομμυρίων χρόνων και τελείωσε πριν από 543 εκατομμύρια χρόνια. Κατά τη διάρκεια των 2 αυτών δισεκατομμυρίων χρόνων επικρατούσε υγρό και ψυχρό κλίμα και έντονες βροχοπτώσεις και τα κυανοβακτήρια βρίσκονταν σε αφθονία. Ως αποτέλεσμα, η δημιουργία στρωματολίθων έφτασε στο μέγιστο στα μέσα περίπου αυτού του αιώνα. Με το τέλος, όμως, του Προτεροζωικού αιώνα η σημασία των κυανοβακτηρίων σε οικολογικό επίπεδο είχε αρχίσει να μειώνεται, πιθανόν λόγω της εμφάνισης πιο εξελιγμένων οργανισμών που με τη σειρά τους διατάραξαν το περιβάλλον των στρωματολίθων. Η επανάσταση του οξυγόνου Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, τα κυανοβακτήρια έχουν συμβάλλει τα μέγιστα στη διαμόρφωση της εξέλιξης και των οικολογικών αλλαγών κατά την πορεία της ιστορίας της Γης. Αυτή η γεμάτη οξυγόνο ατμόσφαιρα, από την οποία εξαρτόμαστε, προήλθε από πλήθος φωτοσυνθετικών κυανοβακτηρίων, τα οποία ήταν σε αφθονία πριν 2 δισεκατομμύρια χρόνια. Πριν από τότε, η ατμόσφαιρα της Γης είχε διαφορετική χημική σύνθεση, η οποία ήταν ακατάλληλη για τη ζωή όπως την ξέρουμε σήμερα. Τα κυανοβακτήρια ήταν οι πρώτοι οργανισμοί που χρησιμοποίησαν το H 2 O για τη δημιουργία οξυγόνου μέσω φωτοσύνθεσης. Ήταν ικανά δηλαδή να συνθέτουν οργανική ύλη από νερό και διοξείδιο του άνθρακα. Με παράγωγο προϊόν της φωτοσύνθεσης τους το οξυγόνο, κατάφεραν να αλλάξουν τη μέχρι τότε αφιλόξενη ατμόσφαιρα της Γης. Τι σχέση έχουν τα κυανοβακτήρια με τους χλωροπλάστες των ανώτερων φυτών; Μια ακόμα σημαντική συμβολή των κυανοβακτηρίων στην εξέλιξη της ζωής είναι στην εξελικτική πορεία των φυτών. Ο χλωροπλάστης, μέσω του οποίου τα φυτά παράγουν την αναγκαία για αυτά τροφή ήταν στην πραγματικότητα ένα κυανοβακτήριο που ζούσε μέσα στα κύτταρα του φυτού. Στα τέλη του Προτεροζωικού αιώνα, δηλαδή 543 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, τα κυανοβακτήρια άρχισαν να κατοικούν ως ξένα σώματα μέσα σε διάφορα ευκαρυωτικά κύτταρα παράγοντας για τα φυτά μέσω της φωτοσύνθεσης την απαραίτητη τροφή, ενώ αυτά επωφελούνταν από την ασφάλεια που τους πρόσφερε το κύτταρο. Θεωρείται λοιπόν ότι οι χλωροπλάστες μετεξελίχθηκαν μέσα από αυτήν τη σχέση αλληλοβοήθειας και αλληλοεξάρτησης. Πηγές: 1. Vision of the cosmos 2. NASA Science 3. Berkeley University & cyanointro.html 4. Wikipedia 5. National Institute of Polar Research 6. Microbe Wiki 7. Ρουσσομουστακάκη Μ., Σημειώσεις Βιολογίας και Οικολογίας Θαλάσσιων Φυτικών Οργανισμών (Προκαρυωτικοί Οργανισμοί), Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2006 Προτεινόμενα Βίντεο: 1. Stromatolites of Hamelin Pool 2. Stromatolites in Shark Bay Australia Σελίδα 6

7 Θαλάσσιο έρµα πλοίων: Φορέας χιλιάδων ξενικών ειδών Η μετακίνηση θαλάσσιων οργανισμών από μια γεωγραφική περιοχή σε άλλη γειτονική δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Από το 1903 οι επιστήμονες είχαν σημάδια μεταφοράς ξενικών ειδών μετά την εμφάνιση του Ασιατικού φυτοπλαγκτονικού οργανισμού Odontella Sinensis στη Βόρεια Θάλασσα. Odontella Sinensis Από τότε μέχρι σήμερα βέβαια, οι συνθήκες μετακίνησης τους έχουν πάρει διαφορετική τροπή. Η ναυτιλιακή δραστηριότητα αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα του παγκόσμιου εμπορίου, μεταφέροντας πάνω από το 90% των αγαθών. Τις τελευταίες δεκαετίες, με τη συνεχή ανάπτυξη του εμπορίου και των θαλάσσιων μεταφορών, η εισαγωγή ξενικών θαλάσσιων οργανισμών έχει αποτελέσει μείζον πρόβλημα και έχει στρέψει την προσοχή όλων των επιστημόνων στη μελέτη του προβλήματος αυτού. μύδια, όστρακα, κοράλλια, ανεμώνες, φύκη ακόμα και μικροσκοπικοί παθογόνοι μικροοργανισμοί στην περίπτωση που το πλοίο λειτουργεί σε μολυσμένα νερά. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι αρκετά ανθεκτικοί και μπορούν να αντέξουν κλεισμένοι μέσα στο αφιλόξενο σκοτεινό περιβάλλον μιας δεξαμενής έρματος πλοίου χωρίς πολλή τροφή περίπου 100 ημέρες. Συνήθως, όσο μεγαλύτερη είναι η χωρητικότητα μιας δεξαμενής, τόσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των θαλάσσιων οργανισμών που θα συγκεντρωθούν σε αυτήν. Εκτιμάται ότι περίπου 10 δισεκατομμύρια τόνοι θαλάσσιου έρματος α- πορρίπτονται κάθε χρόνο στη θάλασσα από τα πλοία ενώ περισσότεροι από θαλάσσιοι οργανισμοί μεταφέρονται κάθε μέρα μέσω του έρματος σε ένα νέο οικοσύστημα. Τους οργανισμούς αυτούς, τους συναντούμε κυρίως σε περιοχές με υψηλή ναυτιλιακή κυκλοφορία, σε ρηχά νερά και σε λιμάνια. Αν και οι συνθήκες για να ενσωματωθούν στην τοπική χλωρίδα και πανίδα ενός υδάτινου οικοσυστήματος δεν είναι εύκολες, οι περιοχές που αντιμετωπίζουν εποχιακή ή και χρόνια ρύπανση ευνοούν την εγκατάσταση τους, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διαθεσιμότητα τροφής, το επίπεδο αλατότητας και τη θερμοκρασία νερού της θάλασσας και την ύπαρξη άλλων θηρευτών στη γύρω περιοχή. Αφορμή υπήρξε η μαζική εμφάνιση τη δεκαετία του ευρωπαϊκού μυδιού στις Μεγάλες Λίμνες, ενός τοξικού δινομαστιγωτού στην Αυστραλία και μιας σαρκοφάγου τσούχτρας στη Μαύρη Θάλασσα. Κάθε πλοίο, πριν ξεκινήσει το άφορτο ταξίδι του, χρειάζεται να γεμίσει τις δεξαμενές του με θαλασσινό νερό (έρμα). Το έρμα αντιστοιχεί στο % του εκτοπίσματος του πλοίου και αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ευστάθειά του και γενικότερα την ασφαλή λειτουργία του στη θάλασσα. Δηλαδή, εάν ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να μεταφέρει πλήρως φορτωμένο τόνους φορτίου πετρελαίου, η μέγιστη ποσότητα έρματος που πρέπει να τοποθετήσει στις δεξαμενές του στο άφορτο ταξίδι ανέρχεται σε περίπου τόνους. Αναπόφευκτα λοιπόν μέσα στο νερό που αντλείται πάνω στο πλοίο εισέρχονται θαλάσσιοι φυτικοί και ζωικοί οργανισμοί μικροί και μεγάλοι όπως ψάρια, H εισαγωγή των ξενικών ειδών σε ένα οικοσύστημα κατά τη διάρκεια αδειάσματος των δεξαμενών από το έρμα Για την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας μεταφοράς οργανισμών, συνίσταται από το Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) η αποφυγή ερματισμού από περιοχές όπως οι παραπάνω αλλά και κατά τη διάρκεια της νύχτας, διότι πολλοί οργανισμοί συνηθίζουν να κρύβονται την ημέρα βαθιά στο πυθμένα της θάλασσας για να προστατευτούν από τους θηρευτές τους και το βράδυ ανεβαίνουν στην επιφάνεια για να τραφούν. Αν και όλοι οι οργανισμοί δεν είναι επιζήμιοι προς το περιβάλλον, η εισαγωγή τους σε ένα διαφορετι- Σελίδα 7 (Συνεχίζεται στη σελ. 8)

8 κό οικοσύστημα προκαλεί οικολογικές και οικονομικές επιπτώσεις και μερικές φορές και κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Θεωρούνται μάλιστα μία από τις κύριες απειλές για τη μείωση της βιοποικιλότητας του θαλάσσιου οικοσυστήματος. Η μείωση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας μέσω της καταστροφής των αποικιών των ενδημικών ειδών, η αλλαγή της τροφικής αλυσίδας του οικοσυστήματος και η υποβάθμιση της ποιότητας του νερού, η μείωση της παραγωγής αλιεύματος, η εισαγωγή πιθανών ασθενειών από παθογόνους μικροοργανισμούς-ξενιστές, όπως επίσης τα έξοδα για τη μελέτη και τον περιορισμό εξάπλωσης τους, είναι μερικές μόνο από τις επιπτώσεις που προκαλούν. Είναι φανερό ότι είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα που δε γνωρίζει σύνορα. Για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και ύστερα από μακροχρόνιες διαπραγματεύσεις υιοθετήθηκε, τον Φεβρουάριο του 2004, η Διεθνής Σύμβαση για τη διαχείριση του Θαλάσσιου έρματος και ιζημάτων από τα Πλοία (BWM Convention). Απαιτεί από τα πλοία λήψη μέτρων περιορισμού της εισόδου θαλάσσιων οργανισμών στις δεξαμενές έρματος είτε μέσω της αλλαγής έρματος στη θάλασσα είτε μέσω της επεξεργασίας του. Μερικά παραδείγματα οργανισμών που εισήλθαν σε διάφορες περιοχές του πλανήτη και θεωρούνται μερικοί από τους πιο ανεπιθύμητους ακολουθούν παρακάτω: Vibrio Cholerae Παθογόνος μικροοργανισμός Προέλευση: Ευρεία εξάπλωση σε πολλές περιοχές του κόσμου Μεταφέρθηκε και επέζησε: Βόρεια Αμερική, Κόλπο του Μεξικού κ.α. Επιπτώσεις: Επιδημία χολέρας. Χαρακτηριστική περίπτωση η έξαρση χολέρας σε ταυτόχρονα τρία λιμάνια του Περού το 1991 η οποία γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλη τη Βόρεια Αμερική. Προέλευση: Ευρεία εξάπλωση σε πολλές περιοχές Μεταφέρθηκε και επέζησε: Σε πολλές περιοχές μέσω του θαλάσσιου έρματος Επιπτώσεις: Θνησιμότητα της θαλάσσιας ζωής από τη μείωση του οξυγόνου, παραγωγή τοξινών που συσσωρεύονται σε μύδια και στρείδια των ο- ποίων η πιθανή κατανάλωση από τον άνθρωπο μπορεί να επιφέρει δηλητηρίαση. Toxic Algae (Red/Brown/ Green Tides) Τοξικό δινομαστιγωτό Neogobius melanostomus Ψάρι Προέλευση: Μαύρη, Αζοφική και Κασπία Θάλασσα Μεταφέρθηκε και επέζησε: Βαλτική Θάλασσα και Βόρεια Αμερική Επιπτώσεις: Αναπαράγεται σε μεγάλο αριθμό και εξαπλώνεται γρήγορα. Ανταγωνίζεται τα ενδημικά ψάρια για τροφή και χώρο και τρέφεται από τα αυγά τους. Προέλευση: Μαύρη και Κασπία Θάλασσα Μεταφέρθηκε και επέζησε: Βαλτική Θάλασσα Επιπτώσεις: Aναπαράγεται σε μεγάλους αριθμούς εις βάρος του ζωοπλαγκτού, φράττει δίχτυα αλιείας και τράτες και γενικά συνδέεται με οικονομικές επιπτώσεις. Σελίδα 8 (Συνεχίζεται στη σελ. 9) Cercopagis pengoi Οστρακόδερμο

9 Προέλευση: Ανατολική ακτή της Αμερικής Μεταφέρθηκε και επέζησε: Μαύρη, Αζοφική και Κασπία Θάλασσα Επιπτώσεις: Αναπαράγεται σε ταχύ ρυθμό. Τρέφεται με μεγάλη ποσότητα ζωοπλαγκτού. Μειώνει το απόθεμα σε αυτό αλλάζοντας την τροφική αλυσίδα και τη λειτουργία του οικοσυστήματος. Mnemiopsis Leidyi Σαρκοφάγος τσούχτρα Asterias Amurensis Θαλάσσιος αστερίας Προέλευση: Βόρειο Ειρηνικό Μεταφέρθηκε και επέζησε: Βόρεια Αυστραλία Επιπτώσεις: Αναπαράγεται ταχύτατα με ανάλογους ρυθμούς μιας επιδημίας και τρέφεται με χτένια, στρείδια και κυδώνια εμπορικής σημασίας. Πηγές: 1. Maritime traffic effects on biodiversity in the Mediterranean Sea, Volume 1 Review of impacts,priority areas and mitigation measures. Edited by Ameeer Abdulla Phd and Olof Linden, PhD 2. Marine Menace/Alien invasive species in the marine environment IUCN 3. Ballast Water Management Προτεινόμενο video: 1. Invaders of the Sea: Τα links του µήνα Γνωρίστε τους πιο σεβαστούς θηρευτές από 542 δις χρόνια πριν µέχρι σήµερα µέσα από µια φαντασµαγορική κατάδυση Online βάση δεδοµένων για ξενικά είδη παγκοσµίως Περγάμου 5, Ν. Σμύρνη - Αθήνα Ιδιοκτήτης: HELMEPA Εκδότης: Δημήτρης Κ. Μητσάτσος Διεύθυνση Σύνταξης: Κριστιάνα Πρεκεζέ Κείμενα Τεύχους: Γιάννης Λεμέσιος, Μυρτώ Παππά, Ματούλα Αντωνάκου Σχεδιασμός: Κωνσταντίνος Ανδρεάδης Σελιδοποίηση: Γιάννης Λεμέσιος Σελίδα 9

Άνθρωπος και Περιβάλλον

Άνθρωπος και Περιβάλλον Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία είναι: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών (και φυσικά του ανθρώπου) με: τους αβιοτικούς παράγοντες του περιβάλλοντός τους, δηλαδή το κλίμα (υγρασία, θερμοκρασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 Το εκπαιδευτικό υλικό αυτό στην αρχική του μορφή δημιουργήθηκε και

Διαβάστε περισσότερα

των Ναυτίλων Περιεχόμενα

των Ναυτίλων Περιεχόμενα Τεύχος: 9 Νοέµβριος 2010 των Ναυτίλων Το Περισκόπιο των Ναυτίλων είναι ένα µηνιαίο ηλεκτρονικό δελτίο της HELMEPA που έχει ως στόχο να φέρει τους νέους ανθρώπους στην Ελλάδα πιο κοντά σε θέµατα που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ. ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ - Σχολική χρονιά

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ. ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ - Σχολική χρονιά ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ - Σχολική χρονιά 2014-15 ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451 ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του οικοσυστήματος Ροή ενέργειας

Η έννοια του οικοσυστήματος Ροή ενέργειας ΘΕΜΑ 1 ο Η έννοια του οικοσυστήματος Ροή ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Στις παρακάτω ερωτήσεις, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Αν η ζωή στη Γη γεννήθηκε πριν από δώδεκα ώρες.

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Αν η ζωή στη Γη γεννήθηκε πριν από δώδεκα ώρες. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Η ιστορία της Γης χωρίζεται σε αιώνες, περιόδους και εποχές. Καθεμία από αυτές τις χρονικές περιόδους σηματοδοτείται από σημαντικά γεγονότα για την εξέλιξη της ζωής. Αν η ζωή στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας. Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Στρωματογραφία-Ιστορική γεωλογία Προτεροζωικός Αιώνας Δρ. Ηλιόπουλος Γεώργιος Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Σκοπός της ενότητας είναι η γνωριμία με τα σημαντικότερα γεγονότα που

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Λιμνοθάλασσες οι λιμνοθάλασσες είναι παράκτιες υδάτινες περιοχές με μικρό βάθος και συνήθως χωρίζονται από τη γειτονική θαλάσσια περιοχή με φυσικό φράκτη την αμμολουρίδα η οποία διαχωρίζει και ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ. Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ. Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ Αυτότροφοι και ετερότροφοι οργανισμοί Η ζωή στον πλανήτη μας στηρίζεται στην ενέργεια του ήλιου. Η ενέργεια αυτή εκπέμπεται με τη μορφή ακτινοβολίας. Ένα πολύ μικρό μέρος αυτής της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος

Ασκήσεις για το σπίτι και για σένα! 0.5 5. μελετούμε τους ζωντανούς οργανισμούς; Τρόποι μελέτης των ζωντανών οργανισμών Επιστημονική μέθοδος Προγραμματισμός Διδακτέας Ύλης Βιολογίας Α Γυμνασίου 2012-2013 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ενότητα Δραστηριότητες Βασικές Έννοιες Δ/κές Π/δοι Γνωριμία Εισαγωγικές σελίδες Γνωριμία με το βιβλίο μου 1 1 Ενότητα 1: Η Βιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Χλωρίδα και Πανίδα ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Χλωρίδα και Πανίδα ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών

Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών Κατηγοριοποίηση μικροοργανισμών 1 Μαθησιακά αποτελέσματα 1. Καταγραφή των χαρακτηριστικών των διαφόρων τύπων μικροοργανισμών 2. Κατηγοριοποίηση των μικροοργανισμών σε βακτήρια, μύκητες, πρωτόζωα, ιούς

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως:

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: Το νερό (Η 2 Ο) Το οξυγόνο (Ο 2 ) Ο άνθρακας (C) Το άζωτο (N 2 ) Το θείο (S) Οφώσφορος(P) κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ.. ΓΗ: Ο «ΜΠΛΕ ΠΛΑΝΗΤΗΣ» ΩΚΕΑΝΟΙ 71% της επιφάνειας - (90% της επιφάνειας του νοτίου ημισφαιρίου, 50% του βορείου ημισφαιρίου) Earth? or ΘΑΛΑΣΣΑ!! Φυσικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΛΑΙΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2016 ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. β Α4. γ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α Β2. Ρύπανση είναι η επιβάρυνση του περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/02/1017 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1. Σε ένα οικοσύστημα θα τοποθετήσουμε τις ύαινες και τα λιοντάρια στο ίδιο τροφικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

1. Να μελετήσετε τους οργανισμούς που φαίνονται στις εικόνες Α-Ε και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. (μ. 1)

1. Να μελετήσετε τους οργανισμούς που φαίνονται στις εικόνες Α-Ε και να απαντήσετε στις ερωτήσεις που ακολουθούν. (μ. 1) ΓΥΜΝΣΙΟ ΓΙΟΥ ΔΟΜΕΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙ 2014-2015 ΓΡΠΤΕΣ ΠΡΟΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 Μάθημα: Φυσιογνωστικά Τάξη: Ημερομηνία: 15/06/2015 Διάρκεια: 1:30 Ονοματεπώνυμο: Τμήμα:.. ρ:. αθμός: Ολογράφως:.. Υπογρ.

Διαβάστε περισσότερα

1. Το φαινόµενο El Niño

1. Το φαινόµενο El Niño 1. Το φαινόµενο El Niño Με την λέξη Ελ Νίνιο, προσφωνούν οι Ισπανόφωνοι το Θείο Βρέφος. Η ίδια λέξη χρησιµοποιείται για να εκφράσει µια µεταβολή του καιρού στις ακτές του Περού, που εµφανίζεται εδώ και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ Δρ. Κώστας Ποϊραζίδης, Δασολόγος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2009-2010 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΥΛΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: Εισαγωγή στην επιστήμη της Οικολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Λειτουργίες και αξίες των υγροτόπω. Εαρινό

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Λειτουργίες και αξίες των υγροτόπω. Εαρινό ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η και αξίες των υγροτόπω 03/12/10 Εαρινό 2010 2011 Εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφόρων στρωμάτων Ρόλο παίζουν οι φυσικές ιδιότητες του εδάφους και του γεωλογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2011 ΒΙΟΛΟΓΙΑ «Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ ΝΕΡΟ»

ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2011 ΒΙΟΛΟΓΙΑ «Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ ΝΕΡΟ» ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2011 ΒΙΟΛΟΓΙΑ «Η ΖΩΗ ΣΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ ΝΕΡΟ» ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ Υ ΡΟΒΙΟΥΣ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΤΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ (ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1-2) Τι είναι τα Φύκη; Τα φύκη ( ή άλγες- algae) είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Επιστήμη

Περιβαλλοντική Επιστήμη Περιβαλλοντική Επιστήμη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μέρος 1ο Αικατερίνη Ι. Χαραλάμπους, Καθηγήτρια ΕΜΠ Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons και δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Έργου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 23 Μαρτίου Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου:

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 23 Μαρτίου Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου: ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 23 Μαρτίου 2014 Ονοματεπώνυμο εξεταζόμενου: Θέμα 1 ο Να απαντηθούν οι παρακάτω ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. 1. Το νερό της ατμόσφαιρας εισέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Τι ονομάζουμε ροή ενέργειας σε ένα οικοσύστημα; Όσο αναγκαία είναι η τροφοδότηση ενός οικοσυστήματος με ενέργεια, άλλο τόσο αναγκαία είναι η διανομή της στους άλλους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας. Κεφάλαιο 2.2

Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας. Κεφάλαιο 2.2 Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Κεφάλαιο 2.2 Ο ρόλος της ενέργειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2.2 Τροφικές σχέσεις και ροή ενέργειας Τροφικές Σχέσεις και Ροή Ενέργειας Κάθε οργανωμένο σύστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Σημασία της Θαλάσσιας Βιοποικιλότητας

Σημασία της Θαλάσσιας Βιοποικιλότητας H Βιοποικιλότητα (ή Βιολογική Ποικιλότητα) μας δίνει το μέτρο της ποικιλίας των φυτικών και ζωικών ειδών και είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς εξελικτικής διαδικασίας. Εξέλιξη είναι ο μηχανισμός που επιτρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον

Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Επιδράση των υδατοκαλλιεργειών στο περιβάλλον Παύλος Μακρίδης, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Βιολογίας, Τομέας Βιολογίας Ζώων Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι υδατοκαλλιέργειες; Η καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Β Β1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1 Α 2 Β 3 Α 4 Α 5 Β 6 Β 7 Α 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (συμβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.

ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. Ποιος από τους παρακάτω οργανισμούς χαρακτηρίζεται ως αυτότροφος; 1. αλεπού 2. βάτραχος 3. βελανιδιά 4. ψύλλος. 2. Ποιος από τους παρακάτω παράγοντες χαρακτηρίζεται ως αβιοτικός; 1.

Διαβάστε περισσότερα

Β) ΜΕΡΟΠΛΑΓΚΤΟ. 1) ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΕΙΔΩΝ : περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες :

Β) ΜΕΡΟΠΛΑΓΚΤΟ. 1) ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΕΙΔΩΝ : περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες : 50 Β) ΜΕΡΟΠΛΑΓΚΤΟ 1) ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΚΑΡΚΙΝΟΕΙΔΩΝ : περιλαμβάνει δύο κύριες κατηγορίες : α) Δεκάποδα (αστακοί, γαρίδες, καβούρια) β) Θυσσανόποδα (καρκινοειδή που ζούνε προσκολλημένα σε σκληρές επιφάνειες του

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα

Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα Τοποθέτηση & Λειτουργία Μηχανών Θαλάσσιας Ενέργειας: Επιπτώσεις στη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα Αναστασία Μήλιου Αρχιπέλαγος Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας www.archipelago.gr Αρχικό στάδιο ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

που χάνεται κατά την καλλιέργεια και του Ν στην ατμόσφαιρα συνεισφέρει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου,, στην τρύπα του όζοντος και στην όξινη βροχή.

που χάνεται κατά την καλλιέργεια και του Ν στην ατμόσφαιρα συνεισφέρει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου,, στην τρύπα του όζοντος και στην όξινη βροχή. Επίδραση του ανθρώπου Γεωργία και επίδραση στον κύκλο του Ν Το Ν είναι το κύριο θρεπτικό που χάνεται κατά την καλλιέργεια και απελευθερώνεται ως οξείδια του Ν στην ατμόσφαιρα συνεισφέρει στο φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/01/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΩΝ: ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΧΑΛΙΚΙΑ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις

Διαβάστε περισσότερα

Προέλευση & Εξέλιξη Των Οργανισμών

Προέλευση & Εξέλιξη Των Οργανισμών Προέλευση & Εξέλιξη Των Οργανισμών Εισαγωγή Στην εργασία μας, θα μιλήσουμε για την προέλευση και την εξέλιξη των οργανισμών. Δηλαδή θα εξηγήσουμε το φαινόμενο της δημιουργίας του κόσμου, αλληλένδετα και

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Κατάδυση στο χρώµα. 064-083 ypobryxies+2 20-12-04 06:41 MM Æ64. Γράφει ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΚΗΣ Φωτογραφίες: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΒΑΓΙΑΝΟΣ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΚΗΣ

Κατάδυση στο χρώµα. 064-083 ypobryxies+2 20-12-04 06:41 MM Æ64. Γράφει ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΚΗΣ Φωτογραφίες: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΒΑΓΙΑΝΟΣ, ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΚΗΣ 064-083 ypobryxies+2 20-12-04 06:41 MM Æ64 Κατάδυση στο χρώµα Αποικία υδρόζωων της οικογένειας Eudendriidae. ιακρίνονται τα µικροσκοπικά ζωίδια. Γράφει ο ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΑΤΣΑΝΕΒΑΚΗΣ Φωτογραφίες: ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΒΑΓΙΑΝΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (ΣΤΡΟΒΟΛΟΥ) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 Βαθμός αριθμητικώς: Ολογράφως: Υπογραφή Εισηγητή: ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία: 12 Ιουνίου 2015 Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΒΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ι ( 2% ) ( 98% )

ΥΔΡΟΒΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ι ( 2% ) ( 98% ) 36 ΥΔΡΟΒΙΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ι ΠΠ Ε Λ Α Γ Ι Κ Ο Ι Ι ΒΒ Ε Ν Θ Ι Κ Ο ΙΙ (κατοικούν στην πελαγική ζώνη θαλασσών & εσωτερικών υδάτων) (έχουν στενή εξάρτηση με το βυθό: διαβίωση, διατροφή) ( 2% ) ( 98% ) Π Λ Α Γ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Οικολογίας

Γενικές Αρχές Οικολογίας Γενικές Αρχές Οικολογίας Γιώργος Αμπατζίδης Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ακαδημαϊκό έτος 2016-17 Στο προηγούμενο μάθημα Βιοκοινότητα και ιδιότητές της Οικολογική διαδοχή: πρωτογενής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ. Μάθημα 9. Μερικές έννοιες από την «Οικολογία Πληθυσμών»

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ. Μάθημα 9. Μερικές έννοιες από την «Οικολογία Πληθυσμών» ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μάθημα 9 Μερικές έννοιες από την «Οικολογία Πληθυσμών» Τα θέματά μας Η καμπύλη αύξησης των πληθυσμών Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος για έναν πληθυσμό Ο ανταγωνισμός Η

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογία γενικής παιδείας

Bιολογία γενικής παιδείας Bιολογία γενικής παιδείας Α1. 1. δ 2. α 3. β 4. δ ΘΕΜΑ Α Α2. ΟΛΑ ΚΑΠΟΙΑ Τοξίνες + Πλασματική μεμβράνη + Κυτταρικό τοίχωμα + Αποικίες + Κάψα + Πλασμίδια + Μαστίγια + Ριβοσώματα + Πυρηνοειδές + Ενδοσπόρια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ Υπεραλίευση

Η ΘΑΛΑΣΣΑ Υπεραλίευση Η ΘΑΛΑΣΣΑ Υπεραλίευση 57 ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας Τάξη Β (Τμήματα Β1-Β2) Μάρτιος-Ιούνιος 2013 Εκπαιδευτικοί: Τζανάτου Γιάννα-Σώζος Βασίλης Η θάλασσα-υπεραλίευση Στόχοι: Συνειδητοποίηση της σχέσης θάλασσαςανθρώπου.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας

Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Σενάριο 10: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος - Ο ρόλος ενέργειας Φύλλο Εργασίας 1 (Εισαγωγικό) Τίτλος: Οργάνωση και λειτουργίες του οικοσυστήματος Ο ρόλος της ενέργειας Γνωστικό Αντικείμενο:

Διαβάστε περισσότερα

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι

Φως =Hλιακή ενέργεια. Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι Φως Φως =Hλιακή ενέργεια Επίδραση στους οργανισμούς ανάλογα με: διάρκεια, ένταση, μήκος κύματος, αναλογία φως/σκοτάδι εκτός Γης ηλιακή ακτινοβολία Το μεγαλύτερο τμήμα ανακλάται, απορροφάται από τα σύννεφα

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ερωτήσεις 1-3, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας

Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός. Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Η ελληνική βιοποικιλότητα Ενας κρυμμένος θησαυρός Μανώλης Μιτάκης Φαρμακοποιός Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Εθνοφαρμακολογίας Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλομορφία των σύγχρονων μορφών ζωής στη Γη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ Τι είναι ρύπανση: Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην ευζωία, την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Βιολόγων της Ώθησης 1 Τετάρτη, 23 Μα ου 2012 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρώνεται η Απογραφή της Θαλάσσιας Zωής (Census of Marine Life) το 2010, ιεθνές Έτος Βιοποικιλότητας. Η «Απογραφή. Θαλάσσιας Ζωής» αποτελεί

Ολοκληρώνεται η Απογραφή της Θαλάσσιας Zωής (Census of Marine Life) το 2010, ιεθνές Έτος Βιοποικιλότητας. Η «Απογραφή. Θαλάσσιας Ζωής» αποτελεί Τεύχος: 1 23/2/2010 των Ναυτίλων Το Περισκόπιο των Ναυτίλων είναι ένα µηνιαίο ηλεκτρονικό δελτίο της HELMEPA που έχει ως στόχο να φέρει τους νέους ανθρώπους στην Ελλάδα πιο κοντά σε θέµατα που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΑΡΟΨΑΡΟ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΞΕΝΙΚΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ & ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΕΣ ΑΛΙΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΛΕΟΝΤΑΡΟΨΑΡΟ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΞΕΝΙΚΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ & ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΕΣ ΑΛΙΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥ ΞΕΝΙΚΟΥ ΕΙΔΟΥΣ ΛΕΟΝΤΑΡΟΨΑΡΟ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ & ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΕΣ ΑΛΙΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΛΙΕΙΑΣ Διεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ Η ΠΑΝΙΔΑ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΜΑΣ. ΟΜΑΔΑ 1 Κορμπάκη Δέσποινα Κολακλίδη Ναταλία Ζαχαροπούλου Φιλιππούλα Θανοπούλου Ιωαννά

Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ Η ΠΑΝΙΔΑ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΜΑΣ. ΟΜΑΔΑ 1 Κορμπάκη Δέσποινα Κολακλίδη Ναταλία Ζαχαροπούλου Φιλιππούλα Θανοπούλου Ιωαννά Η ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ Η ΠΑΝΙΔΑ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΟΜΑΔΑ 1 Κορμπάκη Δέσποινα Κολακλίδη Ναταλία Ζαχαροπούλου Φιλιππούλα Θανοπούλου Ιωαννά ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΕΠΙΛΕΞΑΜΕ: Η χλωρίδα και η πανίδα στην χώρα μας είναι ένα πολύ σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Ι ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙ ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΩΝ Δρ. Γεώργιος Χώτος Καθηγητής «Η Ιχθυοπανίδα των λιμνοθαλασσών» Στις λιμνοθάλασσες

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του θείου για τους υδρόβιους οργανισμούς?

Η σημασία του θείου για τους υδρόβιους οργανισμούς? ΘΕΙΟ (S) 26 Η σημασία του θείου για τους υδρόβιους οργανισμούς? σημαντικό στοιχείο στη δομή των πρωτεϊνών (*) συνήθως δεν δρα ως περιοριστικός παράγοντας στην ανάπτυξη και την κατανομή των οργανισμών στα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Μηχανικών Περιβάλλοντος

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Μηχανικών Περιβάλλοντος ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Μηχανικών Περιβάλλοντος Tel: +302821037789, Fax: +302821037850 Emails: gidarako@mred.tuc.gr Ποιοτικός και Ποσοτικός Χαρακτηρισµός Επικίνδυνων και Τοξικών Ουσιών από το Ναυάγιο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας

Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας Ανθρωπογενής κλιµατική αλλαγή -Ερηµοποίηση Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2014 ιακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ (2 Ο κεφάλαιο) ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο άνθρακας εισέρχεται στο οικοσύστημα με τη μορφή α. διοξειδίου του άνθρακα. β. μονοξειδίου του άνθρακα. γ. γλυκόζης. δ. πρωτεϊνών.

1. Ο άνθρακας εισέρχεται στο οικοσύστημα με τη μορφή α. διοξειδίου του άνθρακα. β. μονοξειδίου του άνθρακα. γ. γλυκόζης. δ. πρωτεϊνών. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 2ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΡΟΦΙΚΑ ΠΛΕΓΜΑΤΑ-ΑΛΥΣΙΔΕΣ-ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ 1. Αντλώντας στοιχεία από το διπλανό τροφικό πλέγμα να βρεθούν τα εξής: α. Πόσες και ποιες τροφικές αλυσίδες δημιουργούνται;

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματική Αλλαγή και Υδάτινο Περιβάλλον

Κλιματική Αλλαγή και Υδάτινο Περιβάλλον Κλιματική Αλλαγή και Υδάτινο Περιβάλλον Μ.Α. Ευστρατίου Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Department of Marine Sciences University of the Aegean Τί είναι κλίμα ; Κλίμα

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΤΚΛΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΣΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΩΝ ΤΓΥΡΟΝΟ. Γμδεικηικές Απαμηήζεις Γ Λσκείοσ Ιαμοσάριος Βιολογία ΘΓΜΑ Α ΘΓΜΑ Β

Γ ΚΤΚΛΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΣΙΚΩΝ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΣΩΝ ΤΓΥΡΟΝΟ. Γμδεικηικές Απαμηήζεις Γ Λσκείοσ Ιαμοσάριος Βιολογία ΘΓΜΑ Α ΘΓΜΑ Β Βιολογία γεμικής παιδείας 1. Δ 2. ΘΓΜΑ Α 3. Β 4. Β 5. Α Α2. 1, Β2.Γ, 3Α, 4. Δ ΘΓΜΑ Β Β1. «Τα οικοσυστήματα χαρακτηρίζονται από την τάση εξασφαλίζει τροφή από το οικοσύστημα» Β2. Ο μικροοργανισμός αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΔΕΎΟΝΤΑς ΜΕ ΤΟΝ ΙΩΝΆ ΣΤΟ ΒΑΘΎ ΓΑΛΆΖΙΟ ΤΗς ΘΆΛΑΣΣΑς

ΤΑΞΙΔΕΎΟΝΤΑς ΜΕ ΤΟΝ ΙΩΝΆ ΣΤΟ ΒΑΘΎ ΓΑΛΆΖΙΟ ΤΗς ΘΆΛΑΣΣΑς 2016 ΤΑΞΙΔΕΎΟΝΤΑς ΜΕ ΤΟΝ ΙΩΝΆ ΣΤΟ ΒΑΘΎ ΓΑΛΆΖΙΟ ΤΗς ΘΆΛΑΣΣΑς ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η θάλασσα με την τεράστια και ποικίλη ζωή που διαθέτει και την αισθητική της ομορφιά, αποτελεί πηγή αρετών και αγαθών για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΑ: 10:45 π.μ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2.

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΑ: 10:45 π.μ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2. ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΑ: 10:45 π.μ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2.30 ώρες Ονοματεπώνυμο μαθητή/μαθήτριας: Τμήμα: Αριθμός: Όνομα Καθηγητή/τριας:

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Γήινη επιφάνεια Κατανομή υδάτων Υδάτινο στοιχείο 71% Ωκεανοί αλμυρό νερό 97% Γλυκό νερό 3% Εκμεταλλεύσιμο νερό 0,01% Γλυκό νερό 3% Παγόβουνα Υπόγεια ύδατα 2,99% Εκμεταλλεύσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. β Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Α 2. Β 3. Α 4. Α 5. Β 6. Β 7. Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα