ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ"

Transcript

1 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ ιστορικοτητα και τοπιο Σύγχρονοι προβληματισμοί για τον σχεδιασμό αρχαιολογικών χώρων ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο μεγάλος αριθμός αρχαιολογικών χώρων ή μεμονωμένων μνημείων στην ελληνική επικράτεια που προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα στις συχνά αφιλόξενες συνθήκες του ευρύτερου περιβάλλοντος φέρνει τον επιστημονικό κόσμο, που ασχολείται με το αντικείμενο, αντιμέτωπο με τα καίρια ζητήματα της προστασίας και της ανάδειξης αυτών των χώρων/μνημείων. Προς το τέλος του 20 ού αιώνα και μέσα στο πλαίσιο της μεταμοντέρνας σκέψης, το ζήτημα της ιστορικότητας άρχισε να αποτελεί στην αρχιτεκτονική τοπίου, όπως αντίστοιχα συνέβη και σε άλλες επιστήμες σχεδιασμού του χώρου, π.χ. την αρχιτεκτονική και τον αστικό σχεδιασμό, αντικείμενο έντονου προβληματισμού σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο. Γεννήθηκαν έτσι ερωτήματα που αφορούν τον σχεδιασμό γύρω από ιστορικά μνημεία ή σύνολα, η προσέγγιση των οποίων προδιαγράφει σε μεγάλο βαθμό τους βασικούς σχεδιαστικούς χειρισμούς των μελετητών και κατά συνέπεια καθορίζει την τελική σχεδιαστική πρόταση. Αφορούν ουσιαστικά τη συνύπαρξη στον χώρο των τριών διαστάσεων του χρόνου, παρελθόν, παρόν, μέλλον, οι οποίες συναντώνται στην έννοια της ιστορικότητας με τον πιο έκδηλο τρόπο: ζωντανές μαρτυρίες που πηγάζουν από μία ιστορική στιγμή του παρελθόντος ζητούν ερμηνείες μέσα από τα κοινωνικο-πολιτισμικά φίλτρα του παρόντος, για να προδιαγράψουν την πορεία τους στο μέλλον. Με απώτερο στόχο σε κάθε σχεδιαστικό εγχείρημα ανάλογων χώρων την ανάδειξη, αξιοποίηση και προστασία των αρχαιολογικών χώρων/μνημείων * Λέκτορας, Τμήμα Αρχιτεκτόνων, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης,

2 64 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ και του ευρύτερου πολιτισμικού τοπίου, τα ερωτήματα αυτά συνοπτικά επικεντρώνονται γύρω από: τη συνύπαρξη του ιστορικού στοιχείου με τον σύγχρονο χαρακτήρα της νέας διαμόρφωσης, τη σχέση του αρχαιολογικού χώρου με το ευρύτερο τοπίο και τη σύγχρονη κοινωνία, την αναβίωση της μνήμης, με τις επακόλουθες επιπτώσεις στη μετάδοση της αρχαιολογικής πληροφορίας στον επισκέπτη. Τα ζητήματα αυτά αναπτύσσονται διεξοδικά παρακάτω. Ωστόσο, δεδομένου ότι η άποψη για το τοπίο είναι καθοριστική για τον τρόπο αντιμετώπισής του κατά τον σχεδιασμό, προηγείται η αποσαφήνιση της έννοιας αυτής με βάση σύγχρονες προσεγγίσεις από τον χώρο της αρχιτεκτονικής τοπίου και απόψεις άλλων επιστημών. 1. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ Οι διαφορετικές προσεγγίσεις για την κατανόηση της έννοιας του τοπίου παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις ανάλογα με το κοινωνικό, πολιτισμικό και επιστημονικό υπόβαθρο της εκάστοτε ομάδας ερευνητών. Οι πολλαπλές ερμηνείες που έχει δεχτεί κατά καιρούς κυμαίνονται από το τοπίο ως θέαμα ή σκηνικό, δηλαδή παράγωγο μιας οπτικής ή συνολικά αντιληπτικής εμπειρίας, έως το τοπίο ως μία ποσοτικοποιημένη φυσική οντότητα με μετρήσιμα χαρακτηριστικά. Η σύνδεσή του με τα κοινωνικο-οικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά μιας περιοχής άρχισε να προβάλλει έντονα τις τελευταίες δεκαετίες του 20 ού αιώνα, για να γίνει πλέον ευρέως αποδεκτή, από όλες τις επιστήμες που άμεσα ή έμμεσα ασχολούνται με αυτό. Συχνά γίνεται ταύτιση της έννοιας του τοπίου με το περιβάλλον. Πράγματι, η έννοια του περιβάλλοντος έχει διευρυνθεί τα τελευταία χρόνια για να συμπεριλάβει, εκτός από το φυσικό στοιχείο, το δομημένο περιβάλλον πόλεις ή οικισμούς, και μια κοινωνικο-πολιτισμική διάσταση. Σε προέκταση αυτής της άποψης, το ίδιο το φυσικό οικοσύστημα δεν νοείται πλέον παρά μόνο σε σχέση με το κοινωνικό και πολιτισμικό «περιβάλλον» του (Βερεσόγλου 2004: 443-6, Στεφάνου 2001: 27-8). Ωστόσο, δεδομένου ότι το τοπίο σύμφωνα με πολλούς επιστήμονες «δεν υφίσταται παρά στο μέτρο που αυτό γίνεται αντιληπτό από τον άνθρωπο» (Delavigne 1974: 15), η ανθρώπινη παρουσία δεν αποτελεί απλά μία πιθανότητα, όπως σε ένα περιβάλλον, αλλά προϋπόθεση, εφόσον το τοπίο αποκτά υπόσταση μόνο και εξαιτίας του ανθρώπου, είτε ως ενεργά συμμετέχοντος στη διαμόρφωση και την παραγωγή του είτε, σπανιότερα, ως παθητικού θεατή. Πράγματι, στον ορισμό για το περιβάλλον από τον Tuan (1979: 100) διατυπώνεται ξεκάθαρα η διαφορά μεταξύ των δύο: «Το περιβάλλον είναι ένα δεδομένο, ένα τμήμα της πραγματικότητας, το οποίο απλά υπάρχει, σε αντιπαράθεση με το τοπίο, το οποίο είναι ένα προϊόν της ανθρώπινης νόησης, ένα επίτευγμα του ανθρώπινου νου». Επομένως, υπάρχει μία εγγενής σχέση μεταξύ του τοπίου και του ανθρώ-

3 ιστορικοτητα και τοπιο 65 που, γεγονός το οποίο, τουλάχιστον στο πεδίο του σχεδιασμού για τη διαμόρφωση υπαίθριου χώρου με προορισμό τη χρήση του από τον άνθρωπο, σημαίνει ότι η έννοια του τοπίου είναι σαφώς καταλληλότερη από εκείνη του «περιβάλλοντος». Σε μία περίοδο ταχύτατης διάδοσης της γνώσης και προώθησης της διεπιστημονικότητας, όπως αυτή που διανύουμε, η αντίληψη και η ερμηνεία της έννοιας του τοπίου από τις επιστήμες που ασχολούνται με τον σχεδιασμό του χώρου, συμπεριλαμβανομένης και της αρχιτεκτονικής τοπίου, επηρεάζονται άμεσα από τις προσεγγίσεις άλλων επιστημονικών κλάδων. Από τον χώρο της γεωγραφίας, ήδη από το 19 ο αιώνα, εμφανίζονται επιστημονικές θεωρήσεις που αφορούν την αλληλεπίδραση των κοινωνιών με το φυσικό περιβάλλον τους και ειδικότερα τον συσχετισμό του φυσικού με το κοινωνικό, οικονομικό, αισθητικό, πολιτικό, ιστορικό και πολιτισμικό περιβάλλον (Terkenli et al. 2001). Τις τελευταίες δεκαετίες γίνεται έντονα λόγος στη φύση του τοπίου ως καθαρά πολιτισμική 2, ως μια επινόηση του μυαλού, αφού προκύπτει από αντιληπτικές και αισθητικές παραμέτρους που διαμορφώνονται σε ένα φυσικό περιβάλλον (Lassus 1998) και υποστηρίζεται ότι «το τοπίο αντικατοπτρίζει την κουλτούρα ενός τόπου μιας χρονικής στιγμής και μιας κοινωνικής ομάδας» (Τερκενλή 1996: 45). Το αμερικάνικο Ινστιτούτο Ερευνών για το πολιτισμικό τοπίο χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο για να ορίσει ένα νέο τρόπο αντίληψης του χώρου, ο οποίος δίνει έμφαση στην αλληλεπίδραση του ανθρώπινου παράγοντα και της φύσης μέσα στον χρόνο. Το τοπίο μετατρέπεται σε φορέα εκδήλωσης του πολιτισμού (Taylor 1999), καθώς συμμετέχει στο κοινωνικό γίγνεσθαι μέσα από τη δυνατότητα αφύπνισης κληρονομικών και παραδοσιακών αξιών. Σε μια παρόμοια γραμμή σκέψης, προβάλλοντας όμως περισσότερο την έννοια του περιβάλλοντος αντί αυτή του τοπίου, η σύγχρονη (διαδικαστική) αρχαιολογία αναγνωρίζει τη διαλεκτική σχέση ανθρώπουπεριβάλλοντος, στο πλαίσιο της οποίας παράγεται το σύνολο των υλικών και πνευματικών προϊόντων μιας κοινωνίας (Χουρμουζιάδης 2010: 7). Το αρχαιολογικό ενδιαφέρον για το πολιτισμικό περιβάλλον/τοπίο έχει επεκταθεί από τη μελέτη της τοπογραφίας, της τεχνολογίας, τους πόρους και τις χρήσεις γης των αρχαίων πολιτισμών και στην κοινωνική πλευρά του (Knapp & Ashmore 1999). Συνεπώς, η έννοια του πολιτισμικού τοπίου, το οποίο διαμορφώθηκε και μεταβλήθηκε επανειλημμένα από τις πολιτισμικές και οικονομικές δραστηριότητες των ανθρώπων που έζησαν κατά τη μακραίωνη διάρκεια της ιστορίας στο περιβάλλον αυτό, αναγνωρίζεται και συμπεριλαμβάνεται σε κάθε αρχαιολογική εργασία. Στο πλαίσιο της αρχιτεκτονικής τοπίου, της επιστήμης που ασχολείται αποκλειστικά με τη μελέτη και τον σχεδιασμό του τοπίου, τα τελευταία χρόνια προβάλ- 1 Ο όρος πολιτισμικό τοπίο (cultural landscape) αναφέρθηκε για πρώτη φορά από τον πολιτισμικό γεωγράφο C. O. Sauer σε ομιλία του το 1925, όπου δήλωσε ότι «ο πολιτισμός είναι το αίτιο, η φυσική περιοχή το μέσον και το πολιτισμικό τοπίο το αποτέλεσμα» (Ingerson 2000).

4 66 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ λεται ιδιαίτερα ο δυναμικός χαρακτήρας του. Αντιμετωπίζεται ως χώρος οικειοποιημένος, κωδικοποιημένος, που έχει υποστεί χρήσεις, συνήθειες, ρυθμίσεις (Ανανιάδου-Τζημοπούλου 1992: 21) και, μέσα από την ανάδειξη της διάστασης του χρόνου σε ενορχηστρωτή των σχέσεων διαντίδρασης μεταξύ των συνεχώς μεταβαλλόμενων συστατικών του στοιχείων, φυσικών και ανθρωπογενών, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του ανθρώπου, παρουσιάζεται ως ένα δυναμικό οικοσύστημα, παράγωγο αυτών των σχέσεων, το οποίο με τη σειρά του μεταλλάσσεται διαρκώς ως προς τη φυσιογνωμία, το χαρακτήρα και τη λειτουργία του (Τρατσέλα 2011: 24, 351). Ως μία υποκειμενική, μη παγιωμένη κατάσταση πραγμάτων, γίνεται αντιληπτή από τον άνθρωπο μόνο βιωματικά, κιναισθητικά και όχι στατικά ή από απόσταση, όπως συμβαίνει στην περίπτωση μιας «εικονογραφικής» αντιμετώπισης. Επομένως, η έννοια του τοπίου δεν περιορίζεται στο φυσικό υπόβαθρο ή το χωρικό πεδίο ανάπτυξης ενός πολιτισμού, αφού δεν αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο αλλά ως μία διαδικασία εν δράσει, η οποία διαμορφώνει τον άνθρωπο και διαμορφώνεται από αυτόν (Inglis 1977, Ingold 1993, Darvill 1999). Όπως εξηγεί ο ανθρωπολόγος Tim Ingold (1993: 161-2), η διαδικασία αυτή δεν ταυτίζεται με την αποτύπωση του πολιτισμού πάνω σε ένα φυσικό υπόβαθρο (φύση), σαν η κίνηση (δύναμη) να ολοκληρώθηκε αποκτώντας στερεή, υλική μορφή, αλλά είναι το αποτέλεσμα της ίδιας της ανθρώπινης καθημερινής δραστηριότητας στον χώρο (taskscape), μέσω της οποίας αναδύονται οι συνεχώς μεταβαλλόμενες μορφές του τοπίου. Στο ίδιο πνεύμα ο Fowler (1998) σημειώνει ότι το τοπίο δεν είναι απλά το αποτέλεσμα της δυναμικής, αλλά είναι το ίδιο δυναμικό κάθε στιγμή και η εξέλιξη των ανθρώπων και των δραστηριοτήτων τους συνιστά κίνητρο και προϊόν ταυτόχρονα αυτής της δυναμικής. Την αντίληψη του τοπίου ως διαδικασία υποστηρίζει έμμεσα και ο McGlade (1999), όταν αναφέρεται στην εξέλιξη του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος και της συνάντησής τους μέσα στον χώρο και τον χρόνο (landscape as long-term history). Στο πλαίσιο αυτής της παραδοχής, κατά την οποία η εγγενής σχέση του τοπίου με την ανθρώπινη παρουσία είναι δεδομένη και η ανθρώπινη δραστηριότητα απαραίτητη συνθήκη για την παραγωγή του, φορτισμένο με δράσεις, μνήμες, συμβολικές και ιδεολογικές επιρροές, το ανθρωπογενές τοπίο κατά γενική ομολογία διαμορφώνει ταυτότητα με μοναδικά χαρακτηριστικά, οπότε και αποκτά αναπόφευκτα πολιτισμικό χαρακτήρα, ανεξάρτητα από το αν διαθέτει ιδιαίτερη ιστορική ή αρχαιολογική αξία. Πράγματι, από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα γίνεται έντονα λόγος για την πολιτισμική αξία του τοπίου 3, ανε- 2 Άποψη η οποία, στον χώρο της αρχιτεκτονικής τοπίου, αναδείχθηκε για πρώτη φορά μέσα από τις εργασίες του XXIII Διεθνούς Συνεδρίου της IFLA (International Federation of Landscape Architects), με θέμα: Creative Environment. Expression of natural and cultural heritage. Βλ. IFLA Yearbook 1986/1987, Kobe, Japan, ενώ δεκαετίες νωρίτερα αμερικανοί γεωγράφοι, όπως ο J. B. Jackson, υποστήριζαν ότι όλα τα τοπία είναι εν γένει πολιτισμικά.

5 ιστορικοτητα και τοπιο 67 ξάρτητα από την ιστορικότητα που μπορεί να διαθέτει εκ προοιμίου, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση ενός αρχαιολογικού χώρου. Ακόμη κι όταν πρόκειται για τον σχεδιασμό νέων, σύγχρονων υπαίθριων χώρων, κυριαρχεί η άποψη ότι ένα τοπίο μπορεί και οφείλει να αποτελεί, μεταξύ άλλων, μέσο παραγωγής πολιτισμού. Τα νέα τοπία που προκύπτουν μετά από σχεδιασμό διεκδικούν τον ρόλο τους ως έργα τέχνης και πολιτισμού (Anagnostopoulos 1998), ως έργα της κοινωνίας για την κοινωνία (Ananiadou-Tzimopoulou 2005: 565). Είναι λοιπόν προφανές ότι το τοπίο, ιστορικό ή όχι, αποτελεί μία δυναμική οντότητα μέσα στον χρόνο και ταυτόχρονα φορέα πολιτισμού, οπότε ως τέτοιο οφείλει να αντιμετωπίζεται σε κάθε απόπειρα σχεδιασμού. Αυτό συνεπάγεται ότι στις περιπτώσεις διαμόρφωσης αρχαιολογικών χώρων, των οποίων η υψηλή πολιτισμική αξία θεωρείται δεδομένη, η πολιτισμική παράμετρος αναφέρεται στο σύνολο του ευρύτερου τοπίου πέραν του ιστορικού και η ενσωμάτωσή της στον σχεδιασμό αποτελεί ζητούμενο. 2. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ 2.1 Ιστορικότητα και νέα διαμόρφωση: Συνύπαρξη παλιού και νέου Η σύγχρονη συζήτηση, σε θεωρητικό επίπεδο ή μέσα από εφαρμοσμένες μελέτες αρχιτεκτονικής τοπίου, γύρω από τον σχεδιασμό ιστορικών χώρων αναδεικνύει διαφορετικές απόψεις όσον αφορά τον τρόπο ένταξης και ανάδειξης των ιστορικών μνημείων ή αρχαιολογικών τόπων στη σύγχρονη έκφανση του τοπίου που τα περιβάλλει. Οι σχεδιαστικές προσεγγίσεις κυμαίνονται από τον απόλυτο σεβασμό του ιστορικού χώρου/μνημείου με ένα είδος υποταγής της νέας διαμόρφωσης στην ιστορικότητα του πρώτου, συνοδευόμενη από μία έκδηλη τάση μιμητισμού, κυρίως σε μορφολογικό επίπεδο και στην επιλογή υλικών, έως την αναζήτηση μιας περισσότερο ελεύθερης και δημιουργικής προσέγγισης στον σχεδιασμό, χωρίς να αποκλείονται πρωτότυπες, καινοτομικές μορφές, κατασκευές, υλικά και φυτεύσεις για τη νέα επέμβαση, πολλές φορές ξένα προς τον χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία του τοπίου. Εμφανίζονται βέβαια και ενδιάμεσες απόψεις, προς τις οποίες συγκλίνουν οι κυρίαρχες σήμερα μέθοδοι αποκατάστασης και ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων, οι οποίες προσπαθούν να λειτουργήσουν ως χρυσή τομή των δύο προηγούμενων και προτείνουν ήπιες (Αστρεινίδου 1997: 16), και «αφανείς» (Λάββας 1998) επεμβάσεις, ώστε να μην λειτουργούν ανταγωνιστικά προς τον αρχαιολογικό χώρο. Και στις τρεις περιπτώσεις, ο προβληματισμός αναπτύσσεται γύρω από την επαναδιαπραγμάτευση της σχέσης κυριαρχίας ανάμεσα σε αντιφατικά δίπολα, όπως το παλιό και το νέο, το διαχρονικό και το εφήμερο, το στατικό και το μεταβαλλόμενο, το συντηρητισμό και την καινοτομία. Κατά την αντιπαραβολή των διαφορετικών ιδιοτήτων των αρχαιοτήτων/ μνημείων και του σύγχρονου ευρύτερου τοπίου, τα πρώτα εμφανίζονται ως σημειακά, στατικά στοιχεία (εξαιρουμένης της αργής φθοράς των δομικών υλικών μέσα

6 68 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ στο χρόνο) και διαχρονικά λόγω της ιστορικότητας, σε αντίθεση με το δεύτερο που εμφανίζεται ως «κέλυφος» (υποδοχέας ζωής) και δυναμικό μέσο παραγωγής πολιτισμού που βρίσκεται σε συνεχή μεταβολή, εξαιτίας, τόσο της εποχικότητας του φυσικού στοιχείου (βλάστηση, υγρό στοιχείο, καιρικές συνθήκες, ηλιακός κύκλος με συνεχείς εναλλαγές του φυσικού φωτισμού, μεταμορφώσεις του αναγλύφου κ.ά.) όσο και της ανθρώπινης δραστηριότητας που του αποδίδει κινητικότητα. Αυτές οι διαρκείς μεταβολές, γραμμικές, κυκλικά επαναλαμβανόμενες ή σπειροειδούς μορφής μέσα στον χρόνο (Τρατσέλα 2011: 193, 207) αποδίδουν στο τοπίο εφήμερο χαρακτήρα. Παρά τις προφανείς τους αντιθέσεις, αρχαιότητες και τοπίο κρίνονται ισοδύναμα ως προς τη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης και τη συμμετοχή τους στο τελικό αντιληπτό αποτέλεσμα του συνολικού χώρου, αφού ο ιστορικός, εκπαιδευτικός ρόλος και η διαχρονική αξία του πρώτου αντισταθμίζονται από τη δυναμική του δεύτερου να εξελίσσεται, να μεταλλάσσεται αδιάκοπα μέσα στον χρόνο (Koziraki & Tratsela 2004) και να διαμορφώνει κοινωνικές πρακτικές. Επιπλέον, και τα δύο διαθέτουν πολιτισμική διάταση, με ποιοτικές όμως διαφορές: για τον μεν αρχαιολογικό χώρο είναι εμφανής και αδιαμφισβήτητης αξίας, ενώ για το ευρύτερο τοπίο (τουλάχιστον στην ελληνική πραγματικότητα) συχνά βρίσκεται σε λανθάνουσα μορφή που αναμένει να αποκαλυφθεί και, ως πρώτη εντύπωση, αμφισβητούμενης αξίας. Για τον λόγο αυτό, οι νέες επεμβάσεις οφείλουν να εξασφαλίσουν μια ισορροπημένη και διαρκή (όχι όμως με την έννοια της μονιμότητας) σχέση ανάμεσα στις αρχαιότητες και το τοπίο, με τρόπο όμως που να εξασφαλίζεται η οπτική διάκριση, μέσω της διαφοροποίησης του παλιού (ιστορικού) από το νέο (σύγχρονη επέμβαση). Με αφετηρία τα μνημεία / αρχαιολογικά ευρήματα λόγω υψηλής πολιτισμικής αξίας, στο πλαίσιο μίας ισότιμης αντιμετώπισης θα έπρεπε, μαζί με την προώθηση της ανάδειξής τους, να προβάλλονται και οι αυθεντικές ιδιότητες του τοπίου (Morin 1999) και ταυτόχρονα να αξιολογούνται οι ιδεολογικές επιπτώσεις τους στο σύγχρονο περιβάλλον. Επισημαίνεται ότι σε οποιαδήποτε αναφορά στην ιστορικότητα ενός τόπου θα έπρεπε να αποφεύγεται η σκηνογραφική αντιμετώπιση, η «μνημειακή» προσέγγιση ή η ιστορική μουσειακή ερμηνεία με νοσταλγική διάθεση για κάτι που προϋπήρχε (Ανανιάδου-Τζημοπούλου 2011: 67, Αστρεινίδου 1997: 16), η οποία θα διέτρεχε τον κίνδυνο να δημιουργήσει κοινότυπα, τυπικά και εύπεπτα πολιτιστικά προϊόντα. Αντίθετα οφείλει να έχει ως απώτερο στόχο την ανάδειξη του συνόλου ως σύγχρονο πολιτισμικό έργο, με τρόπο που να μπορεί να επικοινωνήσει δημιουργικά με το παρελθόν και που να απευθύνεται, πρώτιστα, στη σύγχρονη κοινωνία. 2.2 Επαναπροσδιορισμός της σχέσης του αρχαιολογικού χώρου και των μνημείων με το ευρύτερο τοπίο και τη σύγχρονη κοινωνία Εξαιτίας ποικίλων παραγόντων, όπως της ασάφειας του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, της απουσίας σχεδίων χρήσεων γης, της έλλειψης μελετών διαμόρφωσης υπαίθριου χώρου από εξει-

7 ιστορικοτητα και τοπιο 69 δικευμένους επιστήμονες κ.ά., τα πραγματικά όρια των αρχαιολογικών χώρων, διαμορφωμένων ή μη, παραμένουν συνήθως ασαφή. Από την άλλη πλευρά, λόγω της επιτακτικής ανάγκης για αυστηρή προστασία, οι χώροι ανασκαφής συχνά εμφανίζονται αρκετά «εσωστρεφείς» και αποκομμένοι από το ευρύτερο περιβάλλον τους. Ακόμη και στην περίπτωση των οργανωμένων επισκέψιμων χώρων, σχεδιασμένων ή όχι, το ζήτημα της ένταξής τους στο ευρύτερο ιστορικό τοπίο συχνά παραγκωνίζεται. Εμφανίζονται δηλαδή ως χωρικές και χρονικές ασυνέχειες μέσα στο σύγχρονο αστικό ή αγροτικό τοπίο, οπότε οι σχεδιαστές καλούνται να αποκαταστήσουν την ασυνέχεια αυτή. Με βάση τις σύγχρονες αντιλήψεις για το τοπίο, ως προϊόν της δυναμικής και μακρόχρονης κοινωνικής και φυσικής συνεξέλιξης (McGlade 1999), η πολιτισμική ταυτότητα ενός ιστορικού/ αρχαιολογικού τόπου σε μία δεδομένη χρονική στιγμή αποτελεί την έκφραση του συνόλου των ιδεολογικών επιλογών και αντιλήψεων των κοινωνιών που αναπτύχθηκαν διαχρονικά στον συγκεκριμένο χώρο αλλά και το ευρύτερο τοπίο, συμβάλλοντας, λιγότερο ή περισσότερο η κάθε μία στη διαμόρφωση της δεδομένης κάθε φορά ταυτότητάς του. Παράλληλα, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μνημεία και τα κάθε είδους ευρήματα/αντικείμενα, ως απτές εγγραφές της πολιτισμικής παράδοσης σε έναν τόπο, ανεξάρτητα κλίμακας, ιστορικής αξίας, θέσης και μορφής αποτελούν διαχρονικούς δείκτες της σχέσης του ιστορικού ανθρώπου με το περιβάλλον του, δεδομένου ότι η παραγωγή τους κάποια στιγμή στο παρελθόν δεν ήταν ανεξάρτητη από τα χωρικά, οικολογικά, αντιληπτικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά του ευρύτερου νοηματικού και φυσικού χώρου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατασκευή των αρχαίων οικημάτων με υλικά δόμησης από το άμεσο ή το ευρύτερο φυσικό τοπίο. Τα υλικά αυτά καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την τεχνοτροπία, τις τεχνικές μεθόδους κατασκευής και, τελικά, τη μορφή των οικημάτων. Επομένως τα αρχαιολογικά ευρήματα αποτελούν αναπόσπαστα συστατικά στοιχεία του ιστορικού τοπίου ή, όπως επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι, «αποτελούν (μεταξύ άλλων) συστατικά στοιχεία ενός κατασκευασμένου χώρου (τοπίο), στο πλαίσιο του οποίου παράγονται τα υλικά στοιχεία ενός πολιτισμού» (Χουρμουζιάδης 2009: 151). Προβάλλει έτσι η αδιάρρηκτη σχέση μεταξύ των αρχαιολογικών ευρημάτων και του αρχαιολογικού χώρου με το τοπίο που τα περιβάλλει, η οποία, σε οποιαδήποτε απόπειρα ανασχεδιασμού και διαμόρφωσης του ιστορικού τοπίου, επιβάλλει τη μελέτη τους ως ένα αδιάσπαστο σύνολο και όχι μεμονωμένα ως αυτόνομες οντότητες (Koziraki & Tratsela 2004). Μέσα από αυτό το πρίσμα, η επανασύνδεση του αρχαιολογικού χώρου με το ευρύτερο περιβάλλον του φαίνεται αναγκαία προκειμένου να ενισχυθεί η κατανόηση από τον επισκέπτη τόσο των αρχαιοτήτων/μνημείων και της προέλευσής τους όσο και της εξέλιξης του ιστορικού/πολιτισμικού τοπίου. Εξάλλου, η έννοια του αρχαιολογικού χώρου έχει πια αποδεσμευθεί από τα στενά όρια του τόπου των προστατευ-

8 70 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ όμενων μνημείων 4 και οι μέθοδοι διατήρησης και ανάδειξης περιέλαβαν επίσης τμήματα του ευρύτερου περιβάλλοντος και ετερογενή στοιχεία του τοπίου (Κοζυράκη 2006: 52). Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Gulliver (1989), μπορούμε να μάθουμε πολύ περισσότερα από την ενιαία μελέτη του συνόλου μιας κοινότητας και του περιβάλλοντός της παρά από την ανεξάρτητη έρευνα μεμονωμένων ανθρωπογενών στοιχείων. Το ίδιο ισχύει και για τη διαχείριση των χώρων αυτών. Θεωρώντας το τοπίο ως το ευρύτερο πεδίο ανάπτυξης της ανθρώπινης δραστηριότητας και διαμόρφωσης της πολιτισμικής ταυτότητας και κοινωνικής συνείδησης, η διαχείρισή του δεν θα έπρεπε να επικεντρώνεται μόνο σε ορισμένους χώρους με σημαντική αρχαιολογική και ιστορική αξία, αλλά να συμπεριλαμβάνει ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες και περιοχές που διακρίνονται για την ακεραιότητα, τη δομή και τη συμβολική σημασία τους (Darvill 1999). Δεδομένων των αυστηρών απαιτήσεων και κανονισμών για απόλυτη προστασία των μνημείων και απόλυτου ελέγχου της πρόσβασης σε αρχαιολογικούς χώρους, κυρίως τους ανασκαφικούς, επιβάλλεται η λογική της αυστηρής, κλειστής οριοθέτησής τους. Αν και «τα τελευταία χρόνια η τακτική αυτή αρχίζει να αλλάζει, καθώς δεν ικανοποιεί τους στόχους για το σύγχρονο χρήστη, τις νέες συνθήκες και τον τουρισμό» (Κοζυράκη 2006: 22), δύσκολα εγκαταλείπεται εντελώς. Για τον λόγο αυτό συναντάται η ίδια πρακτική, ακόμη και σε νέες σχεδιαστικές προτάσεις διαμόρφωσης. Αυτού του είδους η οργάνωση εντείνει την αίσθηση απομόνωσης των αρχαιολογικών χώρων από το «φυσικό» περιβάλλον τους και τις σύγχρονες συνθήκες της ευρύτερης περιοχής. Σε αυτό το σημείο η συμβολή του σχεδιασμού είναι καθοριστική, καθώς η προσδοκώμενη ενοποίηση του χώρου με το ευρύτερο ιστορικό τοπίο μπορεί να επιτευχθεί νοητά, με τη βοήθεια ειδικών σχεδιαστικών χειρισμών που σχετίζονται με την αντίληψη και την αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του τοπίου, χωρικών, οικολογικών και κοινωνικών. Στον βαθμό που το μνημείο, ο αρχαιολογικός χώρος και το ιστορικό τοπίο δεν αποτελούν στατικά, μουσειακά στοιχεία του παρελθόντος αλλά ενεργούς πόλους της κοινωνικής ζωής με δυναμική συμμετοχή στη σύγχρονη ζωή, επιβάλλεται η εξυπηρέτηση σύγχρονων κοινωνικών αναγκών και απαιτήσεων. Με άλλα λόγια, οφείλουν να αποδοθούν στην κοινωνία, συνδυάζοντας μία σειρά από λειτουργίες στα όρια του αρχαιολογικού τοπίου. Οι σύγχρονες προσεγγίσεις για τον σχεδιασμό ανάλογων χώρων υποστηρίζουν ότι οι νέες επεμβάσεις θα έπρεπε να παράγουν ζωντανούς και ελκυστικούς χώρους, που θα μπορούν να εξασφαλίσουν, πέρα από την ανάδειξη και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την ενημέρωση, επιμόρφωση, εκπαίδευση και παράλληλα δράσεις αναψυχής για τους επισκέπτες, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα, με τον τρόπο αυτό, τη βιωσιμότητά τους. Όπως άλλωστε έχει αποδείξει η διεθνής εμπειρία, 3 Από προσωπική επικοινωνία με τη Δρα Αρχαιολογίας Μαρίνα Σωφρονίδου.

9 ιστορικοτητα και τοπιο 71 οι αρχαιολογικοί χώροι αξιοποιούνται καλύτερα και επιβιώνουν περισσότερο όταν συνδυάζονται με τη λειτουργία μουσειακών εγκαταστάσεων, εκθεσιακών χώρων, στεγασμένους ή υπαίθριους χώρους διδασκαλίας, εργαστήρια κ.λπ. Επιπλέον, η ενεργή και διαρκής συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας με την ανάπτυξη δράσεων ενημέρωσης και διαλόγου σχετικά με τις οποιεσδήποτε επικείμενες επεμβάσεις στον προστατευόμενο χώρο, ενισχύει το ενδιαφέρον των πολιτών και δημιουργεί μία αίσθηση συν-ευθύνης για την εξέλιξη του οικείου αρχαιολογικού τοπίου, την προστασία και τη βελτίωση της ποιότητάς του. Ο ρόλος του εναλλακτικού τουρισμού είναι καίριος για την απόδοση των αρχαιολογικών χώρων στην κοινωνική ζωή ενός τόπου. Η αξιοποίησή τους μέσα από ήπιες μορφές τουρισμού, όπως ο πολιτιστικός και ο περιβαλλοντικός, μπορούν να εξασφαλίσουν την προστασία, την ανάδειξη και τη βιωσιμότητα των χώρων αυτών και του ευρύτερου τοπίου. 2.3 Το ζήτημα της μνήμης Το τοπίο συχνά θεωρείται η υλοποίηση της μνήμης, η διαπραγμάτευση συλλογικών και ατομικών ιστοριών στον υπάρχοντα χώρο (Knapp & Ashmore 1999). Η αναζήτηση του παρελθόντος μέσα από απτά χωρικά σημάδια στο τοπίο ως ζωντανές μαρτυρίες του είδους της εξέλιξης που υπέστη μορφολογικά, πολιτισμικά ή οικολογικά αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα για έναν ιστορικό τόπο και τοποθετεί την έννοια της μνήμης ως κεντρικό σημείο αναφοράς στον σχεδιασμό του νέου τοπίου. Σε έναν αρχαιολογικό χώρο, όσον αφορά τα μη κινητά ευρήματα που δεν μπορούν να μεταφερθούν σε έναν κλειστό εκθεσιακό χώρο, όπως συχνά γίνεται για προφανείς λόγους, η μνήμη του παρελθόντος μπορεί να ενεργοποιηθεί είτε άμεσα, μέσα από τη «μουσειακή» έκθεση των αρχαιολογικών αντικειμένων στον υπαίθριο χώρο είτε έμμεσα, με ανάδειξη των κρυμμένων, άυλων ιδιοτήτων του τοπίου που συνδέονται με την ιστορία του (ιδεών, ιδεολογιών, αρχών κοινωνικής οργάνωσης ή μέσων παραγωγής του αρχαίου πολιτισμού) και στη συνέχεια την αποτύπωσή τους στη νέα σχεδιαστική πρόταση. Κάτι τέτοιο βέβαια προϋποθέτει την «αποκρυπτογράφηση» όλων εκείνων των στοιχείων που κάποτε συγκρότησαν το κοινωνικο-οικονομικό και πολιτισμικό πλαίσιο των κοινωνιών που αναπτύχθηκαν και έδρασαν στο συγκεκριμένο τόπο. Ιδιαίτερα όσον αφορά τους προϊστορικούς αρχαιολογικούς χώρους, στους οποίους η φυσική παρουσία των αρχαιολογικών ευρημάτων/αντικειμένων είναι συχνά πενιχρή, οι ερμηνείες αυτών των ευρημάτων από τους αρχαιολόγους μπορούν να αποτελέσουν κινητήριους μοχλούς για την ενεργοποίηση της μνήμης κατά τον επανασχεδιασμό του χώρου. Η ιστορική μνήμη όμως αφομοιώνεται στο παρόν. Αυτή η αφομοίωση γίνεται με τρόπο που δεν αφήνει τη μνήμη ανέπαφη, καθώς η τελευταία επενδύεται με διαφορετικά ιδεολογικά ή σημασιολογικά νοήματα ανάλογα με τις αντιλήψεις, τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της εκάστοτε εποχής και τις επιστημονικές ερμηνείες των αρχαιολογικών ευρημάτων και του χωρικού τους πλαισίου

10 72 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ (τοπίο). Ακόμη περισσότερο, εμφανίζεται το φαινόμενο της επανεγγραφής στον ίδιο τόπο πολιτισμικών στοιχείων, συμβόλων, νοημάτων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές μέσα στην ιστορία, τα οποία είναι ταυτόχρονα ορατά στο παρόν ως απομεινάρια διαφορετικών πολιτισμών. Η αντίληψη αυτής ακριβώς της συνύπαρξης ή συνδήλωσης, όπως την ονομάζει ο Umberto Eco (1986: 63) σε μία χρονική στιγμή (παρόν) διαφορετικών χρονικών στιγμών του παρελθόντος, «αξιοποιεί μεν στοιχεία από προϋπάρχοντες κώδικες, αλλά ( ) τους μετασχηματίζει σταδιακά, παραμορφώνοντας τις ήδη γνωστές μορφές και λειτουργίες, οι οποίες κατά σύμβαση αναφέρονται στη συνδήλωση αυτή». Η νοητική αναπαράσταση του μνημείου και του ιστορικού τοπίου ποικίλλει ακόμη περισσότερο, καθώς το υποκείμενο φιλτράρει τα νοήματα και τα σύμβολα μέσα από προσωπικά του βιώματα, ιδεολογίες ή προσωπικές μνήμες που συνδέονται με τον τόπο ή με εικόνες και ακούσματα (αφηγήσεις) του παρελθόντος. Αυτή όμως η περίπτωση προβάλλει την υποκειμενική διάσταση της μνήμης, η οποία, όσον αφορά τον σχεδιασμό, δεν θα έπρεπε να αγνοείται. Σε κάθε περίπτωση, η ιστορική μνήμη (παρελθόν) μεταμορφώνεται σταδιακά σε μία ετερότητα, μέσα από φυσικές ή/ και ανθρωπογενείς διαδικασίες ή εξαιτίας της υποκειμενικής της διάστασης (ενέργειες του παρόντος) ή αφομοιώνεται από αυτές τις διαδικασίες ώστε να μπορεί να γίνει αποδεκτή ή να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες της σύγχρονης πραγματικότητας. Επομένως, η μνήμη είναι στοιχείο ευμετάβλητο, συχνά ανεξάρτητο από τις αλλαγές που αφήνει πίσω της η ύλη (Knapp & Ashmore 1999). Μεταβάλλεται διαρκώς κατά την αποκάλυψή της στο παρόν και επικαιροποιείται. Υφίσταται δηλαδή μία σπειροειδούς μορφής εξέλιξη, αφού κατά την επαναλαμβανόμενη αποκάλυψή της δεν εμφανίζεται ποτέ ακριβώς η ίδια. Αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι η παραγωγή μιας ετερότητας, ένα νέο νόημα για τον χώρο και για τα ίδια τα αρχαιολογικά ευρήματα/αντικείμενα. Μέσα από αυτό το πρίσμα, προβάλλεται η κρισιμότητα στον σχεδιασμό του τρόπου ενεργοποίησης της μνήμης, καθώς η ιδιότητά της να επανερμηνεύεται ή να ανακατασκευάζεται προδιαγράφει τόσο την πρόσληψη του τοπίου όσο και την κατανόηση των αρχαιολογικών ευρημάτων. Επομένως, ο χειρισμός κατά τον σχεδιασμό του ζητήματος της μνήμης, ως κάτι που βρίσκεται σε διαρκή μεταβολή ανάλογα με το υποκείμενο και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ενεργοποιείται, θα πρέπει να είναι τέτοιος, ώστε να μπορεί να εξασφαλίσει τη δυνατότητα προσωπικής ερμηνείας του αρχαιολογικού τοπίου και των ευρημάτων/ μνημείων. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να αξιοποιείται η ιδιότητα της μνήμης να μεταβάλλεται μέσα στον χρόνο. Για τον λόγο αυτό, οι προτεινόμενες χωρικές διαμορφώσεις, εκτός από διακριτές, οφείλουν να είναι «αναστρέψιμες» (Κοζυράκη 2006: 58, Αστρεινίδου 1997: 16), άρα ευέλικτες ως προς την οργάνωση του χώρου και την κατασκευή τους, ώστε να μην ακυρώνουν μελλοντικές ερμηνείες των αρχαιοτήτων ή του τοπίου, τόσο από μελλοντικούς ερευνητές όσο και από τους επισκέπτες.

11 ιστορικοτητα και τοπιο 73 Η διαδρομή σε έναν ιστορικό τόπο οφείλει να αποτελεί κάτι παραπάνω από ένα καθιερωμένο πρόγραμμα επίσκεψης, όπου κάθε τι μπορεί να το δει κανείς με τη σειρά του. Αντίθετα, κάθε επίσκεψη θα έπρεπε να αποτελεί «μία εμπειρία αναρώτησης, ανακάλυψης, ίσως και επίγνωσης» (Σταυρίδης 2006: 306-9), οπότε και οι «ξεναγήσεις» στον χώρο να μετατραπούν σε εμπειρικά ταξίδια με χωρική αλληλουχία, πότε ενδογενή και πότε εξωστρεφή (Mead 1997). Κυρίως όμως τονίζεται η ανάγκη οι νέοι χώροι να είναι δημιουργικοί (Ανανιάδου- Τζημοπούλου 1992: 28) και διαδραστικοί (Κοζυράκη 2006: 53), που θα αναβιώνουν την ιστορικότητα του τόπου, θα διεγείρουν το πνεύμα και τη μνήμη με τρόπο που να προωθείται η εξερεύνηση, η κριτική διερεύνηση, η προσωπική αναζήτηση και η βιωματική μάθηση. 3. ΤΟ ΤΟΠΙΟ ΩΣ ΠΗΓΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ Εξίσου με τον πολιτισμικό και ιστορικό χαρακτήρα των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων, το στοιχείο της ιστορικότητας του τοπίου γύρω από αυτούς αποτελεί πλούσια δεξαμενή άντλησης πληροφορίας για την κατανόησή τους. Λιγότερο φανερά, από τα ίδια τα αρχαιολογικά ευρήματα/αντικείμενα, στοιχεία του τοπίου όπως η ύπαρξη συμβολισμών και νοημάτων, αντικρουόμενων στοιχείων, κυρίαρχων δυνάμεων και αντιφάσεων μπορούν να αποκαλύψουν φανερές ή κρυμμένες διαστάσεις πολιτισμών του παρελθόντος. Τα στοιχεία αυτά αναφέρονται τόσο στο ανθρωπογενές όσο και το φυσικό περιβάλλον μέσα από τα οικολογικά χαρακτηριστικά του, οπότε και αντλούνται πληροφορίες για τη σχέση του ανθρώπου με αυτό. Επιπλέον, καθώς το αρχαιολογικό τοπίο ενσωματώνει πολλαπλούς τόπους και χρόνους (Knapp & Ashmore 1999), μετατρέπεται τελικά στον βασικότερο μάρτυρα της διαχρονικής πορείας προηγούμενων κοινωνιών. Μπορούν δηλαδή να διακριθούν, αν και συχνά με δυσκολία, οι μετασχηματισμοί και οι μεταλλάξεις ή/και η διαδικασία τους τις οποίες υπέστη το τοπίο κατά τη διάρκεια του χρόνου. Για όλους αυτούς τους λόγους, το τοπίο, εξίσου με τα αρχαιολογικά ευρήματα, μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή έμπνευσης για μια σχεδιαστική πρόταση διαμόρφωσης αρχαιολογικών χώρων. Όπως συμβαίνει στο πλαίσιο της σύγχρονης αρχαιολογικής έρευνας με την αναζήτηση «ευρημάτων» πέρα από τα ίδια τα αντικείμενα μιας ανασκαφής (Χουρμουζιάδη 2010: 115), ώστε «η επιστήμη να απομακρυνθεί από τον εμπειρισμό στην κατεύθυνση μιας νέας ολιστικής ενασχόλησης για την κατανόηση των νοηματοφόρων σχέσεων ανάμεσα σε ανθρώπους και πράγματα» (Tiley 2007), έτσι και στις σύγχρονες προσεγγίσεις για τη μελέτη του τοπίου, κυρίως του ανθρωπογενούς, αρχαιολογικού ή μη, αυτό που ζητάει να αποκαλυφθεί, δεν είναι το τοπίο ως σκηνικό ή αντικείμενο, αλλά το τοπίο ως φορέας ιδεών, χειρισμών και σύνθετων στρατηγικών (Corner 1999: 23). Στον βαθμό λοιπόν που το τοπίο γενικότερα αντιμετωπίζεται, μεταξύ άλλων, ως χώρος

12 74 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ κωδικοποιημένος, ο σχεδιασμός του προϋποθέτει μία διαδικασία «αποκωδικοποίησης» της εικόνας του, η οποία συνοψίζει, οπτικοποιημένα, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (οικολογικά, κοινωνικο-οικονομικά και πολιτισμικά) (Ανανιάδου-Τζημοπούλου 1992), όλα δηλαδή τα στοιχεία που συνθέτουν το συνολικό βιωματικό αποτέλεσμα που γίνεται άμεσα αντιληπτό από τον χρήστη. Στις μελέτες αρχιτεκτονικής τοπίου αυτή η αποκρυπτογράφηση γίνεται με συστηματικό τρόπο μέσα από την ανάλυση του τοπίου (landscape analysis), ως πρωταρχικό και απαραίτητο στάδιο κάθε σχεδιαστικού εγχειρήματος. Πρόκειται για μια σύνθετη και ερμηνευτική διαδικασία σε επίπεδο χωρικών σχέσεων, αντιληπτικών ποιοτήτων, οικολογικών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών, η οποία επιχειρεί να εντοπίσει και να καταγράψει τα ίχνη του φανερού και κρυμμένου δυναμικού, των προοπτικών για εξέλιξη και των δυνατοτήτων προσαρμογής του τοπίου στις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Αρχαιολογικοί χώροι, μνημεία και ιστορικό τοπίο έχουν τη δυνατότητα να προβάλλουν, άμεσα ή έμμεσα, στοιχεία του παρελθόντος στο παρόν και να τροφοδοτήσουν τη γνώση, την καλλιέργεια του πνεύματος και τη δημιουργικότητα του σύγχρονου ανθρώπου. Δεδομένου ότι το πολιτισμικό και κατ επέκταση το αρχαιολογικό τοπίο μπορούν να αποτελέσουν φορείς πολλαπλών ερμηνειών και τρόπων αντίληψης του ίδιου του τόπου και της ιστορίας του, οι επεμβάσεις γύρω από αρχαιολογικούς χώρους ή μνημεία πρέπει να αποφεύγουν το μιμητισμό και την πιστή αναβίωση ιστορικών μορφών, αφού στερούν από τον επισκέπτη την ελευθερία απόδοσης της δικής του προσωπικής ερμηνείας και αντίληψης του τοπίου και των μνημείων. Ο σχεδιασμός γύρω από αρχαιολογικούς χώρους έχει πολλαπλό σκοπό. Πρώτιστα αποβλέπει στην περιβαλλοντική και πολιτιστική προστασία και ανάδειξη των ευρημάτων της αρχαιολογικής σκαπάνης και του συνόλου του πολιτισμικού τοπίου. Οφείλει όμως να παράγει σύγχρονους, δημιουργικούς επισκέψιμους χώρους και να αποβλέπει στη διαμόρφωση ενός νέου τοπίου, με σεβασμό προς την ιστορικότητα του τόπου, τις πολιτισμικές και τοπιακές ιδιαιτερότητες και τις σύγχρονες κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες της περιοχής. Οι αρχαιολογικοί χώροι οφείλουν να διαφυλαχτούν και να αναδειχθούν, με τρόπο όμως που να μπορούν να αποδοθούν στη εξυπηρέτηση των σύγχρονων κοινωνικών απαιτήσεων για επιμόρφωση, εκπαίδευση, ενημέρωση και αναψυχή. Με άλλα λόγια, η επιτυχία μιας νέας επέμβασης σχεδιασμού τοπίου σε αρχαιολογικό χώρο κρύβεται στη δυνατότητα δημιουργικής επικοινωνίας του σύγχρονου ανθρώπου (παρόν) με την ιστορία του (παρελθόν). Η επιστήμη της αρχαιολογίας και η επιστήμη της αρχιτεκτονικής τοπίου μοιράζονται μία κοινή αγωνία: αυτή της αναζήτησης υλικών ή νοητών εγγραφών στον χώρο κρυμμένων κοινωνικοοικονομικών, οικολογικών και πολιτι-

13 ιστορικοτητα και τοπιο 75 σμικών διαστάσεων της ανθρώπινης κοινωνίας μέσα στον χρόνο, με απώτερο σκοπό την ερμηνεία τους. η μεν αρχαιολογία στο πλαίσιο άντλησης πληροφορίας για την κατανόηση μίας κοινωνίας του παρελθόντος, η δε αρχιτεκτονική τοπίου για τη διερεύνηση της χωρικής έκφρασης της δράσης μιας κοινωνίας μέσα στο φυσικό, χωρικό της υπόβαθρο, με άλλα λόγια τη διερεύνηση του τοπίου. Πράγματι, τόσο, η δυναμική προσέγγιση στο πλαίσιο των αρχαιολογικών ανασκαφών (Χουρμουζιάδης 2009: 152) όσο και η ανάλυση του τοπίου ως το πρώτο στάδιο κατά τη διαδικασία εκπόνησης μίας μελέτης αρχιτεκτονικής τοπίου αποβλέπουν ουσιαστικά στην ανάγνωση, κατανόηση και ερμηνεία πραγματικών ή νοητών «αναπαραστάσεων» του κοινωνικο-οικονομικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι μιας κοινωνίας. Είναι προφανές λοιπόν ότι στην περίπτωση σχεδιασμού ενός αρχαιολογικού χώρου με στόχο την απόδοσή του στον σύγχρονο άνθρωπο, η συνεργασία μεταξύ των δύο επιστημών φαίνεται απολύτως απαραίτητη. Ακόμη περισσότερο, η συνεργασία περισσοτέρων επιστημονικών κλάδων που εμπλέκονται με ζητήματα έρευνας, διαχείρισης, αξιοποίησης και σχεδιασμού ιστορικών/αρχαιολογικών χώρων, όπως της περιβαλλοντολογίας, ανθρωπολογίας, κοινωνιολογίας, γεωγραφίας, γεωτεχνικής κ.ά. κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλιστεί η διαφύλαξη και η προστασία του συνολικού πολιτισμικού δυναμικού, ο σύνθετος χαρακτήρας των αρχαιολογικών τοπίων και κυρίως η ενεργή συμμετοχή τους στο δημόσιο κοινωνικό και πολιτισμικό γίγνεσθαι.

14 76 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ανανιάδου-Τζημοπούλου, Μ Υδροβιοτεχνικά τοπία στο Βελεστίνο. Πολιτισμικό τοπίο νερόμυλων και νεροτριβών: Μία πρόταση. Στο Τιμητικός Τόμος Δ. Α. Φατούρου, Τεύχος Α, Τόμος ΙΕ. (επιμ. Σ. Ζαφειρόπουλος): Θεσσαλονίκη: Τμήμα Αρχιτεκτόνων Α.Π.Θ Το «ελληνικό» πολιτισμικό πάρκο. Στο Εν Χώρω Τεχνήεσσα (επιμ. Α. Στεφανίδου): Θεσσαλονίκη: Τμήμα Αρχιτεκτόνων Α.Π.Θ. Anagnostopoulos, G. (ed.) 1998 Art and Landscape. Athens: Michelis (IFLA Central Region Symposium Proceedings). Ananiadou-Tzimopoulou, M Landscape projects as society s projects. Ιasme Transactions WSEAS 4(2): Αστρεινίδου, Π Οι παρεμβάσεις σε δέκα αρχαιολογικούς χώρους - ερμηνεία και σχεδιασμός. Στο Διαμορφώσεις 10 αρχαιολογικών χώρων στη Θεσσαλονίκη: Η «Άγνωστη» Πόλη (επιμ. Π. Αστρεινίδου & Σ. Λυμπέρη): Αθήνα: 9 η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, Untimely Books. Βερεσόγλου, Δ. Σ Οικολογία Β έκδοση. Λάρισα: Περιφερειακές Εκδόσεις «έλλα». Corner, J. (ed.) 1999 Recovering Landscape: Essays in Contemporary Landscape Architecture. New York: Princeton Architectural Press. Darvill, T The historic environment, historic landscapes and space-time-action models in landscape archaeology. In The Archaeology and Anthropology of Landscape: Shaping your landscape. (ed. P. J. Ucko & R. Layton): London: Routledge. Delavigne, R Le prix du paysage. Science et Avenir 13: Eco, U Function and sign: Semiotics of Architecture. In The City and the Sign: An Introduction to Urban Semiotics (ed. M. Gottdiener & P. A. Lagopoulos): New York: Columbia University Press. Fowler, P Moving through the landscape. In The Archaeology of Landscape: Studies presented to Christopher Taylor (ed. P. Everson & T. Williamson): Manchester: Manchester University Press. Gulliver, R Reconstructing a historic landscape. Landscape Design Journal 6: Ingerson, Α What are cultural landscapes? (Τελευταία είσοδος 23/6/2012). Inglis, F Nation and community: A landscape and its morality. Sociological Review 25: Ingold, T The temporality of the landscape. World Archaeology 25(2): Κοζυράκη, Μ Ολοκληρωμένη Διαχείριση και Ανάδειξη Πολιτισμικών-Αρχαιολογικών Τοπίων: Η Περίπτωση της Κεντρικής Κρήτης. Διδακτορική διατριβή. Θεσσαλονίκη: Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών, Ειδίκευση Επιστήμης των Οπωροκηπευτικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Knapp, A. B. & W. Ashmore 1999 Archaeological landscapes: Constructed, conceptualized and ideational. In Archaeologies and

15 ιστορικοτητα και τοπιο 77 Landscape: Contemporary Perspectives (ed. W. Ashmore & A. B. Knapp): Malden Mass: Blackwell. Koziraki, M. & M. Tratsela 2004 Enhancement and integration of historic monuments into the urban landscape: A play between time and space. New Landscapes for Old Structures and New Structures in Old Landscapes, IFLA Central Region Conference, 3-5 May, Prague. Lassus, B The Landscape Approach. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. Λάββας, Γ. Π Ο σχεδιασμός των αρχαιολογικών χώρων. Αρχιτέκτονες 11: Mc Glade, J Archaeology and the evolution of cultural landscapes: Towards an interdisciplinary research agenda. In The Archaeology and Anthropology of Landscape: Shaping your Landscape (ed. P. J. Ucko & R. Layton): London: Routledge. Mead, Α Secret world on the edge of London. The Architect s Journal 5: Morin, R Creative preservation: The development of an artistic approach to the preservation and presentation of the past. Conservation and Management of Archaeological Sites CMAS 4(3): Σταυρίδης, Σ Μνήμη και καθημερινότητα της εξαίρεσης: Στρατόπεδο κρατουμένων Γυάρου. Στο Μνήμη και Εμπειρία του Χώρου (επιμ. Σ. Σταυρίδης): Αθήνα: Εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Στεφάνου, Ι Η Φυσιογνωμία ενός Τόπου: Ο Χαρακτήρας της Ελληνικής Πόλης τον 21 ο αιώνα. Αθήνα: Εργαστήριο Πολεοδομικής Σύνθεσης ΕΜΠ. Taylor, K Making spaces into places: Exploring the ordinarily sacred the cultural landscape. Landscape Australia Journal 2: Τερκενλή, Θ. Σ Το Πολιτισμικό Τοπίο: Γεωγραφικές Προσεγγίσεις. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση. Terkenli, S. T., I. A. Tsalikidis & F. Tsigakou 2001 The physical landscape of Greece in nineteenth-century painting: An exploration of cultural images. In Art and Landscape, IFLA Central Region Symposium (ed. G. I. Anagnostopoulos): Athens: Michelis. Tilley, C Materiality in materials. Archaeological Dialogues 14(1): Τρατσέλα, Μ Η Αρχιτεκτονική του Τοπίου της Θεσσαλονίκης: Ο Ρόλος της Χρονικότητας στον Σχεδιασμό του Τοπίου. Διδακτορική διατριβή. Θεσσαλονίκη: Τμήμα Αρχιτεκτόνων Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Tuan, Y.-F Thought and landscape: The eye and the mind s eye. In The Interpretation of Ordinary Landscapes (ed. D.W. Meinig): Oxford: Oxford University Press. Χουρμουζιάδη, Α Από το εύρημα στο έκθεμα. Ανάσκαμμα 4: Χουρμουζιάδης, Γ. Χ Η «κοσμολογία» της ανασκαφής (σχεδίασμα). Ανάσκαμμα 3: Πολιτισμός του νερού; Ανάσκαμμα 4: 7-10.

16 78 ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ Historicity and landscape: Contemporary design issues of archaeological spaces Maria Tratsela The large numbers of archaeological sites or single monuments on Greek territory, trying to survive within the usually inhospitable conditions of the wider environment, bring out several design issues related to their protection and enhancement. Moreover, in the context of postmodernity at the second half of 20 th century, within most design fields, such as architecture, urban design and landscape architecture, much attention was given to the issue of historicity of a place. The questions arisen, still a subject of discussion among designers, specify to a large extent the final design proposal. They relate to the co-existence in space of the three time dimensions - past, present, future -, which is most evidently expressed in the historic character of the landscape. Given that the enhancement, development and protection of the archaeological monuments form the primary goal in every historic landscape design project, the discourse is briefly focused on: 1) The co-existence of the historic element and the modern character of the new intervention, 2) The relation between the archaeological space and the wider landscape including the contemporary way of living, 3) The recovery of historic memory, along with the following consequences to the conveyance of the archaeological information to the visitor of the site. It is about a re-negotiation of the contradictory co-existence of the old (past) and new (present/future), the static and the changing, conservation and innovation. The paper thoroughly discusses these issues. It is suggested that the success of new design interventions is hidden in the development of a creative communication between modern man (present) with his history (past), by avoiding imitation, and by producing new, flexible and creative public spaces designed for a contemporary society.

ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ: Σύγχρονοι προβληματισμοί για το σχεδιασμό αρχαιολογικών χώρων

ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ: Σύγχρονοι προβληματισμοί για το σχεδιασμό αρχαιολογικών χώρων ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ: Σύγχρονοι προβληματισμοί για το σχεδιασμό αρχαιολογικών χώρων ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ Λέκτορας, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, e-mail: mtrats@arch.auth.gr ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ & ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ & ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ & ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΡΙΑ ΤΡΑΤΣΕΛΑ Επίκ. Καθηγήτρια Τμήματος Αρχιτεκτόνων Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ αρχιτεκτονική τοπίου Η επιστήμη και τέχνη που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ο ΔΗΜΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ 1 Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής Υπαίθρια μουσεία, Οικομουσεία, Στόχος τους open air, site museums η διάσωση - διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ & ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΝΕΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ Σοφία Αυγερινού - Κολώνια, καθηγήτρια ΕΜΠ ΕΝΑ ΜΕΛΛΟΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΟΡΕΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΛΕΝΗ ΜΑΙΣΤΡΟΥ ΤΡΙΠΟΛΗ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 1ο ερώτημα Γιατί και με ποιους όρους η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ενός

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Στο παραπάνω κείµενο ο συγγραφέας αναφέρεται στους χώρους θέασης και ακρόασης ως δηµιουργίες της ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου

Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Περιβαλλοντικές διαδρομές στα ίχνη του παρελθόντος, αναζητώντας ένα βιώσιμο μέλλον Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Λαυρίου Θεματικά Δίκτυα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΤΟΠΙΚΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος µαθήµατος : Β. Λαµπρινουδάκης Εισήγηση Βαγγέλης Παπούλιας ( )

Υπεύθυνος µαθήµατος : Β. Λαµπρινουδάκης Εισήγηση Βαγγέλης Παπούλιας ( ) Υπεύθυνος µαθήµατος : Β. Λαµπρινουδάκης Εισήγηση Βαγγέλης Παπούλιας (24-10-2016) Η διαχείριση της πολιτισµικής κληρονοµιάς αποτελεί πεδίο ιδιαίτερης επιστηµονικής βαρύτητας και σύγχρονη αντίληψη προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ, ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46).

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46). 1896 1934 2 ξεχωριστές στην καταγωγή τους γραμμές ανάπτυξης: Α) Μία πρωτόγονη, φυσική γραμμή ανάπτυξης,, αυτόνομης εκδίπλωσης των βιολογικών δομών του οργανισμού, και Β) μία πολιτισμική, ανώτερη ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης

Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης Μελέτη Περίπτωσης Νέο Μουσείο Ακρόπολης Χαρακτηριστικό Παράδειγµα της Πολιτιστικής Πολιτικής της Ελλάδας Γενικές Αρχές: Α. Η πολιτιστική πολιτική της χώρας µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Άρης Σαπουνάκης Δρ Αρχιτέκτων Πολεοδόμος Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική της Π.Ν.Α για τον Τουρισμό « Έτος Πολιτισμού»

Στρατηγική της Π.Ν.Α για τον Τουρισμό « Έτος Πολιτισμού» ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Στρατηγική της Π.Ν.Α για τον Τουρισμό «2014 - Έτος Πολιτισμού» Ελευθερία ΦΤΑΚΛΑΚΗ Αντιπεριφερειάρχης Ν.Αιγαίου Τρία Κομβικά σημεία προβληματισμού για την δημιουργία ενός δημιουργικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

THE CASTLE OF SERVIA HISTORICAL DOCUMENTATION, ARCHITECTURAL DESCRIPTION, PATHOLOGY, PROPOSED REPAIR WORKS

THE CASTLE OF SERVIA HISTORICAL DOCUMENTATION, ARCHITECTURAL DESCRIPTION, PATHOLOGY, PROPOSED REPAIR WORKS FORTMEDEC project - Aristotle University of Thessaloniki - 5th Framework Programme 1 st European workshop: Restoration and Use of the Medieval Fortifications in the Mediterranean Countries Veria, 27-29

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Αφήγηση και εθνική ταυτότητα: Η Κυπριακή Συλλογή στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Πολιτισμικών Δεδομένων

Διαχείριση Πολιτισμικών Δεδομένων Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Διαχείριση Πολιτισμικών Δεδομένων Ενότητα 3β: Πολιτισμικός Τουρισμός και Βιώσιμη Ανάπτυξη Αριστοτέλης Μαρτίνης Το περιεχόμενο του μαθήματος διατίθεται με

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 1 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών 1ο Κεφάλαιο Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστημονικές ενώσεις, οι συνδικαλιστικοί φορείς και εκπαιδευτικοί της πράξης μέσω συνεδρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Β1. α. Σωστό β. Λάθος γ. Λάθος δ. Λάθος ε. Σωστό

Β1. α. Σωστό β. Λάθος γ. Λάθος δ. Λάθος ε. Σωστό Α. Ο συγγραφέας πραγματεύεται την αναγκαιότητα εξοικείωσης του σύγχρονου ανθρώπου με τα αρχαία ελληνικά μνημεία θέασης και ακρόασης. Επισημαίνει πως η αρχιτεκτονική των χώρων αυτών πιστοποιεί το δημοκρατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Master στην Αρχιτεκτονική (Master of Science), αριθμός πράξης αναγνώρισης από το ΔΙ.Κ.Α.Τ.Σ.Α.: 1/250, 25-11-1994.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Master στην Αρχιτεκτονική (Master of Science), αριθμός πράξης αναγνώρισης από το ΔΙ.Κ.Α.Τ.Σ.Α.: 1/250, 25-11-1994. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ-ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ Προσωπικά Στοιχεία ΟΝΟΜΑ: ΤΑΧΥΔΡΟΜΙΚΗ Δ/ΝΣΗ: ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 210-5294552 FAX: 210-5294553 KINHTO: 6977-356013 E-mail: vissilia@aua.gr ΒΙΣΙΛΙΑ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

[Το μετόχι ως συνιστώσα παραγωγής του αγροτικού χώρου στην Κρήτη.

[Το μετόχι ως συνιστώσα παραγωγής του αγροτικού χώρου στην Κρήτη. [Το μετόχι ως συνιστώσα παραγωγής του αγροτικού χώρου στην Κρήτη. Η περίπτωση του μετοχιού Ησυχάκη στον Αλικιανό.] Σκοπός της εργασίας είναι η διερεύνηση ιδιαιτεροτήτων στην εξέλιξη του αγροτικού χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός. Μια πρόσκληση πρόκληση!

Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός. Μια πρόσκληση πρόκληση! Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός Μια πρόσκληση πρόκληση! Βασικές αρχές: Τα μνημεία, οι αρχαιολογικοί χώροι, όλα τα αρχαία ερείπια ως φορείς πανανθρώπινης μνήμης συνιστούν απόλυτη αξία a value per

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΤΟΥ ΑΙΩΝΑ 10-12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2007 Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη Πειραιώς 138 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ TETAΡΤΗ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ Πρόεδρος συνεδρίας: Γιώργος Τόλιας Χαιρετισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Μαρίνα Πατσίδου, Σχολική Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής 7 ης Περιφέρειας Μαρία Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος 38 ης Περιφέρειας Προσχολικής Εκπαίδευσης

Μαρίνα Πατσίδου, Σχολική Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής 7 ης Περιφέρειας Μαρία Παπαδοπούλου, Σχολική Σύμβουλος 38 ης Περιφέρειας Προσχολικής Εκπαίδευσης Η επιμόρφωση για την ένταξη και τη συνεκπαίδευση των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μέσα από την τέχνη. Η περίπτωση της βιωματικής προσέγγισης μέσα από το εργαστήριο του «αντικειμένου κούκλα»

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασίες Κοινωνικού Αποκλεισμού στο σύγχρονο αστικό ιστό. Η Ελληνική εμπειρία

Διαδικασίες Κοινωνικού Αποκλεισμού στο σύγχρονο αστικό ιστό. Η Ελληνική εμπειρία ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΜΠ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ- ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ : ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ : 2007-2008 Μάθημα : Χωρικές, Κοινωνικές, Οικονομικές και Περιβαλλοντικές

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΟΜΙΛΟΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ WΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΟΜΙΛΟΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Υπεύθυνη Ομίλου: Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος 1ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας Φλώρινας, Μέλος ΕΠ.Ε.Σ. Πρότυπου Πειραματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Επιμέλεια Εκθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επιμέλεια Εκθέσεων Τάσεις της επιμέλειας ΙΙΙ: Δίνοντας φωνή σε εκθέματα και κοινωνικά υποκείμεν Διδάσκουσα: Επίκουρη Καθηγήτρια Εσθήρ Σ. Σολομών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμικός Τουρισμός και Κυπριακά Μουσεία

Πολιτισμικός Τουρισμός και Κυπριακά Μουσεία Κυπριακά Μουσεία: Προκλήσεις & Ευκαιρίες Πολιτισμικός Τουρισμός και Κυπριακά Μουσεία Νικόλαος Μπούκας, Ph.D. Κέντρο Αειφόρου Διοίκησης του Τουρισμού, Αθλητισμού & Διοργάνωσης Γεγονότων (CESMATSE) Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Βιομηχανία & Νέα Οικονομία: Διαχείριση Γνώσης για την παραγωγή Υπηρεσιών Προστιθέμενης Αξίας

Ελληνική Βιομηχανία & Νέα Οικονομία: Διαχείριση Γνώσης για την παραγωγή Υπηρεσιών Προστιθέμενης Αξίας Ελληνική Βιομηχανία & Νέα Οικονομία: Διαχείριση για την παραγωγή Υπηρεσιών Προστιθέμενης Αξίας Ευγενία Βασιλακάκη Αρχειονόμος/ Βιβλιοθηκονόμος- MSc Information Science DBS Εταιρεία Πληροφορικής mscevasilak@yahoo.gr

Διαβάστε περισσότερα

Κωδικός μαθήματος: (ώρες):

Κωδικός μαθήματος: (ώρες): Γενικές πληροφορίες μαθήματος: Τίτλος μαθήματος: Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών Πιστωτικές Κωδικός μαθήματος: CE0-UE1 Φόρτος εργασίας μονάδες: (ώρες): 90 Επίπεδο μαθήματος: Προπτυχιακό Μεταπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο τέχνης στη μετανεωτερικότητα

Το μουσείο τέχνης στη μετανεωτερικότητα Το μουσείο τέχνης στη μετανεωτερικότητα Νέοι τρόποι έκθεσης και ανάλυσης των εκθέσεων Μετανεωτερικό μουσείο Το τέλος της καθολικότητας και της παγκοσμιότητας του μουσείου Το τέλος της κυρίαρχης, κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων

Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Υπουργείο Πολιτισµού - Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνηµείων Αγ. Ασωµάτων 11, 105 53 Αθήνα Τηλ: 210-3229820, 210-3225323 Φαξ: 210-3225628 E-mail: deam@culture.gr Ιστοσελίδες:

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός

Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης Βούλγαρης Αριστείδης Αυτόνομο Γραφείο RIS 3 Τρίκαλα, 19 Νοεμβρίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου

Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Ολοκληρώθηκε η μελέτη για την αξιοποίηση του πολιτισμικού και περιβαλλοντικού κεφαλαίου της Περιφέρειας Πελοποννήσου Στο πλαίσιο του έργου CRESCENT που υλοποιεί η αναπτυξιακή σύμπραξη «Καλειδοσκόπιο» στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 86882 ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 2 διαγραμμα 1 1. Εισαγωγή Ο αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή του λόφου της Φάμπρικας και η σπηλιές που έχουν διαμορφωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 2: Η μελέτη του αγροτικού χώρου στην Ελλάδα Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος αυτής της ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική, Εκπαιδευτική, Ερευνητική δραστηριότητα κατά την τελευταία δεκαετία.

Επιστημονική, Εκπαιδευτική, Ερευνητική δραστηριότητα κατά την τελευταία δεκαετία. Επιστημονική, Εκπαιδευτική, Ερευνητική δραστηριότητα κατά την τελευταία δεκαετία. Όνομα, ειδικότητα, θέση στο Ίδρυμα: ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Αρχιτέκτων, Καθηγήτρια της Σχολής Αρχιτεκτόνων Ε.Μ.Π. Εργαστήριο/Τομέας:

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΕΛΛΗΣ ΧΡΥΣΙΔΟΥ, ΣΤΟ 1 ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΕΛΛΗΣ ΧΡΥΣΙΔΟΥ, ΣΤΟ 1 ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΕΛΛΗΣ ΧΡΥΣΙΔΟΥ, ΣΤΟ 1 ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ενότητα: «Πολιτισμός» «Επιχειρησιακό σχέδιο πολιτισμού 2015-2030» Όραμα: Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ Συμβολή του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ στον πολιτιστικό τουρισμό Η πολιτιστική διαδρομή, ως επώνυμο τουριστικό προϊόν Η πολιτιστική διαδρομή είναι ένα εξειδικευμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ... 11 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΑΣ... 23 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η έννοια του τοπίου I. Η προέλευση και η ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 652 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών 3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών Παρουσίαση βασισμένη στο κείμενο: «Προδιαγραφές ψηφιακής διαμόρφωσης των

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα Ενότητα 4: Γνωστικές Θεωρίες Μάθησης Βασιλική Μητροπούλου-Μούρκα Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Κιουτσιούκη Δήμητρα, 485 Τελική δραστηριότητα Φάση 1 :Ατομική μελέτη 1. Πώς θα περιγράφατε το ρόλο της τεχνολογίας στην εκπαιδευτική καινοτομία; Οι Web

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Οι παραδοσιακοί οικισμοί Η ανάδειξή τους και η Χάρτα του Πολιτιστικού Τουρισμού

Οι παραδοσιακοί οικισμοί Η ανάδειξή τους και η Χάρτα του Πολιτιστικού Τουρισμού ΤΕΕ. Επιστημονικές ημερίδες για την προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς Οι παραδοσιακοί οικισμοί Η ανάδειξή τους και η Χάρτα του Πολιτιστικού Τουρισμού Αικ. Δημητσάντου Κρεμέζη, Δρ. Αρχιτέκτων, Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ TOY ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ TOY ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αναστασία Στρατηγέα. Υπεύθυνη Μαθήματος ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ H ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ TOY ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Πηγή: Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και

Διαβάστε περισσότερα