Ο Ωφελιµιστής Πίσω από το Πέπλο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Ωφελιµιστής Πίσω από το Πέπλο"

Transcript

1 Ο Ωφελιµιστής Πίσω από το Πέπλο του Αριστείδη Ν. Χατζή * Thus it seems that the principle of utility is incompatible with the conception of social cooperation among equals for mutual advantage. It appears to be inconsistent with the idea of reciprocity implicit in the notion of a well-ordered society. Or, at any rate, so I shall argue. John Rawls (TJ1: 14, TJ2: 13) Ο John Rawls υπήρξε αναµφίβολα ο µεγαλύτερος πολιτικός φιλόσοφος του 20 ου αιώνα. Το βασικό του έργο, η Θεωρία της ικαιοσύνης (A Theory of Justice, 1972) προκάλεσε τόσες συζητήσεις όσο κανένα άλλο σύγχρονο έργο πολιτικής φιλοσοφίας. Ήταν επόµενο να καθορίσει, και µάλιστα για πολλές δεκαετίες, τον προβληµατισµό πάνω στα θέµατα που έθιξε και να ασκήσει καταλυτική επίδραση σε εχθρούς και φίλους. Η παρούσα µελέτη θέτει δύο στόχους. Ο ένας είναι να παρουσιάσει το έργο του John Rawls, όχι όµως στο σύνολό του. Θα παρουσιάσω µόνο τη θεωρία του περί δικαιοσύνης, έτσι όπως αυτή αναπτύχθηκε κυρίως στο A Theory of Justice αλλά και σε κάποια άλλα κείµενά του προγενέστερα και µεταγενέστερα. Η συγκέντρωση και η αναδηµοσίευση του συνόλου του έργου του Rawls από τους µαθητές του τα τελευταία πέντε χρόνια 1 µας επιτρέπει πλέον να µελετήσουµε καλύτερα την εξέλιξη της σκέψης του. 2 * Λέκτορας Φιλοσοφίας ικαίου & Θεωρίας Θεσµών, Τµήµα Μεθοδολογίας, Ιστορίας & Θεωρίας της Επιστήµης (Μ.Ι.Θ.Ε.) του Πανεπιστηµίου Αθηνών. ιδάκτωρ Νοµικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγο. Το παρόν κείµενο αποτελεί εργασία εν εξελίξει (work-in-progress). Παρακαλώ να µην παραπεµφθεί χωρίς την άδειά µου. 1 Για λόγους συντοµίας θα χρησιµοποιήσω τις εξής συντοµογραφίες για τις παραποµπές στα έργα του John Rawls: TJ1 (A Theory of Justice, 1 η έκδ, 1972), TJ2 (A Theory of Justice, 2 η εκδ. 1999), PL (Political Liberalism, 1993), LP (Law of Peoples, 1999), JF (Justice as Fairness: A Restatement, 2001), LHMP (Lectures on the History of Moral Philosophy, 2000), CP (Collected Papers, 1999). Οι µεταφράσεις των κειµένων είναι δικές µου, εκτός αν σηµειώνεται κάτι

2 2 Όµως ο βασικός µου στόχος είναι να διατυπώσω κάποιους προβληµατισµούς πάνω στη θεωρία που κατασκεύασε ο Rawls. Καταρχήν, θα εξετάσω κατά πόσο το κριτήριο maximin που προτείνει ως εκείνο που θα υιοθετούσε το άτοµο πίσω από το πέπλο της άγνοιας είναι ένα ωφελιµιστικό κριτήριο. Θα προσπαθήσω επίσης να εξακριβώσω αν είναι τόσο εύλογη όσο ο Rawls διατείνεται η επιλογή του συγκεκριµένου κριτηρίου και αν είναι επίσης τόσο πειστική η θεµελίωση των αρχών της δίκαιης κοινωνίας στο συγκεκριµένο κριτήριο. Η θέση που θα υποστηρίξω εδώ, είναι πως τελικά ο Rawls δεν µπορεί να οικοδοµήσει µια θεωρία χωρίς έντονα ωφελιµιστικά στοιχεία, µε κυριότερα το κριτήριο maximin και την αρχή της διαφοράς. Θα επιχειρήσω επίσης να καταδείξω ότι µια τέτοια αιρετική ερµηνεία του Rawls καθιστά τη θεωρία του πιο πειστική και πραγµατιστική. Εισαγωγή Η θεωρία του John Rawls δεν είναι απλώς µια θεωρία διανεµητικής δικαιοσύνης, όπως πολλοί νοµίζουν. Ο βασικός σκοπός του είναι η δόµηση της δίκαιης κοινωνίας. Επιχειρεί δηλαδή ο Rawls να παρουσιάσει τη δική του εκδοχή της ιδεατής κοινωνίας, ένα εγχείρηµα που από την εποχή της Πολιτείας του Πλάτωνα έχει απασχολήσει σχεδόν όλους τους µεγάλους πολιτικούς φιλοσόφους. Η θεωρία του αποτελεί ουσιαστικά µια από τις πολλές προσπάθειες να κατασκευαστεί θεωρητικά το θεσµικό υπόβαθρο µιας κοινωνίας όπου άνθρωποι µε διαφορετικές αντιλήψεις, συµφέροντα και σκοπούς µπορούν να συνυπάρξουν, να συνεργαστούν και να δηµιουργήσουν ατοµικά και κοινωνικά αγαθά. Η θεωρία του ανήκει ξεκάθαρα στην παράδοση της συµβολαιοκρατίας και ιδιαίτερη σ ε- κείνη που ξεκινά «από το καντιανό αίτηµα της κατοχύρωσης της ηθικότητας διαφορετικό (ιδίως όταν χρησιµοποιείται η εξαιρετική µετάφραση του A Theory of Justice στα ελληνικά = Θ ). Τα παλαιότερα κείµενα του Rawls σε συλλογικούς τόµους και επιστηµονικά περιοδικά έχουν αναδηµοσιευτεί στο LP και πρόσφατα στο CP. Μέσα σε αγκύλη αναφέρεται η ηµεροµηνία της πρώτης δηµοσίευσης. Το JF και το LHMP αποτελεί δηµοσίευση των εισηγήσεων του Rawls στο Πανεπιστήµιο του Harvard. Είναι σαφώς παλαιότερες και δηµοσιεύθηκαν πρόσφατα χωρίς κάποια ιδιαίτερη επεξεργασία από τον ίδιο τον Rawls. Απηχούν δηλαδή, σε ορισµένες τουλάχιστον περιπτώσεις, παλαιότερες απόψεις του. 2 Η θεωρία της δικαιοσύνης του Rawls (justice as fairness) ουσιαστικά πρωτο-διατυπώθηκε το Η τελευταία εκδοχή της διατυπώνεται το 2001 στο JF.

3 3 µέσα από την εµβάθυνση της ίδιας της ορθολογικότητας» (Βιρβιδάκης 2003: 50). Το ερώτηµα που τίθεται εξαρχής είναι εύλογο: Τι µπορεί να προσφέρει άλλη µια θεωρία δικαιοσύνης, άλλη µια ουτοπία; Γιατί η θεωρία του Rawls θεωρείται τόσο σηµαντική και έχει (σε τόσο µεγάλο βαθµό) καθορίσει τη σχετική συζήτηση στην πολιτική θεωρία; Όπως θα διαπιστώσουµε, τις περισσότερες από τις πολυσυζητηµένες ιδέες που ο Rawls παρουσιάζει στο έργο του A Theory of Justice (το διανοητικό πείραµα, το πέπλο της άγνοιας, το κριτήριο maximin, η λεξικογραφική αρχή) τις δανείστηκε από προγενέστερους ή σύγχρονούς του θεωρητικούς. Αλλά και το µοντέλο της ιδανικής κοινωνίας που παρουσιάζει είναι καθαρά ουτοπικό. Γιατί, λοιπόν, το βιβλίο αυτό θεωρείται τόσο σηµαντικό; Πιστεύω ότι αυτό οφείλεται εν µέρει στο φιλόδοξο χαρακτήρα του έργου του, αλλά και στα εργαλεία που ο Rawls χρησιµοποίησε. Στο µνηµειώδες έργο του ο Rawls επιχείρησε να προσφέρει µια εναλλακτική θεωρία δικαιοσύνης που να κατοχυρώνει την κοινωνική δικαιοσύνη και ταυτόχρονα να επιδιώκει την οικονοµική αποτελεσµατικότητα, δίχως όµως να νοθεύει τις βασικές ελευθερίες. 3 εν αρκείται όµως στην ηθική και στην πολιτική φιλοσοφία αλλά χρησιµοποιεί τις έννοιες και τα εργαλεία της οικονοµικής επιστήµης για να συζητήσει σοβαρά την ωφελιµιστική και την οικονοµική προσέγγιση στους θεσµούς. Το γεγονός ότι κανείς δεν έχει πετύχει µέχρι σήµερα να συγκεράσει δύο τουλάχιστον από τις παραπάνω αρχές αποδεικνύει το φιλόδοξο (και ίσως µάταιο) του εγχειρήµατος. Ωστόσο, ο Rawls κατάφερε να οικοδοµήσει την πλέον ενδιαφέρουσα θεωρητική κατασκευή της σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας και µας υποχρέωσε να τη λάβουµε σοβαρά υπ όψιν σε κάθε σχετική συζήτηση. Το διανοητικό πείραµα Όλες οι θεωρίες κοινωνικού συµβολαίου στηρίζονται στην υποτιθέµενη συναίνεση των κοινωνών (hypothetical consent). Το κράτος αντλεί τη νοµιµοποίησή του από τη συναίνεση αυτή διότι, σύµφωνα µε τις συµβολαιοκρατικές θεωρίες, οι 3 Ας µην ξεχνάµε πως ο Rawls είναι πάνω απ όλα ένας φιλελεύθερος στοχαστής (Χατζής 2002: 98, υπ. 10). Ο φιλελευθερισµός του είναι καθοριστικός για τις επιλογές του πίσω από το πέπλο της άγνοιας. Σε τέτοιο µάλιστα βαθµό που, όπως θα δούµε, ουσιαστικά του απαγορεύει να ε- φαρµόσει µε συνέπεια το κριτήριο maximin.

4 4 όροι της συµβίωσης και της συνεργασίας, οι θεσµοί δηλαδή µιας κοινωνίας µπορούν να δικαιολογηθούν ηθικά και πολιτικά µόνο εφόσον είναι θεµελιωµένοι στη συναίνεση των κοινωνών. Γίνεται δε λόγος για υποτιθέµενη συναίνεση, διότι, ως γνωστόν, το κοινωνικό συµβόλαιο ιστορικά αποτελεί µύθο. 4 Όµως, πώς µπορεί να διαπιστωθεί η συναίνεση αυτή --ή µάλλον πώς µπορεί να εντοπισθεί το περιεχόµενο της συναίνεσης ούτως ώστε να ελεγχθούν οι κοινωνικοί θεσµοί, η δηµόσια πολιτική, αλλά και η ίδια η δοµή της κοινωνίας; Εφόσον είναι βέβαιο πως δεν υπάρχει µια εκ των προτέρων συµφωνία, δεν υ- πάρχει στην πραγµατικότητα κοινωνική σύµβαση, θα αρκεστούµε στη «σιωπηρή συναίνεση» του John Locke; Σίγουρα αυτή δεν είναι αρκετή για να υποστηρίξει µια σύγχρονη φιλελεύθερη εξισωτική θεωρία. 5 Ο Rawls ανήκει στη σύγχρονη παράδοση της συµβολαιοκρατίας 6 που δίνει έµφαση στον ορθό λόγο. Το ερώτηµα που θέτει και ο ίδιος είναι το εξής: ποια θα ήταν η µορφή της κοινωνίας η οποία θα θεµελιωνόταν στη συµφωνία (ή έστω στη συναίνεση) των έλλογων ανθρώπων; Συγκεκριµένα, ποιοι θα ήταν οι θεσµοί µιας κοινωνίας που θα βασίζονταν σε εκ των προτέρων συµφωνία ορθολογικών ατόµων; Όσο όµως ορθολογικοί (ή απλά λογικοί) 7 κι αν είναι οι επίδοξοι συνταγµατικοί νοµοθέτες, οι όποιες επιλογές τους θα είναι αναγκαστικά υποκει- µενικές, χρωµατισµένες από την ιδεολογία τους, την εµπειρία τους και τα συµφέροντά τους. Ακόµα και αν οι θεσµοί της επιλεγούν µε γνώµονα την αρχή της πλειοψηφίας και πάλι η µειοψηφία θα πρέπει να υπακούσει σε αρχές στις ο- ποίες ποτέ δεν συναίνεσε. Επιπλέον, δεν επιλύεται το πρόβληµα της µη νοµι- µοποίησης της συγκεκριµένης συµφωνίας από τις επόµενες γενιές. 4 Ακόµη κι αν δεν επρόκειτο για µύθο και πάλι η νοµιµοποίηση των θεσµών θα ήταν προβλη- µατική για τις γενιές που ακολουθούν αυτή που µετείχε στην αρχική συµφωνία. 5 Ο όρος «φιλελευθερισµός» είναι προβληµατικός. Ο Rawls ανήκει στην παράδοση του µοντέρνου εξισωτικού φιλελευθερισµού (egalitarian liberalism). Ο όρος liberal χρησιµοποιείται στις Η.Π.Α. για να δηλώσει τους φιλελεύθερους που αποδέχονται την κρατική παρέµβαση, το κράτος πρόνοιας και τη µερική αναδιανοµή του εισοδήµατος, αποδεχόµενοι όµως πλήρως την ε- λεύθερη αγορά και τον καπιταλισµό. Αντίθετα, οι λεγόµενοι libertarians (οι ακραίοι, δογµατικοί φιλελεύθεροι) δεν αποδέχονται την κρατική παρέµβαση ούτε στην οικονοµία αλλά ούτε και στην κοινωνία. Για τη διασαφήνιση των όρων, βλ. Χατζής (2002, 2004) και Μακρής (2002: 62-87). 6 Μετά τη δηµοσίευση του έργου του Rawls εµφανίστηκαν τρεις τουλάχιστον σηµαντικές συµβολαιοκρατικές θεωρίες: του Robert Nozick (1974), του James Buchanan (1975) και του David Gauthier (1986). 7 Με την έννοια της αντίθεσης rational και reasonable.

5 5 Για να ξεπεράσει αυτό το πρόβληµα, ο Rawls χρησιµοποιεί το περίφηµο «πείραµα της σκέψης» (thought experiment). Ας φανταστούµε, λέει, πως ο διάλογος για την οικοδόµηση της µελλοντικής κοινωνίας διεξάγεται στην «αρχική θέση» (original position) πίσω από ένα πέπλο άγνοιας (veil of ignorance), όπου τα άτοµα δεν γνωρίζουν τίποτε που θα µπορεί να τους επηρεάσει. Πιο συγκεκριµένα, δεν γνωρίζουν ποια θα είναι η προσωπικότητα, τα χαρακτηριστικά τους και η θέση τους στη µελλοντική κοινωνία. εν ξέρουν αν θα είναι άνδρες ή γυναίκες, ούτε σε ποια φυλετική οµάδα και εθνικότητα θα ανήκουν. εν ξέρουν σε ποια χώρα θα γεννηθούν, αν οι γονείς τους θα είναι πλούσιοι ή φτωχοί, αν θα ανήκουν σε εκτεταµένη, πυρηνική ή µονογονεϊκή οικογένεια. εν ξέρουν σε ποια θρησκευτική οµάδα θα ανήκουν ή ποιες πεποιθήσεις, αντιλήψεις και ιδεολογίες θα ασπασθούν. Κυρίως όµως δεν γνωρίζουν ποια θα είναι η φυσική τους εµφάνιση και ποιες θα είναι οι δεξιότητες ή οι αναπηρίες τους. Ο Rawls πιστεύει πως µόνο υπό αυτές τις συνθήκες, ουσιαστικά σε «κοινωνικό κενό», µπορούν τα άτοµα, έπειτα από ελεύθερο και ανοικτό διάλογο, να καταλήξουν σε µία συµφωνία ανεπηρέαστη από συµφέροντα και προκαταλήψεις. Μη γνωρίζοντας τίποτα για το µέλλον τους ή για τη θέση στην οποία θα βρεθούν είναι πλέον ελεύθερα να συζητήσουν µε µοναδικό κριτήριο την ορθολογικότητά τους. Οι άνθρωποι στην αρχική θέση είναι ίσοι (ή µάλλον πανοµοιότυποι), κανείς δεν ξεχωρίζει από τον άλλον, άρα εκ των πραγµάτων ο ένας θα µπορούσε κάλλιστα να εκπροσωπεί όλους τους άλλους. 8 Η δικαιοσύνη θα ταυτίζεται πλέον µε το αποτέλεσµα αυτής της διαβούλευσης, εφόσον οι προϋποθέσεις που θέτει ο Rawls δηµιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για την ανακάλυψη των δίκαιων θεσµών και την οργάνωση της δίκαιης κοινωνίας. Οι συνθήκες α- πόλυτης ισότητας και απόλυτης αµεροληψίας εξασφαλίζουν τη δικαιοσύνη του αποτελέσµατος (justice as fairness). 9 Η επιλογή των αρχών της δικαιοσύνης γίνεται πίσω από ένα πέπλο άγνοιας. Έτσι εξασφαλίζεται ότι κανένας δεν θα πλεονεκτεί ή µειονεκτεί κατά την επιλογή των 8 [T]he plurality of decision-makers is superfluous: there is no reason to believe that any of the decision makers ignorant of their nature and circumstances would decide differently from the others, since they are but clones of one another (Bix 2003: 136). Ο Posner (1983: 59) ονοµάζει τα άτοµα πίσω από το πέπλο «σκιές» (shades). 9 Ο όρος fairness µεταφράζεται στα ελληνικά ως «ακριβοδικία» (Θ ). εν µε ικανοποιεί η συγκεκριµένη λέξη, διότι δεν αποδίδει µε ακρίβεια τον αγγλικό όρο. Όµως δεν έχω να προτείνω µια εναλλακτική µετάφραση του όρου. Βλ. TJ2 11.

6 6 αρχών λόγω των συνεπειών της φυσικής τυχαιότητας ή της συγκυρίας των κοινωνικών περιστάσεων. Εφόσον όλοι βρίσκονται σε παρόµοια θέση και κανένας δεν µπορεί να σχεδιάσει αρχές προκειµένου να ευνοήσει την ιδιαίτερη κατάστασή του, οι αρχές της δικαιοσύνης θα είναι το αποτέλεσµα µιας ακριβοδίκαιης συµφωνίας ή διαπραγµάτευσης. (Θ 38). 10 Αυτό είναι το περίφηµο διανοητικό πείραµα του Rawls 11 το οποίο παρουσιάζει, πέραν του εµφανούς ενδιαφέροντός του, κι ένα ακόµη σηµαντικό πλεονέκτηµα. Μπορούµε να το δεχτούµε καταρχήν ως ένα χρήσιµο εφεύρηµα (TJ1 15) 12 ανεξάρτητα από την αποδοχή της απάντησης του Rawls στο αµέσως επόµενο ερώτηµα: Τι άραγε θα αποφάσιζαν οι άνθρωποι που θα βρίσκονταν πίσω από το πέπλο της άγνοιας; Μπορούµε δηλαδή κάλλιστα να δεχτούµε το διανοητικό πείραµα ως µεθοδολογία εύρεσης των δίκαιων θεσµών, αλλά να µην δεχτούµε τη συγκεκριµένη πρόταση του Rawls για τη συµφωνία πίσω από το πέπλο. Πριν όµως παρουσιάσουµε την εκδοχή του Rawls, θα πρέπει να επισηµάνουµε πως η θεωρία του Rawls δεν είναι µια «µεταφυσική» αλλά µια «πολιτική» θεωρία. Ο Rawls δεν φιλοδοξεί να παρουσιάσει µια θεωρία µε αξιώσεις οικου- µενικής αλήθειας που να στοχεύει να ανεύρει την ουσιαστική φύση και ταυτότητα των ατόµων (όπως ο ίδιος διευκρινίζει σε ένα σηµαντικό µεταγενέστερο άρθρο του). 13 Η φιλοδοξία του είναι να προτείνει ένα σύνολο θεσµών που να επιτρέπουν στους ανθρώπους µε διαφορετικές αντιλήψεις να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται για το αµοιβαίο όφελος (Bix 2003: 110). Αυτό το modus 10 Βλ. TJ1 12, TJ Το οποίο όµως χρησιµοποίησε για πρώτη φορά ο (µετέπειτα νοµπελίστας οικονοµικών) John C. Harsanyi (1953). 12 Η κριτική που έχει δεχτεί το διανοητικό πείραµα του Rawls δεν µας εµποδίζει να αντιληφθούµε τη χρησιµότητά του, ιδίως για τις θεωρίες κοινωνικού συµβολαίου. Όµως δεν µπορούµε να µην επισηµάνουµε πως η βασική αδυναµία του έγκειται στην ίδια την ουσία του. Γιατί να θεωρείται δίκαιο αυτό που προκύπτει από δίκαιες συνθήκες και όχι αυτό που καταλήγει σε δίκαια αποτελέσµατα; Ένα άλλο πρόβληµα, όπως θα δούµε, είναι η υποκειµενική στάθµιση των τριών αγαθών (ελευθερία, κοινωνική δικαιοσύνη, οικονοµική αποτελεσµατικότητα) πίσω από το πέπλο. 13 Βλ. Justice as Fairness: Political not Metaphysical (CP [1985]). Ο ίδιος οµολογεί εµµέσως πως ίσως είχε πιο φιλόδοξες προθέσεις κατά τη συγγραφή του A Theory of Justice ( how I now understand the conception of justice η έµφαση δική µου id. 388).

7 7 vivendi 14 είναι βέβαια πολιτικό, όχι µεταφυσικό. Έτσι, και οι αρχές της δικαιοσύνης που κατασκευάζει έχουν σαν σκοπό να εκφράσουν την «επάλληλη συναίνεση» (overlapping consensus), δηλαδή «ένα κοινό απόθεµα θεµελιωδών πολιτικών αξιών» (Παπαγεωργίου 1994: 149), τελικά ένα φιλελεύθερο πλαίσιο που να αφήνει τα άτοµα ελεύθερα να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους και να δια- µορφώσουν τα ίδια τις συνθήκες της ζωής τους µε βάση τις δικές τους επιλογές. Η θεωρία του δηλαδή έχει να κάνει περισσότερο µε τη δικαιοσύνη της διαδικασίας (του πλαισίου) και λιγότερο µε τη δικαιοσύνη των αποτελεσµάτων. 15 Πίσω από το πέπλο Τα άτοµα πίσω από το πέπλο της άγνοιας έχουν αποδυθεί κάθε ανθρώπινου χαρακτηριστικού τους, µε την εξαίρεση του ορθού λόγου. Αν υπάρχει µια λέξη που να χαρακτηρίζει καλύτερα την κατάστασή τους είναι εκείνη της αβεβαιότητας. Ωστόσο ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα τους προκαλεί ένα συναίσθηµα που ο Rawls όχι µόνο το αναγνωρίζει, αλλά και θεµελιώνει τη θεωρία του πάνω σ αυτό. Τα άτοµα πίσω από το πέπλο της άγνοιας φοβούνται! εν γνωρίζουν τι υ- πάρχει πίσω από το πέπλο, δεν γνωρίζουν πού θα καταλήξουν όταν γεννηθούν και µε ποια πλεονεκτήµατα και µειονεκτήµατα. Αποτελούν έρµαια της λοταρίας της φύσης (natural lottery). Εφόσον λοιπόν φοβούνται τον «κίνδυνο» (riskaverse) θα προσπαθήσουν να τον ελαχιστοποιήσουν. Πώς µπορούν να το επιτύχουν; Καταρχήν, σύµφωνα µε τον Rawls, η προοπτική µιας κοινωνίας θεµελιω- µένης σε ωφελιµιστικές αρχές κάθε άλλο παρά θα καθησύχαζε όσους βρίσκονται πίσω από το πέπλο. Ακόµα και σε µια κοινωνία που κυριαρχεί ο ωφελιµισµός των κανόνων (όπου οι θεσµοί εξασφαλίζουν µακροπρόθεσµα την ευηµερία για το µεγαλύτερο δυνατό αριθµό ανθρώπων), η πιθανότητα να βρεθεί κανείς στη θλιβερή µειοψηφία που συνυπολογίζεται ως κόστος στον ωφελιµιστικό λογισµό είναι µεγάλη. εδοµένου ότι τα άτοµα πίσω από το πέπλο της άγνοιας του Rawls αποφασίζουν ορθολογικά (και ακόµη και αν δεν δρουν εγωιστικά σίγου- 14 Ο Κ. Παπαγεωργίου (1994: 144) το ονοµάζει εύστοχα «αµοιβαία κοσµοθεωρητική ανοχή» (βλ. γενικότερα id ). 15 Βλ. παρακάτω και την κριτική του Robert Nozick που εντοπίζει µια αδυναµία της δεύτερης αρχής του Rawls σ αυτό ακριβώς το σηµείο.

8 8 ρα πάντως δεν ενεργούν αλτρουιστικά), 16 «φαίνεται αρκετά απίθανο ότι πρόσωπα που αντιλαµβάνονται εαυτόν ως ίσο και δικαιούνται να διεκδικήσουν την ικανοποίηση των αξιώσεών τους το ένα από το άλλο, θα συµφωνούσαν σε µια αρχή η οποία ενδέχεται να επιβάλλει πιο περιορισµένες βιοτικές προοπτικές για µερικούς, στο όνοµα απλώς της απολαβής ποσοτικά µεγαλύτερων πλεονεκτηµάτων από κάποιους άλλους» (Θ 39). 17 Εποµένως, σύµφωνα µε τον Rawls, τα άτοµα πίσω από το πέπλο της άγνοιας ποτέ δεν θα επέλεγαν µια εκδοχή του ωφελιµισµού για τη δόµηση της κοινωνίας και την κατασκευή των βασικών θεσµών της. Χρησιµοποιώντας όµως ουσιαστικά την ορολογία του ωφελιµισµού και ι- διαίτερα το νόµο της φθίνουσας οριακής χρησιµότητας των οικονοµικών, 18 ο Rawls υποστηρίζει πως για τα άτοµα είναι πολύ σηµαντικότερο να αποφύγουν το χειρότερο από το να επιτύχουν το καλύτερο. Ας υποθέσουµε ότι ένα άτοµο µπορεί να βρεθεί σε µία από τις παρακάτω θέσεις. Ας υποθέσουµε επίσης πως η µονάδα µέτρησης αντιστοιχεί σε χρηµατικές µονάδες: θέση Α θέση Β θέση Γ Η θέση Β απέχει από την Α κατά 300 µονάδες και από τη θέση Γ κατά 500 µονάδες. Αν υποθέσουµε πως κάποιος βρίσκεται στη θέση Β και του τίθεται το ε- ρώτηµα αν θα προτιµούσε να παραµείνει στη θέση αυτή ή να παίξει σε ένα παιχνίδι που θα του προσφέρει εάν κερδίσει τη θέση Γ, αλλά εάν χάσει θα τον οδη- 16 Σύµφωνα πάντα µε τον Rawls. Βλ. ιδίως TJ1 ( ) ( persons in the original position are assumed to take no interest in one another s interests ) 17 Και παρακάτω: «εδοµένης της απουσίας δυνατών και διαρκών ενορµήσεων αγαθοβουλίας, ένας έλλογος άνθρωπος δεν θα αποδεχόταν µια βασική διάρθρωση απλώς και µόνο επειδή αυτή θα µεγιστοποιούσε το αλγεβρικό άθροισµα των πλεονεκτηµάτων, ανεξάρτητα από τις µόνιµες επιπτώσεις της στα δικά του βασικά δικαιώµατα και συµφέροντα» (Θ 40). 18 Όσο µεγαλύτερη ποσότητα ενός αγαθού καταναλώνεται, αυξάνεται µεν η συνολική ωφέλεια από την κατανάλωση του αγαθού αλλά αφού ικανοποιηθούν οι άµεσες ανάγκες, η επιπλέον ω- φέλεια που προσφέρει µια επιπλέον µονάδα του αγαθού µειώνεται -- µειώνεται δηλαδή η οριακή ωφέλεια (law of diminishing marginal utility).

9 9 γήσει στη θέση Α. Η πιθανότητα να καταλήξει σε κάθε θέση είναι 50%. Το αναµενόµενο όφελος του παιχνιδιού (expected benefit) είναι µεγαλύτερο από το βέβαιο όφελος της παραµονής στην ίδια θέση: (Α * 50%) + (Γ * 50%) = (100 * 50%) + (900 * 50%) = = 500 Ένα άτοµο το οποίο είναι αδιάφορο απέναντι στον κίνδυνο (risk-neutral) θα επιλέξει το παιχνίδι εφόσον το αναµενόµενο όφελος (500) υπερέχει κατά πολύ του βέβαιου οφέλους (400). Ωστόσο, ένα άτοµο που αποφεύγει τον κίνδυνο (riskaverse) θα προτιµήσει την ασφάλεια της θέσης Β. Έτσι, αν και η απόσταση Β-Γ είναι πολύ µεγαλύτερη της Α-Β, η διαφορά σε ωφελιµότητα είναι αντίστροφη. ηλαδή η πτώση από τη θέση Β στη θέση Α έχει πολύ µεγαλύτερο κόστος από την άνοδο από τη θέση Β στη θέση Γ. Προφανώς, δηλαδή, τα άτοµα προσδίδουν στο φόβο του κινδύνου µια τιµή µεγαλύτερη από 100. Έτσι, o Rawls υποστηρίζει ότι τα άτοµα θα απορρίψουν τον ωφελιµισµό και καθώς αποφασίζουν σε συνθήκες άκρας αβεβαιότητας, η συλλογική τους επιλογή θα τείνει προς τη µεγιστοποίηση της ωφέλειας για τους λιγότερο ευνοη- µένους στη µελλοντική κοινωνία. Θεωρεί λοιπόν ότι τα περισσότερα άτοµα, φοβούµενα για τη δική τους µελλοντική θέση, θα επιλέξουν να εξασφαλίσουν ένα όσο γίνεται υψηλότερο βαθµό ελάχιστης εγγυηµένης ευηµερίας (κριτήριο maximin) 19 για αυτούς που θα είναι περισσότερο άτυχοι (TJ1: ). Αυτό µπορεί να επιτευχθεί (σύµφωνα πάντα µε τον Rawls) αν γίνουν σεβαστές οι εξής δύο αρχές (όπως τις διατυπώνει ο ίδιος): Πρώτη αρχή 20 Κάθε πρόσωπο πρέπει να έχει ίσο δικαίωµα στο πιο εκτενές συνολικό σύστηµα ίσων βασικών ελευθεριών που είναι συµβατό µε ένα παρόµοιο σύστηµα ελευθερίας για όλους. (Θ 355) εύτερη αρχή (αρχή της διαφοράς) ηλ. µεγιστοποίηση του ελαχίστου. 20 First Principle. Each person is to have an equal right to the most extensive total system of equal basic liberties compatible with a similar system of liberty for all. [TJ1 302; TJ2 266].

10 10 Κοινωνικές και οικονοµικές ανισότητες πρέπει να διαρρυθµίζονται µε τέτοιο τρόπο, ώστε και οι δύο: (α) να αποβαίνουν προς το µεγαλύτερο όφελος των λιγότερο ευνοηµένων σύµφωνα µε τη δίκαιη αρχή της αποταµίευσης, 22 και (β) να συνδέονται µε αξιώµατα και θέσεις ανοικτές σε όλους, υπό συνθήκες ακριβοδίκαιης ισότητας ευκαιριών. (Θ 355) Οι αρχές αυτές συνοδεύονται από δύο κανόνες προτεραιότητας (σύµφωνα και πάλι µε τη δική του διατύπωση): Πρώτος κανόνας προτεραιότητας (Η προτεραιότητα της ελευθερίας) 23 Οι αρχές της δικαιοσύνης πρέπει να ιεραρχούνται κατά λεξικογραφική διάταξη και, εποµένως, οι βασικές ελευθερίες µπορούν να περιορίζονται µόνο χάριν της ελευθερίας. Υπάρχουν δύο περιπτώσεις: (α) µια λιγότερο εκτεταµένη ελευθερία πρέπει να ενισχύει το συνολικό σύστηµα ελευθεριών που µοιράζονται όλοι (β) µια λιγότερο ίση ελευθερία πρέπει να γίνεται αποδεκτή απ αυτούς µε τη µικρότερη ελευθερία. (Θ 355) εύτερος κανόνας προτεραιότητας (Η προτεραιότητα της δικαιοσύνης έναντι της αποδοτικότητας και της ευηµερίας) Second Principle. Social and economic inequalities are to be arranged so that they are both: (a) to the greatest benefit of the least advantaged, consistent with the just savings principle and (b) attached to offices and positions open to all under conditions of fair equality of opportunity. [TJ1 302; TJ2 266]. 22 «Κάθε γενεά πρέπει όχι µόνο να προφυλάσσει τα αποκτήµατα της πνευµατικής καλλιέργειας και του πολιτισµού και να διατηρεί άθικτους τους δίκαιους θεσµούς, που έχουν καθιερωθεί, αλλά πρέπει επίσης, κάθε χρονική περίοδο, να βάζει στην άκρη το κατάλληλο ποσό πραγµατικής κεφαλαιικής συσσώρευσης» (TJ1 285, TJ2 252, Θ 338). 23 First Priority Rule (The Priority of Liberty). The principles of justice are to be ranked in lexical order and therefore the basic liberties [TJ1 = liberty] can be restricted only for the sake of liberty. There are two cases: (a) a less extensive liberty must strengthen the total system of liberty shared by all; (b) a less than equal liberty must be acceptable to those with the lesser liberty. [TJ1 302; TJ2 266] 24 Second Priority Rule (The Priority of Justice over Efficiency and Welfare). The second principle of justice is lexically prior to the principle of efficiency and to that of maximizing the sum of advantages; and fair opportunity is prior to the difference principle. There are two cases: (a) an inequality of opportunity must enhance the opportunities of those with the

11 11 Η δεύτερη αρχή της δικαιοσύνης προηγείται λεξικογραφικά της αρχής της αποδοτικότητας και της µεγιστοποίησης του συνόλου των πλεονεκτηµάτων και η αρχή των ακριβοδίκαιων ευκαιριών προηγείται της αρχής διαφοράς. Υπάρχουν δύο περιπτώσεις: (α) µια ανισότητα ευκαιριών πρέπει να επαυξάνει τις ευκαιρίες εκείνων µε τις λιγότερες ευκαιρίες (β) ένας υπέρµετρος βαθµός αποταµίευσης πρέπει να µετριάζει εν συνόλω το βάρος εκείνων που υφίστανται αυτή την στέρηση. (Θ 356) Ο ίδιος ο Rawls τροποποίησε αργότερα και τις δύο αρχές, ιδιαίτερα την πρώτη: Κάθε πρόσωπο έχει ίση αξίωση σε ένα πλήρως επαρκές σχήµα ίσων βασικών δικαιωµάτων και ελευθεριών, σχήµα το οποίο πρέπει να είναι συµβατό µε το ίδιο σχήµα για όλους και στα πλαίσια αυτού του σχήµατος πρέπει να εξασφαλισθεί η δίκαιη αξία των ίσων πολιτικών ελευθεριών και µόνον αυτών. 25 Στις βασικές ελευθερίες ο Rawls περιλαµβάνει την πολιτική ελευθερία (το δικαίωµα ψήφου και κατοχής δηµοσίων αξιωµάτων), την ελευθερία του λόγου και του συνέρχεσθαι, την ελευθερία της συνείδησης και την ελευθερία της σκέψης, την προσωπική ελευθερία (η οποία περιλαµβάνει την ελευθερία από ψυχολογικό καταναγκασµό και από προσβολή της σωµατικής ακεραιότητας), το δικαίω- µα της ιδιοκτησίας, 26 την ελευθερία από αυθαίρετη σύλληψη και κατάσχεση, όπως ορίζεται από την έννοια του κράτους δικαίου. 27 ιαπιστώνουµε λοιπόν ότι η πρώτη αρχή είναι σηµαντικότερη της δεύτεlesser opportunity; (b) an excessive rate of saving must on balance mitigate the burden of those bearing this hardship. [TJ ; TJ ] 25 Each person has an equal claim to a fully adequate scheme of equal basic rights and liberties, which scheme is compatible with the same scheme for all; and in this scheme the equal political liberties, and only those liberties, are to be guaranteed their fair value (PL 5). Βλ. επίσης Rawls (PL 291, [1982]). Η προσαρµογή της πρώτης αρχής οφείλεται στην κριτική που του άσκησε ο H.L.A. Hart (1973). 26 Στο µεταγενέστερο άρθρο του µε τίτλο A Kantian Conception of Equality, τονίζει πως στο δικαίωµα της ιδιοκτησίας δεν συµπεριλαµβάνεται η ιδιοκτησία των µέσων παραγωγής και η ε- λευθερία των συµβάσεων (CP 260 [1975]) ( as understood by the doctrine of laissez-faire, are not basic ). Βλ. επίσης TJ Βλ. TJ2 53 (µε διαφορές από το TJ1 61 κυρίως την προσθήκη του ακριβέστερου προσδιορισµού της προσωπικής ελευθερίας).

12 12 ρης. 28 Αυτό σηµαίνει πως η ελευθερία µπορεί να περιοριστεί µόνο προς χάριν της ίδιας της ελευθερίας. Αν δηλαδή περιοριστεί η ελευθερία ενός ατόµου, αυτό πρέπει να γίνει µόνο µε σκοπό την αύξηση της συνολικής ελευθερίας και όχι για χάρη της ισότητας ή της µεγαλύτερης οικονοµικής αποτελεσµατικότητας. [Π]αραβιάσεις των βασικών ίσων ελευθεριών που προστατεύονται από την πρώτη αρχή, δεν µπορούν να δικαιολογηθούν ούτε να αντισταθµιστούν από µεγαλύτερα κοινωνικά και οικονοµικά οφέλη. Αυτές οι ελευθερίες διαθέτουν ένα πεδίο εφαρ- µογής εντός του οποίου υπόκεινται σε περιορισµούς ή συµβιβασµούς µόνον όταν έρχονται σε αντίθεση µε άλλες βασικές ελευθερίες. (Θ 93) 29 Η δικαιοσύνη επίσης θεωρείται σηµαντικότερη της οικονοµικής αποτελεσµατικότητας και της κοινωνικής ευηµερίας. Έτσι, η ανισότητα των ευκαιριών γίνεται αποδεκτή µόνο εφόσον αποβαίνει τελικώς προς όφελος αυτών που θα έχουν τις λιγότερες ευκαιρίες («Αν ορισµένες ανισότητες πλούτου και διαφορές ως προς την εξουσία έφερναν τον καθένα σε καλύτερη κατάσταση από αυτή στην οποία βρίσκεται στην υποθετική θέση εκκίνησης, τότε οι εν λόγω ανισότητες συνάδουν µε τη γενική αντίληψη»). 30 Ο Rawls δέχεται την ανισότητα µόνο εφόσον εξυπηρετεί την οικονοµική αποτελεσµατικότητα: Η κοινωνία πρέπει να λαµβάνει υπ όψιν της την οικονοµική αποδοτικότητα, καθώς και τις οργανωτικές και τεχνολογικές απαιτήσεις. Αν υπάρχουν ανισότητες ως προς το εισόδηµα και τον πλούτο, καθώς και διαφορές ως προς την εξουσία και τους βαθµούς ευθύνης, οι οποίες βελτιώνουν τη θέση του καθενός σε σχέση µε την κατάσταση ισότητας, τότε γιατί να µην τις επιτρέψουµε; (Θ 189) Προηγείται λεξικογραφικά. Η λεξικογραφική διάταξη (lexicographical order) «αξιώνει, προκειµένου να µπορέσουµε να προχωρήσουµε στη δεύτερη κατά τάξη αρχή, να ικανοποιήσουµε πρώτα την πρώτη, τη δεύτερη πριν εξετάσουµε την τρίτη κ.ο.κ. Μια αρχή δεν εισέρχεται στο παιχνίδι παρά µόνο αφότου οι προηγούµενές της είτε έχουν πλήρως ικανοποιηθεί είτε δεν διαθέτουν πεδίο εφαρµογής. Μια σειραϊκή (serial) διάταξη καταφέρνει, εποµένως, να αποφύγει εντελώς το πρόβληµα της στάθµισης µεταξύ αρχών όσες αρχές καταλαµβάνουν πρότερη θέση, στο πλαίσιο της διάταξης αυτής, διαθέτουν ένα, τρόπον τινά, απόλυτο βάρος έναντι των εποµένων, και ισχύουν χωρίς εξαιρέσεις.» (Θ 72-73). 29 Βλ. TJ2 54, TJ1 61 (µε σηµαντικές διαφορές). 30 Βλ. TJ1 62, TJ2 55 (Θ 94). 31 Βλ. Βλ. TJ2 131 (αλλά και TJ1 151 µε µεγάλες και σηµαντικές διαφορές).

13 13 Για τον Rawls, όλα τα σηµαντικά κοινωνικά αγαθά (ελευθερία, ευκαιρίες, εισόδηµα, πλούτος, αυτοσεβασµός κλπ.) πρέπει να διανεµηθούν ισοµερώς, εκτός αν µια άνιση διανοµή τους ωφελεί τελικά αυτόν που αδικείται από τη διανοµή. 32 Το πρόσωπο πίσω από το πέπλο Όπως ήταν αναµενόµενο, στον John Rawls έχουν ασκηθεί κριτικές από πολλές πλευρές. Ξεχωρίζουν εκείνες των Robert Nozick και Michael Sandel. Η σηµαντικότερη κριτική που άσκησε ο Nozick στον Rawls 33 αναφέρεται στην αρχή της διαφοράς. Εφόσον επιτρέπεται η ανισότητα στο βαθµό που ωφελεί τους λιγότερο ευνοηµένους είναι βέβαιο πως σύντοµα η αρχική ισοµερής διανοµή των αγαθών θα καταρρεύσει όταν τα άτοµα θα εµπλακούν σε συµβατικές σχέσεις οι οποίες θα έχουν και διανεµητικά αποτελέσµατα. Για παράδειγ- µα, όταν χιλιάδες άτοµα θα πάνε στο γήπεδο για να θαυµάσουν έναν µεγάλο παίκτη µπάσκετ, µε το εισιτήριό τους θα τον µετατρέψουν σε εκατοµµυριούχο µέσα σε µια βραδιά. Το κράτος που θα ήθελε να αποτρέψει αυτήν την εντυπωσιακή (αλλά εθελοντική) αναδιανοµή του εισοδήµατος, θα πρέπει να ενεργήσει αυταρχικά: ή θα πρέπει να εµποδίσει τις συναλλαγές µεταξύ των ατόµων ή να φορολογήσει το εισόδηµα µε µεγάλους συντελεστές και να το αναδιανείµει. Σε κάθε περίπτωση, η αρχή της διαφοράς αυτοακυρώνεται (Nozick 1974: ). 34 Αντίθετα, ο κοινοτιστής Michael Sandel (1998) επικεντρώνει την κριτική του στην αποµόνωση του ατόµου πίσω από το πέπλο. Μπορεί να θεωρηθεί πρόσωπο ένα άτοµο απογυµνωµένο από κάθε σύνδεσµο µε την οικογένειά του και την κοινότητά του; Η ίδια η έννοια του ατόµου δεν αποτελεί µια κοινωνική κατασκευή; Πώς µπορεί να σκεφτεί ορθολογικά χωρίς ίχνος κοινωνικής εµπειρίας; 32 Βλ. TJ Το απόσπασµα µε τίτλο General Conception έχει αφαιρεθεί από τη δεύτερη έκδοση (TJ2 267). 33 Πολλοί πιστεύουν ότι το έργο του Nozick αποτελεί απάντηση στη Θεωρία της ικαιοσύνης. Όµως, αντίθετα, ο Nozick έγραψε το βιβλίο επιχειρώντας να αντικρούσει τον libertarian Murray Rothbard. Για την πολιτική φιλοσοφία του Murray Rothbard, βλ. ιδίως Rothbard (1973). 34 [N]o end-state principle or distributional patterned principle of justice can be continuously realized without continuous interference with people s lives (Nozick 1974: 163).

14 14 εν θα εξετάσω εδώ τις άλλες κριτικές που έχουν ασκηθεί, ούτε θα εµβαθύνω στις πολυσυζητηµένες κριτικές των Nozick και Sandel. εν έχω επίσης την πρόθεση να συζητήσω διεξοδικά τη σχέση του Rawls µε τον ωφελιµισµό. 35 Στο υπόλοιπο του άρθρου θα επικεντρώσω την προσοχή µου στο κριτήριο maximin, προσπαθώντας να δείξω ότι είναι τελικά ένα κριτήριο ωφελιµιστικό που όµως η επιλογή του δεν είναι τόσο εύλογη όσο ο Rawls διατείνεται. Ούτε όµως είναι πειστική η θεµελίωση των αρχών της δίκαιης κοινωνίας στο συγκεκριµένο κριτήριο. Καταρχήν, το κριτήριο maximin είναι ένα κριτήριο µεγιστοποίησης. Έχει σαν στόχο τη µεγιστοποίηση της ελάχιστης ευηµερίας και όχι την επίτευξη κάποιου άλλου σκοπού. Έτσι, οι βασικές ελευθερίες και η ισότητα αντιµετωπίζονται ινστρουµενταλιστικά. Τα πρόσωπα πίσω από το πέπλο της άγνοιας ενδιαφέρονται να εξασφαλίσουν την ευηµερία τους και καταλήγουν στις αρχές που προτείνει ο Rawls, όχι γιατί αυτές υποστηρίζονται µεταφυσικά (όπως είδαµε, ο Rawls απορρίπτει µια τέτοια φιλόδοξη µεταφυσική θεωρία περί δικαιοσύνης) αλλά πραγµατιστικά: η θεωρία του είναι πολιτική. Η κανονιστική θεµελίωσή τους λοιπόν δεν βασίζεται σε µια καθαρόαιµη Καντιανή θεωρία, αλλά σ ένα κριτήριο που έχει να κάνει καθαρά µε την ευηµερία. Αν δηλαδή ένα από τα ά- τοµα πίσω από το πέπλο της άγνοιας µπορούσε να αποδείξει στα άλλα πως η ευηµερία τους εξυπηρετείται καλύτερα µε τη µείωση της ελευθερίας, αυτά θα το δέχονταν και δεν θα κατέληγαν στον πρώτο κανόνα προτεραιότητας. Αρκεί να αποδειχθεί πως το κόστος από τη µείωση της ελευθερίας είναι µικρότερο από το όφελος που θα προκύψει, πάντα σε µονάδες ευηµερίας. Άρα, η αρχή maximin αναγκαστικά θα πρέπει να οδηγήσει στη µείωση της ελευθερίας µέχρι το σηµείο εκείνο που το οριακό κόστος από τη µείωσή της ισούται µε το οριακό όφελος. Μόνο µε τον τρόπο αυτό το κριτήριο maximin ανταποκρίνεται στη µεγιστοποίηση της ελάχιστης ευηµερίας. 36 Το κριτήριο της διαφοράς ουσιαστικά αποτελεί εφαρµογή της έννοιας της αποτελεσµατικότητας κατά Pareto. Σύµφωνα µε τον Vilfredo Pareto (Manual d' 35 Πρόσφατα και µάλιστα στην ελληνική βιβλιογραφία, το θέµα εξάντλησε ο Γ. Μολύβας (2004). 36 Έτσι, ο νόµος περί ενός παιδιού στην Κίνα αποτελεί περιορισµό της αναπαραγωγικής ελευθερίας των έγγαµων ζευγαριών, που συγκεκριµένα στοχεύει στην αύξηση της κοινωνικής και οικονοµικής ευηµερίας (ή τουλάχιστον στη µείωση των δυσµενών συνεπειών του υπερπληθυσµού της χώρας). Ευχαριστώ την Άσπα Τσαούση για το παράδειγµα.

15 15 Economie Politique, 1909), µια κατανοµή βελτιώνει το status quo (την υπάρχουσα κατάσταση) αν βελτιώνει την κατάσταση ενός τουλάχιστον ανθρώπου, χωρίς να χειροτερεύει την κατάσταση κανενός άλλου. Μια τέτοια αλλαγή (που τουλάχιστον ένας επιθυµεί και στην οποία κανείς δεν αντιτίθεται) ονοµάζεται Pareto superior (ανώτερη κατά Pareto). Αν όλες οι πιθανές αλλαγές που είναι Pareto superior λάβουν χώρα και οδηγηθούµε σ' ένα σηµείο που καµία αλλαγή δεν είναι δυνατή χωρίς να ζηµιωθεί κάποιος, τότε έχουµε φθάσει στο σηµείο Pareto optimum (άριστο σηµείο κατά Pareto), που ονοµάζεται επίσης "αποτελεσµατικό σηµείο κατά Pareto" (Pareto efficient). Η ανάλυση του Pareto έχει δεχθεί δύο σηµαντικές κριτικές: (α) ουσιαστικά νοµιµοποιεί την υπάρχουσα (άνιση) κατανοµή των πόρων και θεωρεί αποτελεσµατικό και optimum ό,τι δεν τη διαταράσσει αλλά τη διαιωνίζει και (β) είναι ανεδαφική η προϋπόθεση της οµοφωνίας που ουσιαστικά απαιτεί το Pareto superior. Στην περίπτωση της αρχής της διαφοράς του Rawls, δεν τίθεται θέµα νοµιµοποίησης της άνισης κατανοµής εφόσον τα άτοµα ξεκινούν από την αρχική θέση (αν και σε µεταγενέστερα στάδια ισχύει η ένσταση του Nozick). Όµως η δεύτερη κριτική ισχύει ιδιαιτέρως στην περίπτωση της θεωρίας του Rawls. Είναι αδύνατον να υπάρξει κάποια σηµαντική αλλαγή που να οδηγεί σε αύξηση της ευηµερίας χωρίς κόστος για κάποιους. Η µοναδική περίπτωση που µπορεί να υπάρχει καθαρό όφελος είναι εκείνη που τα ίδια τα µέρη σε µια σχέση αναλαµβάνουν το κόστος και πορίζονται το όφελος. Πρόκειται για περιπτώσεις παιγνίων θετικού αθροίσµατος που βασίζονται σε συµβατικές σχέσεις. Όµως και αυτές οι σχέσεις µπορούν λόγω της ύπαρξης εξωτερικών επιδράσεων (externalities) να επιβάλλουν κόστος σε τρίτα πρόσωπα. Ωστόσο, όπως είδαµε παραπάνω, ο Rawls δεν συµπεριλαµβάνει την ελευθερία των συµβάσεων στις βασικές ελευθερίες --αν και είναι η µοναδική που µπορεί (καταρχήν) να οδηγήσει σε άριστα κατά Pareto σηµεία! Απάντηση και στα δύο αυτά προβλήµατα επιχειρεί να δώσει το κριτήριο Kaldor-Hicks: Μια πολιτική είναι αποτελεσµατική όταν αυτοί που κερδίζουν από αυτήν θα µπορούσαν να αποζηµιώσουν όσους ζηµιώνονται από αυτήν (χωρίς όµως αυτό να είναι απαραίτητο). Στο κριτήριο Kaldor-Hicks και στην παρεπόµενή του ανάλυση κόστους-οφέλους (cost-benefit analysis) στηρίζεται η οικονοµική και κοινωνική πολιτική όλων των κυβερνήσεων ανά την υφήλιο. Ό-

16 16 µως, το πραγµατιστικό αυτό κριτήριο ο Rawls το απορρίπτει εµµέσως µέσω της δεύτερης αρχής προτεραιότητας. εν πιστεύω λοιπόν πως µπορεί να υπάρξει αµφιβολία ως προς τις ωφελι- µιστικές καταβολές του κριτηρίου maximin, 37 αλλά και ως προς τον προβληµατικό του χαρακτήρα. Το µεγαλύτερο πρόβληµα του κριτηρίου maximin είναι πως δεν είναι πειστική η αποδοχή του από τα πρόσωπα πίσω από το πέπλο για δύο λόγους: (α) Ο Rawls θεωρεί δεδοµένο ότι τα άτοµα αποστρέφονται τον κίνδυνο (risk-averse). Όµως αυτό δεν αποτελεί απαραίτητη συνέπεια του ορθολογισµού τους, όπως ο ίδιος ο Rawls τον ορίζει. 38 Στις συνθήκες που ο Rawls πλάθει και στις προϋποθέσεις που ο Rawls προτείνει για τα πρόσωπα πίσω από το πέπλο αρµόζει περισσότερο η αδιαφορία απέναντι στον κίνδυνο (risk-neutral). Στην περίπτωση όµως αυτή, τα άτοµα θα επιλέξουν τη µεγιστοποίηση της αναµενό- µενης ωφελιµότητας (expected utility) και όχι τη µεγιστοποίηση της ωφελιµότητας από το χειρότερο αποτέλεσµα. Σύµφωνα µε το νοµπελίστα οικονοµικών Kenneth Arrow (1973: 250): Στην αρχική θέση κάθε άτοµο έχει την ίδια πιθανότητα να γίνει οποιοδήποτε µέλος της κοινωνίας. Εάν υπάρχουν n µέλη της κοινωνίας και εάν το i ο µέλος θα έ- χει ωφελιµότητα u i έπειτα από συγκεκριµένη απόφαση για την κατανοµή, τότε η αξία της κατανοµής για οποιοδήποτε άτοµο ισούται µε Σu i(1/n), εφόσον 1/n είναι η πιθανότητα του να είσαι το άτοµο i. Άρα, κατά τη διάρκεια της επιλογής ανάµεσα σε εναλλακτικές κατανοµές των αγαθών, κάθε άτοµο στην αρχική θέση θα ή- θελε να µεγιστοποιήσει αυτήν την προσδοκία, ή (κάτι που είναι το ίδιο πράγµα για έναν συγκεκριµένο πληθυσµό), να µεγιστοποιήσει το σύνολο των ωφελιµοτήτων. Ασκώντας κριτική στην επιλογή του κριτηρίου maximin, ο Arrow τονίζει: 37 Οµοιάζει µάλιστα µε την αρχή του Jeremy Bentham για τη µεγιστοποίηση της εισοδηµατικής ισότητας υπό τον περιορισµό της διατήρησης των ατοµικών κινήτρων για παραγωγικές δραστηριότητες (Posner 1983: 59). 38 Βλ. TJ2 ( , ).

17 17 [Η] θεωρία του κριτηρίου maximin έχει επιπτώσεις που δύσκολα θα τις δεχτεί κάποιος. Υπονοεί ότι οποιοδήποτε όφελος, όσο µικρό κι αν είναι, προς το µέλος της κοινωνίας που βρίσκεται στη χειρότερη θέση, θα υπερκεράσει οποιαδήποτε ζηµία σε ένα άτοµο που βρίσκεται σε καλύτερη θέση από αυτό, εφόσον δεν θα το υποβίβαζε σε ακόµη χειρότερη θέση και από το πρώτο. Έτσι λοιπόν, µπορούµε εύκολα να φανταστούµε ιατρικές διαδικασίες που σκοπό έχουν να διατηρήσουν στη ζωή µε το ζόρι και χωρίς καµία ευχαρίστηση ένα άτοµο, αλλά είναι τόσο ακριβές ώστε να οδηγήσουν τον υπόλοιπο πληθυσµό στη φτώχεια. Είναι ολοφάνερο πως ένα κριτήριο maximin θα οδηγήσει στην υιοθέτηση των διαδικασιών αυτών. (β) Το τελευταίο σχόλιο του Arrow µας οδηγεί στη δεύτερη αντίρρηση. Ποια είναι τα όρια του κριτηρίου maximin; Η απάντηση στο ερώτηµα σχετίζεται µε την απάντηση σ ένα άλλο ερώτηµα: Πόσο αξίζει η ασφάλεια για τα πρόσωπα πίσω από το πέπλο; Προφανώς δεν έχει άπειρη αξία. Εάν έχεις να επιλέξεις µεταξύ της βεβαιότητας της θέσης Β και της πιθανότητας 10% να βρεθείς στη θέση Α και 90% στη θέση Γ (αναµενόµενο όφελος = 939,9) η απόλυτη θεωρία maximin επιλέγει το 400. Αξίζει όµως η ασφάλεια έναντι του κινδύνου αυτές τις 539,9 µονάδες; θέση Α θέση Β θέση Γ Όπως διαπιστώσαµε, το κριτήριο maximin είναι βαθύτατα ωφελιµιστικό και α- ναγκαστικά οδηγεί σε συζήτηση περί ωφελιµότητας. Είδαµε όµως επίσης ότι δεν οδηγεί απαραίτητα στις αρχές του Rawls και κυρίως δεν είναι τόσο βέβαιο πως αυτό θα επιλεγεί από τις «σκιές» πίσω από το πέπλο.

18 18 Τα έργα του John Rawls Rawls, John (1971), A Theory of Justice (Cambridge, MA: Harvard University Press). [TJ1] Rawls, John (1982), The Basic Liberties and Their Priority in The Tanner Lectures on Human Values, vol. III (Salt Lake City: University of Utah Press), pp Rawls, John (1993), Political Liberalism (New York: Columbia University Press). [PL] Rawls, John (1999a), A Theory of Justice (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2 nd ed.). [TJ2] Rawls, John (1999b), The Law of Peoples (with The Idea of Public Reason Revisited ) (Cambridge, MA: Harvard University Press). [LP] Rawls, John (1999c), Collected Papers, Samuel Freeman, ed. (Cambridge, MA: Harvard University Press). [CP] Rawls, John (2000), Lectures on the History of Moral Philosophy, Barbara Herman, ed. (Cambridge, MA: Harvard University Press). [LHMP] Rawls, John (2001), Justice as Fairness: A Restatement, Erik Kelly, ed. (Cambridge, MA: Harvard University Press). [JF] Ρωλς, Τζων (2001), Θεωρία της ικαιοσύνης (συντ. έκδ.-επίµετρο Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, επ. επιµ. Ανδρέας Τάκης, µτφ. Φίλιππος Βασιλόγιαννης, Βασίλης Βουτσάκης, Φιλήµων Παιονίδης, Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, Νίκος Στυλιανίδης, Ανδρέας Τάκης. Περιέχει πρόλογο του John Rawls ειδικά για την ελληνική έκδοση) (Αθήνα: Πόλις). [Θ ] Βιβλιογραφία Alejandro, Roberto (1998), The Limits of Rawlsian Justice (Baltimore: Johns Hopkins University Press). Arrow, Kenneth J. (1973), Some Ordinalist-Utilitarian Notes on Rawls s Theory of Justice, Journal of Philosophy 70: Barry, Brian (1973), The Liberal Theory of Justice: A Critical Examination of the Principal Doctrines in A Theory of Justice by John Rawls (Oxford: Oxford University Press). Barry, Norman P. (1987), On Classical Liberalism and Libertarianism (New York: St. Martin s Press). Bix, Brian (2003), Jurisprudence: Theory and Context (London: Sweet & Maxwell, 3 rd ed.). Blocker, H. Gene & Elizabeth H. Smith, eds. (1980), John Rawls Theory of Social Justice: An Introduction (Athens, OH: Ohio University Press). Buchanan, James (1975), The Limits of Liberty: Between Anarchy and Leviathan (Chicago: University of Chicago Press). Corlett, J. Angelo, ed. (1991), Equality and Liberty: Analyzing Rawls and Nozick (New York: St. Martin s Press).

19 19 Daniels, Norman, ed. (1989), Reading Rawls: Critical Studies on Rawls A Theory of Justice (Stanford: Stanford University Press). Freeman, Samuel, ed. (2003), The Cambridge Companion to Rawls (Cambridge: Cambridge University Press). Gauthier, David (1986), Morals by Agreement (Oxford: Oxford University Press). Harsanyi, John C. (1953), Cardinal Utility in Welfare Economics and it the Theory of Risk-Taking, Journal of Political Economy 64: Hart, H.L.A. (1973), Rawls on Liberty and Its Priority, University of Chicago Law Review 40: Korobkin, Russell B. & Thomas S. Ulen (1998), Efficiency and Equity: What Can Be Gained by Combining Coase and Rawls?, Washington Law Review 73: Mulhall, Stephen & Adam Swift (1992), Liberals and Communitarians (Oxford: Blackwell). Murphy, Jr. Cornelius F. (1990), Descent into Subjectivity: Studies of Rawls, Dworkin and Unger in the Context of Modern Thought (Wakefield, NH: Longwood). Nozick, Robert (1974), Anarchy, State, and Utopia (New York: Basic Books). Pogges, Thomas W. (1989), Realizing Rawls (Ithaca, NY: Cornell University Press). Posner, Richard A. (1983), The Economics of Justice (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2 nd ed.). Rothbard, Murray (1973), For a New Liberty (New York: Macmillan). Sandel, Michael J. (1998), Liberalism and the Limits of Justice (Cambridge: Cambridge University Press, 2 nd ed.). Βιρβιδάκης, Στέλιος (2003), Εισαγωγή στην Ηθική Φιλοσοφία. Μέρος Α' (Κανονιστικές Θεωρίες) (Σηµειώσεις Πανεπιστηµιακών Παραδόσεων) (Αθήνα: Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Μ.Ι.Θ.Ε.). Γέµτος, Πέτρος Α. (2000), «Ελευθερία και Ευηµερία ως Κριτήρια Αξιολόγησης Κοινωνικών Κανόνων και Θεσµών», Νεύσις 9: Μακρής, Σπύρος (2002), Φιλελευθερισµός: Ιστορικές και Φιλοσοφικές Καταβολές και Σύγχρονες Θεωρητικές Τάσεις (Αθήνα: Ι. Σιδέρης). Μολύβας, Γρηγόρης (2004), ικαιώµατα και Θεωρίες ικαιοσύνης: Rawls, Dworkin, Nozick, Sen (Αθήνα: Πόλις). Παπαγεωργίου, Κωνσταντίνος Α. (1994), Η Πολιτική υνατότητα της ικαιοσύνης: Συµβόλαιο και Συναίνεση στον John Rawls (Αθήνα: Νήσος). Παπαγεωργίου, Κωνσταντίνος Α. (2001), Γιατί να ιαβάζουµε τη Θεωρία της ικαιοσύνης Μια οκιµή», επίµετρο στη µετάφραση του A Theory of Justice στα ελληνικά (Θ ). Χατζής, Αριστείδης Α. (2002), «Εισαγωγή στις Σύγχρονες Φιλελεύθερες Τάσεις στην Πολιτική και Νοµική Θεωρία», στο Περί Φιλελευθερισµού, Χρήστος Ζαχόπουλος, επ. (Αθήνα: Ι. Σιδέρης), σσ Χατζής, Αριστείδης Α. (2004), «Η Λέξη που Αρχίζει από Φ», Cogito 1 (υπό έκδοση).

Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών. Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 4. Η Δίκαιη Κοινωνία

Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών. Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 4. Η Δίκαιη Κοινωνία Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 4 Η Δίκαιη Κοινωνία Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. Ιανουάριος 2017 Ωφελιμισμός Vilfredo Pareto (1848-1923) John

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Άριστες κατά Pareto Κατανομές

Άριστες κατά Pareto Κατανομές Άριστες κατά Pareto Κατανομές - Ορισμός. Μια κατανομή x = (x, x ) = (( 1, )( 1, )) ονομάζεται άριστη κατά Pareto αν δεν υπάρχει άλλη κατανομή x = ( x, x ) τέτοια ώστε: U j( x j) U j( xj) για κάθε καταναλωτή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Κεφάλαιο 1 Προβλήµατα των νοικοκυριών και των οικονοµιών:! Ποιος θα εργασθεί;! Τι και πόσα αγαθά θα παραχθούν;! Ποιοι πόροι θα χρησιµοποιηθούν στην παραγωγή;! Σε τι τιµές θα πωληθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ. Ενότητα 5. Ευτύχιος Σαρτζετάκης Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ. Ενότητα 5. Ευτύχιος Σαρτζετάκης Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Ενότητα 5 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creatve Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΥΧΙΕΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ. (Συνέχεια)

ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΥΧΙΕΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ. (Συνέχεια) ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΠΟΤΥΧΙΕΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ (Συνέχεια) Πηγές αποτυχίας των αγορών Δημόσια αγαθά Είναι τα αγαθά των οποίων η χρήση δεν μπορεί να αποκλειστεί και ως εκ τούτου είναι ελευθέρα για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2011-2012 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας- Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου 3 ο Πακέτο Ασκήσεων, Απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 3: Εργαλεία Κανονιστικής Ανάλυσης Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ (επεξεργασία σημειώσεων Β. Ράπανου) Εισαγωγή

2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ (επεξεργασία σημειώσεων Β. Ράπανου) Εισαγωγή 2. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ (επεξεργασία σημειώσεων Β. Ράπανου) Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο είδαμε ότι η απρόσκοπτη λειτουργία των αγορών, κάτω από ορισμένες συνθήκες, οδηγεί σε

Διαβάστε περισσότερα

2o Μάθηµα. Χαράλαµπος Χρήστου 1/7 Σηµειώσεις: ηµόσια Οικονοµική Ι/2 ο Μάθηµα

2o Μάθηµα. Χαράλαµπος Χρήστου 1/7 Σηµειώσεις: ηµόσια Οικονοµική Ι/2 ο Μάθηµα 2o Μάθηµα Αναφέραµε στο πρώτο µάθηµα τρόπους µε τους οποίους το κράτος επηρεάζει την οικονοµική συµπεριφορά µας. (νοµικό πλαίσιο, το κράτος αγοράζει και παράγει αγαθά και υπηρεσίες, ρυθµίζει τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Δυναμική αποτελεσματικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη

Κεφάλαιο 5. Δυναμική αποτελεσματικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη Κεφάλαιο 5. Δυναμική αποτελεσματικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη 1 Εισαγωγή Δύο κριτήρια/αρχές/μέσα αποτελεσματικής διαχείρισης πόρων Στατική αποτελεσματικότητα: Ο παράγοντας χρόνος δεν είναι σημαντικός. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ. Ενότητα 11: Σχεδίαση μηχανισμών. Ρεφανίδης Ιωάννης Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής

ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ. Ενότητα 11: Σχεδίαση μηχανισμών. Ρεφανίδης Ιωάννης Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ενότητα 11: Σχεδίαση μηχανισμών Ρεφανίδης Ιωάννης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται σε άλλου τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Email: vrapanos@econ.uoa.gr

Email: vrapanos@econ.uoa.gr ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2008-2009 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Μάθηµα: ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Γραφείο 305, Σταδίου 5 ιδασκαλία: Β. Ράπανος Ηµέρα και ώρα µαθήµατος: Τρίτη, 11.00-14.00 Ώρες γραφείου:

Διαβάστε περισσότερα

3. Παίγνια Αλληλουχίας

3. Παίγνια Αλληλουχίας 3. Παίγνια Αλληλουχίας Τα παίγνια αλληλουχίας πραγµατεύονται περιπτώσεις όπου οι κινήσεις των παικτών διαδέχονται η µια την άλλη, σε αντίθεση µε τα παίγνια όπου οι αποφάσεις των παικτών γίνονται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Α Εξάμηνο

ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Α Εξάμηνο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ, ΙΣΤΟΡΙΑΣ και ΘΕΩΡΙΑΣ της ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Α Εξάμηνο Διδάσκοντες: Καθηγητής Σπ. Βλιάμος,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ

ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Παράδοση 7 ΕΠΙΛΟΓΗ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Συνεπής επιλογή σε συνθήκες βεβαιότητας Αν οι προτιμήσεις ικανοποιούν Πληρότητα Αντανακλαστικότητα (Aυτοπάθεια) Μεταβατικότητα Συνέχεια

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκός Κώδικας Δεοντολογίας για τις Συμβάσεις Ενεργειακής Απόδοσης. 2 η Εκδοση

Ευρωπαϊκός Κώδικας Δεοντολογίας για τις Συμβάσεις Ενεργειακής Απόδοσης. 2 η Εκδοση τις Συμβάσεις Ενεργειακής Απόδοσης 2 η Εκδοση 1 Εισαγωγή Ο Ευρωπαϊκός Κώδικας Δεοντολογίας για (ΣΕΑ) καθορίζει τις βασικές αξίες και αρχές που θεωρούνται θεμελιώδεις για την επιτυχή προετοιμασία και την

Διαβάστε περισσότερα

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης

Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Η γεφύρωση της οικονομικής θεωρίας και της εφαρμοσμένης οικονομικής ανάλυσης: η χρησιμότητα μίας ενημερωμένης οικονομικής Βιβλιοθήκης Αθήνα, 6 Μαρτίου 2015 Πέτρος Μηγιάκης Δ/νση Οικονομικής Ανάλυσης και

Διαβάστε περισσότερα

Condorcet winner. (1) Αν U j (x) > U j (y) τότε U i (x) > U i (y) και (2) Αν U i (y) > U i (x) τότε U j (y) > U j (x).

Condorcet winner. (1) Αν U j (x) > U j (y) τότε U i (x) > U i (y) και (2) Αν U i (y) > U i (x) τότε U j (y) > U j (x). Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Άνοιξη 2012 Τµήµα Οικονοµικής Επιστήµης ηµόσια Οικονοµική ΙI Η διαδικασία της ψηφοφορίας Ως µεθόδου παροχής των δηµοσίων αγαθών (για τα ιδιωτικά αγαθά, ο µηχανισµός των τιµών).

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Ημερομηνία παράδοσης: Ερωτήσεις πολλαπλών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ. 1. Στρογγυλοποίηση Γενικά Κανόνες Στρογγυλοποίησης... 2

ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ. 1. Στρογγυλοποίηση Γενικά Κανόνες Στρογγυλοποίησης... 2 ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΨΗΦΙΑ, ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΟΣΗ ΣΦΑΛΜΑΤΩΝ Περιεχόμενα 1. Στρογγυλοποίηση.... 2 1.1 Γενικά.... 2 1.2 Κανόνες Στρογγυλοποίησης.... 2 2. Σημαντικά ψηφία.... 2 2.1 Γενικά.... 2 2.2 Κανόνες για την

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 10. Γενική Ισορροπία VA 30

Διάλεξη 10. Γενική Ισορροπία VA 30 Διάλεξη 10 Γενική Ισορροπία V 30 1 Μερική & Γενική Ισορροπία Μέχρι τώρα εξετάζαμε γενικά την αγορά ενός αγαθού μεμονωμένα. Το πώς δηλαδή η προσφορά και η ζήτηση επηρεάζονται από την τιμή του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

EE512: Error Control Coding

EE512: Error Control Coding EE512: Error Control Coding Solution for Assignment on Finite Fields February 16, 2007 1. (a) Addition and Multiplication tables for GF (5) and GF (7) are shown in Tables 1 and 2. + 0 1 2 3 4 0 0 1 2 3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ ΠΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΚΕ ΟΝΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜ ΕΦΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙ ΠΙΓΝΙΩΝ Εξετάσεις 13 Φεβρουαρίου 2004 ιάρκεια εξέτασης: 2 ώρες (13:00-15:00) ΘΕΜ 1 ο (2.5) α) Για δύο στρατηγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Εξεταστική περίοδος Σεπτεμβρίου Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1.1 Τι είναι η κοινωνικο-οικονομική αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική

Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Τι είναι η δημόσια οικονομική Η Δημόσια Οικονομική μελετά το ρόλο του δημόσιου τομέα, του κράτους δηλαδή στην οικονομία. Βασική έμφαση δίνεται στο ρόλο των δημόσιων δαπανών

Διαβάστε περισσότερα

Απόδειξη: Ξεκινώντας από την (3), οποιαδήποτε αλλαγή της κατανοµής θα ζηµιώσει τον Β. Άρα η (3) είναι κατά Pareto αποτελεσµατική. Ξεκινώντας από την (

Απόδειξη: Ξεκινώντας από την (3), οποιαδήποτε αλλαγή της κατανοµής θα ζηµιώσει τον Β. Άρα η (3) είναι κατά Pareto αποτελεσµατική. Ξεκινώντας από την ( Θέµατα Εισαγωγής στην Πολιτική Οικονοµία, 3η Φεβρουαρίου 2010 Γιάνης Βαρουφάκης, Μάνος Κουντούρης ΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΤΕ ΣΕ 2 ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ Α ΚΑΙ ΣΕ 1 ΑΠΟ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ Β ΜΕΡΟΣ Α ΑΠΑΝΤΗΣΤΕ ΜΟΝΟ ΣΕ 2

Διαβάστε περισσότερα

δημιουργία: http://macedonia.uom.gr/~acg επεξεργασία: Ν.Τσάντας

δημιουργία: http://macedonia.uom.gr/~acg επεξεργασία: Ν.Τσάντας Θεωρία Παιγνίων Μελέτη στοιχείων που χαρακτηρίζουν καταστάσεις ανταγωνιστικής άλληλεξάρτησης με έμφαση στη διαδικασία λήψης αποφάσεων περισσοτέρων από ένα ληπτών απόφασης (αντιπάλων). Παίγνια δύο παικτών

Διαβάστε περισσότερα

Α) Κριτήριο Προσδοκώμενης Χρηματικής Αξίας Expected Monetary Value (EMV)

Α) Κριτήριο Προσδοκώμενης Χρηματικής Αξίας Expected Monetary Value (EMV) 5. ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ (Decision Analysis) Επιχειρήσεις, Οργανισμοί αλλά και μεμονωμένα άτομα αντιμετωπίζουν σχεδόν καθημερινά το δύσκολο πρόβλημα της λήψης αποφάσεων. Τα προβλήματα αυτά έχουν σαν αντικειμενικό

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Μάθε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου. Δικαιώματα. Συμμετοχή. Ελευθερία έκφρασης. Ασφαλές περιβάλλον. Σεβασμός.

1.1. Μάθε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου. Δικαιώματα. Συμμετοχή. Ελευθερία έκφρασης. Ασφαλές περιβάλλον. Σεβασμός. 1.1. Μάθε τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις σου «Δεν υπάρχουν δικαιώματα, όποια κι αν είναι αυτά, χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις.» Samuel Taylor Coleridge Δικαιώματα Το δικαίωμα προστατεύει τα άτομα ή τις

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος

Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 5: Ισχύς του δικαίου: πότε και πώς ισχύει ο νόμος Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοπός ενότητας 1. Από την έννοια του θεσμού στην έννοια του νόμου 2. Νομικός θετικισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ξεναγός (Συνοδευτική δραστηριότητα του γύρου του ίππου)

Ο ξεναγός (Συνοδευτική δραστηριότητα του γύρου του ίππου) Ο ξεναγός (Συνοδευτική δραστηριότητα του γύρου του ίππου) Ηλικίες: Προαπαιτούμενες δεξιότητες: Χρόνος: Μέγεθος ομάδας: 8 ενήλικες Καμία 15 λεπτά για τη βασική δραστηριότητα, περισσότερο για τις επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Οι κυριότερες μέθοδοι της Βιοηθικής (1): Ωφελιμισμός, Καντιανισμός. Περιπτωσιολογία. Ελένη Καλοκαιρινού Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Στο προηγούµενο κεφάλαιο ορίσαµε την ισορροπία κατά Nash και είδαµε ότι µια ισορροπία

Κεφάλαιο 4. Στο προηγούµενο κεφάλαιο ορίσαµε την ισορροπία κατά Nash και είδαµε ότι µια ισορροπία Κεφάλαιο 4 Στο προηγούµενο κεφάλαιο ορίσαµε την ισορροπία κατά Nash και είδαµε ότι µια ισορροπία κατά Nash είναι: (α) ένα διάνυσµα από στρατηγικές, έτσι ώστε δεδοµένων των υπολοίπων στρατηγικών, ο παίκτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές.

ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές. ΑΣΚΗΣΗ 1 Βρείτε την ισορροπία των ακόλουθων παιγνίων απαλείφοντας διαδοχικά τις κυριαρχούµενες στρατηγικές. Α 1 Α 2 Α 3 Β 1 Β 2 Β 3 1, -1 0, 0-1, 0 0, 0 0, 6 10, -1 2, 0 10, -1-1, -1 Α 1 Α 2 Α 3 Β 1 Β

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2

Διεθνές εµπόριο-1 P 1 P 2 Διεθνές εµπόριο-1 Το διεθνές εµπόριο συµβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των παραγωγικών πόρων της ανθρωπότητας γιατί ελαχιστοποιεί το κόστος παραγωγής της συνολικής προσφοράς αγαθών και υπηρεσιών που διακινείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ ΠΑΙΓΝΙΩΝ Τελικές Εξετάσεις Τρίτη 15 Ιανουαρίου 2008 ιάρκεια εξέτασης: 3 ώρες (13:00-16:00) ΘΕΜΑ 1 ο (2,5

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια.

Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Οι διακρίσεις στην απασχόληση παραμένουν μεγάλες σήμερα παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έχουν γίνει στη χώρα μας τα τελευταία 30 χρόνια. Οι διακρίσεις συνδέονται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας.

20 Νοεμβρίου Κυρίες και κύριοι, Καλησπέρα σας. Ομιλία Αλεξάνδρας Πάλλη στην Ημερίδα της ΕΣΕΕ με θέμα: «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» 20 Νοεμβρίου 2013 Καλησπέρα σας. Θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

3/22/10. Εισαγωγή. Δυναµική αποτελεσµατικότητα και διατηρήσιµη ανάπτυξη. Στόχοι. Στόχοι. Ένα υπόδειγµα δύο περιόδων

3/22/10. Εισαγωγή. Δυναµική αποτελεσµατικότητα και διατηρήσιµη ανάπτυξη. Στόχοι. Στόχοι. Ένα υπόδειγµα δύο περιόδων Δυναµική αποτελεσµατικότητα και διατηρήσιµη ανάπτυξη Εισαγωγή Θα δούµε πώς αντιµετωπίζουµε τις µελλοντικές γενεές και ειδικότερα Η σηµασία της ισότητας στις διαχρονικές Η συµβατότητα ισότητας και αποτελεσµατικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ 1. Στην περίπτωση των εξωτερικών επιβαρύνσεων στην παραγωγή, η επιβολή ενός φόρου ανά µονάδα προϊόντος ίσου µε το µέγεθος της οριακής εξωτερικής επιβάρυνσης µπορεί να οδηγήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων

Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων Ανάλυση Κόστους Οφέλους στη διαδικασία λήψης αποφάσεων Εργαλεία Λήψης Αποφάσεων Ανάλυση Κόστους Οφέλους Μέθοδοι Πολυκριτηριακής Ανάλυσης ( ιαδικασία Αναλυτικής Ιεράρχησης, Πολυπαραµετρική Χρησιµότητα,

Διαβάστε περισσότερα

2 Composition. Invertible Mappings

2 Composition. Invertible Mappings Arkansas Tech University MATH 4033: Elementary Modern Algebra Dr. Marcel B. Finan Composition. Invertible Mappings In this section we discuss two procedures for creating new mappings from old ones, namely,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΣΚΗΣΗ 3

ΑΣΚΗΣΗ 1 ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΣΚΗΣΗ 3 ΑΣΚΗΣΗ 1 Δύο επιχειρήσεις Α και Β, μοιράζονται το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς για ένα συγκεκριμένο προϊόν. Καθεμία σχεδιάζει τη νέα της στρατηγική για τον επόμενο χρόνο, προκειμένου να αποσπάσει πωλήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική. Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες. Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μικροοικονομική. Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες. Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μικροοικονομική Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων &

η αποδοτική κατανοµή των πόρων αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα Οικονοµία των µεταφορών Η ανεπάρκεια των πόρων & 5 η αποδοτική κατανοµή των πόρων Οικονοµική αποδοτικότητα: Η αποτελεί θεµελιώδες πρόβληµα σε κάθε σύγχρονη οικονοµία. Το πρόβληµα της αποδοτικής κατανοµής των πόρων µπορεί να εκφρασθεί µε 4 βασικά ερωτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Εξεταστική περίοδος Φεβρουαρίου Η εξέταση αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

- Παράδειγμα 2. Εκτέλεση Πέναλτι ή Κορώνα-Γράμματα (Heads or Tails) - Ένας ποδοσφαιριστής ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι, το οποίο προσπαθεί να

- Παράδειγμα 2. Εκτέλεση Πέναλτι ή Κορώνα-Γράμματα (Heads or Tails) - Ένας ποδοσφαιριστής ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι, το οποίο προσπαθεί να - Παράδειγμα. Εκτέλεση Πέναλτι ή Κορώνα-Γράμματα (Heads or Tails) - Ένας ποδοσφαιριστής ετοιμάζεται να εκτελέσει ένα πέναλτι, το οποίο προσπαθεί να αποκρούσει ένας τερματοφύλακας. - Αν οι δύο παίκτες επιλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμικοί Στόχοι. Λειτουργικοί Στόχοι 16/3/2014 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Θεσμικοί Στόχοι. Λειτουργικοί Στόχοι 16/3/2014 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Σ Τ Ο Χ Ο Σ γενικός ορισμός Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Παράγραφος 1.5 Η αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων 1.5.1 Οι στόχοι των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης 1 Κάθε οικονομικό σύστημα λειτουργεί με στόχο την ικανοποίηση των αναγκών των καταναλωτών. Μέσα σε αυτό υπάρχουν οργανισμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί, τράπεζες, επιχειρήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος

Κίνηση σε φθηνότερη διαδροµή µε µη γραµµικό κόστος υποδο?ών?εταφράζεταισε?ίαγενικότερηεξοικονό?ησηπαραγωγικώνπόρωνγιατηκοινωνία. τεχνικέςυποδο?ές,όπωςείναιαυτοκινητόδρο?οι,γέφυρεςκ.λ.π.ηκατασκευήτέτοιων Μιααπ τιςβασικέςλειτουργίεςτουκράτουςείναιοεφοδιασ?όςτηςκοινωνίας?εβασικές

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης

Καθορισµός της έννοιας της µάθησης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΨΥΧΗΣ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική. Ενότητα 3: Ο καταναλωτής επιλέγει να μεγιστοποιήσει τη χρησιμότητά του. Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μικροοικονομική. Ενότητα 3: Ο καταναλωτής επιλέγει να μεγιστοποιήσει τη χρησιμότητά του. Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μικροοικονομική Ενότητα 3: Ο καταναλωτής επιλέγει να μεγιστοποιήσει τη χρησιμότητά του Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΠΛΟΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η προβολή επιστημονικών θεμάτων από τα ελληνικά ΜΜΕ : Η κάλυψή τους στον ελληνικό ημερήσιο τύπο Σαραλιώτου

Διαβάστε περισσότερα

4. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ

4. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ 4. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ Με τις ερωτήσεις του τύπου αυτού καλείται ο εξεταζόµενος να επιλέξει την ορθή απάντηση από περιορισµένο αριθµό προτεινόµενων απαντήσεων ή να συσχετίσει µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Αρετή: καλλιέργεια των στάσεων και των διαθέσεων, των ιδιοτήτων του χαρακτήρα, στις οποίες στηρίζεται μια καλή κοινωνία. (σελ. 18) Θα

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

CHAPTER 25 SOLVING EQUATIONS BY ITERATIVE METHODS

CHAPTER 25 SOLVING EQUATIONS BY ITERATIVE METHODS CHAPTER 5 SOLVING EQUATIONS BY ITERATIVE METHODS EXERCISE 104 Page 8 1. Find the positive root of the equation x + 3x 5 = 0, correct to 3 significant figures, using the method of bisection. Let f(x) =

Διαβάστε περισσότερα

Math 6 SL Probability Distributions Practice Test Mark Scheme

Math 6 SL Probability Distributions Practice Test Mark Scheme Math 6 SL Probability Distributions Practice Test Mark Scheme. (a) Note: Award A for vertical line to right of mean, A for shading to right of their vertical line. AA N (b) evidence of recognizing symmetry

Διαβάστε περισσότερα

Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1)

Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1) Case 06: Το πρόβληµα τωνlorie και Savage Εισαγωγή (1) Το εσωτερικό ποσοστό απόδοσης (internal rate of return) ως κριτήριο αξιολόγησης επενδύσεων Προβλήµατα προκύπτουν όταν υπάρχουν επενδυτικές ευκαιρίες

Διαβάστε περισσότερα

"ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ 2011-2013"

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ 2011-2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Επιμέλεια Κρανιωτάκη Δήμητρα Α.Μ. 8252 Κωστορρίζου Δήμητρα Α.Μ. 8206 Μελετίου Χαράλαμπος Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή

Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή Οικονομικά Υποδείγματα: Εισαγωγικές Έννοιες - Τα οικονομικά υποδείγματα περιγράφουν τη συμπεριφορά επιχειρήσεων-καταναλωτών και την αλληλεπίδρασή τους στις διάφορες αγορές. - Τα οικονομικά υποδείγματα:

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Είναι η υπόθεση ότι μια ομάδα ανθρώπων έχει τη δυνατότητα να παράγει ένα αγαθό ή μια υπηρεσία, με τρόπο τέτοιο που: Να υπάρχουν αρκετοί καταναλωτές,

Διαβάστε περισσότερα

Ενωσιακή (& εθνική) πολιτική. νέων στόχων; Καθηγητής Νοµικής Πανεπιστηµίου Αθηνών, ικηγόρος

Ενωσιακή (& εθνική) πολιτική. νέων στόχων; Καθηγητής Νοµικής Πανεπιστηµίου Αθηνών, ικηγόρος Ενωσιακή (& εθνική) πολιτική ανταγωνισµού: σε αναζήτηση νέων στόχων; ηµήτρης Ν Τζουγανάτος ηµήτρης Ν. Τζουγανάτος Καθηγητής Νοµικής Πανεπιστηµίου Αθηνών, ικηγόρος Α. Ποιός ανταγωνισµός; ιεθνώς ενισχύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ-ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ-ΕΚΤΟ ΕΚΤΟ ΘΕΩΡΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ-ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Ακαδηµαϊκό Έτος 2011-2012 ΕΠΙΧ Μικροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΙΔΕΑ Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Είναι η υπόθεση ότι μια ομάδα ανθρώπων έχει τη δυνατότητα να παράγει ένα αγαθό ή μια υπηρεσία, με τρόπο τέτοιο που: Να υπάρχουν αρκετοί καταναλωτές,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές της Θεωρίας Παιγνίων

Βασικές Αρχές της Θεωρίας Παιγνίων Βασικές Αρχές της Θεωρίας Παιγνίων - Ορισμός. Αν οι επιλογές μιας επιχείρησης εξαρτώνται από την αναμενόμενη αντίδραση των υπόλοιπων επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά, τότε υπάρχει στρατηγική αλληλεπίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Μα τι είναι ποια αυτή. Επιχειρηµατικότητα; Η έννοια της Επιχειρηµατικότητας - Εισαγωγή. Επιχειρηµ ατικότητα & Περιβάλλον

Μα τι είναι ποια αυτή. Επιχειρηµατικότητα; Η έννοια της Επιχειρηµατικότητας - Εισαγωγή. Επιχειρηµ ατικότητα & Περιβάλλον Μα τι είναι ποια αυτή η Επιχειρηµατικότητα; Η έννοια της Επιχειρηµατικότητας - Εισαγωγή Η έννοια της επιχειρηµατικότητας είναι πολυδιάστατη και µπορεί να εµφανίζεται σε διάφορα πλαίσια (οικονοµικά ή µη)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΓΟΡΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Κεφάλαιο ο Εισαγωγικά! Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετάσουμε! τα βασικά στοιχεία σύνδεσης του οικονομικού και του περιβαλλοντικού συστήματος! την βασικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα