Γ. ( Α ) : : / ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γ. ( Α ) : 13402004338 : 2106853576 / 6942615060 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ"

Transcript

1 1 Αχιλλέας Γ. Παπαδόπουλος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα: Νοµικής ( Α εξάµηνο ) Αριθµός Μητρώου : Τηλέφωνο : / ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ. Εισαγωγή...2 Αρχαίες Ελληνικές Θεωρίες 1.Εισαγωγικά Μυκηναϊκή Περίοδος Έθνος Πόλις-κράτος Πλάτων Αριστοτέλης...7 Θεοκρατικές Θεωρίες 7.Εισαγωγικά Άγιος Αυγουστίνος Βυζαντινή Αυτοκρατορία Θωµάς Ακινάτης Ζακ-Μπενίν Μποσυέ άντης...12 Πολιτικές Θεωρίες από τον 16 ο εώς τον 18 ο αιώνα 13.Μακιαβέλι Χοµπς Λοκ Μοντεσκιέ Ρουσώ...16 Πολιτικές Θεωρίες του 19 ου αιώνα 18.Φιλελεύθερος Εθνικισµός Αναρχισµός Κοµµουνισµός Καπιταλισµός...22 Πολιτικές Θεωρίες του 20 ου αιώνα 22.Κοµµουνισµός και Καπιταλιστική ηµοκρατία Κέλσεν...26 Βασικά συµπεράσµατα...27 Βιβλιογραφία...28 Περίληψη και λήµµατα...29

2 2 Εισαγωγή Στην αρχαία ελληνική µυθολογία ο Κράτος, γιός του Πάλλαντος και της Στυγός, αποτελούσε την προσωποποίηση της δύναµης και της κυριαρχίας και ήταν αδερφός της Βίας. Από αυτό προκύπτει η µία από τις δύο βασικότερες σηµασίες του όρου κράτος η οποία έγκειται στην κυριαρχία, την δύναµη, την εξουσία κάποιου πάνω σε άλλους. Η δεύτερη σηµασία του κράτους είναι η πολιτική και κοινωνική οργάνωση ανθρώπων σε συγκεκριµένη εδαφική έκταση και µε ορισµένο φορέα εξουσίας ο οποίος αναλαµβάνει και την διοίκηση της οργάνωσης αυτής 1. Από τον ίδιο τον ορισµό του κράτους συµπεραίνεται ότι αυτό είναι άρρηκτα συνδεδεµένο µε την πολιτική και κοινωνική πραγµατικότητα και, εποµένως, αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωής του ανθρώπου. Για αυτό τον λόγο η έννοια, η φύση και η µορφή του κράτους µελετήθηκαν επισταµένα και ενδελεχώς από πληθώρα ερευνητών, επιστηµόνων και, γενικότερα, από ανθρώπους του πνεύµατος ήδη από τα πρώτα στάδια της ιστορίας. Το κράτος αναπτύχθηκε παράλληλα µε την εξέλιξη και την πρόοδο των κοινωνιών, πέρασε πολλές φάσεις και άλλαξε πολλές µορφές στην συνεχή αναζήτηση των ανθρώπων για την ιδανική πολιτεία, την ουτοπία. Η παρούσα εργασία πραγµατεύεται τις κυριότερες θεωρίες που αναπτύχθηκαν σχετικά µε το κράτος και οι οποίες επιχειρούν κατά βάση αφ ενός να εξηγήσουν και να αιτιολογήσουν την αναγκαιότητα της ύπαρξής του και αφ ετέρου να ασχοληθούν µε τα επιµέρους στοιχεία και τις παραµέτρους του. Πολλές πολιτικές θεωρίες προτείνουν επίσης µοντέλα πολιτειών που κατά τους συγγραφείς τους αποτελούν την ιδανική πολιτεία, ένα όνειρο ανέφικτο µέχρι στιγµής. Τόσο η έρευνα όσο και η ανάλυση του θέµατος αυτού είναι περιορισµένη στην παρούσα εργασία και έγκειται κυρίως στα βασικότερα σηµεία κάθε θεωρίας, ένα είδος περίληψης κάθε πολιτικής θεωρίας. Αυτό οφείλεται τόσο στην απειρία του γράφοντος ως προς την εκπόνηση εργασιών όσο και στο γεγονός ότι το συγκεκριµένο θέµα έχει τεράστια έκταση και βιβλιογραφία, καθώς καλλιεργείται διαρκώς για τουλάχιστον χρόνια τώρα. Τέλος, η σειρά παράθεσης των πολιτικών θεωριών στην εργασία αυτή γίνεται χρονολογικά. Το θέµα 1 Κράτος είναι οργανωµένη κοινωνία ανθρώπων, εγκατεστηµένων σε συγκεκριµένη χώρα, η οποία ασκεί στα µέλη της αυτοδύναµη εξουσία Βλ. ηµητρόπουλου Ανδρέα, Γενική συνταγµατική θεωρία, Αθήνα-Κοµοτηνή, 2004, σελ. 113

3 3 1.Εισαγωγικά ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Στον ελλαδικό χώρο κατά τα χρόνια της αρχαιότητας ( από την εποχή του Χαλκού ως τα αλεξανδρινά χρόνια ) δεν υπήρξε ποτέ ενιαίο κράτος µε την µορφή που το εννοούµε σήµερα. Αντιθέτως, υπήρχαν πολλά κράτη είτε µε την µορφή της πόλεως κράτους είτε µε την µορφή του έθνους. Αυτές οι δύο µορφές αναλύονται παρακάτω. Κάθε κράτος είχε διαφορετική µορφή οργάνωσης ανάλογα µε τα γεωγραφικά, φυλετικά και θρησκευτικά χαρακτηριστικά του. Ωστόσο, είναι φανερό ότι όλα τα κράτη δοµούνταν σύµφωνα µε µια κοινή αντίληψη περί της µορφής του κράτους, η οποία επικρατούσε στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο την εκάστοτε χρονική περίοδο. 2.Μυκηναϊκή Περίοδος Κατά την µυκηναϊκή περίοδο επικρατεί µια µορφή κράτους η οποία χαρακτηρίζεται από τον συγκεντρωτικό της χαρακτήρα και την - ιδιαίτερα ανεπτυγµένη για την εποχή της γραφειοκρατική της οργάνωση. Το οικονοµικό, πολιτικό, διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο του κράτους αυτού είναι το ανάκτορο. Ο µονάρχης ( ο Fάναξ, όπως ονοµάζεται στην Γραµµική Β γραφή ) είναι ο απόλυτος άρχοντας του κράτους και προϊσταται κάθε εξουσίας : είναι ο ανώτατος πολιτικός και δικαστικός άρχων και ρυθµίζει τις οικονοµικές σχέσεις τόσο σε διαπροσωπικό όσο και σε διακρατικό επίπεδο. Προΐσταται, επίσης, και της στρατιωτικής εξουσίας, αν και στον εν λόγω τοµέα βοηθάται σηµαντικά από τον λαfαγέτα ( στην Γραµµική Β ), τον ανώτερο αξιωµατούχο του µυκηναϊκου κράτους, ο οποίος έχει τον βαθµό του αρχιστράτηγου. Για την άσκηση των υπολοίπων πλην της στρατιωτικής εξουσιών ο µονάρχης έχει στην διάθεσή του ένα καλά οργανωµένο γραφειοκρατικό σύστηµα µε έδρα το ανάκτορο. Σε αντίθεση, όµως, µε τις θεοκρατικές πολιτικές θεωρίες που εµφανίστηκαν αργότερα αλλά και µε τους µονάρχες της Ανατολής κατά την ίδια χρονική περίοδο, ο µυκηναϊκός µονάρχης είναι καθαρά κοσµικός άρχοντας και δεν αναµειγνύεται καθόλου µε την θρησκευτική εξουσία. Πιο συγκεκριµένα, ο Fάναξ δεν κατέχει το αξίωµα του αρχιερέα ούτε επικρατεί η πεποίθηση ότι αυτός είναι θεόσταλτος ή θείας καταγωγής.

4 4 3.Έθνος Μετά το τέλος των µυκηναϊκών χρόνων ακολουθούν µεταναστεύσεις και µετακινήσεις πληθυσµών στον ελλαδικό χώρο ( κυριότερη είναι η κάθοδος των ωριέων ) µε αποτέλεσµα την µεταβολή των συνθηκών και την εµφάνιση δύο νέων µορφών κρατικής οργάνωσης. Οι δύο νέες µορφές κράτους είναι το έθνος και η πόλις κράτος. Το έθνος 2 αποτελεί παλαιότερη µορφή και χαρακτηρίζεται από στατικότητα. Κυριότερο χαρακτηριστικό του είναι ότι βασίζεται σε φυλετικά κριτήρια για την συγκρότησή του. Στην κορυφή της πυραµίδας του έθνους βρίσκεται ένας αρχηγός που κατά τους ιστορικούς χρόνους ονοµαζόταν ταγός. Αναφέρεται, επίσης, και ως αρχαγέτας ή ως βασιλεύς. Πρέπει να επισηµανθεί ότι ο ρόλος του βασιλέως διέφερε σηµαντικά ανάλογα µε την περιοχή ή την χρονική περίοδο. Για παράδειγµα, στα Οµηρικά Έπη ο βασιλεύς εµφανίζεται διακρινόµενος από απλότητα και δηµοκρατικότητα ενώ στην δηµοκρατική Αθήνα εµφανίζεται ως κατάλοιπο παλαιότερης εποχής και ο ρόλος του είναι περιορισµένος σε θρησκευτικά καθαρά καθήκοντα ( άρχων βασιλεύς ). Η χαρακτηριστικότερη διαφορά του βασιλέως του έθνους από τον Fάνακτα της µυκηναϊκής περιόδου έγκειται στην δυνατότητα ελέγχου του άρχοντα. Ενώ ο Fάναξ ήταν υπεράνω πάσης κρίσεως και ελέγχου, ο βασιλεύς υπόκειτο στον έλεγχο είτε της συνελεύσεως των υπηκόων είτε κυρίως της συνελεύσεως των στρατιωτών, η οποία είχε µάλιστα και την εξουσία καθαιρέσεώς του. Επιπλέον, ο βασιλεύς ασκούσε τα καθήκοντά του συνεπικουρούµενος από το συµβούλιο των γεροντότερων και σοφότερων της φυλής ( των βουληφόρων ) που σε αρκετές περιπτώσεις είχε λάβει θεσµοποιηµένη µορφή, την γερουσία. 4.Πόλις κράτος Η πόλις κράτος αποτελεί το γνωστότερο και χαρακτηριστικότερο πολιτικό σύστηµα της Αρχαίας Ελλάδας. Η χαρακτηριστική ιδιοµορφία της είναι ότι πρόκειται για πόλη πλήρως ανεξάρτητη που ασκεί αυτοδύναµη εξουσία στο εσωτερικό της και στα γειτονικά της εδάφη. Έφθασε στο απόγειο της δόξας της κατά την Κλασική Περίοδο, οπότε και προσέγγισε την τελειότερη εώς τώρα µορφή του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Οι πυρήνες των πόλεων κρατών πιστεύεται ότι προήλθαν από οµάδες που αποκόπηκαν από τα έθνη κατά την χρονική περίοδο 1000 π.χ. 2 Ο όρος έθνος δήλωνε αρχικά µια οµάδα µε φυλετικό χαρακτήρα, όπως,λ.χ., ήταν οι Αχαιοί, οι Ίωνες και οι ωριείς. Βλ. Ελλάς, τόµος Α,εκδοτικός οργανισµός Πάπυρος,1997, σελ.180

5 5 800 π.χ. και πρωτοεµφανίστηκαν στην ηπειρωτική Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου και στην υτική Μικρά Ασία. Τα αίτια του κατακερµατισµού των εθνών σε κράτη µε ιδιαίτερα περιορισµένη εδαφική έκταση ( πρόκειται για πόλεις που αντιστοιχούν σε µικροµεσαίες για τα σηµερινά δεδοµένα πόλεις ) δεν έχουν επιβεβαιωθεί ακόµα. Παρ όλα αυτά, οι πόλεις κράτη πληρούσαν τα σύγχρονα κριτήρια προσδιορισµού ενός κράτους 3 καθώς υπήρχε συγκεκριµένος λαός και χώρα και η εξουσία της κάθε πόλεως κράτους ήταν αυτοδύναµη και πλήρως ανεξάρτητη από κάθε εξωτερικό παράγοντα. Οι πόλεις κράτη καθ όλη την διάρκεια της ζωής τους ( από το 900 π.χ. περίπου µέχρι τα µέσα του 4 ου αιώνα π. Χ. περίπου ) πέρασαν από πληθώρα µεταβολών και εξελίξεων τόσο στον πολιτειακό και τον διοικητικό τοµέα όσο και στην µορφή και την έκταση του κράτους. Ορισµένες πόλεις κράτη δεν ήταν αυτόνοµες κοινότητες αλλά οµοσπονδίες πόλεων µε χαρακτηριστικότερο παράδειγµα την Βοιωτία, η οποία αποτελείτο από δώδεκα πόλεις, µια εκ των οποίων ήταν η Θήβα. Επίσης, υπήρχαν και ριζικές διαφορές στο πολίτευµα ανάλογα µε την χρονική περίοδο ή την γεωγραφική θέση. Για παράδειγµα, η Αθήνα πέρασε από βασιλεία, τυρρανίδα, ολιγαρχία και δηµοκρατία. εν είναι δυνατή εδώ η ενασχόληση µε όλες τις µορφές που πήραν οι πόλεις κράτη σε όλη αυτή την περίοδο και για αυτό το λόγο το ενδιαφέρον θα εστιαστεί στην αθηναϊκή δηµοκρατία των Κλασικών χρόνων. Οι κυριότεροι φορείς εξουσίας στην κλασική Αθήνα ήταν οι εννέα άρχοντες, η Βουλή του Αρείου Πάγου και η Εκκλησία του ήµου. Οι εννέα άρχοντες ( ο επώνυµος άρχων, ο άρχων βασιλεύς, ο πολέµαρχος και οι θεσµοθέται ) αποτελούσαν το εκτελεστικό όργανο της Αθηναϊκής πολιτείας και εκλέγονταν από την Εκκλησία του ήµου µε θητεία ενός χρόνου. Η Βουλή του Αρείου Πάγου αποτελείτο από όσους είχαν διατελέσει άρχοντες και κατά τα πρώτα χρόνια της αθηναϊκής δηµοκρατίας είχε σηµαντικές εξουσίες, καθώς αποτελούσε το αθηναϊκό συµβούλιο των γερόντων, ένα παλαιότερο θεσµό αρκετά ισχυρό και µε αξιοσηµείωτο κύρος. Στη συνέχεια, όµως, και ιδιαίτερα µετά το π.χ. οι περισσότερές του εξουσίες τού αφαιρέθηκαν για να δωθούν στην Εκκλησία του ήµου, ενώ αυτό περιορίστηκε κυρίως στην εκδίκαση των σοβαρότερων υποθέσεων της πόλης. Η Εκκλησία του ήµου αναδείχθηκε σε κυρίαρχο πολιτικό όργανο του αρχαιοελληνικού δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Ουσιαστικά επρόκειτο για την ανώτατη αρχή της δηµοκρατικής πολιτείας και από αυτήν απέρρεαν όλες οι εξουσίες. Πρέπει εδώ να επισηµανθεί ότι δεν αποτελούσε πρωτοτυπία της αθηναϊκής δηµοκρατίας αλλά ότι, 3 Βλ. ηµητρόπουλου Ανδρέα, Γενική συνταγµατική θεωρία, Αθήνα Κοµοτηνή, 2004, σελ. 113

6 6 αντιθέτως, ονοµαζόταν έτσι η επίσηµη συνέλευση των πολιτών κάθε αρχαίας ελληνικής πόλεως κράτους. Ωστόσο, στην Αθήνα αναπτύχθηκε περισσότερο και αποτέλεσε τον πυρήνα, το ζωτικό στοιχείο της λειτουργίας του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Η ελευθερία του λόγου που επικρατούσε στην Εκκλησία του ήµου ενσάρκωνε κατά τον καλύτερο τρόπο την ιδεολογία του δηµοκρατικού κράτους, ότι δηλαδή όλοι οι ενεργοί πολίτες που είχαν πολιτικά δικαιώµατα ήταν απόλυτα ίσοι αναµεταξύ τους, δεν υπέκειπταν σε διακρίσεις µε βάση οικονοµικά ή κριτήρια καταγωγής και όφειλαν να επιτελούν ενεργό ρόλο στην διακυβέρνηση του κράτους τους παίρνοντας τις σηµαντικότερες αποφάσεις για όλα τα θέµατα που αφορούσαν την πολιτεία. Το δηµοκρατικό αυτό πολίτευµα, µε χαρακτηριστικότερο παράδειγµα την Αθηναϊκή ηµοκρατία, κατά πολλούς αποτελεί την ιδανικότερη µορφή κράτους που έχει εµφανιστεί µέχρι στιγµής. Το µεγάλο πλεονέκτηµα της θεωρίας αυτής είναι η ενεργή συµµετοχή όλων των πολιτών στην διακυβέρνηση του κράτους τους και η δυνατότητα της ελεύθερης και χωρίς περιορισµούς έκφρασης της γνώµης κάθε πολίτη, η οποία οδηγούσε σε καλύτερη, βαθύτερη και σφαιρικότερη ανάλυση κάθε ζητήµατος και, κατ επέκτασιν, στην λήψη ορθοτέρων αποφάσεων. 5.Πλάτων Πέρα, ωστόσο, από τις εφαρµοσµένες πολιτειακές δοµές όπως τις παραπάνω, από τις οποίες δύνανται να διεξαχθούν ορισµένα συµπεράσµατα για την ευρύτερη άποψη περί κράτους που επικρατούσε κάθε χρονική περίοδο, υπήρξαν και σπουδαίοι στοχαστές που ασχολήθηκαν µε την ιδανική δοµή του κράτους και εξέφρασαν τις θεωρίες τους για αυτήν. Ένας από τους σηµαντικότερους ήταν ο Πλάτων, µαθητής του Σωκράτη, ο οποίος προτείνει στο έργο του Πολιτεία ένα πολιτικό µοντέλο που - κατά την γνώµη του ήταν το ιδανικό, καθώς ήταν ανεπτυγµένο µε κύριο γνώµονα την δικαιοσύνη. Ο Πλάτων θεωρούσε ότι η δικαιοσύνη ήταν αποτέλεσµα της αρµονίας που προέκυπτε όταν όλα τα πράγµατα και όλοι οι άνθρωποι επιτελούσαν το έργο στο οποίο είχαν ταχθεί και δεν αναµιγνύονταν µε τις ασχολίες των άλλων. Ο Πλάτων θεωρούσε την πολιτεία ως άνθρωπο εν µεγάλω 4, ότι δηλαδή η πολιτεία δεν ήταν τίποτα περισσότερο από µια µεγέθυνση του ανθρώπου. Αντιστοίχισε, εποµένως, τα τρία µέρη της ψυχής του ανθρώπου ( κατ αυτόν ) µε τις τρεις τάξεις της ιδανικής του πολιτείας. Στο λογιστικόν µέρος αντιστοίχισε την τάξη των φυλάκων αρχόντων(βασιλέων), στο θυµοειδές την τάξη των φυλάκων επικούρων 4 Βλ. Πλάτωνος, Πολιτεία, βιβλ.,κεφ. ΧΙ

7 7 και στο επιθυµητικόν την τάξη των δηµιουργών. Η κατανοµή των ανθρώπων στις τάξεις αυτές θα γινόταν µε κριτήριο το µέρος της ψυχής που κυριαρχούσε στον κάθε άνθρωπο. Με αυτόν τον τρόπο ο Πλάτων θεωρούσε ότι κάθε άνθρωπος θα ενασχολείτο µε αυτό που έπρεπε να ασχοληθεί οδηγούµενος στην αρµονία της ψυχής του. Και, εφ όσον όλοι οι πολίτες της ιδανικής πολιτείας θα είχαν προσεγγίσει την αρµονία της ψυχής τους, θα εξασφαλιζόταν και η αρµονία της πολιτείας, η οποία θα την οδηγούσε στην απόλυτη δικαιοσύνη σε σχέση µε κάθε θέµα. Και αυτή την πολιτεία που θα διεπόταν από απόλυτη δικαιοσύνη ο Πλάτων την θεωρούσε ως την ιδανική. Πρέπει εδώ να τονιστεί ότι ο Πλάτων είχε στο µυαλό του την πόλιν κράτος, στα µέτρα της οποίας θα εφαρµοζόταν η ιδανική πολιτεία. Το πολίτευµα που προτείνει ο Πλάτων δεν είναι τίποτα άλλο παρά µια µορφή αριστοκρατίας,στην οποία όµως άρχουν οι πραγµατικά άριστοι µε κριτήριο την αξία τους και όχι την καταγωγή ή τον πλούτο τους. Πρόκειται δηλαδή για µια αριστοκρατία του πνεύµατος. 6.Αριστοτέλης Ο Αριστοτέλης, ένας από τους µεγαλύτερους πανεπιστήµονες που έζησαν ποτέ, εξέφρασε επίσης µια αξιοσηµείωτη θεωρία περί κράτους, η οποία παρουσιάζεται και αναλύεται στο οκτάτοµο έργο του Πολιτικά. Όπως και ο Πλάτωνας, έτσι και ο Αριστοτέλης εξέφρασε την πολιτική του θεωρία στα µεγέθη της πόλεως κράτους, καθώς αυτή ήταν η πραγµατικότητα µέσα στην οποία ανέπτυξαν την σκέψη τους οι δύο µεγάλοι αυτοί φιλόσοφοι. Τότε η πόλις κράτος εθεωρείτο, αν όχι η µοναδική, τουλάχιστον η ιδανικότερη µορφή που θα µπορούσε να έχει ένα κράτος. Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι ο άνθρωπος είναι φύσει πολιτικόν ζώον 5 και ότι για αυτό τον λόγο η κοινωνία υπάρχει από φυσική αναγκαιότητα. Επίσης, ακολουθώντας µια συλλογιστική πορεία από το µερικότερο προς το γενικότερο, συµπεραίνει ότι η πόλη είναι η ανώτατη µορφή ανθρώπινης κοινωνίας. Εποµένως αφού, όπως θεωρεί ο Σταγιρήτης φιλόσοφος, κάθε φυσικός οργανισµός σκοπεύει στο αγαθό λόγω της εντελέχειας της φύσης η πόλη ως η ανώτερη µορφή φυσικού οργανισµού θα σκοπεύει στο υπέρτατο αγαθό, το οποίο δεν είναι άλλο από την ευδαιµονία. Και, άπαξ και η πόλη κατακτήσει την ευδαιµονία, τότε και οι πολίτες της θα είναι ευδαίµονες. Επιπλέον, ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι την ιδανική αυτή πόλη πρέπει να την κυβερνά ο νόµος και µόνο αυτός και οι άνθρωποι απλά να τον υπηρετούν και να τον διαφυλάσσουν, για να καταστεί δυνατή η προαγωγή του αγαθού βίου 5 Αριστοτέλους, Πολιτικά, Βιβλ. Α, 1253a, 3

8 8 των πολιτών. ιότι, σε αντίθεση µε τους ανθρώπους οι οποίοι διαφθείρονται από την εξουσία και επηρεάζονται σηµαντικά από τις άλογες ορµές και επιθυµίες τους, ο νόµος παραµένει λογικός, σταθερός και ανεπηρέαστος καθώς : άνευ ορέξεως νους ο νόµος εστίν 6. Ακόµη, ο Αριστοτέλης, παραµένοντας πιστός στην θεωρία του περί της µεσότητας, χαρακτηρίζει ως το καλύτερο ένα πολίτευµα µικτό, που τοποθετείται ανάµεσα στα τρία υπάρχοντα πολιτεύµατα : την µοναρχία, την αριστοκρατία και την πολιτεία ( δηµοκρατία ). Προσθέτει, τέλος, ότι οι πολίτες της µεσαίας τάξεως θα πρέπει να υπερισχύουν προκειµένου να εφαρµόζεται έµπρακτα η µεσότητα που θα οδηγήσει την πόλη και όλους τους πολίτες στην ευδαιµονία. Ο Αριστοτέλης υπήρξε ο πρώτος πολιτικός επιστήµονας και αυτός που έθεσε τις βάσεις για την ανάπτυξη της Πολιτικής Επιστήµης όπως την γνωρίζουµε σήµερα, αφού για να οδηγηθεί στην διαµόρφωση της δικής του πολιτικής θεωρίας βασίστηκε στα συµπεράσµατά του από την µελέτη διακοσίων περίπου εφαρµοσµένων πολιτευµάτων της εποχής του. Επίσης, υπήρξε ο πρώτος που διαχώρισε την πολιτική εξουσία από την θρησκεία. 6 Αριστοτέλους, Πολιτικά, Βιβλ. Γ, 1287a, 37

9 9 7.Εισαγωγικά ΘΕΟΚΡΑΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Μετά τις αρχαίες ελληνικές θεωρίες ακολουθεί µια εποχή κατά την οποία εµφανίζονται δύο αυτοκρατορίες, η αλεξανδρινή και η ρωµαϊκή,οι οποίες σε αντίθεση µε την προγενέστερη πόλιν-κράτος απλώνονταν σε ολόκληρο σχεδόν τον τότε γνωστό κόσµο, ανατρέποντας ριζικά τα πολιτικά δεδοµένα. Κατά την περίοδο αυτή εµφανίστηκαν δύο θεωρίες περί οικουµενικού κράτους, η Στωική και η Επικούρεια. Με την κυριάρχηση του Χριστιανισµού στην Ρωµαϊκή Αυτοκρατορία συντελέσθηκε µια ριζική αλλαγή στην πολιτική φιλοσοφία. Αναθεωρείται η σχέση Κράτους Εκκλησίας, µε την δεύτερη να αποκτά µεγαλύτερο ρόλο στα κοσµικά θέµατα, σε αντίθεση µε την Αρχαία Ελλάδα, όπου είχε παραµερισθεί τελείως. 8.Άγιος Αυγουστίνος Ο Άγιος Αυγουστίνος ήταν ο πρώτος που απέδωσε στην πολιτική εξουσία ρόλο καθαρά θρησκευτικής προέλευσης. Πιο συγκεκριµένα, µε το έργο του De civitate Dei ( Η Πολιτεία του Θεού ) εξέφρασε την θεωρία του σύµφωνα µε την οποία το κράτος έχει ως κύριο έργο να αναδείξει τους εκλεκτούς ανθρώπους που θα οδηγούνταν στην Βασιλεία του Θεού και στην σωτηρία τους. Με άλλα λόγια, το κράτος, ως κοσµικός καθαρά παράγοντας, έπρεπε να βοηθά τους ανθρώπους στην προσπάθειά τους να κερδίσουν την σωτηρία τους από τον Θεό. Η κυβέρνηση, όποια και αν ήταν αυτή, είχε ως µόνο ρόλο κατά τον Άγιο Αυγουστίνο την επιβολή της τάξεως στις κοσµικές κοινωνίες, που τις θεωρούσε από την φύση τους µη καθαρές. Ο Άγιος Αυγουστίνος, όντας άνθρωπος της εκκλησίας, προσανατόλισε την θεωρία του προς τον Θεό και θεώρησε ότι το κράτος είχε ως µόνη λειτουργία το να βοηθάει τους ανθρώπους να προσεγγίσουν Αυτόν όσο το δυνατόν περισσότερο. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της θεωρίας του νεοπλατωνιστή κληρικού, πάντως, ήταν ο απόλυτος προορισµός από τον οποίο διεπόταν. Ενστερνιζόµενος δηλαδή τις θεωρίες του Πλάτωνα, ο Άγιος Αυγουστίνος φρονούσε ότι κάθε τι είχε ένα σαφή προορισµό προς τον οποίο όφειλε να σκοπεύσει και µε κάθε θυσία να τον προσεγγίσει.

10 10 9.Βυζαντινή Αυτοκρατορία Μετά την διάλυση της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας, ο κόσµος χωρίστηκε σε δύο µέρη : την Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τα φεουδαρχικά κράτη της ύσης. Όλα αυτά συµβαίνουν, όµως, την εποχή του Μεσαίωνα, µια εποχή κατά την οποία κάθε επιστήµη παύει ή λειτουργεί µε τον πλέον υποτονικό τρόπο και η Εκκλησία ελέγχει και διαµορφώνει τα πάντα. Ήταν, εποµένως, λογικό σε µια τέτοια εποχή και η Πολιτική Επιστήµη και Φιλοσοφία να ελεγχθεί και να καθοδηγηθεί πλήρως από την Εκκλησία. Στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία, της οποίας ο πρωταρχικός σκοπός ήταν η επιβολή κράτους δικαίου και ενότητας του θρησκευτικού δόγµατος στα εδάφη της καθώς και η διάδοση του Χριστιανισµού, η θεωρία που επικρατούσε για την πολιτική οργάνωση εντάσσεται στις θεοκρατικές πολιτικές θεωρίες. Ο βυζαντινός αυτοκράτωρ, δηλαδή, αν και σε αντίθεση µε τις γνήσιες θεοκρατικές θεωρίες δεν είναι θεοποιηµένος ή ισάξιος του Θεού, ωστόσο θεωρείται ότι έχει επιλεγεί από τον Θεό και ότι µόνο υπό την θεία χάρη που Αυτός του παρέχει δύναται να ασκεί το λειτούργηµά του 7. Ο αυτοκράτορας, εποµένως, διατελεί τον ρόλο του προσωρινού εκπροσώπου του Θεού στην Γη µέχρι την ευτέρα Παρουσία και την επάνοδο της Βασιλείας των Ουρανών. 10.Θωµάς Ακινάτης Ο άγιος Θωµάς ο Ακινάτης, που έζησε τον 13 ο αιώνα µ.χ., υπήρξε θιασώτης της αριστοτελικής θεωρίας και για αυτό τον λόγο η πολιτική του θεωρία οµοιάζει ιδιαίτερα µε την θεωρία του Αριστοτέλη περί κράτους. Η πολιτική του θεωρία εκφράζεται στα έργα του Summa Theologiae ( Σύστηµα Θεολογίας ) και De regimine ( Περί διακυβερνήσεως ). Ο Ακινάτης ενστερνίζεται την άποψη του Αριστοτέλη ότι η πόλις κράτος είναι η ανώτερη και τελειότερη µορφή της ανθρώπινης κοινωνίας καθώς επίσης και ότι η πολιτική εξουσία έχει ως κύριο στόχο την προαγωγή του αγαθού, που αποτελεί το µέσο για το ευ ζην των πολιτών, για την κατάκτηση δηλαδή της ευδαιµονίας από όλους τους πολίτες. Φρονεί, επίσης, όπως και ο Αριστοτέλης, ότι ο ιδανικός κυβερνήτης της πόλεως είναι ο νόµος, τον οποίο ορίζει ως πράξη που συνιστά ρύθµιση και µέτρο και ο οποίος εξασφαλίζει τόσο για την πόλη 7 Βλ. Καραγιαννόπουλου Ιωάννη, Το Βυζαντινό κράτος, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη, 1993, σελ. 243

11 11 όσο και για τους πολίτες την µεσότητα που είναι απαραίτητη για την προσέγγιση της ευδαιµονίας. Ο Ακινάτης, τέλος, αποκλίνοντας αυτή την φορά από την αριστοτελική πολιτική θεωρία, ταυτίζει την ευδαιµονία µε την µακαριότητα της χριστιανικής διδασκαλίας, γράφοντας στο έργο του De regimine : Οι κυβερνήτες οφείλουν να καταστήσουν την ζωή πλήρη αγαθού, σε αρµονία µε την αναζήτηση βίου επουράνιας µακαριότητας. Ο Θωµάς ο Ακινάτης, όντας ενεργός χριστιανός αλλά και ένθερµος υποστηρικτής του Αριστοτέλη, εξέφρασε µια πολιτική θεωρία που αποτελεί, ουσιαστικά, την αριστοτελική πολιτική θεωρία προσαρµοσµένη στα µέτρα της χριστιανικής διδασκαλίας και πίστεως. 11.Ζακ-Μπενίν Μποσυέ Ο Ζακ-Μπενίν Μποσυέ ( Jacques Benigne Bossuet ) ήταν Γάλλος καθολικός επίσκοπος που έζησε τον 17 ο αιώνα. Πέρα από την θρησκευτική του δράση και συγγραφικό έργο ασχολήθηκε επίσης, µεταξύ άλλων, και µε την πολιτική φιλοσοφία και εξέφρασε την δική του θεωρία περί κράτους στο σηµαντικότερο πολιτικό του κείµενο Η Πολιτική, όπως συνάγεται από τους ίδιους τους λόγους της Αγίας Γραφής. Ο Μποσυέ υποστήριξε ένα πολιτικό σύστηµα ιδιαίτερα απολυταρχικό, καθώς πίστευε στην ελέω Θεού εξουσία των βασιλέων. Συγκεκριµένα, ανέπτυξε το δόγµα του Θείου ικαίου, σύµφωνα µε το οποίο κάθε νόµιµα συγκροτηµένη κυβέρνηση αποτελούσε την έκφραση της βούλησης του Θεού και, εποµένως, η εξουσία της ήταν ιερή και ορθή και κάθε κίνηµα, επανάσταση ή ανταρσία εθεωρείτο πλήρως αβάσιµη και καταχρηστική, στα όρια του εγκλήµατος. Ο Μποσυέ, ωστόσο, πέρα από την ισόβια ασφάλεια που εξασφάλιζε στον µονάρχη από οποιαδήποτε αντίδραση ή αντίλογο στο πολιτικό του σύστηµα, τον επιφόρτιζε ( τον µονάρχη ) µε πολύ µεγάλες και σοβαρές ευθύνες, επειδή όφειλε, αποτελώντας το πρόσωπο του Θεού στην Γη, να συµπεριφέρεται ανάλογα, να κυβερνά δηλαδή ως καλός ποιµήν τους υπηκόους του, να παραµένει πλήρως αδιάφθορος από την απόλυτη εξουσία που έχει στα χέρια του και, παρ όλα αυτά, µεγαλοπρεπής και επιβλητικός. Η πολιτική θεωρία του Μποσυέ είναι µία από τις αντιπροσωπευτικότερες των θεοκρατικών θεωριών, καθώς όλη η εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια ενός ανθρώπου που θεωρείται ότι έχει επιλεγεί από τον Θεό, έχει την θεία φώτιση και καθοδήγηση και αποτελεί τον απεσταλµένο Αυτού στην Γη.

12 άντης Ο άντης ( Dante ) έζησε τον 14 ο αιώνα και εξέφρασε µια πολιτική θεωρία σύµφωνη µε τα πρότυπα και τις αντιλήψεις της εποχής του, µια θεωρία άκρως απολυταρχική. Η θεωρία αυτή αναλύεται στο έργο του De monarchia ( Περί µοναρχίας ). Ο άντης πίστευε ότι µόνο αν επικρατήσει οικουµενική ειρήνη θα καταφέρουν οι άνθρωποι να αναπτύξουν πλήρως και ανεµπόδιστα τις ικανότητες και τις ασχολίες τους. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού έκρινε ως µόνο κατάλληλο πολίτευµα την οικουµενική µοναρχία, µια κοσµική αυτοκρατορία που θα κάλυπτε ολόκληρη την έκταση της Γης. Όπως ο ίδιος δηλώνει : µία µοναδική ηγεµονία που εκτείνεται σε όλα τα πρόσωπα στον χρόνο. Κύριος στόχος του πολιτεύµατος αυτού είναι το να εξασφαλίσουν όλοι οι άνθρωποι πληρότητα ζωής µέσα από την ολοκληρωµένη ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους, του είναι τους. Επίσης, η εξουσία του οικουµενικού αυτού µονάρχη πηγάζει απευθείας από τον Θέο και όχι εµµέσως από τον Πάπα και για αυτό είναι αναµφισβήτητη και υπεράνω πάσης κρίσεως και ελέγχου. Ο άντης θεωρούσε, τέλος, ότι η αυτοκρατορία αυτή ήταν ο νόµιµος διάδοχος της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας.

13 13 ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ 16 ο ΕΩΣ ΤΟΝ 18 ο ΑΙΩΝΑ 13.Μακιαβέλι Ο Νίκολο Μακιαβέλι ( Machiavelli ) ήταν Ιταλός πολιτικός φιλόσοφος. Η θεωρία που αυτός εξέφρασε ήταν ιδιαίτερα ριζοσπαστική και συζητήθηκε αρκετά. Εκφράζεται και αναλύεται στο έργο του Ο Ηγεµών. Η καινοτοµία του Μακιαβέλι στο πολιτικό επίπεδο ήταν το ότι αποσυνέδεσε την πολιτική εξουσία τόσο από την θρησκεία όσο και απο την ηθική. Φρονούσε ότι στην πολιτική ο µονός νόµος που ίσχυε ήταν αυτός της ζούγκλας ( ο νόµος του ισχυροτέρου ) και, εποµένως, ότι οι ηγεµόνες έπρεπε να είναι πλήρως απαλλαγµένοι και από θρησκευτικές επιταγές και από ηθικούς κανόνες. Στο έργο του δεν ασχολείται τόσο µε την ανάλυση των πολιτευµάτων αλλά κυρίως µε την φύση της ψυχής του ανθρώπου και το πώς θα πρέπει να είναι ο ηγεµόνας προκειµένου να επιβληθεί σε αυτήν. Ως πολιτεύµατα αναγνωρίζει µόνο την δηµοκρατία και την ηγεµονία, αλλά εστιάζει το ενδιαφέρον του στην δεύτερη την οποία θεωρεί και ορθότερη σύµφωνα µε την πολιτική του φιλοσοφία. Ο Μακιαβέλι έκρινε ότι οι άνθρωποι είναι αχάριστοι, αδυνατούν να αφοσιωθούν πλήρως είτε σε ιδανικό είτε σε ηγέτη, δίνουν πάντα προτεραιότητα στο προσωπικό τους συµφέρον και όταν βρεθούν σε κατάσταση ανάγκης ή κινδύνου ξεχνούν οποιαδήποτε ευεργεσία ή όρκο και στρέφονται µε το µέρος του νικητή ( εν ανάγκη αλλάζουν στρατόπεδο ) προκειµένου να διασφαλίσουν την ακεραιότητα και το ίδιον όφελός τους. Με βάση αυτά, ο ηγεµόνας, για να κυριαρχήσει επί των υπηκόων του, οφείλει να είναι ιδιαίτερα σκληρός, πονηρός, ανελέητος, να εµπνέει δέος στους υπηκόους του και φόβο στους πάσης φύσεως εχθρούς του, να µην είναι πολύ γενναιόδωρος και, τέλος, να δίνει την εντύπωση ότι είναι φιλάνθρωπος, πιστός, ειλικρινής, µε ψυχοπόνεση και ευλάβεια, ασχέτως αν πραγµατικά είναι ή όχι. Εδώ πρέπει να τονιστεί ότι ο Μακιαβέλι δεν απορρίπτει την αγάπη, την γενναιοδωρία, την εντιµότητα, την επιείκεια και, γενικότερα, τις αρετές ενός ηγεµόνα, απλά έχοντας µελετήσει τα υπάρχοντα ( φεουδαρχικά κυρίως ) κράτη της εποχής του κρίνει ότι αυτές οι αρετές οδηγούν πιο συχνά στην καταστροφή του ηγεµόνα παρά στην ανάδειξή του. Εφ όσον, λοιπόν, πρωταρχικός στόχος του ηγεµόνα είναι η διατήρηση της εξουσίας του οφείλει να αποφεύγει ο,τιδήποτε δύναται να αντιστρατευθεί σε αυτήν και, κατ επέκτασιν, και τις θετικές αρετές που πιθανόν αυτός να έχει.

14 14 Συνοψίζοντας, ο Μακιαβέλι στην πολιτική του θεωρία εκφράζει την άποψη ότι ο ηγεµόνας είναι ελεύθερος από οποιαδήποτε θρησκευτικά ή ηθικά διλήµµατα να χρησιµοποιεί κάθε µέσο προκειµένου να διατηρήσει ή να αυξήσει την εξουσία του, καθώς αυτό θεωρείται το πλέον αναµενόµενο και λογικό αφού η πολιτική οµοιάζει µε την ζούγκλα και επικρατεί και στις δύο ο νόµος της ζούγκλας. 14.Χοµπς Ο Τόµας Χοµπς ( Hobbes ) εξέφρασε µια πολιτική θεωρία που επικρίθηκε έντονα για την σκληρότητα της, την δυσφήµιση του ανθρωπίνου φύλου, µέχρι και για αθεΐα του συγγραφέα της. Αυτή διατυπώνεται στο έργο του Χοµπς Leviathan ( Λεβιάθαν ). Ο Χοµπς συµµεριζόταν την άποψη του Μακιαβέλι ως προς την ανθρώπινη φύση και, µάλιστα, προέβη σε πρωτάκουστα ωµούς ισχυρισµούς, όπως π.χ. ότι οι άνθρωποι είναι εκ φύσεως αντικοινωνικά όντα και ότι όταν συναναστρέφονται για οποιοδήποτε λόγο διακατέχονται µόνο από µια αγοραία συντροφικότητα και κανένα άλλο συναίσθηµα. Επίσης, η µόνη ισότητα µεταξύ των ανθρώπων, την οποία αναγνώριζε ο Χοµπς, είναι η ίση δύναµή τους να φονεύουν ο ένας τον άλλο. Ο Χοµπς διέκρινε µια έντονη ανταγωνιστικότητα στην φύση του ανθρώπου, η οποία τον οδηγεί σε υπέρµετρη µαταιοδοξία και φιλοδοξία µε απώτερο αποτέλεσµα τον πόλεµο πάντων εναντίον πάντων ( bellum omnium contra omnes ). Βασισµένος, λοιπόν, στις παραδοχές του αυτές και στην άποψη ότι ο µόνος νόµος της φύσης είναι η αυτοπροστασία διατύπωσε την πολιτική του φιλοσοφία. Σε αυτήν υποστηρίζει ότι ο µόνος ικανός για να εξασφαλίσει αποτελεσµατικά την αυτοπροστασία των πολιτών είναι ο Λεβιάθαν ( ο κυβερνήτης ) στον οποίο οι πολίτες όφειλαν να µεταφέρουν την ατοµική τους ισχύ µε µια µορφή κοινωνικού συµβολαίου. Πιο απλά, όλοι οι άνθρωποι υποτάσσονταν στον κυβερνήτη µε την θέλησή τους και υπό τον όρο ότι αυτός θα τους παρείχε επαρκή προστασία. Η εξουσία του κυβερνήτη δεν υπόκειτο σε έλεγχο ή σε αφαίρεση παρά µόνο σε περίπτωση που αυτός δεν ασκούσε ικανοποιητικά τα καθήκοντά του. Η πολιτική θεωρία του Χοµπς, παρά το γεγονός ότι έδινε περιθώρια αλλαγής του ηγεµόνα σε περίπτωση κακής διακυβέρνησης και δεν πρότεινε ένα ακραία απολυταρχικό πολίτευµα ( για τα δεδοµένα της εποχής του ), ωστόσο κατακρίθηκε και µισήθηκε ευρέως κυρίως για την απαξιωτική και έντονα υποτιµητική στάση του φιλοσόφου απέναντι στο ανθρώπινο είδος και την φύση του.

15 15 15.Λοκ Ο Τζων Λοκ ( Locke ), Άγγλος πολιτικός φιλόσοφος, µε την θεωρία που ανέπτυξε επηρέασε σηµαντικά τα πολιτικά δεδοµένα της εποχής του και προσέθεσε ορισµένα ζωτικής σηµασίας νέα στοιχεία στην πολιτική σκέψη. Τα δύο έργα στα οποία αναπτύσσονται η θεωρία και οι αντιλήψεις του Άγγλου φιλοσόφου είναι τα : Two treatises of Government ( ύο πραγµατείες περί διακυβερνήσεως ) και Letter concerning Toleration ( Επιστολή σχετικά µε την ανεξιθρησκία ). Ο Λοκ στις πραγµατείες του αντιπαρατίθεται στο βασιλικό δόγµα, που ακόµα κυριαρχούσε σε πολλά κράτη της εποχής του και το οποίο κατοχύρωνε την µοναρχική εξουσία παρέχοντάς της ασφάλεια και προστασία από κοινωνικές αναταραχές και ανακατατάξεις. Θεωρούσε ότι η δύναµη κάθε εξουσίας, ασχέτως µορφής, απορρέει από ένα κοινωνικό συµβόλαιο µεταξύ κυβερνώντων και λαού, το οποίο δεσµεύει µε υποχρεώσεις και τις δύο πλευρές. Εποµένως, κατά την φιλοσοφία του Λοκ, η εξουσία περιορίζει την λειτουργία της µέσα σε ένα νοµοθετικό πλαίσιο και δεν δρα ανεξέλεγκτα. Ο πρωταρχικός στόχος της είναι πάντοτε η εξασφάλιση ειρήνης και προστασίας για τον λαό καθώς και η επιδίωξη του κοινού αγαθού για την ευηµερία ολόκληρης της κοινωνίας. Παρά το γεγονός ότι ο Λοκ υποστήριξε µια συντηρητική διάρθρωση της κοινωνίας µε περιορισµένη εκτελεστική εξουσία και τάχθηκε σαφώς υπέρ των ισχυροτέρων και ανωτέρων κοινωνικών τάξεων, ωστόσο εξέφρασε ορισµένα ιδιαίτερα φιλελεύθερα για την εποχή του στοιχεία. Υπήρξε, κατ αρχάς, ένθερµος υποστηρικτής της ανεξιθρησκίας, διακηρύσσοντας ταυτόχρονα ως φυσικό και αναπαλλοτρίωτο δικαίωµα κάθε ανθρώπου τόσο την απόλυτη ελευθερία της συνείδησής του όσο και την ιδιοκτησία. Πρότεινε, επίσης, ως ιδανικό πολιτικό σύστηµα ένα µικτό συνταγµατικό πολίτευµα το οποίο, καθώς επίσης και ο στρατός, θα υπόκεινται σε κοινοβουλευτικό έλεγχο, σε µια προσπάθεια να διασφαλιστεί ως κύριος σκοπός της κοινωνίας η επιδίωξη του κοινού αγαθού. Συνοψίζοντας, ο Τζων Λοκ αν και διακρινόταν από κοινωνικό συντηρητισµό υποστήριξε, ωστόσο, σθεναρά την ευθύνη των κυβερνώντων απέναντι στην πολιτεία και τους πολίτες, την αµερόληπτη απονοµή της δικαιοσύνης, την ανεξιθρησκία και την ελευθερία κάθε ανθρώπου στην γνώµη και την έκφραση. Σηµαντικό είναι, ακόµα, και το γεγονός ότι ο Άγγλος φιλόσοφος αντιστρατεύτηκε στην ολοκληρωτική απολυταρχική οργάνωση του κράτους και δεν αναγνώριζε σε καµία περίπτωση την ελεύθερη από έλεγχο και κρίση διακυβέρνηση ενός µονάρχη ούτε τις απόψεις περί αλαθήτου ή θεϊκής φώτισης ενός ανθρώπου.

16 16 16.Μοντεσκιέ Ο Μοντεσκιέ ( Montesquieu ) ήταν Γάλλος στοχαστής που έζησε τον 18 ο αιώνα. Το σηµαντικότερο έργο του είναι το L Esprit des Lois ( Το Πνεύµα των Νόµων ). Το έργο αυτό αποτελεί περισσότερο πραγµατεία πάνω στα πολιτεύµατα και την πολιτική εξουσία παρά αυτούσια θεωρία περί κράτους. Ο Μοντεσκιέ πίστευε στην απόλυτη τάξη που διέπει το σύµπαν αδυνατούσε να δεχθεί ότι όλη η φύση αλλά και οι άνθρωποι ως σκεπτόµενα όντα ήταν προϊόντα της τύχης και για αυτό εξέτασε διεξοδικά τις εκφράσεις του φυσικού δικαίου, τα ήθη και τα έθιµα,τους νόµους και τους πολιτισµούς σε διάφορες και διαφορετικές µεταξύ τους εκφάνσεις. Το βασικότερο στοιχείο της πολιτικής φιλοσοφίας του είναι η τριµερής διάκριση της εξουσίας ( για πρώτη φορά ) σε : νοµοθετική ( που θεσπίζει τους κανόνες δικαίου ), εκτελεστική ( που εφαρµόζει τους κανόνες δικαίου ) και δικαστική ( που επιλύει τις διαφορές που προκύπτουν από την εφαρµογή των κανόνων δικαίου ). Παρά το γεγονός ότι ο Μοντεσκιέ δεν διατύπωσε κάποια ολοκληρωµένη πολιτική θεωρία, ωστόσο κληροδότησε στο ανθρώπινο γένος µια αρχή ζωτικής σηµασίας για την ανάπτυξη και την σταθεροποίηση των δηµοκρατικών πολιτευµάτων όπως τα γνωρίζουµε σήµερα. Και το γεγονός ότι σήµερα αυτή η αρχή θεωρείται αυτονόητη καταδεικνύει ακόµα καθαρότερα την σπουδαία αξία της. Σε αυτά αξίζει, τέλος, να προστεθεί και το ότι η θεωρία του Μοντεσκιέ επηρέασε σηµαντικά τόσο τις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής όσο και την Γαλλική Επανάσταση, στα πρώτα τους τουλάχιστον στάδια. 17.Ρουσώ Ο Γαλλοελβετός Ζαν Ζακ Ρουσώ ( Jean Jacques Rousseau ) στην προσπάθειά του να αντιπαρατεθεί στον υπεραναλυτικό ορθολογισµό του ιαφωτισµού εξέφρασε µια πολιτική θεωρία ιδιαίτερα επαναστατική για τις αντιλήψεις της εποχής του. Τα κυριότερα έργα του, στα οποία ασχολείται µε την πολιτική επιστήµη, είναι τα Αιµίλιος και Περί κοινωνικού συµβολαίου. Ο Ρουσώ πίστευε στην ισότητα όλων των ανθρώπων καθώς και στην ελευθερία τους. Το πασίγνωστο απόφθεγµά του : Ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος, αλλά είναι παντού αλυσοδεµένος. ταρακούνησε συθέµελα την καθεστηκυία κοινωνική ιεραρχία και έδωσε το έναυσµα για την πολιτική συνειδητοποίηση και ενεργοποίηση των κατωτέρων στρωµάτων. Προκειµένου να αιτιολογήσει τις διάφορες µορφές περιορισµού που κάθε άνθρωπος αποκτά από την γέννηση του σε µια

17 17 κοινωνία, οι οποίες αντιστρατεύονταν στην θέση του για την φυσική ελευθερία του ανθρώπου, χρησιµοποίησε την έννοια της γενικής βούλησης, την οποία ορίζει ως ηθική βούληση µε στόχο το γενικό αγαθό, στην οποία συµµετέχουν άµεσα και ενεργά όλοι οι πολίτες της κοινωνίας. Με αυτό τον τρόπο ο Ρουσώ απέδωσε την συµµόρφωση των ανθρώπων µε τους νόµους και τις ηθικές προσταγές στην ελεύθερη βούλησή τους µε σκοπό να προσεγγίσουν συλλογικά το γενικό αγαθό, πράγµα κατορθωτό µόνο µέσω της γενικής βούλησης της κοινωνίας. Ωστόσο, απαραίτητη προϋπόθεση κατά τον Ρουσώ για την επιτυχία της προσπάθειας αυτής αποτελεί το να είναι όλοι οι πολίτες της κοινωνίας ηθικοί άνθρωποι. Ο Ρουσώ ως ιδανική µορφή κράτους πρότεινε την Οµοσπονδιακή Ευρώπη, µορφή που δεν πρόλαβε να αναλύσει περισσότερο. Ο Ρουσώ µε τον επαναστατικό του χαρακτήρα και τις προοδευτικές του ιδέες ενέπνευσε µια γενιά φιλελευθέρων να επιδιώξει ένα κράτος που, µε την βοήθεια ελευθέρων θεσµών, θα ωθούσε τον λαό στο να πράττει το καλύτερο δυνατό.

18 18 ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ 19 ου ΑΙΩΝΑ 18.Φιλελεύθερος Εθνικισµός Ο εθνικισµός ως κοινωνικό πολιτικό φαινόµενο είχε προβλεφθεί τον προηγούµενο αιώνα από τον Ρουσώ, ο οποίος, όµως, ποτέ δεν τον υποστήριξε. Αντιθέτως, ο Ιταλός Pasquale Stanislao Mancini (Πασκουάλε Στανίσλαο Μαντσίνι) υπήρξε ο πιο ένθερµος και ενεργός θιασώτης του Φιλελεύθερου Εθνικισµού ( Liberal Nationalism ). Τα κυριότερα έργα του είναι Τα καθήκοντα του ανθρώπου και οκίµια. Ο Μαντσίνι θεωρούσε ότι ήταν εφικτή η αρµονική συµβίωση ελευθέρων λαών σε µια µορφή αδερφότητας των εθνών, η οποία θα οδηγούσε στον αφοπλισµό των στρατοκρατικών εξουσιών ή δυνάµεων, στην αποδυνάµωση της ισχύος της Εκκλησίας και της φεουδαρχίας. Επίσης, φρονούσε ότι η αδερφότητα αυτή θα ανύψωνε τόσο την αξία όσο και το επίπεδο των λαών µέσω της παιδείας και της καθολικής ψηφοφορίας για την λήψη αποφάσεων. Ο Μαντσίνι, ιδιαίτερα ιδεαλιστής, είχε το ίδιο όραµα µε τον Ρουσώ : µια ενωµένη Ευρώπη αποτελούµενη από ελεύθερους λαούς που ξεπερνώντας τα τοπικά και εθνικά προβλήµατα θα επιτύγχαναν την πανευρωπαϊκή αρµονία. Το όραµα του Μαντσίνι αν και θεωρήθηκε απραγµατοποίητος ιδεαλισµός και παρερµηνεύτηκε σε µεγάλο βαθµό µε αποτέλεσµα την έξαρση εθνικιστικών κινηµάτων στην Ευρώπη, ωστόσο αποτέλεσε προάγγελο ραγδαίων εξελίξεων του 20 ου αιώνα όπως είναι η Κοινή Αγορά και η Ευρωπαϊκή Ένωση. 19.Αναρχισµός Κατά τον 19 ο αιώνα εµφανίστηκε ένα νέο ρεύµα που αµφισβήτησε κάθε µορφή εξουσίας αλλά και την τάση συγκέντρωσής της στα χέρια λίγων ή ακόµη και ενός. Ο αναρχισµός - όπως ονοµάστηκε - δεν αποτελεί µία ενιαία πολιτική θεωρία αλλά ένα σύνολο πολιτικών δογµάτων και θέσεων διαφόρων φιλοσόφων και επιστηµόνων µε ένα κεντρικό άξονα και ορισµένα κοινώς παραδεκτά θεµελιώδη στοιχεία. Κυριότεροι εκπρόσωποί τους ήταν ο Γάλλος Πιερ Ζοζέφ Προυντόν ( Pierre Joseph Proudhon ) και οι Ρώσοι Μιχαήλ Αλεξάντροβιτς Μπακούνιν ( Mikhail Bacounin ) και Πιότρ Αλεξέγεβιτς Κροπότκιν ( Pyotr Alekseyevich Kropotkin ). Η κεντρική ιδέα του αναρχισµού, µε την οποία συµµορφώθηκαν όλοι οι θιασώτες του ρεύµατος και µε βάση την οποία ανέπτυξε ο καθένας το

19 19 δικό του πολιτικό µοντέλο, έγκειται στη µη ύπαρξη καµίας µορφής εξουσίας και στην απόλυτη ισότητα όλων των ανθρώπων τόσο στο επίπεδο της προσωπικότητας όσο και στο επίπεδο της εξωτερικής δραστηριότητας. Όπως πρότεινε ο Προυντόν, ο προφήτης του αναρχισµού 8, τα κράτη και κάθε µορφή εξουσίας αλλά και ιδιοκτησίας έπρεπε να πάψουν να υφίστανται. Αυτή την άποψη του, µάλιστα, την διακήρυττε µε την χαρακτηριστική φράση : Η ιδιοκτησία είναι κλοπή. Είναι απαραίτητο εδώ να σηµειωθεί ότι ο Προυντόν δεν αντιστρατευόταν κάθε µορφή ιδιοκτησίας αλλά µόνο την έκφανση αυτής ως εκµετάλλευση της εργασίας και του µόχθου ενός άλλου ανθρώπου. Την ιδιοκτησία ως δικαίωµα κατοχής και χρήσης των απαραίτητων εργαλείων, µέσων και εδαφικών εκτάσεων από τον ίδιο τον εργάτη, τεχνίτη ή αγρότη την αναγνώριζε ως απαραίτητη για την εξασφάλιση της ελευθερίας και της αυτάρκειας του ανθρώπου. Στην θεωρία του Προυντόν βασίστηκε ο Πιότρ Κροπότκιν για να διαµορφώσει το πιο ολοκληρωµένο πολιτικό µοντέλο του αναρχισµού. Αυτό αποτελείτο από απολιτικές, αποκεντρωµένες, συνεργατικές κοινωνίες που χαρακτηρίζονταν από ένα γενικότερο πνεύµα αλληλοβοήθειας και από την απόλυτη ελευθερία αφ ενός στην διάθεση αγαθών και υπηρεσιών και αφ ετέρου στην ανάπτυξη των δηµιουργικών ικανοτήτων και της προσωπικότητας του κάθε ανθρώπου. εν προβλεπόταν σε αυτές η ύπαρξη καµίας εξουσίας, ούτε υπό µορφή κυβερνήσεως, ούτε στρατού, ούτε κλήρου, ούτε καν νοµικού ή συνταγµατικού πλαισίου. Θεµελιώδης αρχή της αναρχικής κοινωνίας ήταν η κάλυψη των αναγκών. Σύµφωνα µε αυτήν, κάθε άνθρωπος θα έπαιρνε από τις κοινές αποθήκες ό,τι αυτός έκρινε αναγκαίο για την ικανοποίηση των αναγκών του, ασχέτως αν προσέφερε την ανάλογη εργασία στα κοινά ή όχι. Επίσης, οι εργασιακές συνθήκες της κοινωνίας αυτής, έτσι όπως τις όρισε ο Κροπότκιν, ήταν ιδιαίτερα ευχάριστες αλλά και ευνοϊκές για την παράλληλη πνευµατική απασχόληση του ανθρώπου και την σφαιρικότερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Απαραίτητη προϋπόθεση, ωστόσο, για την θεµελίωση της αναρχικής κοινωνίας θεώρησε την ορθή και ενιαία εκπαίδευση των παιδιών µε στόχο την ισόρροπη ανάπτυξη των φυσικών και πνευµατικών ικανοτήτων τους. Τέλος, ο Μιχαήλ Μπακούνιν, ο τρίτος και ο πιο επαναστατικός από τους τρεις πατέρες του αναρχισµού, εστίασε κατά βάση την προσοχή του στην εγκαθίδρυση των αναρχιστικών κοινωνιών. Σε αντίθεση µε τον Προυντόν, ο οποίος πρότεινε την βαθµιαία προσέγγιση του στόχου αυτού µέσω της δηµιουργίας συνεταιρισµών αµοιβαιότητας, ο Μπακούνιν φρονούσε ότι µόνο µέσω της αυθόρµητης, βίαιης και ανεξέλεγκτης επανάστασης του λαού - η οποία θα σάρωνε κάθε θεσµό, 8 Ο ίδιος ο Μιχαήλ Μπακούνιν είχε δηλώσει : Ο Προυντόν υπήρξε ο δάσκαλος όλων µας.

20 20 εξουσία και νόµο - θα γινόταν δυνατή η επίτευξη του εν λόγω στόχου. Όπως πολύ χαρακτηριστικά διακήρυττε : Το πάθος για καταστροφή είναι και αυτό ένα δηµιουργικό κίνητρο. Στο θέµα του ελέγχου ή µη της λαϊκής επανάστασης οφείλεται, επίσης, και η ρήξη µεταξύ του αναρχικού Μπακούνιν και του κοµµουνιστή Μαρξ, ο οποίος θεωρούσε απαραίτητο τον έλεγχο και την καθοδήγηση της λαϊκής εξέγερσης από ένα κόµµα ( το κοµµουνιστικό ), ενώ ο Μπακούνιν βάσιζε την επιτυχία της επανάστασης στην ανεξέλεγκτη και τυφλή έκφραση της λαϊκής οργής. Τέλος, ο Μπακούνιν, διαφέροντας τόσο από τον Προυντόν όσο και από τον Κροπότκιν, θεωρούσε ως ιδανική οργάνωση της αναρχιστικής κοινωνίας την δική του θεωρία, γνωστή µε το όνοµα Κολεκτιβισµός. Αυτή αποδεχόταν µεν το οµοσπονδιακό σύστηµα του Προυντόν αλλά θεωρούσε ταυτόχρονα απαραίτητη την κολεκτιβιστική κατοχή των µέσων παραγωγής, απορρίπτοντας έτσι την πρόταση του Προυντόν για τροποποίηση του θεσµού της ιδιοκτησίας. Από την άλλη πλευρά, ο Μπακούνιν, αντίθετα από τις απόψεις του αναρχικού κοµµουνισµού ( όπως ονοµάστηκε η αναρχική θεωρία του Κροπότκιν ), όριζε ότι κάθε άνθρωπος θα λάµβανε όσα αγαθά και υπηρεσίες ανταποκρίνονταν στην δική του προσφορά εργασίας, σε µια εκδοχή της λαϊκής ρήσης : ό,τι δίνεις, παίρνεις. Είναι φανερό ότι κάθε θιασώτης του ρεύµατος του αναρχισµού ακολούθησε τον δικό του δρόµο και εξέφρασε την δική του εκδοχή για την αναρχική οργάνωση των ανθρωπίνων κοινωνιών. Σε γενικές γραµµές, πάντως, ο αναρχισµός δεν αναγνωρίζει κανένα θεσµό ή εξουσία οποιασδήποτε µορφής και βασίζεται στην απόλυτη ισότητα των ανθρώπων, την δίκαιη και ίση κατανοµή όλων των αγαθών σε αυτούς και την επίλυση κάθε προβλήµατος ή δυσκολίας µέσα σε ένα πνεύµα αλληλοβοήθειας και αλληλοσυµπαράστασης που θα έχει καλλιεργηθεί σε όλους τους ανθρώπους χάρη σε µια ορθή και ολοκληρωµένη εκπαίδευση. 20.Κοµµουνισµός Ο κοµµουνισµός αποτέλεσε, ίσως, την ριζοσπαστικότερη εφαρµοσµένη πολιτική θεωρία και έπαιξε σηµαντικότατο ρόλο στην ιστορία της εξέλιξης της κρατικής οργάνωσης αλλά και γενικότερα. Επηρέασε καίρια εκατοµµύρια ανθρώπων και δεκάδες κρατών, στάθηκε ο κυριότερος αντίπαλος της κεφαλαιοκρατικής καπιταλιστικής κρατικής οργάνωσης και διαδραµάτισε ενεργό ρόλο σε πολλά σηµαντικά γεγονότα του 19 ου αιώνα αλλά και στην διαµόρφωση της πολιτικής πραγµατικότητας, όπως την γνωρίζουµε σήµερα. Απόστολος του κοµµουνισµού θεωρείται ο Καρλ Μαρξ και πατέρας του ο Λένιν. Πρωτεργάτης του ρεύµατος αυτού ήταν και ο Ένγκελς, στενός συνεργάτης και συνοδοιπόρος του πρώτου.

21 Ο Καρλ Μαρξ στα έργα του Το Μανιφέστο του Κοµµουνιστικού Κόµµατος ( Manifest der Kommunistischen Partei ) και Το Κεφάλαιο ( Das Kapital ) εκφράζει όλη την πολιτική θεωρία του και δοµεί αναλυτικά την κοµµουνιστική κοινωνία. Σε πρώτη φάση, ο Μαρξ απέρριψε κάθε µορφή εξουσίας ως µηχανισµό εκµετάλλευσης της εργασίας της πλειοψηφίας των ανθρώπων µε µόνο στόχο το συµφέρον και την ευηµερία µιας ανώτερης µειοψηφικής τάξης. Στα πλαίσια αυτά, θεώρησε το κράτος ως όργανο άσκησης της ταξικής αυτής εξουσίας, το οποίο καταπιέζει και στερεί τους ανθρώπους από την ελευθερία τους χρησιµοποιώντας διάφορους θεσµούς καταπίεσης όπως τους νόµους, την αστυνοµία, τον στρατό και το σωφρονιστικό σύστηµα. Είναι αναγκαίο σε αυτό το σηµείο να σηµειωθεί ότι ο Μαρξ στήριξε ολόκληρη την πολιτική του θεωρία σε οικονοµικά θεµέλια. Πιο συγκεκριµένα, πίστευε ότι η οικονοµία αποτελεί την υλική βάση της κοινωνίας και, εποµένως, θεσµοί όπως η κρατική εξουσία, η θρησκεία, η ηθική και ο πολιτισµός εξαρτιόνταν απόλυτα από αυτή. Η κοµµουνιστική κοινωνία, έτσι όπως την εξέφρασε ο Γερµανός φιλόσοφος ( γεννηµένος στην Τρηρ της Πρωσικής Ρηνανίας ), είναι πλήρως αταξική και όλα τα µέσα παραγωγής είναι δηµόσια, υπό την έννοια ότι ανήκουν σε όλα τα µέλη της. Κύριος στόχος του βαθύτατα ανθρωπιστή Μαρξ ήταν η ανύψωση του συνόλου του λαού. Για αυτό τον λόγο, στην κοµµουνιστική κοινωνία όλοι οι άνθρωποι δουλεύουν για το κοινό καλό, δεν καταπιέζονται από κάποια ανώτερη τάξη την οποία θα συντηρούν µε την εργασία τους αλλά, αντίθετα, εργάζονται για να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα αγαθά για τους εαυτούς τους και τους συνανθρώπους ( συντρόφους, όπως αυτοαποκαλούνταν ) τους. Στην αταξική αυτή κοινωνία, σε αντίθεση µε την αναρχική θεωρία, η οικονοµία παραµένει υπό οργάνωση και υπάρχουν θεσµοθετηµένοι κανόνες για την εύρυθµη λειτουργία της. Παρ όλα αυτά, απουσιάζουν θεσµοί και µέτρα καταναγκασµού των πολιτών, αφού κάθε άνθρωπος εργάζεται πρόθυµα και συνειδητοποιηµένα για την ευηµερία του ιδίου, των συνανθρώπων του και της κοινωνίας και, εποµένως, δεν υπάρχει κανένας λόγος να παρεκτραπεί της φυσιολογικής συµπεριφοράς. Χάρη σε αυτή την ουτοπική κατά πολλούς άποψη του Μαρξ το κράτος ως όργανο διακυβέρνησης και εξασφάλισης της οµαλότητας της κοινωνίας κρίνεται τελείως ανούσιο και χωρίς σκοπό ή έργο και, για αυτό, καταργείται επιτρέποντας στον άνθρωπο να γίνει εξ ολοκλήρου ανθρώπινος. Στην τελική διαµόρφωση της θεωρίας αυτής, έτσι όπως περιληπτικά παρατέθηκε εώς εδώ, βοήθησε ενεργά και ο Φρήντριχ Ένγκελς, ο οποίος υποστήριζε ότι : το κράτος θα εξαφανιστεί από µαρασµό ( όταν υλοποιηθεί η θεωρία του κοµµουνισµού ). Για το πέρασµα από τις υπάρχουσες κρατικές δοµές στην επικράτηση της αταξικής κοινωνίας ο Μαρξ έκρινε ικανή µόνο την σοσιαλιστική 21

22 22 επανάσταση, µια ιδέα που αναλύθηκε περισσότερο και εφαρµόστηκε τελικά από τον Λένιν. Ο Λένιν, λοιπόν, σύµφωνος µε την µαρξιστική θεωρία, έκρινε ότι απαραίτητο στάδιο για την µετάβαση από τον καπιταλισµό στον κοµµουνισµό ήταν το σοσιαλιστικό. Μετά την καθοδηγούµενη από το Κοµµουνιστικό Κόµµα επανάσταση του λαού ( των έργατων, δηλαδή, και των αγροτών ) θα εγκαθιδρυόταν η σοσιαλιστική κοινωνία, η οποία δεν είναι αταξική. Σε αυτήν τα µέσα παραγωγής έχουν περάσει µεν στα χέρια όλου του λαού αλλά οι κυρίαρχες τάξεις του προηγούµενου πολιτεύµατος ( κατά βάση η αστική τάξη ), αν και έχει χάσει κάθε εξουσία, δεν έχει παραιτηθεί ωστόσο ακόµα από τα δικαιώµατά της. Για τον λόγο αυτό, η σοσιαλιστική κοινωνία διαθέτει κρατικό µηχανισµό, ο οποίος, όµως, είναι διαρθρωµένος υπό την µορφή της δικτατορίας του προλεταριάτου, στην οποία η διακυβέρνηση γίνεται καθαρά και µόνο από το προλεταριάτο, τις κατώτερες δηλαδή και µαζικότερες κοινωνικές τάξεις, τους εργάτες και τους αγρότες, µε άλλα λόγια τον λαό κατά τους κοµµουνιστές. Μόνο µε αυτό τον τρόπο είναι δυνατή, κατά την µαρξιστική λενινιστική θεωρία, η µετάβαση από το συγκεντρωτικό καπιταλιστικό κράτος στην αταξική κοµµουνιστική θεωρία. Η θεωρία του κοµµουνισµού αποτέλεσε αντικείµενο έµπνευσης και επεξεργασίας για πολλούς φιλοσόφους, πολιτικούς και κοινωνικούς επιστήµονες και, γενικότερα, στοχαστές και έφθασε, µάλιστα, και στην υλοποίηση του ως µορφή πολιτειακής οργάνωσης για πολλά κράτη µε γνωστότερα την Ρωσία και την Κίνα. Εξ αιτίας αυτού πήρε πολλές διαφορετικές µορφές, τροποποιήθηκε σηµαντικά πολλές φορές, αποτέλεσε την βάση για την ανάπτυξη καίρια διαφορετικών θεωριών και, σε ορισµένες περιπτώσεις, παρερµηνεύθηκε. Είναι, πάντως, αδιαµφισβήτητο το γεγονός ότι επηρέασε όσο λίγες φιλοσοφικές θεωρίες ίσως περισσότερο από όλες το κοινωνικό, πολιτικό και οικονοµικό στερέωµα αλλά και την ιστορία του ανθρωπίνου γένους γενικότερα. 21.Καπιταλισµός Ο Καπιταλισµός δεν είναι πολιτική θεωρία και δεν εντάσσεται στο κεφάλαιο αυτό από χρονολογική απόψη αλλά λόγω του ότι αποτέλεσε τον µεγάλο αντίπαλο του κοµµουνισµού. Πρόκειται για µια καθαρά οικονοµική θεωρία, η οποία εµφανίστηκε τον 16 ο αιώνα, µετά την κατάρρευση των φεουδαρχικών κρατών. Σύµφωνα µε αυτή δοµήθηκαν όλα τα µεγάλα δυτικά κράτη από την εµφάνισή της µέχρι σήµερα. Πατέρας του κλασικής καπιταλιστικής θεωρίας είναι ο Άγγλος Άνταµ Σµιθ ( Adam Smith ) µε το έργο του Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations ( Έρευνα για την φύση και τα αίτια του πλούτου των εθνών ).

23 23 Ως οικονοµική θεωρία ο καπιταλισµός ( ή οικονοµία της ελεύθερης αγοράς ) καθιέρωνε την ατοµική ιδιοκτησία των µέσων παραγωγής µέσα σε ένα οικονοµικό σύστηµα όπου η παραγωγή κατευθύνεται σε µεγάλο βαθµό και η κατανοµή του εισοδήµατος διαφέρει ανάλογα µε την λειτουργία της κάθε αγοράς. Το πρωτοποριακό στοιχείο που οδήγησε στην κατά κράτος επικράτηση του καπιταλισµού ως πολιτικοοικονοµικού συστήµατος παγκοσµίως είναι το ότι το πλεόνασµα της παραγωγής χρησιµοποιείται για την αύξηση της παραγωγικής δυνατότητας, αντί να αναλίσκεται σε µη παραγωγικά έργα. Πιο απλά, ό,τι περίσσευε µετά την κατανάλωση της παραγωγής δεν χαραµιζόταν σε επιβλητικά µνηµεία ή, γενικότερα, σε έργα επίδειξης του άρχοντα ή των κυβερνώντων της κοινωνίας, αλλά αποτελούσε την βάση για την περαιτέρω βελτίωση των παραγωγικών µέσων και, κατ επέκταση, για την αύξηση της παραγωγής ακόµα περισσότερο. Επίσης σηµαντικό ήταν και το γεγονός ότι στο κεφαλαιοκρατικό ( καπιταλιστικό ) σύστηµα τα µέσα παραγωγής βρίσκονταν στα χέρια ιδιωτών, αφήνοντας έτσι ελεύθερη την ιδιωτική πρωτοβουλία, η οποία ωθούµενη από τη φιλοδοξία, τη φιλοπρωτία και την µαταιοδοξία της ανθρώπινης φύσης κυριολεκτικά έκανε θαύµατα. Μέσα στα πλαίσια του καπιταλισµού δόθηκε, λόγω των ανωτέρω, µεγάλη αξία στο χρήµα, το οποίο ως νοµισµατικός κανόνας εµφανιζόταν ως το µέσο για την κατάκτηση κάθε ευτυχίας και ευηµερίας και αποτέλεσε από εκεί και έπειτα τον πρωταρχικό σκοπό των ανθρώπων. Ο ισχυρότατος ανταγωνισµός, ωστόσο, και οι περιορισµένες ποσότητες του πλούτου ( προσωποποιηµένες πλεόν ως χρήµα ) αποτέλεσαν ανασταλτικό παράγοντα για την οικονοµική επιτυχία των περισσοτέρων ανθρώπων, επιτρέποντας την ανέλιξη αυτή µόνο σε λίγους, τους κεφαλαιούχους ή καπιταλιστές. Τέλος, όσον αφορά την οικονοµική πλευρά του καπιταλιστικού συστήµατος, αξίζει να αναφερθεί ότι από τον 16 ο εώς τον 18 ο αιώνα κύρια πηγή κεφαλαίων ήταν το εµπόριο και λιγότερο η έγγεια ιδιοκτησία ενώ από τον 18 ο αιώνα και µετά επίκεντρο της καπιταλιστικής κοινωνίας αποτέλεσε η βιοµηχανία. Ο καπιταλισµός, ως οικονοµική θεωρία, εξέφραζε ένα µοντέλο οικονοµικής διάρθρωσης της κοινωνίας, το οποίο ήταν αναγκαίο να πλαισιώνεται και από το κατάλληλο κοινωνικο-πολιτικό και θεσµικό σύστηµα. Με γνώµονα αυτό το σκεπτικό και υπό την επίδραση αρχικά του µερκαντιλισµού ( εµποροκρατισµού ) και έπειτα του πολιτικού φιλελευθερισµού που επικράτησε τον 19 ο, κυρίως, αιώνα οι κοινωνίες άρχισαν να διαµορφώνουν ένα ευρύτερο και πιο ολοκληρωµένο πολιτικό σύστηµα του καπιταλισµού. Εδραιώθηκαν οι θεµελιώδεις κοινωνικές συνθήκες, επικράτησαν τα ενιαία νοµισµατικά συστήµατα και θεσµοθετήθηκαν οι απαραίτητοι νοµικοί κώδικες, αναγκαίες προϋποθέσεις για την οικονοµική ανάπτυξη. Η φιλελεύθερη άποψη του

24 24 laissez faire, laissez passer ( θεµέλιο της καπιταλιστικής θεωρίας ) που ενέκειτο στην ελεύθερη δράση των ιδιωτικών δυνάµεων στην οικονοµική αγορά χωρίς καµία παρέµβαση από το κράτος δεν ευόδωσε τελικά και οδήγησε όλα τα καπιταλιστικά κράτη της ύσης µεγάλα και µικρά στην οικονοµική καταστροφή, το κραχ του Παρ όλα αυτά, το καπιταλιστικό σύστηµα επανέκαµψε ( κυρίως µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο ) τροποποιηµένο και ισχυρότερο. Η βασική αλλαγή στο καπιταλιστικό κράτος µετά το κραχ του 29 ήταν το ότι ο κρατικός µηχανισµός αναλαµβάνει πλέον πέρα από την δικαστική, νοµοθετική και εκτελεστική εξουσία και ενεργό παρεµβατικό ρόλο στην οικονοµική ζωή της κοινωνίας ρυθµίζοντας, ελέγχοντας και, όπου χρειάζεται, παρεµβαίνοντας στις οικονοµικές συναλλαγές των ιδιωτών. Το καπιταλιστικό σύστηµα ως πολιτικό ( υπό µορφήν αντιπροσωπευτικής δηµοκρατίας ), κοινωνικό και οικονοµικό µοντέλο διάρθρωσης του κράτους έπαιξε πρωταρχικό ρόλο για την ανάπτυξη των ανθρωπίνων κοινωνιών από τον 16 ο αιώνα και µετά και αποτελεί ακόµα και σήµερα τον τρόπο οργάνωσης των περισσοτέρων κρατών. Αφού διένυσε µια µεγάλη πορεία ( περίπου 400 χρόνια ) και πέρασε από πολλά µεταβατικά στάδια, κατά τα οποία διόρθωσε πολλές ατέλειες και αδυναµίες του και εκδηµοκρατικοποιήθηκε σηµαντικά, έφτασε στην σηµερινή ώριµη µορφή του και θεωρείται πλέον από πολλούς το τελειότερο εφαρµοσµένο πολιτικό σύστηµα.

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο 1 Kεφάλαιο E ANA H TIKA EMATA Πρώτο 2 IΣTOPIA Γ ΓYMNAΣIOY Επαναληπτικά θέµατα Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασµένες σηµειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετραγωνάκι. Ενότητα 1 Σ

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ηθική Φιλοσοφία Διδάσκων: Άλκης Γούναρης Οκτώβριος 2014 Μέρος Α Ξεπερνώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών

Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Πολιτών, Αντ. Οικονόμου 8, ΤΚ 26504 Άγ. Βασίλειος Ρίου Αχαΐας Παντελής Γεωργογιάννης τ. Καθηγητής Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ. υμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής

1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ. υμπλήρωση κενών. Πολλαπλής επιλογής 1. ΔΙΑΦΩΣΙΜΟ υμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις /φράσεις (τρεις περισσεύουν): Μοντεσκιέ, Ανθρωπισμός, κοινωνικό συμβόλαιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ EΠΟ 32 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ EΠΟ 32 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ EΠΟ 32 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να σκιαγραφήσετε τις παιδαγωγικές αρχές που επικράτησαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο το 19ο αιώνα, τους σηµαντικότερους εκπροσώπους τους και τις κοινωνικόοικονοµικές συνθήκες που τις παρήγαγαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Γιάννης Αλήθειας «Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του Χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο» Α Έκδοση : Ιούνιος 2010 σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Γ Γυμνασίου. Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο

Ιστορία Γ Γυμνασίου. Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο Ιστορία Γ Γυμνασίου Διαγώνισμα στο 1 ο Κεφάλαιο Ενότητα 1 1. Να δώσετε σύντομους ορισμούς για τις παρακάτω έννοιες: αγροτική επανάσταση, βιομηχανική επανάσταση, κίνημα του Διαφωτισμού. Αγροτική Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12

α) «άτοµα» β) «απεικάσµατα» γ) «επιθυµητικό». Μονάδες 12 ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2004-05-25 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΟΜΑ Α Α Α.1 Να µεταφέρετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το Δίκαιο... 2 1.1 Έννοια, προέλευση και εξέλιξη του Δικαίου... 2 1.2 Κανόνες ηθικής και κανόνες δικαίου: η διαφορά... 3 1.3 Υποκείμενα δικαίου... 3 1.4 Διακρίσεις Δικαίου... 4

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Κεφ. Ιο Η Συνεισφορά της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης Εισαγωγή 17 1.1. Η Σύγχρονη Κάμψη της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης..

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 7 η : Πολιτική Φιλοσοφία Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01

Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό. PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 Η θέση της γυναίκας στο ισλάμ και στο χριστιανισμό PROJECT 1 Υπεύθυνος καθηγητής Παπαγιάννης Γεώργιος ΠΕ01 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΟΜΑΔΑ Α PROJECT 3 Οι Γυναίκες Στον Ισλάμ Και Στον Χριστιανισμό ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Ιστορίας Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2000

Θέµατα Ιστορίας Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2000 Θέµατα Ιστορίας Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α.1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. "Το Πνεύµα των Νόµων" (1748) ήταν έργο του: α. Βολταίρου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ι ΕΟΛΟΓΙΑ του Ραµακρίσνα Ματχ και Ραµακρίσνα Αποστολής

Η Ι ΕΟΛΟΓΙΑ του Ραµακρίσνα Ματχ και Ραµακρίσνα Αποστολής myvedanta.gr 13/08/2013 Η Ι ΕΟΛΟΓΙΑ του Ραµακρίσνα Ματχ και Ραµακρίσνα Αποστολής Πηγή: http://www.belurmath.org/ideology.htm Η ιδεολογία του Ραµακρίσνα Ματχ και Αποστολής αποτελείται από τις αιώνιες αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί}

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί} ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1 {Ίδρυση και Σκοποί} Ιδρύεται Συνασπισμός Μη Αντιπροσωπευόμενων στα Κοινοβούλια Πολιτικών Κομμάτων και Κοινωνικών Οργανώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκός συνταγµατικός πολιτισµός

Ευρωπαϊκός συνταγµατικός πολιτισµός ΠΑΝΤΕΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΕΘΝΩΝ, ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Νέδα Αθ. Κανελλοπούλου -Μαλούχου Αναπληρώτρια. Καθηγήτρια Συνταγµατικού ικαίου Ευρωπαϊκός συνταγµατικός πολιτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007)

ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ. Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007) ΑΣ ΑΛΛΑΞΟΥΜΕ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΜΑΣ, ΜΠΟΡΟΥΜΕ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Του Τάκη Ιωαννίδη (7-1-2007) Από τους αρχαίους χρόνους, οι πρόγονοί μας οριοθέτησαν τον πολιτισμό, ως ανθρώπινο έργο. Μια έκφανση του πνευματικού βίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα