ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΒ' ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: "Τρίτος τομέας, εθελοντισμός και απασχόληση κατά την περίοδο του μετασχηματισμού του κοινωνικού κράτους" Σπουδαστής: Πέντας Ιωάννης Επιβλέπων: Λύτρας Ανδρέας Επίκουρος Καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου Σεμινάριο: Αγορά Εργασίας και Πολιτική Απασχόλησης Συντονιστής: Λύτρας Ανδρέας ΑΘΗΝΑ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2001

2 Μετά την εξάντληση του φορντιστικού παραγωγικού μοντέλου και του παραδοσιακού κοινωνικού κράτους αναζητήθηκαν νέες διαπλοκές και ισορροπίες μεταξύ κρατικού ιδιωτικού, επίσημου ανεπίσημου, ατομικού συλλογικού. Η ανάδυση στο προσκήνιο του τρίτου τομέα και του εθελοντικού τομέα δημιούργησε τις συνθήκες για την συγκρότηση νέων μορφών αγοράς εργασίας. Οι αγορές αυτές αντιμετωπίζονται ως λύση για τα προβλήματα της ανεργίας αλλά και των οικονομικών δυσκολιών του σύγχρονου κοινωνικού κράτους. Στην Ελλάδα ο τρίτος τομέας και ο εθελοντικός τομέας δεν έχουν αναπτυχθεί σημαντικά, κυρίως εξαιτίας του ιδιαίτερου ρόλου της οικογένειας, αλλά και του κράτους. Λέξεις-κλειδιά: παραδοσιακό κοινωνικό κράτος, τρίτος τομέας, εθελοντικός τομέας, αγορά εργασίας. After the decline of the fordism productive model and the traditional welfare state, new interweaving and balances were searched for between state and private sectors, the official and the unofficial, the individual and the collective. The emergence of the third sector and the voluntary sector in the forefront created the requisite conditions for the establishment of new forms of labour market. These markets are regarded as of the welfare state. In Greece, both the third sector and the voluntary sector have not developed to a satisfactory extent. This occurs mainly due to the unique role of both the family unit and the state. Keywords: traditional welfare state, third sector, voluntary sector, labour market.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. Εισαγωγή... 1 ΙΙ. Από το παραδοσιακό κράτος πρόνοιας στον "προνοιακό πλουραλισμό"... 3 ΙΙ.1 Εξέλιξη του κράτους πρόνοιας... 3 ΙΙ.2 Εμφάνιση και ανάπτυξη του "προνοιακού πλουραλισμού"... 7 ΙΙ.3 Το κράτος πρόνοιας και οι εφαρμογές του "προνοιακού πλουραλισμού" στην Ελλάδα ΙΙΙ. Η εξέλιξη του τρίτου τομέα, της κοινωνικής οικονομίας, του εθελοντισμού ΙΙΙ.1 Έννοιες και περιεχόμενα ΙΙΙ.2 Δράσεις ενίσχυσης του τρίτου τομέα και του εθελοντικού τομέα από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα IV. Τρίτος τομέας, εθελοντισμός και απασχόληση IV.1 Η προσέγγιση του J. Rifkin IV.2 Οι διαστάσεις της απασχόλησης στον τρίτο τομέα V. Οι αιτίες ανάπτυξης του τρίτου και του εθελοντικού τομέα V.1 Ο μετασχηματισμός του παραδοσιακού κοινωνικού κράτους V.2 Η εμφάνιση νέων κοινωνικών αναγκών και προβλημάτων V.3 Ο επαναπροσδιορισμός της κοινωνικής και πολιτικής συμμετοχής VI. Ο εθελοντικός τομέας στην ελληνική κοινωνία VI.1 Το νομικό πλαίσιο VI.2 Η δυναμική του εθελοντισμού στην Ελλάδα σήμερα VII. Συμπεράσματα Βιβλιογραφία Πηγές ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ - Εθελοντικές Οργανώσεις ανά τον κόσμο... 77

4 Ι. Εισαγωγή Η μεταπολεμική έμφαση στο φορντιστικό μοντέλο παραγωγής καθώς και στο δυτικοευρωπαϊκό, παραδοσιακό κοινωνικό κράτος (ως ιδεολόγημα και πρακτική), αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα στάδιο στην εξέλιξη των ανεπτυγμένων βιομηχανικών κοινωνιών. Σήμερα ολοένα και περισσότεροι επιδίδονται σε πλουραλιστικές αναζητήσεις, με τοπικές, εθνικές και κυρίως υπερεθνικές διαστάσεις, ανιχνεύοντας τις διαπλοκές και τα όρια ιδιωτικού δημόσιου, επίσημου ανεπίσημου, ατομικού συλλογικού. Εκτεταμένες αλλαγές στον κοινωνικό ιστό, αποδόμηση και αναδόμηση της εργασίας, διεθνοποίηση της οικονομίας, ρευστότητα σχημάτων, αλλαγή της δομής της οικογένειας, εξάπλωση της ηγεμονίας των νέων τεχνολογιών, όξυνση κοινωνικών προβλημάτων και εμφάνιση νέων, διευρυνόμενος αποκλεισμός σημαντικών στρωμάτων των σύγχρονων κοινωνιών, συρρίκνωση κοινωνικών δικαιωμάτων, αύξηση μεταναστευτικών ροών, ανάδυση επιχειρήσεων με προϋπολογισμούς μεγαλύτερους από κράτη μεσαίου μεγέθους, μεταβολή της δημογραφικής σύνθεσης, είναι μερικά από τα στοιχεία που συνθέτουν την σύγχρονη πραγματικότητα. Η κοινωνική πολιτική καλείται να παρέμβει, ενώ συγχρόνως αναγνωρίζεται ως ένας από τους κύριους παράγοντες διαμόρφωσης και αναπαραγωγής μέρους αυτής ακριβώς της πραγματικότητας. Η λέξη που κυριαρχεί είναι η ευελιξία. Ευελιξία της αγοράς εργασίας, μισθολογική ευελιξία, ευελιξία του χρόνου εργασίας, ευελιξία των συμβάσεων εργασίας. Στο έδαφος όλων αυτών των νέων δεδομένων εμφανίζονται και αναπτύσσονται, κυρίως τις δύο τελευταίες δεκαετίες, συλλογικά υποκείμενα, οργανώσεις, σωματεία και κινήσεις πολιτών που δεν ανήκουν ούτε στο χώρο της αγοράς, ούτε στον δημόσιο τομέα, αλλά στον λεγόμενο τρίτο τομέα. Αναδείχθηκε έτσι μια νέα αγορά αγαθών και υπηρεσιών η οποία δημιούργησε μια νέα υπαλλακτική, δευτερεύουσα ή μεταβατική οργάνωση της εργασίας. Η εργασία αυτή θα ασχοληθεί με το πέρασμα από το παραδοσιακό κοινωνικό κράτος στον προνοιακό πλουραλισμό και στους όρους εμφάνισης και ανάπτυξής του. Επίσης με την ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας στην ελληνική κοινωνία καθώς και τις διαστάσεις εφαρμογής πλουραλιστικών προνοιακών μιγμάτων στη χώρα μας. Στη συνέχεια θα παρουσιαστεί η εξέλιξη του τρίτου τομέα, της κοινωνικής οικονομίας του εθελοντικού τομέα, καθώς και οι διαστάσεις της απασχόλησης στον τρίτο τομέα. Θα - 1 -

5 επιχειρηθεί να εντοπιστούν οι κύριες αιτίες ανάπτυξης του τρίτου και του εθελοντικού τομέα. Τέλος η εργασία αυτή έρχεται να περιγράψει την δυναμική του εθελοντικού τομέα στην σύγχρονη ελληνική κοινωνία

6 ΙΙ. Από το παραδοσιακό κράτος πρόνοιας στον "προνοιακό πλουραλισμό" ΙΙ.1 Εξέλιξη του κράτους πρόνοιας Μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο το καθεστώς συσσώρευσης που επικράτησε στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές κοινωνίες ήταν το φορντικό καθεστώς συσσώρευσης. Επίσης ο κυρίαρχος τρόπος οργάνωσης της παραγωγής ήταν ο φορντικός τρόπος παραγωγής. Το κράτος πρόνοιας και γενικότερα η κοινωνική πολιτική που εκφράζουν στην ουσία, ένα συγκεκριμένο τρόπο οργάνωσης του κοινωνικού 1, μπόρεσαν να αναπτυχθούν, επειδή υπήρχαν οι ευνοϊκές οικονομικές συνθήκες του φορντικού καθεστώτος. Δηλαδή γρήγοροι ρυθμοί μεγέθυνσης της οικονομίας, μαζική παραγωγή και μαζική κατανάλωση, σχεδόν μηδενική ανεργία, χαμηλά ποσοστά πληθωρισμού, σταθερότητα τιμών των ενεργειακών πηγών, παγκόσμια νομισματική σταθερότητα μέσω της συμφωνίας του Bretton Woods. Στη βάση αυτού του μοντέλου ανάπτυξης, δομήθηκαν οι κορπορατιστικοί μηχανισμοί ενσωμάτωσης των εν δυνάμει κινδύνων από κοινωνικές αντιδράσεις καθώς και το μεταπολεμικό "κοινωνικό συμβόλαιο". Η κυρίαρχη αντίληψη ήταν ότι το κράτος πρέπει να εξασφαλίζει στους πολίτες του ένα βασικό εισόδημα και να τους αφήνει ελεύθερους να το ξοδέψουν όπως θέλουν, έχοντας συγχρόνως οικοδομήσει ένα δίχτυ ασφαλείας για την εξασφάλιση ενός κοινωνικά ανεκτού κατώτατου επιπέδου επιβίωσης. Για τις αιτίες γέννησης του κοινωνικού κράτους οι επιστημονικές προσεγγίσεις διαφέρουν. Την επί μακρόν κυριαρχούσα άποψη μαρξιστικής ή σοσιαλδημοκρατικής έμπνευσης, ότι το κράτος πρόνοιας είναι αποτέλεσμα της ταξικής πάλης των εργαζομένων, των κομμάτων και των συνδικάτων τους, ήλθαν να αμφισβητήσουν μεταγενέστερες έρευνες που υποστήριζαν το ρόλο των πολιτικών ελίτ, της αστικής τάξης, ακόμη και των συντηρητικών κομμάτων 2. Αυτές οι δυνάμεις, παρατηρώντας ότι η κοινωνική συνοχή και συναίνεση μπορούσε να διαταραχθεί αν οι ομάδες των εργαζομένων που βρίσκονταν εκτός αγοράς στερούνταν των μέσων αναπαραγωγής τους, εμπνεύστηκαν και υλοποίησαν πολιτικές που θα εξασφάλιζαν την ισορροπία και 1 Σ. Ρομπόλης Μ. Χλέτσος, Η κοινωνική πολιτική μετά την κρίση του κράτους πρόνοιας, Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1995, σ Θ. Σακελλαρόπουλος, "Αναζητώντας το νέο κοινωνικό κράτος", Θ. Σακελλαρόπουλος, Η μεταρρύθμιση του κοινωνικού κράτους, Αθήνα, Κριτική, 1999, σ.σ και ιδίως σ

7 τη νομιμοποίηση του συστήματος 3. Άλλες έρευνες υποστήριξαν ότι το κράτος πρόνοιας είναι δημιούργημα των μεσαίων τάξεων και προωθήθηκε από αυτές. Η ανασφάλεια των τελευταίων, κυρίως την επομένη πολέμων ή κρίσεων, οδήγησε στην υποστήριξη κοινωνικών προγραμμάτων από το κράτος, που αγκάλιασαν ευρύτερα κοινωνικά στρώματα. Τέλος, οι θεωρίες του εκσυγχρονισμού τονίζουν τη σημασία παραγόντων, όπως η αστικοποίηση, η ανάπτυξη, η εκβιομηχάνιση, η συμμετοχή και ο κοινοβουλευτισμός στην εμφάνιση των θεσμών του κοινωνικού κράτους. Τα πορίσματα αυτών των ερευνών οδηγούν στη διαπίστωση ότι κοινωνική πολιτική και κοινωνικό κράτος είναι σύνθετα φαινόμενα. Μονοσήμαντες ερμηνείες δεν αποκαλύπτουν τον πλούτο και τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του ιστορικού φαινομένου. Ωστόσο, η πολυμορφία της ιστορικής πορείας και της εμφάνισης του κοινωνικού κράτους δεν ακυρώνει τον διαρκή και εμφανή σκοπό της λειτουργίας του. Ότι δηλαδή η κοινωνική πολιτική συγκροτήθηκε ως ξεχωριστό πεδίο κρατικής παρέμβασης για την προστασία των ασθενέστερων από τις τυφλές δυνάμεις της οικονομίας της αγοράς, όταν οι παραδοσιακές πηγές υποστήριξής τους (οικογένεια, κοινότητα κ.λπ.) άρχισαν να χάνουν την σημασία τους. Όμως, το να χρησιμοποιήσει κάποιος τον όρο "κράτος πρόνοιας" προσδίδοντας σ' αυτόν ενιαία χαρακτηριστικά, αποτελεί απλούστευση που οδηγεί πολλές φορές σε παραπλανητικά συμπεράσματα. Η απόπειρα, λοιπόν, ομαδοποίησης και γενίκευσης της εμπειρίας του κράτους πρόνοιας, οδήγησε στη διατύπωση ιδεοτύπων, δηλαδή μοντέλων στα οποία εντάσσονται οι ειδικότερες περιπτώσεις. Βασικό κριτήριο αυτής της μοντελοποίησης είναι η σχέση μεταξύ κράτους, αγοράς και οικογένειας στην παροχή υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας και προστασίας. Από τις πρόσφατες ομαδοποιήσεις των συστημάτων κοινωνικής πολιτικής, ευρύτερη αποδοχή βρήκε η μοντελοποίηση του Esping-Andersen. Ο τελευταίος αναζήτησε και τελικά διατύπωσε μια προσέγγιση που έχει ως άξονα το βαθμό αποεμπορευματοποίησης της εργατικής δύναμης. Αντί του όρου "κράτος πρόνοιας" προτάσσει ως πιο δόκιμο τον όρο "καθεστώτα προνοιακού καπιταλισμού" (regimes of welfare capitalism) και αναπτύσσει κριτήρια στη βάση των σ.σ A. Giddens, Ο τρίτος δρόμος. Η ανανέωση της σοσιαλδημοκρατίας, Αθήνα, Πόλις, 1998, - 4 -

8 οποίων διακρίνει τρεις τουλάχιστον τύπους τέτοιων καθεστώτων: Τα φιλελεύθερα, τα συντηρητικά-κορπορατιστικά και τα σοσιαλδημοκρατικά 4. Τα φιλελεύθερα καθεστώτα προνοιακού καπιταλισμού, χαρακτηρίζονται από την κοινωνική αρωγή στη βάση του ελέγχου εισοδήματος, από μεταβιβάσεις και συστήματα κοινωνικής ασφάλισης περιορισμένης κλίμακας. Το φιλελεύθερο πρότυπο κοινωνικής πολιτικής αποτελεί μηχανισμό κοινωνικής διαστρωμάτωσης μέσω του στιγματισμού των αποδεκτών σε ομάδες-στόχους (target group). Το επίπεδο των παροχών είναι συνήθως χαμηλό, ενώ η αγορά ενισχύεται είτε παθητικά εξασφαλίζοντας μόνο το κατώτερο μέσω κρατικών παροχών είτε ενεργητικά, με την επιχορήγηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στους τομείς της κοινωνικής πολιτικής. Η κατάσταση αποεμπορευματοποίησης είναι η λιγότερο αναπτυγμένη. Το αποτέλεσμα είναι σχετική ισότητα των φτωχών αποδεκτών μεταξύ τους και διαφοροποίηση μεταξύ φτωχών αποδεκτών και των άλλων δικαιούχων μέσω της λειτουργίας της αγοράς. Η κοινωνική παρέμβαση συμβάλλει στην αναπαραγωγή της πόλωσης του πλούτου αλλά και των κοινωνικών ανισοτήτων, καθώς η ισότητα που εξασφαλίζει, είναι ισότητα "προς τα κάτω", δηλαδή στη φτώχεια. Τα κλασικά παραδείγματα είναι οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Βρετανία, η Ν. Ζηλανδία, η Αυστραλία και η Ιρλανδία. Το συντηρητικό-κορπορατιστικό μοντέλο συναντάται σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Αυστρία, η Ιαπωνία. Το δικαίωμα στην κοινωνική προστασία και τις κοινωνικές παροχές εκπηγάζει από την δυνατότητα απασχόλησης του ατόμου και παρέχεται στη βάση της ανταποδοτικότητας. Το κράτος υποκαθιστά την αγορά στην παροχή αυτών των υπηρεσιών. Ο ιδιωτικός τομέας της κοινωνικής προστασίας, όπως η ιδιωτική ασφάλιση, είναι περιορισμένος. Η αναδιανομή πόρων επιτελείται μέσα στο στενό κύκλο των εργαζομένων και της οικογένειας. Η σημασία της τελευταίας ως δικαιούχου παροχών είναι μεγάλη. Το συντητηρικό-κορπορατιστικό μοντέλο ευνοεί και λειτουργεί υπέρ των ατόμων που έχουν επαγγελματική και κοινωνική θέση ενώ αποκλείει τους μη εργαζόμενους. Έτσι το κράτος υιοθετεί το ισχύον κοινωνικό οικοδόμημα, αμβλύνοντας τις δυσμενέστερες συνέπειες της λειτουργίας της αγοράς, χωρίς, ωστόσο να μειώνει τις ανισότητες. Το συντηρητικό σύστημα κοινωνικής 4 G. Esping-Andersen, The three worlds of welfare capitalism, Cambridge, Polity Press, 1990, ιδίως τα κεφάλαια 2, 4 και

9 ασφάλισης του Bismark και του Von Taffe αποτελεί σαφώς μια μορφή εδραίωσης των ταξικών διαφορών μέσα από διαφορετικά προγράμματα, δημιουργώντας ομάδες προνομιακών δικαιούχων και διχάζοντας το εργατικό κίνημα 5. Στο κοινωνικό-δημοκρατικό καθεστώς προνοιακού καπιταλισμού, τέλος, επικρατεί η αρχή της πλήρους αποεμπορευματοποίησης των κοινωνικών παροχών, η οποία επεκτείνεται και στα μεσαία στρώματα. Το μοντέλο της καθολικής κάλυψης προωθεί την ισότητα της κοινωνικής θέσης στη βάση της ιδιότητας του πολίτη. Όλοι οι πολίτες, ανεξαρτήτως ταξικής ή αγοραίας θέσης δικαιούνται τις ίδιες παροχές. Ο κεντρικός αναδιανεμητικός ρόλος του κράτους είναι καθοριστικός. Επικρατεί καθολική κάλυψη των αναγκών, ενώ η πλήρης απασχόληση και η ισότητα αποτελούν μόνιμους στόχους της κοινωνικής πολιτικής. Σ' αυτό το μοντέλο ανήκουν χώρες όπως η Σουηδία, η Νορβηγία, η Δανία. Αποκαλείται σοσιαλδημοκρατικό ή και σκανδιναβικό πρότυπο διότι εφαρμόστηκε από σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, κυρίως στις σκανδιναβικές χώρες και αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες το εναλλακτικό σχέδιο της σοσιαλδημοκρατίας έναντι του καπιταλισμού και του υπαρκτού "σοσιαλισμού". Ο Esping-Andersen τονίζει από την αρχή ότι δεν θα βρούμε αμιγείς περιπτώσεις κρατών που να εκπροσωπούν απόλυτα έναν από τους τρεις αυτούς τύπους. Παρ' όλα αυτά, αν δεχτούμε ως σημαντικά και κύρια κριτήρια καθορισμού των κρατών πρόνοιας την ποιότητα των κοινωνικών δικαιωμάτων 6, την κοινωνική στρωμάτωση και τη σχέση ανάμεσα στο κράτος, την αγορά και την οικογένεια, τότε σύμφωνα με τα εμπειρικά δεδομένα μπορούμε να αναγνωρίσουμε διακριτούς τύπους καθεστώτων στα οποία είναι δυνατό (κατά προσέγγιση), να εντάξουμε τα υπαρκτά ανεπτυγμένα κράτη πρόνοιας. Η τυπολογία του Esping-Andersen αναφέρεται κατά κύριο λόγο στις χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης με αποτέλεσμα να μην υπάρχει καμία αναφορά στις χώρες της Νότιας Ευρώπης και του ρόλου της κοινωνικής πολιτικής σε αυτές τις χώρες. Ο M. Ferrera προτείνει ένα τέταρτο μοντέλο το οποίο περιγράφει τα χαρακτηριστικά 5 Ο. Στασινοπούλου, Ζητήματα σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής, Αθήνα, Gutenberg, 1996, σ G. Esping-Andersen, "Κοινωνικά δικαιώματα και το κράτος πρόνοιας", Χ. Λυριτζής Η. Νικολακόπουλος Δ. Σωτηρόπουλος, Κοινωνία και πολιτική. Όψεις της Γ' Ελληνικής Δημοκρατίας , Αθήνα, Θεμέλιο, 1996, σ.σ και ιδίως σ

10 του λεγόμενου νοτιοευρωπαϊκού μοντέλου 7. Σύμφωνα με τον Ferrera το "νοτιοευρωπαϊκό μοντέλο" περιλαμβάνει στοιχεία από το μοντέλο του Bismark (ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικής προστασίας) και από το μοντέλο του Beveridge (σε ό,τι αφορά τον τομέα της υγείας). Πιο συγκεκριμένα το κράτος πρόνοιας στις νότιες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαφοροποιείται από τα υπόλοιπα στα εξής σημεία: Στον τρόπο λειτουργίας του κράτους σε αυτές τις χώρες όπου αναδεικνύεται κάποια μορφή πελατειακού χαρακτήρα. Στην χαμηλή αποδοτικότητα των παρεχόμενων κοινωνικών υπηρεσιών. Στον τρόπο χρηματοδότησης του κράτους-πρόνοιας που σχετίζεται με τον άνισο και άδικο καταμερισμό του φορολογικού βάρους στις διάφορες επαγγελματικές και κοινωνικές ομάδες. Στον ανισομερή καταμερισμό της κοινωνικής προστασίας απέναντι σε συγκεκριμένους κινδύνους (π.χ. συντάξεις γήρατος). Στον μεγάλο ρόλο που παίζει η Εκκλησία, προάγοντας αξίες παραδοσιακής, οικογενειακής οργάνωσης και συμβολής στην κάλυψη αναγκών, στη βάση της αρχής της επικουρικότητας του κράτους ως προς την οικογένεια και τα ανεπίσημα υποστηρικτικά δίκτυα 8. Στον πολύ σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει η οικογένεια στον τομέα της κοινωνικής φροντίδας. Η τυπολογία των καθεστώτων πρόνοιας βεβαίως έχει στατικό χαρακτήρα, καθώς περιγράφει την ιστορική πραγματικότητα μιας ορισμένης περιόδου. Δεν συνεξετάζει τις επιμέρους ιδιομορφίες των στοιχείων της ομάδας και δεν εξαντλεί τις υπάρχουσες περιπτώσεις. ΙΙ.2 Εμφάνιση και ανάπτυξη του "προνοιακού πλουραλισμού" Από τα μέσα της δεκαετίας του '70 και μετά τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις του '73 και του '75, η έκρηξη των κοινωνικών δαπανών μετριάζει την δυναμικότητα των καπιταλιστικών οικονομιών, καθιστά προβληματική την διατήρηση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων με ταυτόχρονη αύξηση των πραγματικών μισθών των εργαζομένων και συνεπώς οξύνει δραματικά τις διαμάχες για την διανομή του εισοδήματος. 7 M. Ferrera, "Η ανασυγκρότηση του κοινωνικού κράτους στην Ν. Ευρώπη", Ματσαγγάνης Μ., Προοπτικές του κοινωνικού κράτους στη Ν. Ευρώπη, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1999, σ.σ και ιδίως σ.σ Εδώ ο Ferrera αναφέρεται κυρίως στην Ιταλία και το ρόλο που διαδραματίζει η ισχυρή Καθολική Εκκλησία

11 Παράλληλα αρχίζουν να εμφανίζονται μια σειρά αλλαγές στο κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον, που εντάθηκαν και οξύνθηκαν την δεκαετία του '90. Πρόκειται για αλλαγές που συνδέονται με το εργασιακό και παραγωγικό μοντέλο, δηλαδή με το πέρασμα από το φορντικό μοντέλο παραγωγής με την μαζική παραγωγή, την αλυσίδα συναρμολόγησης, την παραγωγή τυποποιημένων προϊόντων, την σύνδεση μισθού και παραγωγικότητας και τους σταθερούς μισθούς, στο νέο μεταφορντικό σύστημα, κύρια στοιχεία του οποίου είναι οι ευέλικτες μορφές παραγωγής και εργασίας, η συνεχής καινοτομία και προσαρμογή στις ανάγκες της αγοράς, η εναλλαγή των ατόμων στις θέσεις εργασίας, η υψηλή και συνεχής εξειδίκευση, η μείωση του αριθμού των μεσαίων διευθυντικών στρωμάτων κ.λπ. 9 Επίσης με αλλαγές που συνδέονται με την διεθνοποίηση της οικονομίας, την εμφάνιση της μαζικής ανεργίας, την δημοσιονομική κρίση, την δημογραφική γήρανση, τον μετασχηματισμό της δομής της οικογένειας. Την ευφορία λοιπόν των προηγμένων βιομηχανικών χωρών και την πεποίθηση ότι η κοινωνία της ευημερίας είχε σε μεγάλο βαθμό γίνει πραγματικότητα διαδέχτηκαν η αμφισβήτηση και η κρίση του κράτους πρόνοιας τη δεκαετία του '70. Οι φιλελεύθερες απόψεις, για πολύ καιρό παραμερισμένες, ξαναγύρισαν με νέα ορμή, παραθέτοντας στοιχεία γραφειοκρατικής δυσκαμψίας, έντασης της κοινωνικής ανισότητας, σπατάλης, καταπάτησης της ελευθερίας του ατόμου. Μαζί με την μαζική ανεργία και τις περικοπές των κοινωνικών δαπανών, ήλθε η αναβίωση της υποστήριξης μεθόδων αυτοβοήθειας και εθελοντικής προσφοράς και η στροφή, σε θέματα οικογένειας και γυναικών, προς την αυτοβοήθεια και τον εθελοντισμό. Η επικράτηση των νεοφιλελεύθερων απόψεων στη δεκαετία του '80 δεν ήταν μια τρέχουσα εναλλαγή. Αποτέλεσε τομή, όχι τόσο γι' αυτά που είπε ή έκανε, όσο γιατί συμπλέχθηκε και εξέφρασε βαθύτερες κοινωνικές, οικονομικές και αξιακές μεταβολές που είχαν που είχαν ως αφετηρία την κρίση του κοινωνικού κράτους της μεταπολεμικής περιόδου 10. Η αναζωογόνηση του φιλελευθερισμού μετέβαλε τους όρους και το τοπίο στο επίπεδο της κοινωνικής πολιτικής. Ο μονεταρισμός, η οικονομία της προσφοράς, οι 9 Α. Λύτρας, Κοινωνία και εργασία. Ο ρόλος των κοινωνικών τάξεων, Αθήνα, Παπαζήσης, 2000, σ.σ Γ. Βούλγαρης, Φιλελευθερισμός, συντηρητισμός και κοινωνικό κράτος, , Αθήνα, Θεμέλιο, 1994, σ

12 θεωρίες της ορθολογικής επιλογής, οι φιλελεύθερες πολιτικές θεωρίες, ο μεθοδολογικός ατομισμός, απέκτησαν νέα ορμή και κύρος. Το κράτος πρόνοιας είχε από την αρχή τους επικριτές του. Με αφετηρία την αρχή της ελεύθερης λειτουργίας της αγοράς και την ατομική πρωτοβουλία για την κάλυψη αναγκών, οι νεοφιλελεύθεροι τάσσονταν ενάντια στο μικτό σύστημα οικονομίας και στις αρχές του κεϋνσιανικού μοντέλου. Στην περίοδο όμως της μεταπολεμικής συσσώρευσης, όταν ακόμα και στις ΗΠΑ είχε κερδίσει έδαφος η πίστη στην αναγκαιότητα της οργανωμένης κοινωνικής παρέμβασης του κράτους, τα επιχειρήματά τους φαίνονταν ξεπερασμένα. Υιοθετώντας και αναπτύσσοντας τα φιλελεύθερα επιχειρήματα γνωστοί εκπρόσωποι του χώρου, όπως ο Μ. Φρήντμαν και ο Χάγιεκ, προέτρεπαν στην εφαρμογή προγραμμάτων ιδιωτικοποίησης, ιδιαίτερα στην Αγγλία και στις ΗΠΑ. Οι απόψεις αυτές υποστηρίζουν το υπολειμματικό μοντέλο, ενώ θεωρούν το κλασικό κράτος πρόνοιας σπάταλο, αντιπαραγωγικό και καταπιεστικό. Για την φιλελεύθερη προσέγγιση και κάθε σύγχρονη έκφραση της το άτομο αποτελεί την αφετηρία της ανάλυσης και το επίκεντρο της ηθικής της. Δίνεται έμφαση στην ατομική πρωτοβουλία στα πλαίσια της λειτουργίας της αγοράς, στην εθελοντική προσφορά και στην οικογένεια, την συνοχή της οποίας απειλούν οι πολιτικές του κράτους πρόνοιας 11. Κεντρικό λοιπόν στοιχείο στη νεοφιλελεύθερη επιχειρηματολογία αποτελεί η άποψη ότι το κράτος πρόνοιας έρχεται σ' αντίθεση με την ελευθερία του ατόμου, περιορίζοντας τη δυνατότητα ελεύθερης επιλογής και δημιουργώντας άτομα παθητικά, εξαρτημένα, που αποτελούν τελικά βάρος για το κοινωνικό σύνολο. Διαμορφώθηκε έτσι ένα ολόκληρο ρεύμα που πρότεινε την ιδιωτικοποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών, ως συνοδευτικό μέτρο των ιδιωτικοποιήσεων ολόκληρου του κρατικού τομέα της οικονομίας. Τα άτομα και τα νοικοκυριά, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, οφείλουν να αγοράζουν τις κοινωνικές υπηρεσίες από την αγορά ακριβώς όπως και τα υπόλοιπα προϊόντα. Ο ρόλος του κράτους πρέπει να είναι ο ελάχιστος δυνατός. Ανταγωνισμός, αρνητικός φόρος εισοδήματος, μείωση επιδομάτων, είναι μερικές από τις συνοδευτικές προτάσεις. Η κοινωνική προστασία μπορεί να εξασφαλιστεί μέσα από ένα δίκτυο ασφάλειας (Safety Net) που θα βασίζεται στην φιλανθρωπική πρωτοβουλία και την οικογένεια. 11 Ο. Στασινοπούλου, Κράτος Πρόνοιας, Αθήνα, Gutengerg, 1990, σ.σ

13 Στον αντίποδα του νεοφιλελεύθερου υπολειμματικού σχεδίου βρίσκεται η υπεράσπιση του κλασικού κράτους πρόνοιας, κύριοι εκφραστές του οποίου αναδείχτηκαν μεταξύ άλλων ο Titmus και ο Abel-Smith. Η άποψη αυτή αποσκοπεί στην καταπολέμηση των ανισοτήτων που γεννά η οικονομική ανάπτυξη και στην επίτευξη μιας κοινωνίας ισότητας, αλληλεγγύης και ευημερίας. Τάσσεται υπέρ της κεντρικής παρέμβασης του κράτους μέσω των μηχανισμών αναδιανομής εισοδήματος που διαθέτει. Οι υπηρεσίες φροντίδας προς τα παιδιά, τους ηλικιωμένους, τους αρρώστους και γενικά προς τα άτομα που χρειάζονται βοήθεια, παρέχονταν στο παρελθόν από την οικογένεια, για λόγους που αφορούσαν την αίσθηση της υπευθυνότητας απέναντι στην κοινωνία και τους ανθρώπους. Στο πλαίσιο αυτό πολλές από τις υπάρχουσες οργανώσεις, σωματεία ή ενώσεις αναπτύχθηκαν στις καπιταλιστικές χώρες της Δ. Ευρώπης αλλά και της Β. Αμερικής, παίζοντας ένα ιδιαίτερο ρόλο στην άρθρωση της αγοράς, του κράτους πρόνοιας και της οικογένειας. Ο ρόλος της οικογένειας στην παροχή των υπηρεσιών αυτών είναι ιδιαίτερα σημαντικός, γατί αποτελούσε το θεσμό εκείνο δια μέσου του οποίου, το άτομο που είχε ανάγκη, εντασσόταν στην κοινωνία, γινόταν μέλος του κοινωνικού συνόλου, εξασφαλίζοντας του την ικανοποίηση των απαραίτητων εκείνων αναγκών που θα τον βοηθούσαν στην αποτελεσματική ενσωμάτωση του στην συλλογική ζωή. Η εναπόθεση των αναγκών των ατόμων αυτών στο θεσμό της οικογένειας, και ουσιαστικά στις γυναίκες, διαμορφώνοντας και οριοθετώντας τον πυρήνα των κοινωνικών καθηκόντων τους, δεν περιόριζε τις δραστηριότητες μιας μερίδας πολιτών να ασχοληθούν με την παροχή φροντίδας, παρέχοντας, μέσω των διαφόρων ενώσεων και εθελοντικών οργανώσεων, τις αναγκαίες υπηρεσίες, που για τον ένα ή τον άλλο λόγο δεν μπορούσε να εξασφαλίσει κάποιος άλλος θεσμός. Επιπλέον, πολλές από τις εργασίες μέσα στο σπίτι επιτελούνταν και επιτελούνται (σε ένα βαθμό) από προσωπικό, από εργαζόμενους στην παροχή αυτών των υπηρεσιών, στα πλαίσια της προσφοράς και ζήτησης στην αγορά εργασίας, από τη στιγμή μάλιστα που η γυναίκα με μαζικό τρόπο εντάχθηκε στην παραγωγική διαδικασία. Η μεταπολεμική ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας, συνέπεια αφενός του τρόπου αντίληψης και συγκρότησης του κοινωνικού, απόρροια του φορντιστικού μοντέλου της μισθωτής σχέσης, και αφετέρου της έντονης οικονομικής μεγέθυνσης, διαφοροποιεί τον

14 παραδοσιακό τρόπο εξυπηρέτησης των συγκεκριμένων αναγκών. Το κράτος πρόνοιας έρχεται αυτό το ίδιο, μέσα από τα συστήματα κοινωνικής ασφάλειας, να αναλάβει την ικανοποίηση των αναγκών ή έστω μέρους των αναγκών, και να τις εγγράψει στα πλαίσια της εφαρμοζόμενης κοινωνικής πολιτικής. Το ίδιο το κράτος που αποτελεί την έκφραση του φορντικού κοινωνικού συμβολαίου έρχεται να υποκαταστήσει λειτουργίες και να αναλάβει τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις της οικογένειας και ιδιαίτερα της γυναίκας, η οποία τώρα εντάσσεται ολοένα και περισσότερο στην αγορά εργασίας, βοηθούμενη από τις κεϋνσιανές πολιτικές της πλήρους απασχόλησης. Οι παρεχόμενες υπηρεσίες δεν ανταλλάσσονταν άμεσα μέσω της λειτουργίας της αγοράς, αλλά αντίθετα αναλαμβάνονταν από το ίδιο το κοινωνικό σύνολο. Το κράτος διαμορφώνει το πλαίσιο, τους κανόνες και τους τρόπους παροχής των υπηρεσιών φροντίδας και γενικότερα των εξωαγοραίων υπηρεσιών και παράλληλα παρέχει και το προσωπικό εκείνο, που με βάση τους κανόνες που έχει το ίδιο θέσει, θα προσφέρει τις αναγκαίες υπηρεσίες. Η προσπάθεια συγκερασμού των δύο προηγούμενων προτάσεων, δηλαδή του υπολειμματικού μοντέλου και του παραδοσιακού κράτους πρόνοιας οδήγησε σε μια πληθώρα διατυπώσεων και αντιλήψεων που εκφράστηκαν ως ρεύμα του "προνοιακού πλουραλισμού" 12. Το ρεύμα αυτό δεν είναι ενιαίο, χρησιμοποιεί με επιλεκτικό τρόπο τις αρχές και τα μοντέλα της κοινωνικής πολιτικής ενώ αναφέρεται έντονα στις εθνικές, πολιτιστικές, θρησκευτικές, ιδεολογικές παραδόσεις κάθε χώρας. Ο "προνοιακός πλουραλισμός" ή "μικτή οικονομία της πρόνοιας" υποδηλώνει τη μετάβαση από το κράτος πρόνοιας στην κοινωνία πρόνοιας. Αυτή η στρατηγική αμφισβητεί τον κεντρικό ρόλο του κράτους στην παροχή κοινωνικής φροντίδας και τάσσεται υπέρ της μείωσης του με παράλληλη αύξηση του ανεπίσημου, του εθελοντικού ή και του ιδιωτικού τομέα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών. Οι ερμηνείες του "προνοιακού πλουραλισμού" είναι πολλές. Στην εθελοντική του εκδοχή τονίζεται η σημασία των εθελοντικών κοινωνικών πρωτοβουλιών με την μορφή των ομάδων αλληλοβοήθειας, αυτοβοήθειας, ομάδες παροχής εισοδήματος και απασχόλησης. Η έμφαση στον ανεπίσημο τομέα αναφέρεται στην παροχή υπηρεσιών από την οικογένεια, τους φίλους, τους συγγενείς. Αυτό που επιδιώκεται είναι η αρμονική συνύπαρξη του επίσημου και ανεπίσημου, του κρατικού και ιδιωτικού, του θεσμικού και του εθελοντικού τομέα μεταξύ τους. Ο συντονισμός 12 Θ. Σακελλαρόπουλος, Αναζητώντας το νέο... κλπ, όπ.π., σ

15 πολιτικής δεν είναι κάτι καινούργιο για τα προνοιακά καθεστώτα (welfare regimes). Κάθε χώρα είχε και έχει το δικό της μίγμα φορέων του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου, της επίσημης και ανεπίσημης φροντίδας. Το μεταπολεμικό μοντέλο δυτικοευρωπαϊκού κράτους πρόνοιας στη βάση του συστήματος Beveridge, στηρίχθηκε αρχικά σε μία, αν όχι ξεκάθαρα πλουραλιστική, πάντως φιλική προς τον πλουραλισμό άποψη 13. Η εξέλιξή του, όμως, σε διαφορετικά προνοιακά καθεστώτα διαφοροποίησε το κυρίαρχο μοντέλο. Στην πραγματικότητα, βέβαια, όχι μόνο φιλελεύθερα συστήματα όπως των ΗΠΑ αλλά και χώρες του σκανδιναβικού μοντέλου, δεν εγκατέλειψαν ποτέ στην πράξη κάποιες πλουραλιστικές τάσεις. Ο "προνοιακός πλουραλισμός" λοιπόν μπορεί να θεωρηθεί ως σημαντικός διορθωτικός μηχανισμός, ο οποίος συνδέεται με την απομάκρυνση από το μεταπολεμικό, δυτικοευρωπαϊκό πρότυπο κρατικής παροχής κοινωνικών υπηρεσιών και ιδιωτικών φορέων για την αποτελεσματικότερη και οικονομικότερη κάλυψη αναγκών. Σ' αυτή την μεταστροφή, τα πιο σημαντικά στοιχεία είναι η αναγνώριση της ανάγκης συντονισμού της λειτουργίας της αγοράς με άλλους φορείς κάλυψης αναγκών και η επίσημη αναγνώριση της ανεπίσημης φροντίδας με την συνειδητή ένταξη των οικογενειακών και ευρύτερων συγγενικών δικτύων και των εθελοντικών οργανώσεων στα συστήματα παροχής. Συμπερασματικά: μέσα από την οπτική του "προνοιακού πλουραλισμού" τα σημερινά κράτη πρόνοιας εκλαμβάνονται περισσότερο ως μικτές οικονομίες και λιγότερο με την παραδοσιακή τους έννοια, ως ενοποιημένα γραφειοκρατικά συστήματα κρατικής παροχής. Στην νέα κατάσταση που διαμορφώνεται τα κράτη θα έχουν επιτελικό, συντονιστικό, ρυθμιστικό και ελεγκτικό ρόλο, θα διαμορφώνουν τους κανόνες, θα αναλαμβάνουν στρατηγικού χαρακτήρα επιλογές και θα αξιολογούν τα αποτελέσματα 14. Η κοινωνική πολιτική και ιδιαίτερα το κλασικό τρίπτυχο υγεία, κοινωνική ασφάλιση, πρόνοια, αναγνωρίζεται κυρίως ως ένα σημαντικό στοιχείο στον οικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ των σύγχρονων χωρών. Οι τάσεις που επικρατούν σε όλα τα προνοιακά καθεστώτα είναι η μετάβαση από επιδοματικές παροχές ίδιες προς 13 Ο. Στασινοπούλου, Ζητήματα σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής... κλπ, όπ.π. σ Α. Λύτρας Π. Παντελόγλου, Φορείς και Δίκτυα καταπολέμησης του κοινωνικού αποκλεισμού, Έκθεση προς το Υπουργείο Παιδείας, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Γ.Δ.Υ.) και το Ε.Κ.Τ. Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα, 1999, σ

16 όλους (flat-rate), σε μεταβιβάσεις εισοδημάτων ανταποδοτικού κυρίως χαρακτήρα, δηλαδή ο περιορισμός των παροχών προς όλους εισάγοντας έτσι την έννοια της επιλεκτικότητας, η ενίσχυση του θεσμού της οικογένειας αλλά και της αγοράς στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών, η δημιουργία ενός διχτυού ασφαλείας (safety net), η ενίσχυση της "κοινωνικής ιδιωτικοποίησης" μέσω του τρίτου κοινωνικού τομέα που θα υποκαθιστά τον δημόσιο τομέα στην παροχή των κοινωνικών υπηρεσιών, όπως θα δούμε αναλυτικότερα παρακάτω. ΙΙ.3 Το κράτος πρόνοιας και οι εφαρμογές του "προνοιακού πλουραλισμού" στην Ελλάδα Η Ελλάδα, σύμφωνα με την τυπολογία του Ferrera, ανήκει στο τέταρτο μοντέλο κράτους-πρόνοιας (το νοτιοευρωπαϊκό). Τα χαρακτηριστικά που παρουσιάζει ο Ferrera και έχουν προαναφερθεί είναι και χαρακτηριστικά του ελληνικού συστήματος κοινωνικής προστασίας. Όμως θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η ανάπτυξη της κοινωνικής πολιτικής στη χώρα μας έγινε αποσπασματικά και όχι στη βάση κάποιου προγραμματισμού 15. Η ανάπτυξη του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης για παράδειγμα, ήταν αποτέλεσμα πιέσεων συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και εξυπηρέτησε πελατειακούς σκοπούς, με αποτέλεσμα να υπάρξει πολυδιάσπαση των Ταμείων, χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες ενώ η επέκταση του συστήματος σε όλο τον πληθυσμό έγινε μόλις την δεκαετία του '60. Η κατανόηση της φύσης και του ρόλου της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα προϋποθέτει να την αναλύσουμε σε τρεις διαφορετικές χρονικές περιόδους: την περίοδο πριν το 1974, την περίοδο από την μεταπολίτευση μέχρι το 1990 και την περίοδο από τις αρχές της δεκαετίας του '90 μέχρι σήμερα. Μια βασική διαφορά ανάμεσα στο σύστημα κοινωνικής προστασίας στις χώρες της ΕΕ και της Ελλάδος είναι ότι στις μεν πρώτες, η ύπαρξη κοινωνικής πολιτικής συνυπήρχε με την ανάπτυξη κράτους-πρόνοιας, στην περίπτωση της Ελλάδας παρατηρούμε ότι υπήρχε μια υποτυπώδης κοινωνική πολιτική χωρίς στην ουσία να υπάρχει δομημένο και θεσμοθετημένο κράτος πρόνοιας. Δηλαδή το κράτος πρόνοιας στην Ελλάδα άρχισε να αναπτύσσεται την περίοδο μετά το 1974 και ιδίως μετά το 15 Μ. Πετμετζίδου Τσουλουβή, Κοινωνικές ανισότητες και κοινωνική πολιτική, Αθήνα, Εξάντας, 1992, σ

17 Εκτός όμως από την ανυπαρξία κράτους-πρόνοιας δεν υπήρχε και η ομοιογενής εκείνη κοινωνική ομάδα στη βάση της εξυπηρέτησης των συμφερόντων της οποίας θα μπορούσε να δομηθεί η κοινωνική πολιτική. Ας μην ξεχνάμε ότι οι μισθωτοί ξεπερνούσαν ελάχιστα το 50% του εργατικού δυναμικού τις αρχές της δεκαετίας του '80. Μια διαχρονική σταθερά, ένα τυπικό γνώρισμα όλων των καθεστώτων αγοράς εργασίας που εμφανίστηκαν στην ελληνική κοινωνία ήδη από την περίοδο του μεσοπολέμου μέχρι και τη δεκαετία του '80, είναι η "αντίσταση" του κράτους και όλων των κυβερνήσεων σε κάθε τάση μισθωτοποίησης του εργατικού δυναμικού 17. Για την αποφυγή της μισθωτοποίησης χρησιμοποιήθηκαν ποικίλες μέθοδοι: από την ενθάρρυνση της μικροϊδιοκτησίας στην ύπαιθρο μέχρι την στήριξη της εξωτερικής μετανάστευσης. Αυτή η αντίσταση κάμπτεται την δεκαετία του '80 και είναι χαρακτηριστικό ότι η αύξηση της μισθωτοποίησης συμβαίνει εις βάρος εκείνων των κατηγοριών που κατά παράδοση και κατά κοινή παραδοχή επιδεικνύουν πιο συχνά συμπτώματα "πολυσθένειας" 18. Πιο συγκεκριμένα, κατά το ίδιο χρονικό διάστημα μειώνεται το ποσοστό των αυτοαπασχολούμενων και των συμβοηθούντων μελών από 30,9% σε 28,9% και από 15,1 σε 11,7% αντίστοιχα 19. Η έλλειψη λοιπόν μιας συμπαγούς κοινωνικής ομάδας με κοινά προβλήματα προκάλεσε την πολυδιάσπαση της κοινωνικής πολιτικής μέσω της οποίας έγιναν προσπάθειες υπεράσπισης συμφερόντων, συχνά σε αντίφαση μεταξύ τους, ετερόκλητων 16 Μ. Χλέτσος, "Ανάλυση της κρίσης του κράτους πρόνοιας ως κρίση οργάνωσης του κοινωνικού", 3ο Συνέδριο Ιδρύματος Σάκη Καράγιωργα, Διαστάσεις της κοινωνικής πολιτικής σήμερα, Αθήνα, ΙΣΚ, 1991, σ.σ Επίσης βλ. Μ. Χλέτσος, "Νέες τάσεις στην κοινωνική πολιτική. Η περίπτωση της Ελλάδας", Μ. Ματσαγγάνης, Προοπτικές του κοινωνικού κράτους στην Ν. Ευρώπη, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα, 1999, σ.σ και ιδίως σ Δ. Γράβαρης, "Το 'χτίσιμο' του κοινωνικού κράτους: από τον κομματικό λόγο στις κρατικές πολιτικές", Μ. Σπουρδαλάκης, ΠΑΣΟΚ: κόμμα, κράτος, κοινωνία, Αθήνα, Πατάκη, 1998, σ.σ και ιδίως σ Κ. Τσουκαλάς, Κράτος, κοινωνία, εργασία στην μεταπολεμική Ελλάδα, Αθήνα, Θεμέλιο, 1987, σ.σ Για λεπτομερέστερη εξέταση της εξέλιξης αυτής βλ. Α. Λύτρας, Προλεγόμενα στην θεωρία της ελληνικής κοινωνικής δομής, Αθήνα, Νέα Σύνορα Α.Α. Λιβάνη, 1993, ιδίως σ.σ

18 κοινωνικά ομάδων. Η έλλειψη αποτελεσματικής ικανοποίησης των κοινωνικών αναγκών λόγω του αποσπασματικού χαρακτήρα της κοινωνικής πολιτικής υποκαταστάθηκε από την αγορά και την οικογένεια. Ο ρόλος της οικογένειας στην κάλυψη βασικών κοινωνικών αναγκών ήταν και είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην Ελλάδα. Ως παραδείγματα μπορούμε να αναφέρουμε την υποστήριξη της οικογένειας προς τα νεαρά μέλη της και ως προς τους ανέργους. Στην πρώτη περίπτωση η ελληνική οικογένεια υποστηρίζει και οικονομικά και ηθικά τα μέλη της στο να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και συνεχίζει να τα υποστηρίζει οικονομικά ακόμη και όταν αυτά έχουν βρει εργασία με το σκεπτικό να αποταμιεύσουν αυτά τα χρήματα και να τα χρησιμοποιήσουν στο μέλλον. Στη δεύτερη περίπτωση ο ρόλος της οικογένειας είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην υποστήριξη των ανέργων καθότι στη χώρα μας το επίδομα αλλά και η διάρκεια επιδότησης των ανέργων δεν είναι σημαντικές. Μπορούμε λοιπόν να υποστηρίξουμε ότι η άσκηση κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα την περίοδο πριν το 1974 αποσκοπούσε κυρίως στην ικανοποίηση των πελατειακών αναγκών του ελληνικού κράτους και στην προσπάθεια νομιμοποίησής του απέναντι στις κοινωνικές ομάδες έχοντας ως δεδομένο τον περιορισμό των πολιτικών και κοινωνικών ελευθεριών 20. Το τελευταίο διαφαίνεται και μέσα από την πολιτική απασχόλησης του ελληνικού δημόσιου τομέα, δηλαδή μια πολιτική μαζικών προσλήψεων με πελατειακά κριτήρια. Έτσι η αποτυχία ικανοποίησης των ευρύτερων κοινωνικών αναγκών ώθησε την ελληνική οικογένεια, ειδικά στην περίπτωση των χαμηλών εισοδηματικών τάξεων, να υποκαταστήσει το ελληνικό κράτος στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Την περίοδο της μεταπολίτευσης συναντάμε, στο ελληνικό οικονομικό - κοινωνικό μοντέλο ανάπτυξης τα βασικά συστατικά πάνω στα οποία στηρίχθηκε η ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας. Δηλαδή μια ομοιογενή κοινωνική ομάδα (οι μισθωτοί αποτελούν περίπου το 53% του εργατικού δυναμικού), επέκταση των δημοκρατικών 20 Βλ. Θ. Μαλούτας Δ. Οικονόμου, Προβλήματα ανάπτυξης του κράτους πρόνοιας στην Ελλάδα. Χωρικές και τομεακές προσεγγίσεις, Αθήνα, Εξάντας, 1988, σ. 35, καθώς επίσης Κ. Τσουκαλάς, "Η ιδεολογική επίδραση του εμφυλίου πολέμου", Γ. Ιατρίδης, Η Ελλάδα στην δεκαετία Ένα έθνος σε κρίση, Αθήνα, Θεμέλιο, 1984, σ.σ και ιδίως σ.σ

19 και πολιτικών ελευθεριών και ανάπτυξη της αντίληψης ότι η κοινωνία είναι υπεύθυνη απέναντι στον πολίτη, θεωρώντας την αναπαραγωγή του ατόμου και της εργατικής του δύναμης ως αποκλειστικό του καθήκον. Το παράδοξο που ίσως χαρακτηρίζει την περίοδο αυτή είναι ότι το ελληνικό σύστημα κοινωνικής υποστήριξης προτού ακόμη αναπτυχθεί σωστά αμφισβητήθηκε με αποτέλεσμα να περάσει από την υπανάπτυξη στην κρίση 21. Οι λόγοι είναι πολλοί. Η αναποτελεσματικότητά του, τα δημοσιονομικά του ελλείμματα αλλά και η διεθνής συγκυρία η οποία ήταν υπέρ της ενίσχυσης του ιδιωτικού και κατά της ενίσχυσης του κρατικού-δημόσιου, επηρέασαν και το ελληνικό σύστημα κοινωνικής υποστήριξης. Ταυτόχρονα εξελίσσονταν αρκετές οικονομικές, κοινωνικές και δημογραφικές μεταβολές. Η ανάγκη για την επίτευξη των κριτηρίων του Μάαστριχτ θα μεταφραστεί, για την επόμενη περίοδο, σε αντιπληθωριστική και περιοριστική οικονομική πολιτική ενώ η τάση για περιορισμό του συνόλου των δημοσίων δαπανών θα αγγίξει και τις κοινωνικές δαπάνες. Πράγματι από το τέλος της δεκαετίας του '80 άρχισαν να διαφαίνονται στον ορίζοντα τα όρια και οι αδυναμίες του θνησιγενούς συστήματος κοινωνικής προστασίας. Εκτός από τις προφανείς αδυναμίες που είχαν σχέση με τις εξελίξεις στο δημοσιονομικό τομέα (ελλείμματα, αύξηση δημόσιου χρέους κ.λπ.), στην οικονομία (χειροτέρευση της θέσης της ελληνικής οικονομίας στο διεθνή καταμερισμό εργασίας, συνεχής αποβιομηχάνιση, συντήρηση ενός σταθερού αποθέματος ανέργων, πτώση της παραγωγικότητας και μείωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων κυρίως του δευτερογενούς τομέα της οικονομίας), άρχισαν να εκδηλώνονται οι πιέσεις και επιρροές από το άμεσο διεθνές περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μετατροπή της κοινωνικής πολιτικής σε πολιτική καταπολέμησης της φτώχειας αρχικά, και του κοινωνικού αποκλεισμού μετέπειτα, ευθυγράμμιση προς τις απαιτήσεις της νομισματικής ένωσης, βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, προώθηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης και παράλληλα εγκατάλειψη του κανόνα της σταθερής μισθωτής σχέσης, ενθάρρυνση διαδικασιών κεφαλαιακής αναδιάρθρωσης). Σε σχέση με τα πλουραλιστικά μίγματα στο ελληνικό σύστημα κοινωνικής υποστήριξης παρατηρούμε ότι η ανεπίσημη φροντίδα μέσω της οικογένειας έπαιξε και 21 Σ. Ρομπόλης Μ. Χλέτσος, Η κοινωνική πολιτική μετά την κρίση του κράτους πρόνοιας... κλπ, όπ.π., σ

20 συνεχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο. Αλλά και η αγορά αποτελεί (όπως και στο παρελθόν άλλωστε) ένα σημαντικό μέγεθος στους τρεις βασικούς τομείς του συστήματος δηλαδή στην υγεία στην κοινωνική ασφάλιση και στην πρόνοια. Όσον αφορά τον τομέα της κοινωνικής οικονομίας δεν έχει αναπτυχθεί σημαντικά, λόγω του ιδιαίτερου βάρους της οικογένειας αλλά και του κρατικού τομέα. Γενικά ως προς τις τάσεις της κοινωνικής πολιτικής κατά την δεκαετία του '90 στην Ελλάδα, διαπιστώνουμε ότι κινείται στα πλαίσια της λογικής που διέπει τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προς την κατεύθυνση δηλαδή της δημιουργίας ενός κοινωνικού διχτυού ασφαλείας καθώς και στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών από τον κρατικό τομέα, ο οποίος θα συμπληρώνεται από τον τρίτο τομέα, την οικογένεια καθώς και την αγορά

21 ΙΙΙ. Η εξέλιξη του τρίτου τομέα, της κοινωνικής οικονομίας, του εθελοντισμού ΙΙΙ.1 Έννοιες και περιεχόμενα Έννοιες όπως τρίτος τομέας, κοινωνική οικονομία, μη κερδοσκοπικές οργανώσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις, εθελοντικός τομέας, άτυπος τομέας, ανεξάρτητος τομέας, τομέας απαλλαγμένος από φόρους, κοινωνία των πολιτών, χρησιμοποιείται από πολλούς συγγραφείς αλλά και επισήμους φορείς, εθνικούς ή και υπερεθνικούς χωρίς να υπάρχει κοινή αντίληψη και συμφωνία για το περιεχόμενο των όρων. Από τα μέσα της δεκαετίας του '80 γίνεται ολοένα πιο αποδεκτή η αναγνώριση μιας νέας διάκρισης, μεταξύ τριών τομέων δράσης στην οικονομία και την παραγωγή και σε έναν τέταρτο τομέα οι δραστηριότητες του οποίου δεν είναι ενταγμένες στο κύκλωμα της αγοράς. Θεωρείται λοιπόν ότι ο πρώτος είναι ο ιδιωτικός ή κερδοσκοπικός τομέας, ο δεύτερος ο κρατικός τομέας, ο τρίτος τομέας είναι ο κοινωνικός ή μη κερδοσκοπικός και ο τέταρτος είναι ο άτυπος τομέας που περιλαμβάνει τις οικογενειακές, συγγενικές ή φιλικές δραστηριότητες. Η διαφορετικότητα όμως όσον αφορά στην αντίληψη των θεωρούμενων ως συστατικών στοιχείων του τρίτου τομέα, της κοινωνικής οικονομίας, των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των πολλών άλλων όρων και εννοιών, προδιαγράφει ένα διαφορετικό τρόπο προσδιορισμού των περιεχομένων αυτών των εννοιών. Οι ιστορικές, εθνικές και θεσμικές ιδιαιτερότητες των διαφορετικών προνοιακών καθεστώτων, αλλά και των ίδιων των χωρών μεταξύ τους, οδηγούν στην υιοθέτηση ορισμών και προσδιορισμών με διαφορετικά περιεχόμενα. Το ίδιο ισχύει και για τον κάθε συγγραφέα ή ρεύμα σκέψης που χρησιμοποιεί αυτούς τους όρους. Αν γίνει όμως μια προσπάθεια ταξινόμησης των διαφορετικών αντιλήψεων τότε καταλήγουμε σε τρεις διαφορετικές ερμηνευτικές κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία αντιλήψεων είναι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Center for Civil Society Studies του πανεπιστημίου John Hopkins της Βαλτιμόρης καθώς και διαφόρων συγγραφέων που απηχούν τις ίδιες απόψεις

22 Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην ανακοίνωσή της για την "Προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη" 22, χρησιμοποιεί τον όρο κοινωνική οικονομία για να περιγράψει την δραστηριότητα των συνεταιρισμών, των ταμείων αλληλοβοήθειας, των ιδρυμάτων και των σωματείων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί τα χαρακτηριστικά του τρίτου τομέα που οριοθετεί το πανεπιστήμιο John Hopkins της Βαλτιμόρης μια μεγάλη έρευνα 23 του οποίου χρησιμοποιεί η Επιτροπή για την έκδοση της συγκεκριμένης ανακοίνωσης. Σύμφωνα λοιπόν με τους Salamon L. και Anheier. Η. 24 ο μη κερδοσκοπικός τομέας είναι αυτός που το άθροισμα των οργανώσεων που τον απαρτίζουν, έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: Οι οργανώσεις αυτές είναι διακριτές από τα κεντρικά κράτη τις περιφερειακές και τοπικές εξουσίες. Οι εκπρόσωποι της δημόσιας εξουσίας δεν μπορούν να συμμετέχουν ως πλειοψηφία στα διοικητικά συμβούλια των οργανώσεων. Ωστόσο, η δημόσια χρηματοδότηση (άσχετα από το ποσοστό συμμετοχής εκπροσώπων της δημόσιας εξουσίας) είναι αποδεκτή. Στις οργανώσεις δεν περιλαμβάνονται οι παροδικά σχηματιζόμενες ομάδες δηλαδή οι άτυπες και οι μη νομικά κατοχυρωμένες, αλλά μόνο οι θεσμοποιημένες. Η Επιτροπή αναφέρει ότι οι οργανώσεις αυτές διακρίνονται από τις άτυπες ή ad hoc, αμιγώς κοινωνικές ή οικογενειακές ομάδες, στο ότι διαθέτουν έστω και σε πρωταρχικό επίπεδο, επίσημη ή θεσμική οντότητα 25. Είναι ανεξάρτητες από οποιονδήποτε δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα. Αν υπάρχει προϋπολογισμός της ίδιας της οργάνωσης θεωρείται σημαντικό κριτήριο ανεξαρτησίας. Οι οργανώσεις αυτές δεν είναι κερδοσκοπικές, δεν διανέμουν κέρδος στα μέλη τους και στα διοικητικά τους στελέχη. Επίσης άλλο σημαντικό κριτήριο θεωρείται η 22 [Ευρωπαϊκή Επιτροπή], "Η προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη", Ανακοίνωση της Επιτροπής, COM (97) 241 final, 6/6/1997, 23 Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται στο site της οργάνωσης ECAS, και πιο συγκεκριμένα στη σελίδα, "The European Citizen Analysis" υπό τον τίτλο: "The non-profit sector is a major contributor to employment growth according to the Johns Hopkins University Study". 24 L. Salamon H. Anheier, "In search of the Non-Profit Sector: the guest for definitions", Voluntás, vol. 3, No 2, 1992, σ.σ [Ευρωπαϊκή Επιτροπή], "Η προώθηση του ρόλου... κλπ", όπ.π., σ

23 Είδος πόρων πολιτική αυτονομία με την έννοια ότι οι οργανώσεις αυτές είναι μη πολιτικές, δηλαδή δεν έχουν ως κύριο σκοπό την προώθηση υποψηφίων για δημόσιας θέσεις 26. Στον τρίτο τομέα λοιπόν δεν περιλαμβάνονται τα πολιτικά κόμματα ενώ αντίθετα περιλαμβάνονται όλες εκείνες οι οργανώσεις και τα σωματεία που έχουν ως στόχο την αλλαγή μιας οποιασδήποτε δημόσιας πολιτικής. Οι περιγραφόμενες οργανώσεις είναι μη θρησκευτικές με την έννοια ότι δεν περιλαμβάνονται οι οργανώσεις που έχουν ως σκοπό την θρησκευτική εκπαίδευση και την διδασκαλία ενός δόγματος 27. Με αυτό τον τρόπο εξαιρούνται οι εκκλησίες, οι συναγωγές, τα τζαμιά όπως και τα σωματεία που έχουν ως κύριο σκοπό την προπαγάνδιση μιας θρησκευτικής πίστης, με εξαίρεση τα θρησκευτικά σχολεία και τις οργανώσεις που προσφέρουν κοινωνικές υπηρεσίες. Πίνακας 1 Ίδιοι και εξωτερικοί πόροι Επιχορηγήσεις Συνδρομές μελών Ενισχύσεις από ιδιώτες Παροχή υπηρεσιών σε μέλη Έσοδα από συμβάσεις Πωλήσεις προϊόντων Δωρεές Ενισχύσεις από διεθνείς οργανισμούς Παροχή υπηρεσιών σε μη μέλη Ενισχύσεις από εταιρείες Έσοδα από επενδύσεις Ποσοστό επί τοις εκατό (%) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Ανακοίνωση για την Προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη. 26 Στο ίδιο όπ.π., σ Στο ίδιο όπ.π., σ

24 Τα κριτήρια που τίθενται από την Επιτροπή είναι σχεδόν αδύνατο να έχουν την ίδια σημασία για όλες τις χώρες μέλη. Αυτό γίνεται εμφανές αν συγκρίνουμε τα διαφορετικά νομικά καθεστώτα των χωρών μελών 28. Η Ε.Ε. θεωρεί ως πεδίο δράσης των περιγραφόμενων οργανώσεων την διεύρυνση της συμμετοχής των πολιτών, την προώθηση λύσεων για κοινωνικά και περιβαλλοντικά προβλήματα, την ανάπτυξη νέων μορφών κοινωνικής στήριξης, την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, την ενεργό συμμετοχή στην υλοποίηση των κοινωνικών προγραμμάτων που σχεδιάζονται από τις δημόσιες αρχές, την συμμετοχή σε δράσεις για την καταπολέμηση της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού 29. Πίνακας 2 Πεδίο δραστηριότητας Κοινωνικές Υπηρεσίες (57%) Εκπαίδευση και έρευνα (46%) Ανάπτυξη και στέγαση (40%) Πολιτισμός και ψυχαγωγία (36%) Διεθνείς δραστηριότητες (35%) Πολιτικά δικαιώματα και άσκηση πίεσης (35%) Υγεία (26%) Φιλανθρωπία και εθελοντική εργασία (23%) Περιβάλλον (18%) Επιχειρηματικές και επαγγελματικά σωματεία (8%) Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Ανακοίνωση για την Προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη. 28 Στο ίδιο όπ.π., σ.σ Στο ίδιο όπ.π., σ.σ

25 Τομέας δραστηριότητας και τομέας κύριας δραστηριότητας Πίνακας 3 Τομείς δραστηριότητας και τομείς κύριας δραστηριότητας συχνότητα σε % Κοινωνικές υπηρεσίες Πολιτισμός και ψυχαγωγία Ανάπτυξη / στέγαση Εκπαίδευση και έρευνα Διεθνείς Δραστηριότητες Υγεία Πολιτικά δικαιώματα Περιβάλλον Φιλανθρωπία Επιχειρηματική δραστηριότητα Συχνότητα σε % Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Ανακοίνωση για την Προώθηση του ρόλου των σωματείων και των ιδρυμάτων στην Ευρώπη. Γίνεται κατανοητό ότι ο τρίτος τομέας αλλά και η εθελοντική εργασία εκλαμβάνεται και άρα προορίζεται με συγκεκριμένες, θεσμικού χαρακτήρα δράσεις αλλά και οικονομικές ενισχύσεις (όπως θα δούμε παρακάτω), να αποτελέσει ένα καθοριστικής σημασίας συμπλήρωμα των σημερινών συστημάτων κοινωνικής υποστήριξης δίπλα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό κερδοσκοπικό τομέα. Η δεύτερη ερμηνεία σχετικά με τον ρόλο των εκτός της αγοράς δράσεων και τους τρόπους σύνδεσής τους με την ιδιωτική οικονομία αλλά και τους κρατικούς θεσμούς έρχεται στην επιφάνεια με την δημοσιοποίηση των απόψεων του Α. Gorz. Η αντίληψη του A. Gorz είναι συναφής με τις κοινοτικές θεωρήσεις όσον αφορά κυρίως τις προσδοκίες, διακρίνεται όμως καθαρά στο ζήτημα της διατήρησης του κράτους, ως ενός "αναγκαίου κακού", περιορισμένου βεβαίως από τις δράσεις του χώρου της αυτονομίας 30. Η άποψή του είναι κριτική απέναντι στον παραγωγισμό καθώς και στην ακραία εμπορευματοποίηση και θετική στην ενίσχυση της ατομικής και κοινωνικής 30 A. Gorz, Αντίο Προλεταριάτο, Αθήνα, Νέα Σκέψη, 1986, σ.σ

26 αυτονομίας. Ωστόσο ο Gorz δεν θέτει θέμα ανατροπής ή υπέρβασης του σημερινού κοινωνικο-οικονομικού σχηματισμού. Πιστεύει ότι η ανάπτυξη ενός τομέα αυτόνομου ο οποίος θα είναι εκτός αγοράς προϋποθέτει την περιστολή, όχι όμως και την εξαφάνιση των αγοραίων δραστηριοτήτων και τον περιορισμό του ρόλου του κράτους σε έναν μηχανισμό ο οποίος θα διαμορφώνει τους κανόνες λειτουργίας 31. Προδιαγράφει (με μεγάλη επιτυχία) την ενδυνάμωση ενδιάμεσων και αυτόνομων ομάδων, ενώσεων και οργανώσεων, ως υποκείμενα τα οποία θα εκφράζουν τον μετασχηματισμό της πολιτικής και κοινωνικής συμμετοχής στη νέα εποχή. Η αντίληψη του Gorz συγγενεύει με την αντίληψη που εξετάσαμε παραπάνω της αντίληψης δηλαδή της συνύπαρξης ενός αυτόνομου τομέα μη κρατικών και μη κερδοσκοπικών φορέων με ένα ευέλικτο και επιτελικό κράτος που έχει ως στόχο την διαμόρφωση κανόνων, που καθοδηγούν την κοινωνική δράση και την παράλληλη ύπαρξη της αγοράς 32. Την ίδια άποψη για την σχέση ανάμεσα στο ισχυρό, επιτελικό κράτος και τις εκφράσεις της κοινωνίας των πολιτών υποστηρίζει και ο A. Giddens 33. Μάλιστα, ο Giddens, χρησιμοποιεί τον όρο κοινωνική οικονομία και τονίζει ότι εντάσσεται στη λογική της πολιτικής του "τρίτου δρόμου" η αναγέννηση της κουλτούρας της συμμετοχής των πολιτών σε συνδυασμό με την εμπλοκή της κυβέρνησης στην κοινωνική οικονομία, καθώς και η γενικότερη αντίληψη του "κοινωνικού κράτους επενδύσεων" και της "κοινωνίας θετικής πρόνοιας" 34. Η τρίτη, και πολύ γνωστή στο πλατύ κοινό, αντίληψη της προβληματικής του τρίτου τομέα είναι η άποψη του J. Rifkin. Αναγνωρίζεται σαν αυτός που τοποθέτησε στο επίκεντρο των συζητήσεων και των κάθε είδους αναζητήσεων διεξόδων, στα ζητήματα της αλλαγής του παραγωγικού και οικονομικού μοντέλου στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας και των προβλημάτων που αναδεικνύονται από τους μετασχηματισμούς αυτούς, με κυρίαρχο αυτό της ανεργίας 35. Ο Rifkin υποστηρίζει ότι 31 Στο ίδιο όπ.π., σ.σ. 142, 147, , Για μια τεκμηριωμένη κριτική των απόψεων του A. Gorz βλ. Α. Λύτρας, Κοινωνία και εργασία... κλπ, όπ.π., ιδίως σ.σ A. Giddens, Ο τρίτος δρόμος... κλπ, όπ.π., σ.σ Στο ίδιο όπ.π., σ.σ Με τις απόψεις του J. Rifkin για την απασχόληση μέσω της ανάπτυξης του τρίτου τομέα, θα ασχοληθούμε παρακάτω

27 οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και ομάδες έχουν πολλές φορές την δυνατότητα να λύνουν προβλήματα γρηγορότερα και αποτελεσματικότερα σε τοπικό επίπεδο παρά μέσω του δημοσίου συστήματος παροχής κοινωνικών υπηρεσιών 36. Γίνεται ακόμα πιο σαφής όταν αναφέρεται στο στοιχείο της χρηματοδότησης του τρίτου τομέα. Υποστηρίζει ότι ένα μέρος των χρημάτων θα μπορούσε να εξοικονομηθεί από την βαθμιαία αντικατάσταση των σημερινών γραφειοκρατικών υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας με την απευθείας αμοιβή ατόμων που θα προσφέρουν κοινοτικές υπηρεσίες 37. Δηλαδή ο Rifkin προτείνει την ανάπτυξη, με συγκεκριμένες δράσεις και ενισχύσεις "εκ των άνω", του τρίτου τομέα, ώστε να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που παρουσιάζει το παραδοσιακό μεταπολεμικό κράτος πρόνοιας (στο βαθμό βέβαια που αυτό υπήρχε στις ΗΠΑ). Προβλήματα όπως η γραφειοκρατικοποίηση, η αναποτελεσματικότητα, ο δαπανηρός του χαρακτήρας κ.ο.κ. Ο Rifkin τάσσεται καθαρά υπέρ της μείωσης του ρόλου του δημόσιου τομέα. Το κράτος περιορίζει τις δαπάνες του για την κοινωνική προστασία, εμπλέκοντας μέσα στις διαδικασίες παροχής κοινωνικών υπηρεσιών τόσο τις οργανώσεις της κοινωνικής οικονομίας όσο και τον ίδιο τον ιδιωτικό τομέα. Όμως ο Rifkin πάει ακόμα πιο πέρα. Οι προτάσεις του για διαμόρφωση συστήματος για την εξασφάλιση της κινητικότητας των εργαζομένων στον τρίτο τομέα αλλά και της προσπάθειας διαφορετικής αξιολόγησης των υπηρεσιών που προσφέρονται καθώς και μηχανισμού συλλογικών διαπραγματεύσεων, βρίσκονται στην κατεύθυνση της ανάδειξης του τρίτου τομέα ως ενός νέου τομέα δίπλα στους άλλους δύο και όχι συμπληρωματικού των υπολοίπων 38. Σχετικά με τον εθελοντισμό ο Rifkin θεωρεί ότι η διεύρυνση των εθελοντικών οργανώσεων κυρίως στο τοπικό επίπεδο, που ενεργοποιούνται χωρίς κερδοσκοπικό προσανατολισμό στη βάση των κοινών ενδιαφερόντων, σε αντικείμενα που δεν καλύπτονται ή δεν μπορούν να καλυφθούν από την επίσημη αγορά είναι θετική. Πιστεύει ότι ο εθελοντικός τομέας θα πρέπει να εμψυχωθεί και να ενισχυθεί με συγκεκριμένες δράσεις ώστε να καταστεί δυνατή η δημιουργία ενός αξιόλογου χώρου αντίληψης, προσέγγισης και παρέμβασης για την επίλυση προβλημάτων, που 36 J. Rifkin, Το τέλος της εργασίας και το μέλλον της, Αθήνα, Νέα Σύνορα Α.Α. Λιβάνη, 1996, σ Στο ίδιο, όπ.π., σ Στο ίδιο, όπ.π., σ.σ

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ : ΑΠΌ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ

ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ : ΑΠΌ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ : ΑΠΌ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΛΕΤΣΟΣ ΠΡΩΤΗ ΔΙΑΛΕΞΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ : ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΓΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

«ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΜΒΛΥΝΣΗΣ»

«ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΜΒΛΥΝΣΗΣ» «ΦΤΩΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΜΒΛΥΝΣΗΣ» «με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης» «To άρθρο αυτό έχει παραχθεί με την οικονομική υποστήριξη της

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές

Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές Δημήτρης Ζιώμας Ερευνητής, Επιστημονικός Υπεύθυνος Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Οικονομίας ΕΚΚΕ «ΣΥΝ-ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης: «Φτώχεια και Εργασία: Μια Ολοκληρωμένη Προσέγγιση Διερεύνησης και Άμβλυνσης του Φαινομένου»

Σχέδιο Δράσης: «Φτώχεια και Εργασία: Μια Ολοκληρωμένη Προσέγγιση Διερεύνησης και Άμβλυνσης του Φαινομένου» Σχέδιο Δράσης: «Φτώχεια και Εργασία: Μια Ολοκληρωμένη Προσέγγιση Διερεύνησης και Άμβλυνσης του Φαινομένου» «Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης» «To άρθρο αυτό έχει παραχθεί με

Διαβάστε περισσότερα

Οι θέσεις της Α Βάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την Κοινωνική Αλληλεγγύη την Απασχόληση & την Κοινωνική Συνοχή

Οι θέσεις της Α Βάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την Κοινωνική Αλληλεγγύη την Απασχόληση & την Κοινωνική Συνοχή ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Οι θέσεις της Α Βάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την Κοινωνική Αλληλεγγύη την Απασχόληση & την Κοινωνική Συνοχή ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Εισήγηση θέμα : Απασχόληση και Τοπική Αυτοδιοίκηση ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Γιάννης Γούπιος ιευθυντής Ανάπτυξης και Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ : ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Ή ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ : ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Ή ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ; ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ : ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Ή ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ; ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΛΕΤΣΟΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νέες μορφές απασχόλησης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ποιες είναι οι νέες μορφές απασχόλησης; Σύμβαση ορισμένου χρόνου Μερική απασχόληση Προσωρινή απασχόληση Σύμβαση έργου Υπεργολαβία Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Αθήνα, 20-21 Νοεμβρίου 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Oι πολυάριθμοι φορείς της κοινωνικής οικονομίας και επιχειρηματικότητας που συμμετείχαν και συνεργάστηκαν στο Φόρουμ Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας, 20-21 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδοξο της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα: Γιατί η αύξηση των δαπανών για κοινωνική προστασία δεν μείωσε τη φτώχεια;

Το παράδοξο της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα: Γιατί η αύξηση των δαπανών για κοινωνική προστασία δεν μείωσε τη φτώχεια; Ποσοστό (%) φτώχειας ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΙΟΥΛΙΟΣ 2 Κείμενα Πολιτικής (Policy Briefs) / Το παράδοξο της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα: Γιατί η αύξηση των δαπανών για κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Στρατηγική

Περιφερειακή Στρατηγική ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Περιφερειακή Στρατηγική Κοινωνικής Ένταξης, Καταπολέμησης της Φτώχειας και κάθε Μορφής Διακρίσεων Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου ΙΟΥΛΙΟΣ 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ «Πλαίσιο Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Ηνωμένο Βασίλειο» ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Διακίδης Ισίδωρος, Αντιδήμαρχος Haringey Λονδίνο Ηνωμένο Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία;

Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία; Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία; Ο τρίτος τομέας αποτελεί ένα σύνολο πρακτικών οργάνωσης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής που δεν μπορούν αυστηρά να ενταχθούν ούτε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες

ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες ΚΟΙΝΣΕΠ: Ένα Χρήσιμο Εργαλείο για τις Τοπικές Κοινωνίες Βασικές αρχές: Αλληλεγγύη Κοινωνική συνοχή Υπεροχή του ατόμου έναντι του κεφαλαίου, Κοινωνική υπευθυνότητα και δημοκρατική λήψη αποφάσεων Στην Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Δράση 07: Γιώργος Πιερράκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις

Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο κατά τη Νέα Προγραμματική Περίοδο (2014-2020) Βασικά σημεία και διερευνητικές προσεγγίσεις Εμμανουέλα Κουρούση Μονάδα Β Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού και Παρακολούθησης Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Ενότητα 2: Ο θεσμός της κοινωνικής οικονομίας Δρ. Ανδρονίκη Καταραχιά Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση, Μια Νέα Μορφή Επιχείρησης

Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση, Μια Νέα Μορφή Επιχείρησης Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση, Μια Νέα Μορφή Επιχείρησης Στέλλα Γαμβρέλλη, Δικηγόρος, LL.M., Μ.Δ.Ε. Eσπερίδα της Innovation-Community.gr «Καινοτομία και Εξωστρέφεια» Πολυσυνέδριο Capital & Vision

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΩΝ ΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Βίκυ Φλέγγα Οικονομολόγος, Μ sc περιφερειακή ανάπτυξη Στέλεχος διεύθυνσης οργάνωσης και πληροφορικής Ε.Ε.Τ.Α.Α. Α.Ε. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΣΕ 9 ΒΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ 1 ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ prosopiko@ypakp.gr Είναι αρμόδια για τα θέματα προσωπικού, την προώθηση νομοθετικών κειμένων και τον Κοινοβουλευτικό έλεγχο του Υπουργείου 2 ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ, ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ & ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Γ.Σ.Ε.Β.Ε.Ε. Ομιλία Προέδρου ΓΣΕΒΕΕ κ. Δ. Ασημακόπουλου

ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Γ.Σ.Ε.Β.Ε.Ε. Ομιλία Προέδρου ΓΣΕΒΕΕ κ. Δ. Ασημακόπουλου ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΩΝ ΕΜΠΟΡΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Γ.Σ.Ε.Β.Ε.Ε. Ομιλία Προέδρου ΓΣΕΒΕΕ κ. Δ. Ασημακόπουλου Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη την περίοδο οικονομικής κρίσης και ΜΜΕ στο Συνέδριο του Ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πανεπιστήμιο Αιγαίου ΕΝΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Τμήμα Τίτλος Απόφοιτου: Αντικείμενο του τμήματος: Κατευθύνσεις (εφόσον υπάρχουν) Διάρκεια Σπουδών: Προφίλ υποψήφιου μαθητή Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία και Κοινωνικές Επιχειρήσεις: Βασικές έννοιες και αρχές, κυριότερα χαρακτηριστικά και συγκριτικά πλεονεκτήματα

Κοινωνική Οικονομία και Κοινωνικές Επιχειρήσεις: Βασικές έννοιες και αρχές, κυριότερα χαρακτηριστικά και συγκριτικά πλεονεκτήματα Κοινωνική Οικονομία και Κοινωνικές Επιχειρήσεις: Βασικές έννοιες και αρχές, κυριότερα χαρακτηριστικά και συγκριτικά πλεονεκτήματα Νοέμβριος 2013 ΖΙΩΜΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ερευνητής, Επιστημονικός Υπεύθυνος Παρατηρητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC)

Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) Κύκλος Μαθημάτων Συνεταιριστικής Εκπαίδευσης της Συνεταιριστικής Επιχείρησης του Mondragon (ΜCC) προώθηση από το Δίκτυο Κ.Α.Π.Α. (Κοινωνικής Αλληλεγγύης & Περιφερειακής Ανάπτυξης) Ενότητα 1: Τα κλειδιά

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή

Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Θεσμοί και Οικονομική Αλλαγή Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου Université de Paris Dauphine Ινστιτούτο Διπλωματίας Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 15.4.2015 2014/2236(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την κοινωνική καινοτομία στην καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών

Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Η Ευρωπαϊκή εμπειρία από θεσμούς ένταξης μεταναστών Δήμητρα Κονδύλη, ερευνήτρια ΕΚΚΕ Καλαμάτα 6/6/2010 Η Ευρωπαϊκή Εμπειρία στον τομέα ένταξης μεταναστών Το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τη μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

1η Συνάντηση Διά βίου εκπαίδευση & συνδικάτο σ. 17-34

1η Συνάντηση Διά βίου εκπαίδευση & συνδικάτο σ. 17-34 1η Συνάντηση Διά βίου εκπαίδευση & συνδικάτο σ. 17-34 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1.1 Δραστηριότητες Γνωριμία & συνεργασία των μελών της ομάδας γνωριμίας & σ. 19 συνεργασίας των εκπαιδευομένων ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1.1 (Ανά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟ 11 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2013 2014 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ

ΕΠΟ 11 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2013 2014 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΠΟ 11 ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2013 2014 ΣΧΕ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΣΚΟΠΟΣ: Α) το ιδεολογικό και οικονοµικό υπόβαθρο που συνέβαλε στη συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (Ε.Κ.Α.Χ.) και της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Department of Economics University of Limerick / 20

Department of Economics University of Limerick / 20 Η ανέφικτη τριάδα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Πολιτικής Απόστολος Φασιανός Department of Economics University of Limerick ου για την Κρίση, ΕΛΙΑΜΕΠ 16 Δεκεμβρίου 2015 Περιεχόμενα Εισαγωγή Η ανέφικτη τριάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα