Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Σχετικά με τη θεωρία του ιμπεριαλισμού της εποχής μας Σπύρος Σακελλαρόπουλος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Σχετικά με τη θεωρία του ιμπεριαλισμού της εποχής μας Σπύρος Σακελλαρόπουλος"

Transcript

1 ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ [1] του Σπύρου Σακελλαρόπουλου 1. Εισαγωγή Οι πρόσφατες δραματικές εξελίξεις στο Γιουγκοσλαβικό αλλά και μια σειρά από άλλα γεγονότα (ο πόλεμος του Κόλπου, η επέμβαση στη Σομαλία, η εγκατάσταση στρατευμάτων στην Αλβανία και στη Βοσνία) θέτουν την ανάγκη να ξαναμιλήσουμε για το ζήτημα του ιμπεριαλισμού. Κι αυτό δεν είναι κάτι απλό γιατί τα ερωτήματα που γεννούνται είναι πολλά: Καταρχήν η ανάλυση του Λένιν που ορίζει τον ιμπεριαλισμό ως ξεχωριστό στάδιο του καπιταλισμού συνεχίζει να βρίσκεται σε ισχύ ή θα πρέπει να αναζητηθούν νέα μεθοδολογικά εργαλεία που να χρησιμεύσουν στον προσδιορισμό του νέου σταδίου; Έπειτα, ποια εκδοχή της λενινιστικής προσέγγισης είναι η πιο έγκυρη για να εμβαθύνει στη μελέτη του φαινομένου; Τέλος, αλλά όχι έσχατο, μπορεί να γίνει λόγος σήμερα για συγκρότηση συγκεκριμένων ιμπεριαλιστικών στρατηγικών ή απλώς μπορούμε να μιλάμε για μεμονωμένες επεκτατικές πρακτικές ορισμένων ισχυρών (στρατιωτικά και οικονομικά) κρατών; Η βασική μας θέση είναι πως η προσέγγιση του Λένιν για το πέρασμα στο ιμπεριαλιστικό στάδιο και τη συγκρότηση της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας συνεχίζει να ισχύει, δεδομένης μιας «αλτουσεριανής» ανάγνωσης των γραπτών του. Κάτω από αυτό το πρίσμα το συγκεκριμένο σημείωμα θα επιχειρήσει να υποστηρίξει την εγκυρότητα της «αλτουσεριανής»-διαλεκτικής ανάγνωσης των λενινιστικών κειμένων σε αντιπαράθεση με τη στατική προσέγγιση των παραδοσιακών «μαρξιστικών-λενινιστικών» (μ-λ) αντιλήψεων, ασκώντας παράλληλα κριτική στις απόψεις περί δημιουργίας νέου σταδίου, αλλά και να σκιαγραφήσει τις βασικές πλευρές των χαρακτηριστικών του ιμπεριαλισμού στην εποχή μας. 2. Οι κλασικές θεωρίες για τον Ιμπεριαλισμό. Αναμφίβολα, η θέση του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό διαμορφώθηκε σε συμφωνία και αντιπαράθεση ταυτόχρονα με τρεις άλλους σημαντικούς μαρξιστές θεωρητικούς των αρχών του 20ου αιώνα: τον Χίλφερτινγκ, τη Λούξεμπουργκ και τον Μπουχάριν. Θεωρούμε ότι είναι αναγκαία η παράθεση του βασικού πυρήνα της προβληματικής τους ώστε να μπορέσει να γίνει και σαφές το περίγραμμα της συζήτησης, να αναδειχθούν τα όρια και οι αντιφάσεις των κλασικών και να δημιουργηθεί το αναγκαίο υπέδαφος για μια δεύτερη ανάγνωση της λενινιστικής θεωρίας για τον ιμπεριαλισμό. α) Χίλφερντινγκ Οι βασικές απόψεις του Χίλφερτνινγκ περιλαμβάνονται στο κλασικό του βιβλίο Το Χρηματιστικό Κεφάλαιο (DasFinanzkapital) που το έγραψε γύρω στα 1905 και εκδόθηκε το 1910 και ασχολείται με τις αλλαγές που έχουν συμβεί στον τρόπο λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος. Ο συγγραφέας θεωρεί πως ένα διαρκώς αυξανόμενο τμήμα του βιομηχανικού κεφαλαίου δεν ανήκει πια στους βιομηχάνους. Οι τελευταίοι έχουν τη δυνατότητα να το χρησιμοποιούν μόνο μέσω των τραπεζών, οι οποίες εκπροσωπούν τους ιδιοκτήτες. Από την άλλη πλευρά, οι τράπεζες έχουν επενδύσει ένα συνεχώς αυξανόμενο μέρος του κεφαλαίου τους στη βιομηχανία και με αυτό τον τρόπο μεταβάλλονται όλο και περισσότερο σε βιομηχανικούς κεφαλαιοκράτες. Έτσι ο Χίλφερντιγκ ονομάζει χρηματιστικό κεφάλαιο το τραπεζικό κεφάλαιο που με τη μορφή χρηματικού κεφαλαίου εισέρχεται στο βιομηχανικό τομέα και μετατρέπεται σε βιομηχανικό κεφάλαιο (Hilferding 1981: 225). Εμβαθύνοντας την άποψή του αυτή ο Χίλφερντιγκ θα υποστηρίξει πως το χρηματιστικό κεφάλαιο σηματοδοτεί την ενοποίηση του κεφαλαίου. Οι προηγούμενες ξεχωριστές μορφές του βιομηχανικού, εμπορικού και τραπεζικού κεφαλαίου τίθενται τώρα κάτω από τη διεύθυνση της υψηλής χρηματοδότησης, ενώ οι ιθύνοντες της βιομηχανίας και των τραπεζών ενοποιούνται και σε προσωπικό επίπεδο, λόγω της δημιουργίας στενών εταιρικών σχέσεων. Η βάση αυτής της σύμφυσης βρίσκεται στην εξάλειψη του ελεύθερου συναγωνισμού μεταξύ Σελίδα 1 / 23

2 των ατομικών καπιταλιστών μέσα από τη διαδικασία σχηματισμού μεγάλων μονοπωλιακών συγκροτημάτων και καρτέλ. Το αποτέλεσμα θα είναι η μεταβολή της σχέσης της αστικής τάξης με την κρατική εξουσία (Hilferding 1981: 301). Ο σχηματισμός του χρηματιστικού κεφαλαίου θα λειτουργήσει ως ο μηχανισμός που θα οδηγήσει στην αύξηση των οικονομικών δραστηριοτήτων και σε χώρες του εξωτερικού. Μόνο που για να πραγματοποιηθεί αυτό είναι απαραίτητη και συνδρομή του κράτους, το οποίο πρέπει να μεριμνά για τη προστασία του ημεδαπού μονοπωλιακού κεφαλαίου με τη θέσπιση υψηλών δασμών, αλλά και τη σύναψη συμφωνιών με άλλα κράτη για την προμήθεια πρώτων υλών καθώς και με την προσάρτηση νέων εδαφών έτσι ώστε να αναπαράγεται και να διευρύνεται η κυριαρχία των μονοπωλίων. Το ερώτημα που ανακύπτει είναι με ποιο τρόπο δημιουργείται το κεφαλαιακό πλεόνασμα για την εξαγωγή κεφαλαίων. Εδώ ο Χίλφερντιγκ απαντά πως αυτό οφείλεται στην αντίφαση που υπάρχει μεταξύ της δημιουργίας πρόσθετων κερδών λόγω του σχηματισμού των μονοπωλίων και καρτέλ και της επιβράδυνσης των τοποθετήσεων κεφαλαίων [2]. Η αντίφαση αυτή επιλύεται με την υιοθέτηση της πολιτικής της εξαγωγής κεφαλαίων. Σε αυτό συντελεί αποφασιστικά η δράση του χρηματιστικού κεφαλαίου με παροχή δανείων και χρηματοδοτήσεων απαραίτητων για την ομαλή έναρξη των λειτουργιών του τοποθετούμενου κεφαλαίου. Το βασικό πολιτικό συμπέρασμα του Χίλφερντινγκ είναι πως ο σχηματισμός και η δράση του χρηματιστικού κεφαλαίου ωθεί σε μια ριζική αναπροσαρμογή της στρατηγικής της άρχουσας τάξης, η οποία σταματά να διακατέχεται από αντιλήψεις ανθρωπιστικού και ειρηνιστικού χαρακτήρα. Αυτό που γίνεται σαφές είναι πως ο κεφαλαιοκρατικός ανταγωνισμός παίρνει και τη μορφή της πολιτικής διαπάλης με βασικό υποκείμενο την κρατική εξουσία. Ο βασικός στόχος είναι πια, για κάθε έθνος χωριστά, η παγκόσμια κυριαρχία (Hilferding 1981: 335). β) Λούξεμπουργκ Η Ρόζα Λούξεμπουργκ με το γνωστό έργο της Η Συσσώρευση του Κεφαλαίου ( Die Akkumulation deskapitals)που έγραψε το 1913, αναφέρεται καταρχήν στο ζήτημα της παγκόσμιας οικονομίας, που θα απασχολήσει στη συνέχεια και τον Μπουχάριν. Η Πωλονο-γερμανίδα επαναστάτρια και θεωρητικός υποστηρίζει πως αυτό που χαρακτηρίζει την παρούσα φάση εξέλιξης της οικονομίας είναι ο διαχωρισμός σε εσωτερική και εξωτερική αγορά, διαχωρισμός που είναι όχι γεωγραφικό αλλά κοινωνικοοικονομικό αποτέλεσμα. Εσωτερική αγορά ονομάζει την καπιταλιστική αγορά και εξωτερική αγορά την μη καπιταλιστική αγορά στην οποία όμως κατευθύνονται καπιταλιστικά εμπορεύματα. Κατ' αυτό τον τρόπο η Γερμανία με την Αγγλία ανήκουν, ως επί το πλείστον, στην ίδια εσωτερική αγορά ενώ οι ανταλλακτικές σχέσεις μεταξύ γερμανικής βιομηχανίας και γερμανών αγροτών εντάσσονται στα πλαίσια της εξωτερικής αγοράς. Ουσιαστικά δηλαδή υπάρχει ένα τμήμα της παγκόσμιας οικονομίας που υπάγεται στον καπιταλιστικό σύστημα και ένα άλλο, διαρκώς μειούμενο, που χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη αντικαπιταλιστικών υπολειμμάτων. Κατ αυτό τον τρόπο ο ιμπεριαλισμός δεν είναι τίποτε άλλο παρά «η πολιτική έκφραση της διαδικασίας συσσώρευσης του κεφαλαίου καθώς αυτή συγκρούεται με τα υπολείμματα του παγκόσμιου χώρου που δεν κατακτήθηκαν ακόμα από το κεφάλαιο». Ωστόσο η εμφάνιση του ιμπεριαλιστικού φαινομένου δημιουργεί και τις προϋποθέσεις υπέρβασής του. Κι αυτό γιατί είναι ο πρώτος, ιστορικά, τρόπος παραγωγής που βρίσκεται σε αδυναμία να αναπαραχθεί από μόνος του και για το λόγο αυτό έχει την ανάγκη άλλων οικονομικών συστημάτων. Μολονότι αγωνίζεται για να επικυριαρχήσει σε παγκόσμιο επίπεδο, λόγω ακριβώς αυτής του της τάσης, θα πρέπει να διαλυθεί εξαιτίας του ότι είναι έμφυτα αδύνατο να μετεξελιχθεί σε παγκόσμια μορφή παραγωγής (Luxembourg 1951: 457). γ) Μπουχάριν Ο Μπουχάριν εκθέτει τις απόψεις του μέσα από το βιβλίο του Ιμπεριαλισμός και Παγκόσμια Οικονομία, που το έγραψε το 1915 αλλά εκδόθηκε μόνο μετά τη ρώσικη επανάσταση. Προσεγγίζοντας την έννοια του Ιμπεριαλισμού ο Μπουχάριν την ορίζει ως την πολιτική πρακτική του χρηματιστικού κεφαλαίου που παίρνει και τη μορφή του ιδεολογικής κοσμοθεωρίας, όπως αντίστοιχα ο φιλελευθερισμός αποτέλεσε από τη μια την Σελίδα 2 / 23

3 πολιτική πρακτική του βιομηχανικού κεφαλαίου (ελεύθερο εμπόριο κ.λπ.) και από την άλλη μια ολόκληρη ιδεολογική κοσμοαντίληψη (ελευθερία του ανθρώπου κ.λπ.) (Βukharin 1972: 110). Η θέση αυτή προκύπτει ως απότοκο της βασικής του αντίληψης, σύμφωνα με την οποία οι μετασχηματισμοί στην οικονομία έχουν οδηγήσει σε μια σειρά σημαντικές αλλαγές όπου όπως οι ατομικές επιχειρήσεις αποτελούν τμήμα της εθνικής οικονομίας έτσι κάθε μία από τις εθνικές οικονομίες περιλαμβάνεται στο σύστημα της παγκόσμιας οικονομίας (Βukharin 1972: 17). Κατ' αυτό τον τρόπο ο διαχωρισμός μεταξύ πόλης και υπαίθρου αναπαράγεται πια, με εκπληκτικούς ρυθμούς, σε πιο διευρυμένη βάση. Έτσι, ολόκληρες χώρες, δηλαδή οι βιομηχανικές χώρες, παίρνουν τη μορφή των πόλεων ενώ ολόκληρες αγροτικές περιοχές μετατρέπονται σε ύπαιθρο (Βukharin 1972: 20-21). Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον Μπουχάριν, είναι η δημιουργία μιας παγκόσμιας οικονομίας, λόγω των εξαγωγών κεφαλαίων που προκύπτουν από τα συγκεκριμένα όρια που θέτει η λειτουργία των καρτέλ στην τοποθέτηση κεφαλαίων σε εθνικό επίπεδο, που χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη παραγωγικών και ανταλλακτικών σχέσεων σε παγκόσμιο επίπεδο και κατά συνέπεια την αναπαραγωγή της αντίθεσης μεταξύ μιας παγκόσμιας αστικής τάξης και ενός παγκόσμιου προλεταριάτου. Πρόκειται γα τις υλικές προϋποθέσεις που οδηγούν στη εμφάνιση του ιμπεριαλισμού ως απότοκου της αντίθεσης μεταξύ της παγκοσμιοποιημένης οικονομικοκοινωνικής δομής και της ιδιοποίησης του υπερπροϊόντος που έχει εθνικό χαρακτήρα (Βukharin 1972: 74). δ) Λένιν: η στατική ανάγνωση Για την μπροσούρα που έγραψε ο Λένιν το 1916 με τίτλο Ο Ιμπεριαλισμός. Ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, έχουν χυθεί τόνοι μελάνης δεδομένου ότι συγγραφέας της ήταν ο αρχηγός των μπολσεβίκων και ο ηγήτορας της ρώσικης επανάστασης. Ουσιαστικά τα έργα του Λένιν διαβάζονται σαν να είναι οι βασιλικοί οδοί για την ανασύνταξη του εργατικού κινήματος και όχι ως συγκεκριμένα κείμενα που γράφτηκαν κάτω από ορισμένες περιστάσεις με σαφείς και διαφορετικούς κάθε φορά στόχους. Αναμφίβολα και στα γραπτά του αρχηγού των μπολσεβίκων δεν υπάρχει μόνο ένας στατικός τρόπος ανάγνωσης και ερμηνείας αλλά και ένας δυναμικός που λαμβάνει υπόψη του τις προϋποθέσεις που προαναφέραμε. Σε κάθε περίπτωση μια διαφορετική ανάγνωση του Ιμπεριαλισμούοδηγεί και σε διαφορετικά συμπεράσματα. Κατ' αυτόν τρόπο, ξεκινώντας τη μελέτη της μπροσούρας αποφασισμένοι να μην ξεκόψουμε λέξη από το κείμενο, (στατική ανάγνωση), ελλοχεύει ο κίνδυνος να βρεθούμε αντιμέτωποι με πληθώρα αντιφάσεων και δυσεξήγητων σημείων. Έτσι υπάρχουν σημεία όπου υποστηρίζεται πως η ανάπτυξη του καπιταλισμού οφείλεται στην καταπίεση που άσκησε μια χούφτα «αναπτυγμένων» χωρών μέσω της αποικιακής καταπίεσης και του χρηματιστηριακού στραγγαλισμού της τεράστιας πλειοψηφίας του πληθυσμού της γης. Ο Α παγκόσμιος πόλεμος ξεκινά από 2-3 χώρες (Αμερική, Αγγλία, Ιαπωνία) για το μοίρασμα της «λείας» (Λένιν 1976: 11). Σε άλλο μέρος γίνεται λόγος για τη δημιουργία των καρτέλ, η οποία οδηγεί και στη μετατροπή του καπιταλισμού σε ιμπεριαλισμό, δίνοντας την εντύπωση μιας παντοδυναμίας τους, αφού μοιράζονται μεταξύ τους τις αγορές, καθορίζουν τους όρους πώλησης και τις προθεσμίες πληρωμής, κανονίζουν την ποσότητα των παραγόμενων προϊόντων, ορίζουν τις τιμές, κατανέμουν τα κέρδη στις διάφορες επιχειρήσεις κ.λπ. (Λένιν 1976: 26-27). Στην πλήρη της ανάπτυξη, αυτή η διαδικασία έχει ως αποτέλεσμα ένας πολύ μικρός αριθμός μονοπωλίων να υποτάσσει τις υπόλοιπες επιχειρήσεις αποκτώντας τη δυνατότητα, μέσω των χρηματιστηριακών πράξεων, «στην αρχή να ξέρουν με ακρίβεια την κατάσταση των διάφορων κεφαλαιοκρατών, ύστερα να τους ελέγχουν, να τους επηρεάζουν με την επέκταση ή τον περιορισμό, τη διευκόλυνση ή το δυσκόλεμα της πίστωσης, και τέλος να καθαρίζουν απόλυτα την τύχη τους, να καθορίζουν τα εισοδήματά τους, να τους στερούν το κεφάλαιο ή να τους δίνουν τη δυνατότητα να αυξάνουν το κεφάλαιό τους γρήγορα και σε τεράστιες διαστάσεις κ.λπ.» (Λένιν 1976: 43). Τι αποδεικνύουν οι νέες αυτές εξελίξεις; Σύμφωνα με τον Λένιν, πως ο Μαρξ είχε δίκιο όταν υποστήριζε πως ο ελεύθερος ανταγωνισμός δημιουργεί τη συγκέντρωση της παραγωγής, η οποία σε μια ορισμένη βαθμίδα της ανάπτυξής της οδηγεί στο μονοπώλιο (Λένιν 1976: 24). Μετά το σχηματισμό των μονοπωλίων επέρχεται μια τεράστια ανάπτυξη στην κοινωνικοποίηση της παραγωγής (Λένιν 1976: 30). Η κοινωνικοποίηση αυτή ωθεί με τη σειρά της, παρά τη θέληση των καπιταλιστών, σε μια νέα κοινωνική εξέλιξη που θα σημαίνει τη μετάβαση από Σελίδα 3 / 23

4 τον ελεύθερο συναγωνισμό στην πλήρη κοινωνικοποίηση (Λένιν 1976: 31). Προς το τέλος μάλιστα του κειμένου ο Λένιν γίνεται ακόμα πιο σαφής: Από τη στιγμή που η μεγάλη επιχείρηση γίνεται γιγάντια και επιτυγχάνεται η παραγωγή του προϊόντος, η μεταφορά του σε αποστάσεις που απέχουν μεταξύ τους χιλιάδες χιλιόμετρα, η διεύθυνση της κατεργασίας της ύλης σε όλα τα στάδια και η διανομή του σε εκατοντάδες εκατομμύρια καταναλωτές «τότε γίνεται ολοφάνερο πως έχουμε μπροστά μας μια κοινωνικοποίηση της παραγωγής (...) ότι οι σχέσεις της ατομικής οικονομίας και της ατομικής ιδιοκτησίας που δεν ανταποκρίνεται πια στο περιεχόμενο, που αναπόφευκτα δεν μπορεί παρά να σαπίσει, αν αναβληθεί τεχνητά ο παραμερισμός του, που μπορεί να παραμένει σε κατάσταση αποσύνθεσης ένα σχετικά μεγάλο διάστημα, (στη χειρότερη περίπτωση αν η θεραπεία του οπορτουνιστικού αποστήματος τραβήξει σε μάκρος), αλλά αναπόφευκτα όμως θα παραμεριστεί» (Λένιν 1976: 157). ε) Πρώτη συζήτηση πάνω στα γενικά συμπεράσματα των κλασικών θεωριών Επιχειρώντας να συνοψίσουμε όσα έχουν εκτεθεί μέχρι εδώ διαπιστώνουμε πως συνολικά ιδωμένες οι θέσεις του Χίλφερντιγκ υποστηρίζουν πως στις αρχές του 20ου αιώνα έχει συντελεσθεί μια μεταβολή στο χαρακτήρα του κεφαλαίου και οι διάφορες μορφές του έχουν ενοποιηθεί στο χρηματιστικό κεφάλαιο που αποτελεί την προεξάρχουσα μορφή κεφαλαίου. Το αποτέλεσμα είναι η εξάλειψη του ελεύθερου ανταγωνισμού και ο σχηματισμός των μονοπωλίων. Τα μονοπώλια λόγω της ασύγκριτης οικονομικής δυναμικής τους επιδιώκουν την επέκταση των δραστηριοτήτων τους και στο εξωτερικό και γι' αυτό ζητούν την αρωγή του αστικού κράτους -- αρωγή που σε κρίσιμες περιόδους παίρνει και τη μορφή της στρατιωτικής εμπλοκής για την προσάρτηση νέων εδαφών. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ θεωρεί ότι το σημαντικότερο στοιχείο είναι ο διαχωρισμός της παγκόσμιας οικονομίας στον καπιταλιστικό και στον μη καπιταλιστικό τομέα. Ο ιμπεριαλισμός είναι η συσσώρευση και επέκταση του κεφαλαίου καθώς και η σύγκρουση για την πραγματοποίηση αυτής της επέκτασης. Η αδυναμία της αναπαραγωγής του καπιταλισμού χωρίς την αρωγή των προκαπιταλιστικών τομέων δημιουργεί και τις προϋποθέσεις υπέρβασής του. Ο Μπουχάριν θεωρεί πως ο ιμπεριαλισμός είναι η πολιτική έκφραση της κυριαρχίας του χρηματιστικού κεφαλαίου. Η δημιουργία των μονοπωλίων και η έξοδος του κεφαλαίου από τα εθνικά πλαίσια έχει συντελέσει στο σχηματισμό ενός παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, με παγκοσμιοποιημένες παραγωγικές και ανταλλακτικές σχέσεις. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί τους όρους για την εμφάνιση των ιμπεριαλιστικών πολέμων, ως απότοκο της αντίφασης μεταξύ παγκόσμιας οικονομίας και εθνικής ιδιοποίησης του υπερπροϊόντος. Το κεντρικό συμπέρασμα της λενινιστικής προσέγγισης είναι πως ο ελεύθερος συναγωνισμός οδηγεί στη δημιουργία των μονοπωλίων, που αποτελεί και το πέρασμα στο ιμπεριαλιστικό στάδιο, και η εξέλιξη αυτή στη συγκρότηση των καρτέλ. Σε μια πρώτη φάση τα καρτέλ ελέγχουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την κατανομή των αγορών καθώς και τους όρους και τις συνθήκες αγοροπωλησιών, στη συνέχεια είναι σε θέση να κυριαρχούν πλήρως στο σύνολο της οργάνωσης και των διαδικασιών παραγωγής και τελικά να εξαρτάται η τύχη των επιχειρήσεων που δεν ανήκουν σε καρτέλ αποκλειστικά από τις επιλογές των μονοπωλίων. Ωστόσο αυτές οι αλλαγές περιέχουν και τους όρους ανατροπής τους. Η συγκέντρωση και συγκεντροποίηση της οικονομίας εντείνει το βαθμό κοινωνικοποίησης της παραγωγής σε σημείο που να δημιουργείται μια αντίφαση μορφής και περιεχομένου όπου το περιεχόμενο (κοινωνικοποίηση της παραγωγής) ασφυκτιά μέσα στα πλαίσια της συγκεκριμένης μορφής (όλο και μικρότερη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας και του πλούτου) και γεννιούνται οι όροι για την κοινωνική ανατροπή. Το γεγονός αυτό φαίνεται και από το ξέσπασμα του ιμπεριαλιστικού πολέμου που δεν είναι τίποτε άλλο από το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης του πλούτου και της ισχύος σε λίγα μονοπώλια που εκπροσωπούνται πολιτικά από τα εθνικά τους κράτη τα οποία προχωρούν στην πραγματοποίηση του πολέμου για την κατανομή της λείας. Σελίδα 4 / 23

5 Αναμφίβολα οι απόψεις που μόλις εκτέθηκαν παρουσιάζουν μια σειρά από αντιφάσεις με το Μαρξικό έργο, αντιφάσεις που στη συνέχεια ορισμένοι από τους κλασικούς (ιδίως ο Μπουχάριν αλλά και ο Λένιν) ανασκεύασαν. Το πρώτο σημείο αφορά την άποψη περί διαμόρφωσης μιας παγκοσμιοποιημένης οικονομικής δομής, θέση που βρίσκεται σε πλήρη αναντιστοιχία με το γεγονός της δημιουργίας των εθνικών κρατών (Μηλιός 1997: 20) [3], τα οποία έρχονταν να προασπίσουν τη μακροπρόθεσμη αναπαραγωγή των κεφαλαιοκρατικών συμφερόντων τόσο απέναντι στην εγχώρια εργατική τάξη αλλά και απέναντι στον ανταγωνισμό των αλλοδαπών κεφαλαίων. Τα εθνικά κράτη συγκροτούν συγκεκριμένες οικονομικές πολιτικές για την εξυπηρέτηση των στόχων αυτών, όπως είναι οι νομισματικές υποτιμήσεις, οι φορολογικοί δασμοί, οι αναπτυξιακοί νόμοι κ.λπ.. Οι πολιτικές αυτές καθώς και εθνικά ιδιαίτεροι όροι αναπαραγωγής της εργασιακής δύναμης (του συλλογικού εργάτη) επηρεάζουν την κατεύθυνση και τους προσανατολισμούς των κεφαλαίων. Με αυτή την έννοια δεν μπορεί να γίνει λόγος για σχέσεις «εξωτερικότητας» μεταξύ κράτους και οικονομίας, όπου το ένα είναι απομονωμένο και το άλλο παγκοσμιοποιημένο, αλλά για αλληλένδετες σφαίρες ταξικών πρακτικών οι οποίες πραγματοποιούνται στα γεωγραφικά όρια ενός κοινωνικού σχηματισμού [4]. Το δεύτερο ζήτημα σχετίζεται με τους λόγους για τους οποίους κατευθύνονται κεφάλαια προς το εξωτερικό. Ουσιαστικά αυτό που προκύπτει από τις συγκεκριμένες αναφορές των κλασικών αναλύσεων είναι πως υπάρχει ένα περίσσευμα κεφαλαίου το οποίο δεν μπορεί να καταναλωθεί στο εσωτερικό της χώρας παραγωγής του και κατά συνέπεια προσανατολίζεται στο εξωτερικό, όπου θα γίνει δυνατή η ανάλωσή του. Με άλλα λόγια η διεθνοποίηση των κεφαλαίων οφείλεται σε πρόβλημα υποκατανάλωσης, γεγονός που συνδέεται με το χαμηλό εισόδημα των εργαζόμενων τάξεων. Ωστόσο αυτό δεν είναι σωστό, γιατί καταρχήν το σημαντικό για τον κεφαλαιούχο είναι το ποσοστό κέρδους που θα καταφέρει να αποσπάσει όπου κι αν τοποθετήσει τα κεφάλαιά του [5]. Είναι μάλιστα αδύνατο να τεκμηριωθεί η άποψη ότι στις καπιταλιστικά υπανάπτυκτες χώρες το ποσοστό κέρδους είναι ψηλότερο από ότι στις καπιταλιστικά αναπτυγμένες ιμπεριαλιστικές χώρες. Σε περίπτωση, λοιπόν, που ένας καπιταλιστής εκτιμήσει πως μια ενδεχόμενη επένδυση σε μια χώρα χαμηλής ανάπτυξης (όπου δεν υπάρχει «περίσσεια κεφαλαίου») δεν θα του αποδώσει τους ίδιους ρυθμούς κερδοφορίας, τότε θα προτιμήσει να κατευθύνει το κεφάλαιό του σε διαφορετικό κλάδο της οικονομίας της χώρας του (ή έστω σε μια άλλη αναπτυγμένη καπιταλιστική χώρα, με, υποτίθεται, «περίσσεια κεφαλαίου»), ο οποίος θα παρουσιάζει, συγκυριακά, κέρδη υψηλότερα από τον μέσο όρο. Έπειτα δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η αναπαραγωγή του κεφαλαίου βασίζεται πρώτα και κύρια στην παραγωγική κατανάλωση μέσων παραγωγής (από το ίδιο το κεφάλαιο) και σε μικρότερο βαθμό στην ατομική κατανάλωση των ιδιωτών. Κατά συνέπεια η κατανάλωση δημιουργείται και διευρύνεται από την παραγωγή (Μηλιός 1988: 48). Αλλά και αν υπήρχε πράγματι «περίσσεια κεφαλαίου» και συνεπώς «έλλειψη αγοραστικής δύναμης» στο εσωτερικό, δεν προκύπτει η αναγκαιότητα εξαγωγής κεφαλαίου: θα μπορούσαν οι κεφαλαιούχοι να εξάγουν απλώς στο εξωτερικό τα εμπορεύματα που παρήγαγαν στο εσωτερικό. Έχει τεκμηριωθεί από διάφορες αναλύσεις ότι η αύξηση των εξαγωγών κεφαλαίων παρατηρείται στο ιμπεριαλιστικό στάδιο σε συνάρτηση με τις εξαγωγές εμπορευμάτων και τον ανταγωνισμό στη διεθνή αγορά: Σε κάποια χρονική στιγμή οι κεφαλαιούχοι διαπίστωσαν πως μπορούσαν να επιτύχουν υψηλότερα κέρδη αν προσανατολίζονταν στη εξαγωγή των εμπορευμάτων τους. Ωστόσο, η τροποποίηση του νόμου της αξίας μέσω των εφαρμογών της νομισματικής υποτίμησης και της δασμολόγησης των εισαγωγών λειτούργησε περιοριστικά για τις εξαγωγές σε αρκετούς κλάδους. Τότε θεωρήθηκε προτιμότερο να πραγματοποιούνται απευθείας επενδύσεις κεφαλαίων και να δημιουργούνται επιχειρήσεις στο εξωτερικό οι οποίες λειτουργούν πια ως εθνικό κεφάλαιο. Αλλά και σε αυτή την περίπτωση οι εξελίξεις δεν έρχονται ως απότοκο της παγκοσμιοποιημένης δομής αλλά ως συνέπεια του υφιστάμενου εθνικού κατακερματισμού. (Βλ. σχετικά Μηλιός 1997: 99 επ., και τη βιβλιογραφία που παρουσιάζεται εκεί). Το τρίτο θέμα έχει να κάνει με το βάρος που δίνεται στη νέα μορφή κεφαλαίου, το χρηματιστικό κεφάλαιο. Διαπιστώνεται ένας υπερτονισμός της σημασίας της διαπλοκής του τραπεζικού και του χρηματιστικού Σελίδα 5 / 23

6 κεφαλαίου, η οποία θεωρείται ότι λαμβάνει χώρα ιδιαίτερα στους όρους σχηματισμού του μονοπωλιακού κεφαλαίου. Αυτό που πρέπει να αποσαφηνιστεί είναι ότι η σύσφιξη των δεσμών μεταξύ των διαφόρων μορφών κεφαλαίου δεν σημαίνει αναγκαστικά και την ακύρωση των μορφών αυτών -- πόσο μάλλον την ενοποίηση σε προσωπικό επίπεδο. Ακόμα και σήμερα το κάθε είδος κεφαλαίου διατηρεί την αυτονομία του, το θέμα είναι η αύξηση των τραπεζικών χρηματοδοτήσεων που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις -- εξέλιξη που απορρέει από τις ανάγκες της κεφαλαιακής συσσώρευσης. Ωστόσο, δύσκολα μπορεί να υποστηριχτεί πως παντού υπάρχει σύμφυση μεταξύ διαφορετικών κεφαλαιακών μορφών σε σημείο μάλιστα που να παρουσιάζεται και μια δομική ομοιομορφία [6]. Το τέταρτο στοιχείο αφορά το ζήτημα της εξάλειψης του ανταγωνισμού λόγω του σχηματισμού των μονοπωλίων και του περάσματος στο νέα στάδιο. Αποδίδεται τόση σημασία στον σχηματισμό των μονοπωλιακών επιχειρήσεων που τελικά προκύπτει το συμπέρασμα πως ο ιμπεριαλισμός οδηγεί στην κατάργηση του ανταγωνισμού. Αν, όμως συμβαίνει κάτι τέτοιο τότε πρόκειται για δομική μεταλλαγή του καπιταλιστικού συστήματος αφού καταργείται αφενός ο καθοριστικός παράγοντας, δηλαδή ο συναγωνισμός, που έθετε σε λειτουργία τους νόμους του κεφαλαίου και αφετέρου αναστέλλεται η τάση εξίσωσης του ποσοστού κέρδους που διαμεσολαβεί στη συγκρότηση των επιμέρους κεφαλαίων σε συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο (Μηλιός 1983: 16-17). Έτσι ο Μαρξ, π.χ. στα Grundrisse, είναι σαφής όταν αναφέρει πως η πραγματική ανάπτυξη του κεφαλαίου είναι ο ελεύθερος ανταγωνισμός, ο αμοιβαίος καταναγκασμός που ασκεί το ένα κεφάλαιο πάνω στο άλλο. Με αυτή την έννοια η δημιουργία και η αναπαραγωγή των μονοπωλίων πρέπει να ιδωθεί ως ένα αποτέλεσμα της λειτουργίας του ανταγωνισμού, το οποίο αποτελεί ένα διαρκές διακύβευμα [7]. Ταυτόχρονα το μονοπώλιο είναι αφενός μεμονωμένο κεφάλαιο το οποίο προσπαθεί να αυξάνει διαρκώς τα κέρδη του και αφετέρου τμήμα του συνολικού κεφαλαίου. Κατά συνέπεια η πρώτη ιδιότητα υποτάσσεται στη δεύτερη και κατ' αντιστοιχία στη τάση διαμόρφωσης ενός μέσου κέρδους. Εννοείται ότι αυτές οι κριτικές παρατηρήσεις δεν αποσκοπούν στην άρνηση της παρουσίας μονοπωλίων στον ιμπεριαλιστικό στάδιο. Η εντεινόμενη συσσώρευση του κεφαλαίου δημιουργεί στις αρχές του 20ου αιώνα τους όρους συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου που με τη σειρά τους οδηγούν στην εμφάνιση των μονοπωλίων. Τα μονοπώλια είναι μεγάλες επιχειρηματικές μονάδες που χαρακτηρίζονται από υψηλή οργανική σύνθεση του κεφαλαίου, υψηλό βαθμό εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης, υψηλή παραγωγικότητα και υψηλό ποσοστό υπεραξίας. Στο κοινωνικο-πολιτικό επίπεδο η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από το σχηματισμό της μονοπωλιακής μερίδας της αστικής τάξης που συμμετέχει στο συνασπισμό εξουσίας αποτελώντας την ηγεμονική του μερίδα. Άλλο, όμως, αυτό και άλλο να γίνεται λόγος για παντοδυναμία των μονοπωλίων. Το πέμπτο σημείο συνδέεται με το τέταρτο και αφορά τη θέση πως το αστικό κράτος μετασχηματίζεται σε «κράτος των μονοπωλίων» λειτουργώντας ως ο πολιτικός φορέας υλοποίησης των επιδιώξεών τους. Αν, ωστόσο, ξεφύγουμε από μία λογική υποκειμενοποίησης του κεφαλαίου και προσεγγίσουμε το τελευταίο όχι απλά ως οικονομικό μέγεθος αλλά ως κοινωνική σχέση, τότε μπορούμε να υποστηρίξουμε πως η βασική λειτουργία του αστικού κράτος δεν είναι παρά η διαφύλαξη των όρων αναπαραγωγής αυτής της κοινωνικής σχέσης. Πράγμα που δεν σημαίνει απλώς την αναπαραγωγή του οικονομικού κύκλου αλλά και την αναπαραγωγή των πολιτικών και ιδεολογικών όρων βάση των οποίων πραγματοποιείται αυτή η αναπαραγωγή (Πουλαντζάς 1990: 118). Κατ' αυτό τον τρόπο το αστικό κράτος δεν αποτελεί το κράτος της μια ή της άλλης μερίδας του κεφαλαίου αλλά συγκροτεί το υλικό αποτέλεσμα της ταξικής πάλης στο εσωτερικό ενός κοινωνικού σχηματισμού, η δομή του οποίο προσδιορίζεται από την ανάγκη αναπαραγωγής της κεφαλαιακής σχέσης ως σύνολο. Γι' αυτό ενώ η μορφή των κρατών διαφέρει από χώρα σε χώρα η δομή τους αντιστοιχεί πάντα στη βασική αυτή προτεραιότητα. Το έκτο σημείο έχει να κάνει με τη διατύπωση της θεωρίας περί εσωτερικής και εξωτερικής προς τον καπιταλισμό αγοράς όπου η ύπαρξη της τελευταίας αποτελεί και τον όρο υπέρβασής του. Η θέση αυτή παρουσιάζει δύο ειδών προβλήματα. Το πρώτο σχετίζεται με τη διατύπωση περί εξωτερικότητας των τρόπων παραγωγής. Στην πραγματικότητα στα πλαίσια ενός κοινωνικού σχηματισμού συνυπάρχουν πολλοί τρόποι παραγωγής οι οποίοι δεν βρίσκονται απλώς ο ένας δίπλα στον άλλο αλλά συναρθρώνονται κάτω από την Σελίδα 6 / 23

7 ηγεμονία του πιο ισχυρού από αυτούς. Πρόκειται για μια ανισοβαρή σχέση όπου κυριαρχεί, με εξαίρεση τις μεταβατικές περιόδους στη διάρκεια των οποίων παρατηρείται ισορροπία μεταξύ των παραγωγικών συστημάτων, ο ισχυρότερος τρόπος παραγωγής διατηρώντας σχέσεις διάλυσης-συντήρησης με τους υπόλοιπους τρόπους παραγωγής (Πουλαντζάς 1990: 27). Κι αυτό δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό χαρακτηριστικό. Δεν έχει τόση σημασία ο αριθμός των εργαζόμενων σε κάθε τρόπο παραγωγής αλλά η δυνατότητα ενός τρόπου παραγωγής να ηγεμονεύει πάνω στους άλλους αποτελώντας το βασικό πυρήνα διαμόρφωσης των κοινωνικών σχέσεων στο εσωτερικό ενός κοινωνικού σχηματισμού. Αν προσεγγίσουμε το όλο ζήτημα ιστορικά θα διαπιστώσουμε πως αρχικά κάθε τρόπος παραγωγής (τπ) που μέλει να κυριαρχήσει περνά από τρεις φάσεις: η πρώτη είναι αυτή της «εγκατάστασης της κυριαρχίας», όπου ο τπ διεισδύει μέσω ενός εξωοικονομικού καταναγκασμού στο παραγωγικό προτσές ενός κοινωνικού σχηματισμού, η δεύτερη είναι εκείνη της «διάλυσης», όπου ο τπ πραγματοποιεί συναλλαγές με τους άλλους τπ χωρίς να έχει ακόμα κυριαρχήσει εμβαθύνοντας τον εσωτερικό του καταμερισμό εργασίας και στο τέλος έρχεται η τρίτη φάση, αυτή της «ενσωμάτωσης» όπου επιτυγχάνει την κυριαρχία πάνω στους υπόλοιπους το (Μιχαηλίδης 1986: 19). Μέσα από αυτό το πρίσμα μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί υπάρχουν μορφές παραγωγής που μόνο φαινομενικά δεν εντάσσονται στο καπιταλιστικό σύστημα. Το αυθεντικότερο παράδειγμα είναι η γεωργία. Εδώ το καπιταλιστικό σύστημα με μία σειρά από άμεσους και έμμεσους τρόπους έχει καταφέρει να ενσωματώσει τα αγροτικά στρώματα και να τα μεταβάλει, στο μεγαλύτερο μέρος τους, σε μια κατηγορία εργαζομένων που τα χαρακτηριστικά της προσεγγίζουν αυτά των εργατών γης. Όπως σωστά υποστηρίζει ο Κ. Βεργόπουλος, η ανάπτυξη του καπιταλισμού οδήγησε στην ενσωμάτωση της γεωργίας στον καπιταλιστικό καταμερισμό της εργασίας κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η «μικρή αγροτική παραγωγή (να) αποτελεί όχι ένα προκαπιταλιστικό υπόλειμμα, αλλά μία μορφή αναπαραγόμενη από το σύγχρονο καπιταλισμό και ενσωματούμενη σ' αυτόν» (Βεργόπουλος 1975: 207). Κατά συνέπεια από όποια πλευρά κι αν προσεγγιστεί το ζήτημα των μη καπιταλιστικών τομέων αυτό που προκύπτει είναι πως ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής δεν αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα εδαφικής «κατάκτησής» τους, αλλά βασικά εκκρίνει μεθόδους ενσωμάτωσής τους [8]. Το έβδομο θέμα σχετίζεται με την τάση υπέρβασης των υφιστάμενων κοινωνικών σχέσεων που δημιουργεί η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, γεγονός που γεννά τους όρους ανατροπής του συστήματος. Στο σημείο αυτό το πρόβλημα ξεκινά από τη γνωστή διατύπωση του Μαρξ στην Εισαγωγή της Κριτικής της Πολιτικής Οικονομίας όπου σαφέστατα τονίζεται πως η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων οδηγεί στη μεταβολή των κοινωνικών σχέσεων και από εκεί και πέρα σχηματίζονται οι όροι για τον μετασχηματισμό του εκάστοτε κοινωνικού συστήματος (Μαρξ 1956: 7). Νομίζουμε πως η διατύπωση αυτή του Μαρξ διακρίνεται από μία πολιτικού χαρακτήρα στόχευση όπου επιχειρείται να υπογραμμιστεί το γεγονός της αντικειμενική δυνατότητας υπέρβασης του συγκεκριμένου κοινωνικοοικονομικού συστήματος. Αν, ωστόσο, προσεγγίσουμε το ζήτημα θέτοντας πιο αναλυτικές προτεραιότητες, τότε η αναδιατυπωμένη θέση που εκφράστηκε από τον Πουλαντζά είναι αναμφίβολα ακριβέστερη: «Τη διαδικασία παραγωγής λοιπόν τη συνθέτουν η ενότητα της διαδικασίας εργασίας και οι σχέσεις παραγωγής. Αλλά και στο εσωτερικό αυτής της ενότητας, η εργασιακή διαδικασία που περιλαμβάνει την τεχνολογία και την τεχνική διαδικασία δεν έχει τον κυρίαρχο ρόλο: η εργασιακή διαδικασία και οι παραγωγικές δυνάμεις κυριαρχούνται πάντα από τις σχέσεις παραγωγής, που χαράζουνε στις πρώτες τη διαδρομή και τον ρυθμό» (Πουλαντζάς 1990: 26). Θεωρούμε ορθότερη την άποψη του Πουλαντζά γιατί ολόκληρο το Μαρξικό έργο σχετίζεται όχι τόσο με την ανάπτυξη και το ρόλο της τεχνολογίας αλλά πρώτα και κύρια με τη θέση πως κάθε τρόπος παραγωγής δομείται γύρω από τη διαδικασία δημιουργίας και κατανομής του υπερπροϊόντος, γύρω από τις ταξικές σχέσεις εκμετάλλευσης. Οι ταξικές αυτές σχέσεις εκμετάλλευσης είναι που οδηγούν σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων που κάθε άλλο παρά ουδέτερη είναι (ούτε η πορεία ανάπτυξης αλλά ούτε και η ίδια η μορφή των τεχνικών γνώσεων και εφαρμογών). Η ταξική κυριαρχία είναι δεδομένη και αποτυπώνεται στο περιεχόμενο των παραγωγικών δυνάμεων. Ένας διαφορετικός συσχετισμός δύναμης θα πρόκρινε άλλου είδους προτεραιότητες που θα οδηγούσαν σε ένα εντελώς διαφορετικό μοντέλο οργάνωσης της εργασίας και κοινωνικής ανάπτυξης. Σελίδα 7 / 23

8 Με βάση αυτό το σκεπτικό μπορούμε να κατανοήσουμε και την αντιφατικότητα του όγδοου σημείου που αφορά την κοινωνικοποίηση της παραγωγής από τα μονοπώλια, η οποία θα λειτουργήσει υποστηρικτικά για τη δημιουργία των αναγκαίων προϋποθέσεων μετάβασης στο σοσιαλισμό. Εδώ, πέρα από όσα αναφέρθηκαν για την ταξική φύση των παραγωγικών δυνάμεων, εγείρονται και σοβαρά πολιτικά ζητήματα: όπως έχει δείξει ο Μπαλιμπάρ (Μπαλιμπάρ 1978: 117), το καθεστώς που ακολουθεί μετά την επαναστατική διαδικασία (θα πρέπει να) είναι η δικτατορία του προλεταριάτου, δηλαδή ο σοσιαλισμός, ο οποίος δεν αποτελεί ξεχωριστό τρόπο παραγωγής, αλλά μια ιδιότυπη διαπλοκή ιδιωτικοκοκαπιταλιστικών, κρατικοκαπιταλιστικών και κομμουνιστικών στοιχείων. Πρόκειται για μια μεταβατική μορφή κοινωνικής οργάνωσης στη διάρκεια της οποίας θα απονεκρώνεται το κράτος και θα παγιώνεται η ήττα των δυνάμεων της «νεκρής εργασίας». Αντίθετα, η αντίληψη περί κοινωνικοποίησης της παραγωγής λόγω του σχηματισμού ανωνύμων εταιριών, (καπιταλιστικών) εταιριών δημόσιας νομικής ιδιοκτησίας και μονοπωλίων οδηγεί (και οδήγησε) σε μια τεχνικού (ή και νομικού) χαρακτήρα προσέγγιση της οικονομικής βάσης, τόσο των παραγωγικών σχέσεων όσο και των παραγωγικών δυνάμεων, και συνακόλουθα αποδέχθηκε την κρατική καπιταλιστικοποίηση των μετεπαναστατικών σχηματισμών. Το γενικό συμπέρασμα που θα προκύπτει είναι πως οι θέσεις και απόψεις των κλασικών χαρακτηρίζονται από αντιφάσεις, δηλαδή από στοιχεία επιδεκτικά αναλυτικής κριτικής. Ωστόσο θα ήταν λάθος να περιοριστεί η αναφορά μας αποκλειστικά σε αυτά τα στοιχεία. Καταρχήν γιατί τότε θα ελλόχευε ο κίνδυνος να εξαλειφθεί η σημασία του ιμπεριαλιστικού/μονοπωλιακού σταδίου ως ξεχωριστής περιόδου ανάπτυξης του καπιταλιστικού συστήματος. Έπειτα θα παραγνωριζόταν όλο το ουσιαστικό περιεχόμενο που εκτίθεται από τον Λένιν στον Ιμπεριαλισμό -- παρά τις υπάρχουσες αντιφάσεις. Ακόμα, θα δινόταν το βάρος σε μια βιαστική ερμηνεία ενός έργου το οποίο γράφτηκε κάτω από ορισμένες συνθήκες και με συγκεκριμένο σκοπό. Τέλος, δεν θα είχαμε λάβει υπόψη μας το σύνολο του λενινιστικού έργου, αλλά και των κατοπινών αναγνώσεών του από την αλτουσεριανή εκδοχή του μαρξισμού. Με τα θέματα αυτά ασχολούμαστε στην επόμενη ενότητα της εργασίας μας. στ) Η λενινιστική αντίληψη: όρια και αντιφάσεις Όταν αναφερόμαστε στον Ιμπεριαλισμότου Λένιν πρέπει πάντα να λαμβάνουμε υπόψη τις ιδιάζουσες ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες γράφτηκε. Για το λόγο αυτό ίδιος ο ρώσος επαναστάτης το ονόμασε εκλαϊκευτικό σκιαγράφημα -- τίτλος που αποδίδει το σκοπό αλλά και τα όρια αυτής της εργασίας. Με αυτή την έννοια ο Ιμπεριαλισμόςδεν αποτελεί μια επιστημονική-αναλυτική μελέτη αλλά ένα κυρίως πολιτικό κείμενο και ως τέτοιο πρέπει να το μελετάμε (Brewer 1990: 116). Όπως ορθά έχει παρατηρήσει ο Αλτουσέρ, τον Ιμπεριαλισμόο Λένιν τον προσεγγίζει μέσα από την πολιτική του πρακτική λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα πραγματικότητα της συγκεκριμένης πολιτικής συγκυρίας. Καθήκον του ιστορικού ή του φιλοσόφου της ιστορίας είναι η διαφορετική αντιμετώπιση μέσω της ανιστορικότητας και της αφαίρεσης (Althusser 1977: 180). Αντίθετα, η αντιμετώπισή του, όπως συχνά έγινε τόσο από το λεγόμενο σοβιετικό μαρξισμό όσο και από τη μεριά των μ-λ ρευμάτων, ως ενός πολιτικο-ιδεολογικού θεσφάτου, μόνο σε παρανοήσεις και αντιφάσεις όπως αυτές που αναφέραμε μπορεί να οδηγήσει. Κάτω από αυτό πρίσμα διατυπώσεις όπως οι αναφορές περί «σαπίσματος» του καπιταλισμού ή περί μοιράσματος του κόσμου μεταξύ μιας χούφτας χωρών τα οποία εκμεταλλεύονται τα υπόλοιπα έχουν εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο από αυτό που τους αποδίδει μια «στατική» ανάγνωση. Κι αυτό δεδομένου ότι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γράφτηκαν χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη σοσιαλδημοκρατικών απόψεων σύμφωνα με τις οποίες η αδιάκοπτη ανάπτυξη του καπιταλισμού δημιουργεί τις αντικειμενικές προϋποθέσεις για τη μεταρρύθμιση ακόμα και για το μετασχηματισμό του. Ο Λένιν επιχειρεί να «λυγίσει τα ραβδί από την άλλη πλευρά», κατά την εύστοχη έκφραση του Αλτουσέρ, θεωρώντας ως ένα πιθανό ενδεχόμενο το σάπισμα, μία τάση που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τα φιλελεύθερα και τα αστικά ιδεολογήματα. Με αυτό τον τρόπο ο καπιταλισμός και ο ιμπεριαλισμός δεν προβάλλονται στα μάτια των εργατών επαναστατών ως αιώνια και άτρωτα κοινωνικά συστήματα, αλλά ως τμήματα μιας πραγματικότητας η οποία πρέπει και μπορεί να ανατραπεί. Βέβαια, η κατεύθυνση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να επηρεαστούν τμήματα του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος και να εκτιμήσουν πως η κατάρρευση του κεφαλαιοκρατικού συστήματος είναι προ Σελίδα 8 / 23

9 των πυλών, γεγονός που θα οδηγήσει στις μετέπειτα οικονομίστικες αποκλίσεις της Γ Διεθνούς [9]. Ωστόσο, δεδομένων των συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών δε νομίζουμε πως ο Λένιν είχε άλλη εναλλακτική δυνατότητα. Αν χρησιμοποιήσουμε αυτή την ερμηνευτική οπτική τότε η «αντίφαση» του Λένιν αποκτά άλλο νόημα: «Τα μονοπώλια, η ολιγαρχία, οι τάσεις προς την κυριαρχία στη θέση των τάσεων προς την ελευθερία, η εκμετάλλευση ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού μικρών ή αδύνατων εθνών από μια μικρή χούφτα πλουσιότατα ή ισχυρότατα έθνη -- όλα αυτά γέννησαν τα διακριτικά γνωρίσματα του ιμπεριαλισμού, που μας αναγκάζουν να τον χαρακτηρίσουμε σαν παρασιτικό καπιταλισμό ή καπιταλισμό που σαπίζει. Όλο και πιο ανάγλυφα εκδηλώνεται, σαν μια από τις τάσεις του ιμπεριαλισμού, η δημιουργία του "κράτους- ραντιέ", του κράτουςτοκογλύφου, που η αστική τάξη ζει όλο και περισσότερο από την εξαγωγή κεφαλαίου και από το "κούρεμα των κουπονιών". Θα ήταν λάθος να νομίζει κανείς ότι αυτή η τάση προς το σάπισμα αποκλείει τη γρήγορη ανάπτυξη του καπιταλισμού. Όχι, διάφοροι κλάδοι της βιομηχανίας, διάφορα στρώματα της αστικής τάξης, διάφορες χώρες εκδηλώνουν στην εποχή του ιμπεριαλισμού με μεγαλύτερη ή μικρότερη δύναμη πότε τη μια και πότε την άλλη απ' αυτές τις τάσεις. Σαν σύνολο ο καπιταλισμός αναπτύσσεται ασύγκριτα πιο γρήγορα από προηγούμενα» (Λένιν 1976: 154). Βλέπουμε πως με το απόσπασμα αυτό ο Λένιν μεταθέτει την προβληματική του από το θέμα του «σαπίσματος» σε αυτό της ασύγκριτης ανάπτυξης του καπιταλισμού, εξέλιξης που αποτελεί και τη βασική πλευρά της οπτικής του. Παράλληλα με την παράθεση δύο ακόμα αποσπασμάτων γίνεται κατανοητό γιατί ο Λένιν αντιδρούσε έτσι, δεδομένης της ανησυχίας του πως τμήματα του εργατικού/κομμουνιστικού κινήματος υπήρχε ο κίνδυνος να προσχωρήσουν σε πασιφιστικές/ρεφορμιστικές λογικές. Έτσι ο ρώσος ηγέτης θα προειδοποιήσει πως «το μοίρασμα του κόσμου ανάμεσα σε δύο ισχυρά τραστ δεν αποκλείει φυσικά το ξαναμοίρασμα, αν αλλάξει ο συσχετισμός των δυνάμεων λόγω της ανισομετρίας της ανάπτυξης, των πολέμων των χρεοκοπιών κ.λπ.» (Λένιν 1976: 86). Και λίγο πιο κάτω εκθέτει το γενικό συμπέρασμα, το οποίο θα πρέπει να χρησιμεύσει ως πυξίδα στο δρόμο των κομμουνιστικών κομμάτων: «Τα διεθνή καρτέλ δείχνουν ως πιο βαθμό έχουν αναπτυχθεί σήμερα τα καπιταλιστικά μονοπώλια και για ποιο πράγμα γίνεται η πάλη ανάμεσα στις ενώσεις των κεφαλαιοκρατών. Αυτό το τελευταίο περιστατικό είναι το σπουδαιότερο. Μόνο αυτό μας εξηγεί το ιστορικό-οικονομικό νόημα των γεγονότων, γιατί η μορφή της πάλης μπορεί να αλλάζει και αλλάζει συνεχώς από διάφορες, σχετικά περιορισμένες και προσωρινές αιτίες, η ουσία όμως του αγώνα, το ταξικό του περιεχόμενο, δεν μπορεί να αλλάξει καθόλου, όσο θα υπάρχουν τάξεις» (Λένιν 1976: 92). Το δεύτερο σημείο, πέρα από τη δυνατότητα ανατροπής του καπιταλισμού, στο οποίο ήθελε να επιμείνει ο Λένιν είναι η μορφή που έβλεπε να παίρνει αυτή η διαδικασία. Έτσι, θα ασκήσει αυστηρή κριτική σε όλους εκείνους που είτε από τη μια είτε από την άλλη πλευρά, θεωρούσαν πως η επανάσταση θα έπρεπε να πάρει υπερεθνικό χαρακτήρα και θα προκρίνει τη θεωρία του «αδύνατου κρίκου» (βλ. παρακάτω) ως τη διαδικασία συμπύκνωσης αντιφάσεων σε εθνικό επίπεδο η οποία επιτρέπει την δημιουργία προϋποθέσεων επαναστατικής κατάστασης. Με τον τρόπο αυτό γίνεται και έμμεση αλλά σαφής πολεμική στις θεωρίες της ομογενοποιημένης και παγκοσμιοποιημένης οικονομίας και χρησιμοποιείται ο --ανέκαθεν ανταποκρινόμενος στην πραγματικότητα-- όρος της «παγκόσμιας αγοράς». Στο επίκεντρο της πολεμικής του βρίσκεται ο Κάουτσκι και οι σοσιαλδημοκράτες με τη θεωρία του υπερ-ιμπεριαλισμού. Ο Λένιν στον Ιμπεριαλισμό θα υποστηρίξει πως: «Σε αυτή τη "θεωρία του υπεριμπεριαλισμού" θα χρειαστεί να σταθούμε παρακάτω, για να δείξουμε λεπτομερειακά ως πιο βαθμό ξεκόβει κατηγορηματικά και αμετάκλητα από τον μαρξισμό. Εδώ όμως πρέπει, σύμφωνα με το γενικό σχέδιο αυτού του σκιαγραφήματος, να ρίξουμε μια ματιά στα ακριβή οικονομικά στοιχεία που αφορούν αυτό το ζήτημα. Είναι πιθανός "από καθαρά οικονομική άποψη" ο "υπεριμπεριαλισμός" ή πρόκειται για υπερανοησία; Αν, λέγοντας καθαρά οικονομική άποψη, εννοούμε μια "καθαρά" αφηρημένη έννοια, τότε όλα όσα μπορούμε να πούμε καταλήγουν στη θέση: η ανάπτυξη τραβά προς τα μονοπώλια, συνεπώς προς ένα παγκόσμιο μονοπώλιο, προς ένα παγκόσμιο τραστ. Αυτό είναι αναμφισβήτητο, μα και απολύτως χωρίς κανένα περιεχόμενο, όπως η υπόθεση ότι η "ανάπτυξη τραβά" προς την παραγωγή των ειδών διατροφής μέσα σε Σελίδα 9 / 23

10 επιστημονικά εργαστήρια. Με την έννοια αυτή η "θεωρία" του υπεριμπεριαλισμού είναι επίσης μια τέτοια ανοησία, όπως θα ήταν η θεωρία της "υπεργεωργίας". Αν όμως μιλάμε για τις "καθαρά οικονομικές" συνθήκες της εποχής του χρηματιστικού κεφαλαίου σαν μιας ιστορικά συγκεκριμένης εποχής που ανάγεται από τις αρχές του ΧΧ αιώνα τότε η καλύτερη απάντηση στις νεκρές αφαιρέσεις για τον "υπεριμπεριαλισμό" (που εξυπηρετούν αποκλειστικά ένα υπεραντιδραστικό σκοπό: να αποσπάσουν την προσοχή από το βάθος των αντιθέσεων που υπάρχουν) είναι να αντιπαραθέσουμε σ' αυτές τη συγκεκριμένη οικονομική πραγματικότητα της σύγχρονης παγκόσμιας οικονομίας. Οι χωρίς περιεχόμενο φλυαρίες του Κάουτσκι για τον υπεριμπεριαλισμό ενθαρρύνουν, ανάμεσα στα άλλα, τη βαθιά λαθεμένη σκέψη, που χύνει νερό στον μύλο των απολογητών του ιμπεριαλισμού, ότι τάχα η κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου εξασθενίζει την ανισομετρία και τις αντιθέσεις μέσα στην παγκόσμια οικονομία, ενώ στην πραγματικότητα τις δυναμώνει» (Λένιν 1976: ). Αυτό που πρέπει να κρατήσουμε από τη θέση αυτή του Λένιν είναι η διάκριση ανάμεσα σε ένα υψηλότατο επίπεδο αφαίρεσης όπου όλα είναι δυνατό να συμβούν και στην συγκεκριμένη πραγματικότητα με τις δεδομένες κοινωνικές συνθήκες και τα αντίστοιχα όρια. Στο γενικό και αφηρημένο επίπεδο μπορεί κανείς να μιλά και για παγκόσμιο καπιταλισμό ο οποίος ομαλά αναπαράγεται και στο εσωτερικό του αντιπαρατίθενται η παγκόσμια αστική με την παγκόσμια εργατική τάξη. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτό που υπάρχει είναι πραγματικά κράτη (κοινωνικοί σχηματισμοί) που έχουν περάσει στο στάδιο του μονοπωλιακού καπιταλισμού, χωρίς αυτό να σημαίνει πως εξαλείφεται ο ανταγωνισμός [10], και τα οποία εκφράζοντας τους συνολικούς όρους αναπαραγωγής των εθνικών κεφαλαίων επιδιώκουν την αναβάθμιση της θέσης τους στο διεθνή καταμερισμό της εργασίας και τον αντίστοιχο συσχετισμό πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος. Στη διάρκεια της προσπάθειας αυτής είναι δυνατό να συμπυκνωθούν αντιθέσεις και να δημιουργηθούν οι όροι απόσπασης ενός κράτους από την ιμπεριαλιστική αλυσίδα (βλ. και παρακάτω). Για να πραγματοποιηθεί όμως αυτό θα πρέπει να ηττηθούν τόσο οι απόψεις του υπεριμπεριαλισμού όσο και αυτές εκείνων που αδυνατούσαν να καταλάβουν τη σημασία του αιτήματος για την αυτοδιάθεση των λαών [11]. 3. Η λενινιστική αντίληψη για τον ιμπεριαλισμό και την ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Μετά την παρουσίαση των βασικών απόψεων των κλασικών για τον ιμπεριαλισμό, την καταγραφή των αντιφάσεών τους και την τοποθέτηση της λενινιστικής προβληματικής στη σωστή ιστορική της διάσταση, είναι δυνατό να περάσουμε σε μια, δεύτερη, παράθεση των βασικών πλευρών των θέσεων του Λένιν για τον ιμπεριαλισμό όπως αυτές προκύπτουν μέσω της δυναμικής ανάγνωσης των κειμένων του. Ο ιμπεριαλισμός σύμφωνα με τον Λένιν δημιουργείται λόγω της ανάπτυξης του καπιταλισμού και του περάσματός του στο μονοπωλιακό στάδιο. Η συσσώρευση ορισμένων συγκεκριμένων ποσοτικών και ποιοτικών όρων επέτρεψε τη συγκρότηση της υποδομής πάνω στην οποία θα οικοδομηθεί το εποικοδόμημα του ιμπεριαλισμού. Ποια είναι αυτά τα χαρακτηριστικά; α) συγκεντροποίηση της παραγωγής και του κεφαλαίου σε τέτοιο βαθμό που ως συνέπεια έχει τη δημιουργία των μονοπωλίων, β) συγχώνευση του βιομηχανικού και του τραπεζικού κεφαλαίου και σχηματισμός του χρηματιστικού κεφαλαίου, γ) αύξηση των εξαγωγών κεφαλαίων [12], δ) δημιουργία πολυεθνικών, ε) ολοκλήρωση του μοιράσματος του κόσμου από τα πιο ισχυρά καπιταλιστικά κράτη (Λένιν 1976: 109). Το ενδιαφέρον στον ορισμό του Λένιν είναι ότι δεν περιορίζεται σε μια οικονομοκεντρική προσέγγιση του φαινομένου, αλλά υπογραμμίζει και τη σημασία του γεγονότος της ειδικής πολιτικο-στρατιωτικής ισχύος που επιτρέπει τη μοίρασμα του κόσμου μεταξύ των πιο αναπτυγμένων κρατών. Βάση αυτής της λογικής μπορούμε να κατανοήσουμε και τη διατύπωση της θέσης περί σχηματισμού της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Η αύξουσα διεθνοποίηση του καπιταλισμού που σημειώθηκε μεταξύ των ετών [13] μέσα από τις εξαγωγές κεφαλαίων, επενδύσεων και εμπορευμάτων και τη δημιουργία των πολυεθνικών επιχειρήσεων θα συντελέσει στην πολυεπίπεδη [14] διαπλοκή μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών σχηματισμών και στη διαμόρφωση της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Ο όρος πολυεπίπεδη χρησιμοποιείται για να γίνει κατανοητό πως δεν πρόκειται για Σελίδα 10 / 23

11 τη δημιουργία μιας πυραμίδας όπου οι οικονομικά προηγμένες χώρες βρίσκονται στις ανώτερες θέσεις και οι οικονομικά καθυστερημένες στις κατώτερες. Με άλλα λόγια, για την κατάταξη μιας χώρας (ενός κοινωνικού σχηματισμού) στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα συνυπολογίζεται τόσο το επίπεδο της οικονομικής του ανάπτυξης όσο και η συνολική πολιτικο-στρατιωτική του ισχύ. Το ποιο από τα δύο στοιχεία έχει μεγαλύτερη σημασία εξαρτάται κάθε φορά από την εξέλιξη της ταξικής πάλης τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε τοπικό επίπεδο [15]. Αυτό, με άλλα λόγια που φαίνεται να κυριαρχεί στις σχέσεις μεταξύ των κρατών της αλυσίδας είναι η ανισόμετρη ανάπτυξη [16] -- γεγονός που οδηγεί και σε διαφορετικές, ιεραρχικά ανισότιμες, θέσεις. Έτσι, η ιμπεριαλιστική αλυσίδα δεν πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως μια παράθεση κοινωνικών σχηματισμών αλλά ως ένα κεντρικό πεδίο της ταξικής πάλης όπου ανταγωνίζονται ατομικά και εθνικά κεφάλαια, κοινωνικοί σχηματισμοί αλλά και συνασπισμοί κρατών. Τα μπλοκ αυτά συγκροτούνται γύρω από μια ηγεμονική δύναμη η οποία έχει την οικονομική υπεροχή αλλά και την πολιτικοστρατιωτική ικανότητα να διαφυλάξει τα συμφέροντα των χωρών που ανήκουν στον συνασπισμό αυτό. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Μ. Βρετανία μέχρι το μεσοπόλεμο, η Γερμανία στην περίοδο μέχρι το τέλος του Β παγκοσμίου πολέμου και οι ΗΠΑ από το Β παγκόσμιο πόλεμο μέχρι σήμερα. Ως βάση αυτού του σκεπτικού μπορεί να γίνει κατανοητή η λενινιστική θέση σύμφωνα με την οποία η σοσιαλιστική επανάσταση δεν λαμβάνει χώρα ούτε σε παγκόσμιο επίπεδο λόγω της υποτιθέμενης αδυναμίας αναπαραγωγής του συστήματος αλλά ούτε εκεί που έχει «υπεραναπτυχθεί» ο καπιταλισμός. Αντίθετα, στον κοινωνικό σχηματισμό εκείνο που, στα πλαίσια μιας ειδικής ιστορικής συγκυρίας, συσσωρεύονται οι κοινωνικές αντιφάσεις με τέτοιο τρόπο που να δημιουργούνται οι αντικειμενικές προϋποθέσεις για την εκδήλωση της επαναστατικής κατάστασης και το ξέσπασμα της επαναστατικής κρίσης (Μηλιός 2000, σ. 46 επ.) [17]. Οι υλικές προϋποθέσεις για τη συγκρότηση της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας αρχίζουν να δημιουργούνται κατά την περίοδο μετάβασης, σε διάφορους κοινωνικούς σχηματισμούς, από το φιλελεύθερο στο μονοπωλιακό στάδιο [18]. Την περίοδο εκείνη παρατηρείται μια αύξηση στοιχείων συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης της παραγωγής καθώς και άνοδος της κερδοφορίας σε βαθμό που να γίνεται όλο πιο αναγκαίο το πέρασμα σε μορφές σχετικής υπεραξίας. Η τάση αυτή θα έρθει να διαπλεχτεί με την εγγενή ροπή του κεφαλαίου να υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα. Αυτή η διαδικασία κινήθηκε κυρίως στην κατεύθυνση της διεθνοποίησης των ροών του χρηματικού κεφαλαίου -- ιδιαίτερα μάλιστα από τη στιγμή που μια σειρά κοινωνικοί σχηματισμοί ενσωματώνονταν στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα. Οι τελευταίοι είχαν την ανάγκη χρηματοδότησης των γενικών όρων παραγωγής, συγκροτώντας ταυτόχρονα χώρους επενδύσεων, ενώ την ίδια στιγμή για τις μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις γινόταν απαραίτητη η παρουσία τους σε μία σειρά από χώρες κομβικές για την άντληση και μεταφορά των πρώτων υλών. Έτσι κυρίως διεθνοποιούνται οι ροές κεφαλαίων σε μετοχές και ομολογίες, οι οποίες τροφοδότησαν τις επενδύσεις σε έργα υποδομής (σιδηρόδρομοι, διώρυγες), αλλά και η μεταφορά πρώτων υλών ιδιαίτερα μετά τη γενίκευση της χρήσης του πετρελαίου και την ανάπτυξη της καπιταλιστικής γαιοπροσόδου σε προκαπιταλιστικούς σχηματισμούς, που με αυτό τον τρόπο μετατρέπονται σε καπιταλιστικοί. Σε δεύτερο μάλιστα χρόνο η διεθνοποίηση του κεφαλαίου θα συντελέσει στη διεύρυνση των εξαγωγών εμπορευμάτων και στην πραγματοποίηση παραγωγικών επενδύσεων (όπου εμφανίζονται οι πρώτες μορφές πολυεθνικών) ενώ συνδυάζεται με την αύξηση των μορφών συγκεντροποίησης (δημιουργία τραστ και καρτέλ). Όλη αυτή η διαδικασία θα οδηγήσει σε ένταση των ανταγωνισμών μεταξύ των πιο ισχυρών εθνικών κρατών με διακύβευμα την πρόσβαση στις χώρες αυτές ως προμηθευτές πρώτων υλών και ως τόπος πραγματοποίησης εξαγωγών. Το αποτέλεσμα θα είναι η δημιουργία δύο διαφορετικών συνασπισμών και το ξέσπασμα του Α παγκοσμίου πολέμου. Στη συνέχεια και ιδιαίτερα μετά το τέλος και του Β παγκοσμίου πολέμου θα σημειωθεί μια αλλαγή στη μορφή της διεθνούς κίνησης του κεφαλαίου και το βάρος θα πέσει στις εξαγωγές κεφαλαίων για άμεσες επενδύσεις, με Σελίδα 11 / 23

12 αντίστοιχη μείωση του βάρους των δανειακών κεφαλαίων. Ο στόχος είναι η εκμετάλλευση των διαφορών παραγωγικότητας της εργασίας, της οργανικής σύνθεσης του κεφαλαίου και των ποσοστών κέρδους, απαντώντας στην τροποποίηση του νόμου της αξίας όπως αυτή προκύπτει από την κρατική παρέμβαση και τη διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών. Το αποτέλεσμα θα είναι η δημιουργία, σε βαθμό μεγαλύτερο του παρελθόντος, επιχειρήσεων με αλλοδαπά κεφάλαια σε ορισμένους κοινωνικούς σχηματισμούς καθώς και των λεγόμενων πολυεθνικών εταιρειών. Παράλληλα τα τελευταία 40 χρόνια θα πραγματοποιηθεί σημαντική αύξηση των εξαγωγών εμπορευμάτων [19]. Ας συνοψίσουμε: αυτό που πρέπει να γίνει κατανοητό είναι πως το πέρασμα στο μονοπωλιακό στάδιο σε μια σειρά από συγκεκριμένους κοινωνικούς σχηματισμούς είχε ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη των δυνατοτήτων οικονομικής και γεωγραφικής επέκτασης των κεφαλαιουχικών δραστηριοτήτων. Εννοείται ότι τόσο οι συγκεκριμένοι αναπτυγμένοι εθνικοί σχηματισμοί όσο και το σύνολο των κρατών σε παγκόσμιο επίπεδο απόκλιναν σημαντικά μεταξύ τους. Η ένταξή τους στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα δεν ήρθε ως αποτέλεσμα ενός ουσιολογικού μετασχηματισμού σε παγκόσμιο επίπεδο αλλά ως συνέπεια της έκκρισης πιέσεων από το ένα κράτος στο άλλο. Πιέσεων οικονομικών, λόγω των διαφορών παραγωγικότητας που σχετίζονται με τις διαφοροποιήσεις στην ιστορική εξέλιξη κάθε κράτους, αλλά και πιέσεων πολιτικών/γεωστρατιωτικών λόγω της ανάλογης ισχύος ορισμένων κρατών. Η σύνδεση, ένας άλλος δόκιμος όρος θα ήταν αυτός της ετεροβαρούς αλληλεξάρτησης, των κρατών μέσα από αυτές τις διαδικασίες οδήγησε στο σχηματισμό της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας, στην οποία συμμετέχουν όλα τα καπιταλιστικά κράτη: το επίπεδο ανάπτυξής τους δεν σχετίζεται με τη συμμετοχή τους αλλά με τη θέση που καταλαμβάνουν στο εσωτερικό της αλυσίδας. Με αυτή την έννοια ένα κράτος μπορεί να μην έχει μεταβεί στον μονοπωλιακό/ιμπεριαλιστικό στάδιο αλλά συμμετέχει στην ιμπεριαλιστική αλυσίδα, σε κατώτερη θέση, μαζί με άλλους σχηματισμούς που βρίσκονται στο μονοπωλιακό στάδιο. Έτσι λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της ταξικής πάλης σε επίπεδο κοινωνικού σχηματισμού γίνεται δυνατό να κατανοηθεί η έννοια της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας χωρίς να διολισθαίνουμε σε απόψεις περί παγκόσμιου καπιταλισμού, περιοδολόγησης των τρόπων παραγωγής κ.λπ.. Ταυτόχρονα θα πρέπει να γίνει σαφές πως η ιεράρχηση που παρατηρείται στο εσωτερικό της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας βασίζεται τόσο στην οικονομική όσο και στη γεωστρατιωτική ισχύ και η ιστορική εμπειρία έχει δείξει πως σχεδόν πάντα οι δύο αυτοί παράγοντες είναι ομοιόμορφα αναπτυγμένοι, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις ηγετικές θέσεις. Παραδείγματα υπάρχουν πολλά: η Μ. Βρετανία και η Γερμανία μέχρι το τέλος του Β παγκοσμίου πολέμου, οι ΗΠΑ από το μεσοπόλεμο μέχρι σήμερα. Μέσα από αυτό πρίσμα γίνεται αντιληπτό και το περιεχόμενο του ιμπεριαλισμού σύμφωνα με το οποίο το σημαντικό δεν είναι τόσο η εδαφική προσάρτηση όσο η διασφάλιση των όρων αναπαραγωγής της κεφαλαιακής σχέσης σε μια σειρά από διακυβευόμενους κρίκους της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Τέτοιες περιπτώσεις είναι η Κορέα, το Βιετνάμ, το Κουβέιτ, η Γιουγκοσλαβία κ.ά. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν τέθηκε θέμα γεωγραφικής επέκτασης των εμπλεκόμενων ιμπεριαλιστικών χωρών, αλλά επιδιώχθηκε η: α) προστασία των εγχώριων αστικών τάξεων και κατά συνέπεια της κεφαλαιακής κοινωνικής σχέσης, β) παραδειγματική συμμόρφωση όλων εκείνων των δυνάμεων που θα επιδίωκαν πρακτικές αποσταθεροποίησης, γ) εξασφάλιση των ιδιαίτερων συμφερόντων που είχαν αναπτύξει ή σκόπευαν να αναπτύξουν οι ιμπεριαλιστικές αστικές τάξεις. Η τελική εξέλιξη είναι ότι μετά από την επιτυχή για τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα επίλυση της κρίσης η εμπλοκή των ισχυρών δυνάμεων στην περιοχή είναι σαφώς μεγαλύτερη απ' ότι πριν το ξέσπασμα της κρίσης και η όποια λύση επιλέγεται προβλέπει και το γεγονός αυτό ως παράμετρό της [20]. Μέσα από αυτό το πρίσμα γίνεται πιο κατανοητή η ερμηνεία που προτείνουμε για την προσέγγιση του ιμπεριαλιστικού φαινομένου τόσο στο παρελθόν όσο και στις μέρες μας. Μόνο που στη σύγχρονη εποχή έχουν σημειωθεί ορισμένες αλλαγές τις οποίες αξίζει να μελετήσουμε περισσότερο εξετάζοντας πρώτα από όλα την πιθανότητα μετάβασης του σύγχρονου κόσμου ως σύνολο σε ένα νέο μετα-ιμπεριαλιστικό στάδιο. 4. Μια σύντομη αναφορά στο ζήτημα της περιοδολόγησης των τρόπων παραγωγής Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε αν ισχύει ακόμα η λενινιστική θέση της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας, θα Σελίδα 12 / 23

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης MEA CULPA (?) του Γιώργου Η. Οικονομάκη Κύριε Διευθυντή. Μέχρι τη στιγμή που γράφω το σημείωμα τούτο γνωρίζω ότι για μια, τουλάχιστο, διατύπωση - θέση του τελευταίου άρθρου μου στο περιοδικό έγινα αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57

Η σύγχρονη εργατική τάξη και το κίνημά της (2) Συντάχθηκε απο τον/την ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ Παρασκευή, 11 Σεπτέμβριος :57 Για την πληρέστερη κατανόηση της μεθοδολογίας, με την οποία γίνεται από το μαρξισμό ο διαχωρισμός της αστικής κοινωνίας στο σύνολό της σε τάξεις, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τον κλασικό ορισμό που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.4 ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ 4.4 ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ 1/12 Σοσιαλισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Δεν παραγνωρίζουμε τη διαστρωμάτωση μέσα και γύρω από την τάξη των μισθωτών εργαζομένων, τις δυσκολίες που δημιουργεί στη συνειδητοποίηση των εργατών και τα εμπόδια

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Μακροχρόνια οικονομική μεγέθυνση Οι χώρες εμφανίζουν μεγέθυνση με πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ι Οικονομική ανάπτυξη και προγραμματισμός και η θέση της δασικής πολιτικής

ΔΑΣΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ι Οικονομική ανάπτυξη και προγραμματισμός και η θέση της δασικής πολιτικής ΔΑΣΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Ι Οικονομική ανάπτυξη και προγραμματισμός και η θέση της δασικής πολιτικής Οικονομική ανάπτυξη Εννοούμε μια μακροπρόθεσμη διαδικασία, με την οποία επιδιώκεται η μεγιστοποίηση του κατά κεφαλήν

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Κοινωνιολογίας Κεφάλαιο 1 1

Σημειώσεις Κοινωνιολογίας Κεφάλαιο 1 1 Σημειώσεις Κοινωνιολογίας Κεφάλαιο 1 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γέννηση της κοινωνιολογίας Εφαρμογή της κοινωνιολογικής φαντασίας Θεμελιωτές της κοινωνιολογίας (Κοντ, Μαρξ, Ντυρκέμ, Βέμπερ) Κοινωνιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 13 ΜΕΡΟΣ Ι Η μακρά ετερόδοξη παράδοση της χρηματοπιστωτικής σφαίρας ως αντιπαραγωγικής δραστηριότητας. Μια μαρξ(ιστ)ική αποτίμηση... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Ο παρασιτικός σταθερά απών ιδιοκτήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ «ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΒΑΣΗ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ:

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ «ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΒΑΣΗ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ: ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ «ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΒΑΣΗ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ: 5 Μέρος 1 Εισαγωγή Το παρόν κεφάλαιο επικεντρώνεται στη διαδικασία διοίκησης που μπορεί να διευκολύνει περισσότερο τη δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ. Ο ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ.

ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ. Ο ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ. ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ. Ο ΝΙΚΟΣ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ. Γιάννης Μηλιός και Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος 1. Η σχεσιακή σύλληψη της εξουσίας στο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης Ιστορία Γ Γυμνασίου Απεικόνιση των γεγονότων στην Haymarket Square Σικάγο - Μάιος 1886 Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑ ΚΟΚΚΙΝΟ ΓΙΛΕΚΟ ΕΚΑΝΕ ΤΟΝ ΓΥΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. Βόλφγκανγκ Κορν

ΠΩΣ ΕΝΑ ΚΟΚΚΙΝΟ ΓΙΛΕΚΟ ΕΚΑΝΕ ΤΟΝ ΓΥΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ. Βόλφγκανγκ Κορν ΠΩΣ ΕΝΑ ΚΟΚΚΙΝΟ ΓΙΛΕΚΟ ΕΚΑΝΕ ΤΟΝ ΓΥΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Βόλφγκανγκ Κορν Β Ομάδα 1. Στο βιβλίο αυτό, ο συγγραφέας, μετά από αρκετές αναφορές στις αρνητικές όψεις της παγκοσμιοποίησης, καταλήγει στη διαπίστωση

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 5/11/2017 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων :

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 5/11/2017 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων : ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ 5/11/2017 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων : α. Φεντερασιόν β. Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος γ. Κλήριγκ Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2. Να χαρακτηρίσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο σχεδιασμός για προστασία της «παλιάς πόλης» ως σχεδιασμός της «σημερινής πόλης»

Ο σχεδιασμός για προστασία της «παλιάς πόλης» ως σχεδιασμός της «σημερινής πόλης» ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΚΑΝΙΑΤΣΑΣ' Ο σχεδιασμός για προστασία της «παλιάς πόλης» ως σχεδιασμός της «σημερινής πόλης» Α. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Το θέμα του συνεδρίου, Ήέες πόλεις πάνω σε παλιές", είναι θέμα με πολλές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ Σάββατο Proslipsis.gr ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2002 ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ 18 ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΕΙ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΕΣ: ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

Εξηγώντας την Ύπαρξη Πολυεθνικών Επιχειρήσεων: Θεωρητικά Υποδείγματα

Εξηγώντας την Ύπαρξη Πολυεθνικών Επιχειρήσεων: Θεωρητικά Υποδείγματα Εξηγώντας την Ύπαρξη Πολυεθνικών Επιχειρήσεων: Θεωρητικά Υποδείγματα Οι οικονομολόγοι έχουν μελετήσει διεξοδικά την λειτουργία της πολυεθνικής επιχείρησης και η σχετική βιβλιογραφία ξεκινά ουσιαστικά στις

Διαβάστε περισσότερα

qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq

qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq qwertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwerty uiopasdfghjklzxcvbnmqwertyuiopasd fghjklzxcvbnmqwertyuiopasdfghjklzx Ο Ελληνικός Κοινωνικός cvbnmqwertyuiopasdfghjklzxcvbnmq Σχηματισμός wertyuiopasdfghjklzxcvbnmqwertyui

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία της Οικονομικής Ενοποίησης

Η Θεωρία της Οικονομικής Ενοποίησης Η Θεωρία της Οικονομικής Ενοποίησης Περιεχόμενα Κεφαλαίου Α. Έννοια και Μορφές Οικονομικής Ενοποίησης Οι θεωρητικές προσεγγίσεις στο ζήτημα της ενοποίησης Έννοια και μορφές οικονομικής ενοποίησης Στάδια

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρότυπο Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου 5-1

Το Πρότυπο Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου 5-1 Το Πρότυπο Υπόδειγμα του Διεθνούς Εμπορίου 5-1 Επισκόπηση Μετρώντας την αξία της παραγωγής και της κατανάλωσης Ευημερία και όροι εμπορίου Επιδράσεις της οικονομικής ανάπτυξης Επιδράσεις διεθνών μεταβιβάσεων

Διαβάστε περισσότερα

[Υπόδειξη: Τα αγαθά που χάνουν την υλική τους υπόσταση και τις ιδιότητες τους μετά την πρώτη χρήση τους ονομάζονται καταναλωτά.]

[Υπόδειξη: Τα αγαθά που χάνουν την υλική τους υπόσταση και τις ιδιότητες τους μετά την πρώτη χρήση τους ονομάζονται καταναλωτά.] ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1 ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 1 η Ομάδα: Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Η χρησιμότητα της Πολιτικής Οικονομίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που μας παρέχει να επεμβαίνουμε στο οικονομικό σύστημα για να βελτιώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία της Νομισματικής Ενοποίησης

Η Θεωρία της Νομισματικής Ενοποίησης Η Θεωρία της Νομισματικής Ενοποίησης Περιεχόμενα Κεφαλαίου Έννοια και Στάδια Νομισματικής Ενοποίησης. Τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της Νομισματικής Ενοποίησης. Η Διαδικασία της Μετάβασης προς τη Νομισματική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Ιστορικοί τρόποι παραγωγής, Καπιταλιστικό σύστημα και Γεωργία Γιώργος Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Ιστορικοί τρόποι παραγωγής, Καπιταλιστικό σύστημα και Γεωργία Γιώργος Οικονομάκης ΓΙΩΡΓΟΣ Η. ΟΙΚΟΝΟΜΑΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ, ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙA Εισαγωγή Γιάννης Μηλιός ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ στην Ελπίδα Ευχαριστίες: Στον

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΖΗΤΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΖΗΤΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΖΗΤΗΣΗ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΖΗΤΗΣΗ O Υπουργός Οικονομικών ανακοίνωσε στην

Διαβάστε περισσότερα

Το μέλλον της εργασίας

Το μέλλον της εργασίας Κείμενο Το μέλλον της εργασίας - 16382 Η επανάσταση της πληροφορικής και της υψηλής τεχνολογίας, που διαδέχτηκε τη βιομηχανική επανάσταση, επέφερε ρηξικέλευθες I αλλαγές στο είδος και στη σύνθεση των επαγγελμάτων.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η. Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η. Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 5 η Αποτίμηση Στοιχείων Κόστους και Οφέλους Ζητήματα που θα εξεταστούν: Ποια θεωρούνται στοιχεία κόστους και ποια οφέλους στην αξιολόγηση ενός έργου ή

Διαβάστε περισσότερα

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς:

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: 1) Το πρώτο σύστημα είναι η καπιταλιστική οικονομία ή οικονομία της αγοράς:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Βασική υπόθεση: Διαφορετική παραγωγική διάρθρωση Ειδίκευση Περιφερειών Αρχή Συγκριτικού Πλεονεκτήματος Η κάθε Περιφέρεια ειδικεύεται σε προϊόντα και υπηρεσίες που παράγει

Διαβάστε περισσότερα

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD

H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού. Αθανασία Καρακίτσιου, PhD H Έννοια και η Φύση του Προγραμματισμού Αθανασία Καρακίτσιου, PhD 1 Η Διαδικασία του προγραμματισμού Προγραμματισμός είναι η διαδικασία καθορισμού στόχων και η επιλογή μιας μελλοντικής πορείας για την

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

1) Σχετικά με την έννοια του ιμπεριαλισμού: Το ΚΚΕ αντιμετωπίζει αυτήν την έννοια, όπως την έχει

1) Σχετικά με την έννοια του ιμπεριαλισμού: Το ΚΚΕ αντιμετωπίζει αυτήν την έννοια, όπως την έχει Επιστολή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας σχετικά με το σχέδιο Τελικής Ανακοίνωσης Αθήνα 26/10/2013 - Προς τα μέλη της Ομάδας Εργασίας - Κοινοποίηση στα ΚΚ του SOLIDNET Αγαπητοί σύντροφοι, Το κόμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγροτική Πολιτική 8 ου Εξαμήνου Η χρησιμότητα του μαθήματος Η κατανόηση του «σκηνικού» πίσω από τη διαμόρφωση της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Βιομηχανική Επανάσταση δεν ήταν ένα επεισόδιο με αρχή και τέλος ακόμη βρίσκεται σε εξέλιξη.

Η Βιομηχανική Επανάσταση δεν ήταν ένα επεισόδιο με αρχή και τέλος ακόμη βρίσκεται σε εξέλιξη. ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Η Βιομηχανική Επανάσταση δεν ήταν ένα επεισόδιο με αρχή και τέλος ακόμη

Διαβάστε περισσότερα

Philip McCann Αστική και περιφερειακή οικονομική. 2 η έκδοση. Chapter 1

Philip McCann Αστική και περιφερειακή οικονομική. 2 η έκδοση. Chapter 1 Philip McCann Αστική και περιφερειακή οικονομική 2 η έκδοση Chapter 1 Κεφάλαιο 9 Πόλεις και Περιφέρειες στη Σύγχρονη Παγκόσμια Οικονομία Περιεχόμενα διάλεξης Διαφορετικοί τύποι χωρικού κόστους συναλλαγών

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Πολιτική της Ρωσίας ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. Γέννηση του Ρωσικού κράτους 4 Αυτοκρατορίες 4 κρίσεις

Εξωτερική Πολιτική της Ρωσίας ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. Γέννηση του Ρωσικού κράτους 4 Αυτοκρατορίες 4 κρίσεις ΗΜ: Παρασκευή ΩΡΕΣ:11.15-14. Αίθουσα 339 Πρώτο μάθημα 28.2.2014 Εξωτερική Πολιτική της Ρωσίας ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Παρουσίαση του Σχεδιαγράμματος του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Ε.Γ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Ε.Γ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΓΕΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου: Δρ Πέτρος Κουτσοβίτης Επιστημονικοί Συνεργάτες: Αμαλία Ρούφη Δρ Παύλος Τυρολόγου Υπόβαθρο Το έργο INTRAW είναι μέρος του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ορίζοντας 2020

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (μάθημα επιλογής) Α τάξη Γενικού Λυκείου Α) Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠΣ) Στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος επιλογής «Ελληνικός και Ευρωπαϊκός πολιτισμός»,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση

Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση Διεθνής συνάντηση Η ΕΥΡΩΠΗ ΣΕ ΚΡΙΣΗ, RProject, 4/11/2016: Για μια στρατηγική υπέρ της εργασίας μέσα στην κρίση Γιάννης Μηλιός 1. Λιτότητα Η λιτότητα δεν είναι ούτε «εσφαλμένη», ούτε «ορθή» πολιτική. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας,

Ταμείου Αγροτικής Επιχειρηματικότητας, Παρέμβαση του αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου της Τράπεζας Πειραιώς κ. Χριστόδουλου Αντωνιάδη, στο συνέδριο «Αριστοτέλης» της ΕΕΔΕ, στις 28 Νοεμβρίου 2014, στη Θεσσαλονίκη Χρηματοδοτικά Νέα Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ (TEL)

ΤΕΣΤ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ (TEL) ΤΕΣΤ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ (TEL) 1. Κατά τους οικονομολόγους ποιο από τα παρακάτω είναι ένας παραγωγικός συντελεστής; I. Μια κοινή μετοχή μιας εταιρείας υπολογιστών. II. Ένα εταιρικό ομόλογο μιας πετρελαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

αναγκάζουν να εργάζονται πολλές ώρες για πολύ λίγα χρήματα. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η ηρωίδα του βιβλίου Τασλίμα από το Μπαγκλαντές, η οποία

αναγκάζουν να εργάζονται πολλές ώρες για πολύ λίγα χρήματα. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η ηρωίδα του βιβλίου Τασλίμα από το Μπαγκλαντές, η οποία ΕΡΓΑΣΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 1.Στο βιβλίο αυτό, ο συγγραφέας, μετά από αρκετές αναφορές στις αρνητικές όψεις της παγκοσμιοποίησης, καταλήγει στη διαπίστωση ότι το φαινόμενο αυτό «κάνει το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ

ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ- ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ κ. ΦΟΥΤΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΕ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ &ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 11: Το αγρο-τροφικό σύστημα 1/2 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Η ενότητα αυτή επιχειρεί να συνδέσει

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

KKE Θεωρητικά ζητήματα για τις προϋποθέσεις της σοσιαλιστικής επανάστασης Ιδεολογική Επιτροπή της ΚΕ του ΚΚΕ

KKE Θεωρητικά ζητήματα για τις προϋποθέσεις της σοσιαλιστικής επανάστασης Ιδεολογική Επιτροπή της ΚΕ του ΚΚΕ Η Οκτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση αποτελεί κοσμοϊστορικό γεγονός. Για δεκαετίες ολόκληρες σφράγισε την πορεία της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα. Η νικηφόρα έκβασή της τον Οκτώβρη του

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις Ενότητα 3: Διεθνοποίηση κεφαλαίου Ηλέκτρα Πιτόσκα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισμα Ιστορίας (Οικονομία 19 ος -20 ος αιώνας)

Επαναληπτικό διαγώνισμα Ιστορίας (Οικονομία 19 ος -20 ος αιώνας) Επαναληπτικό διαγώνισμα Ιστορίας (Οικονομία 19 ος -20 ος αιώνας) ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΣΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α) Εθνικές γαίες (μον. 5) β) Κλήριγκ (μον. 5) γ) Βενιζελισμός (μον. 5)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Άντον Πάννεκουκ ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Πηγή:http://sites.google.com/site/syrizaorizontia/in-thenews/ademosieutastaellenikaarthratouantonpanekouk ( ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Western Socialist,

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Μαρξισμός ή πολιτική οικονομία του μονοπωλίου; Καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής και μονοπώλια Γιάννης Μηλιός

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Μαρξισμός ή πολιτική οικονομία του μονοπωλίου; Καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής και μονοπώλια Γιάννης Μηλιός 1. Ένα πρόβλημα της μαρξιστικής θεωρίας και της αριστερής στρατηγικής Το μονοπώλιο είναι αναμφίβολα όρος κλειδί για τη θεωρητική προσέγγιση και μελέτη του σύγχρονου καπιταλισμού. Όλες οι θεωρητικές προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότερα, σημειώνουμε τις ακόλουθες παρατηρήσεις επί των σκέψεων για τις τροποποιήσεις του Α.Ν.:

Ειδικότερα, σημειώνουμε τις ακόλουθες παρατηρήσεις επί των σκέψεων για τις τροποποιήσεις του Α.Ν.: Αναπτυξιακός Νόμος (6/2002) Ο ΣΕΤΕ θέλοντας να συμβάλει θετικά στις αλλαγές του Αναπτυξιακού Νόμου υπέβαλε μια σειρά προτάσεων, εκφράζοντας τις θέσεις των επιχειρήσεων από ολόκληρο το τουριστικό φάσμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΡΟΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΞΕΝΕΣ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ (ΞΑΕ) (Foreign Direct Investment, FDI)

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΡΟΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΞΕΝΕΣ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ (ΞΑΕ) (Foreign Direct Investment, FDI) ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΡΟΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΞΕΝΕΣ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ (ΞΑΕ) (Foreign Direct Investment, FDI) Οι ροές των ΞΑΕ καταγράφονται στο ισοζύγιο πληρωμών (ΙΠ) των χωρών υποδοχής. Διαφ. 11 Τα στοιχεία όμως του ΙΠ δεν

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χωροταξικού Σχεδιασμού. 10 η Διάλεξη Όραμα βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης Εισήγηση: Ελένη Ανδρικοπούλου

Εργαστήριο Χωροταξικού Σχεδιασμού. 10 η Διάλεξη Όραμα βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης Εισήγηση: Ελένη Ανδρικοπούλου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική ομάδα: Ελένη Ανδρικοπούλου, Γρηγόρης Καυκαλάς 10 η Διάλεξη Όραμα βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης Εισήγηση: Ελένη Ανδρικοπούλου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Κομμουνισμός και Φιλοσοφία. Η θεωρητική περιπέτεια του Λουί Αλτουσέρ Παναγιώτης Σωτήρης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Κομμουνισμός και Φιλοσοφία. Η θεωρητική περιπέτεια του Λουί Αλτουσέρ Παναγιώτης Σωτήρης ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣΩΤΗΡΗΣ Στους γονείς μου, ως ελάχιστη αναγνώριση Ο Λουί Αλτουσέρ κατέχει μια σημαντική θέση στη σύγχρονη σκέψη. Προσπάθησε να διαμορφώσει στοιχεία μιας πρωτότυπης μαρξιστικής φιλοσοφίας και

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger Ενότητα 2 Σχέδιο Μάρκετινγκ Κεφάλαιο 4 Τιμολόγηση Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεφάλαιο 4: Τιμολόγηση Συγγραφείς: Δρ.Andrea Grimm, Δρ.Astin Malschinger

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας περιεχομένων. Μέρος 1ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ LOGISTICS

Πίνακας περιεχομένων. Μέρος 1ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ LOGISTICS Πίνακας περιεχομένων Εισαγωγικό Σημείωμα Ελληνικής Έκδοσης..............................................17 Εισαγωγικό σημείωμα................................................................ 19 Ευχαριστίες

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Μαρξιστική θεωρία του κράτους. Γ. Τσίρμπας

Μαρξιστική θεωρία του κράτους. Γ. Τσίρμπας Πολιτική Επιστήμη ΙΙ Μαρξιστική θεωρία του κράτους Γ. Τσίρμπας Η μαρξιστική θεωρία του κράτους «[ ]σκοπός της δεν είναι μόνο η κατανόηση του καπιταλιστικού κράτους, αλλά και η συμβολή στην καταστροφή του»

Διαβάστε περισσότερα