ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866: τό παιχνίδι τών αριθμών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866: τό παιχνίδι τών αριθμών"

Transcript

1 ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 1986 ΤΕΥΧΟΣ 5 ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866: τό παιχνίδι τών αριθμών Μετά τή συμμετοχή χιλίων περίπου Γαριβαλδινών εθελοντών στον ' Ελληνο τουρκικό Πόλεμο τοϋ 1897 ύπό τίς διαταγές τοϋ Ricciotti Garibaldi, ό γιος τοΰ Στρατηγού1 συγκέντρωσε τίς αναμνήσεις του σ' ένα βιβλίο τιτλοφορούμενο La Camicia Rossa nella guerra greco-turca, πού κυκλοφόρησε στή Ρώμη τό Στον πρόλογο αυτής της έκδοσης, πού υπογράφει ό E. Socci, αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι «Nel 1866, dopo la campagna del Trentino, Γ isola di Creta essendo insorta, oltre 2000 volontari italiani ed 80 ufficiali vi si recarono» 2. Φαίνεται πώς ή φράση αυτή δημιούργησε τό μύθο τών 2000 Γαριβαλδινών πού ήρθαν στην Κρήτη τό μύθο πού μεταγενέστερα δημοσιεύματα συντήρησαν ώς τίς μέρες μας3. Μερικά δεδομένα καταρχήν, ώστε νά πλαισιωθεί καλύτερα τό ζήτημα: ' Η Κρή τη ξεσηκώθηκε τό 1821 ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία, ταυτόχρονα μέ τό ξέ σπασμα της επανάστασης στην κυρίως ' Ελλάδα. Μέ τή συνδρομή όμως τών Αιγυ πτίων, οι Τούρκοι κατέπνιξαν τήν εξέγερση στά , καί οι συνθήκες τοϋ * Η δημοσίευση αυτή βασίζεται στό κείμενο ανακοίνωσης πού είχε παρουσιαστεί (στά γαλ λικά) στά πλαίσια της εκδήλωσης Indipendenza e unità nazionale in Italia ed in Grecia, οργανωμένης από τήν Società Toscana per la storia del Risorgimento καίτό Istituto Italiano di Cultura στην 'Αθήνα άπό τίς 2 εως τίς 7 'Οκτωβρίου Ricciotti Garibaldi ( ), δευτερότοκος γιος τοΰ Στρατηγού Giuseppe Gari baldi καί κύριος ηγέτης τοΰ γαριβαλδινοϋ κινήματος μετά τό θάνατο τοϋ πατέρα του (1882). 2. Βλ. E. Socci, Grecia e Italia nelle tradizioni delia Camicia Rossa, πρόλογος στό Ricciotti Garibaldi, La Camicia Rossa nella guerra greco-turca 1897, Ρώμη 1899, α Βλ. Costas Kerofilas, La Grecia e l'italia nel Risorgimento Italiano, Φλωρεντία 1919, α 250 καί τίς ανακοινώσεις "Α. Λιάκου καί Ν. Σβορώνου στό Istituto Italiano di Cultura, Garibaldi e il filellenismo italiano nel XIX secolo, 'Αθήνα 1985, α 64 καί α

2 Λ. Καλλιβρετάκης 1829,1830 καί 1832 δέν περιέλαβαν τό νησί στά όρια τοϋ νέου ελληνικού βασιλεί ου. ' Ο Μοχάμετ "Αλυ, Βαλής της Αιγύπτου, εκτιμώντας ότι οι υπηρεσίες πού προ σέφερε στην ' Υψηλή Πύλη ενάντια στην ' Ελληνική ' Επανάσταση δέν είχαν επαρ κώς ανταμειφθεί, υποχρέωσε δυναμικά τό Σουλτάνο νά τοϋ αναθέσει τή διοίκηση της Συρίας καί της Κρήτης. Αλλά μετά τόν πόλεμο τοϋ ανάμεσα στό Σουλτάνο καί τό φιλόδοξο υποτελή του καί μέ τήν ευρωπαϊκή παρέμβαση, ό Μοχά μετ "Αλυ διατήρησε τό πασαλίκι τής Αιγύπτου γιά λογαριασμό τοΰ ίδιου καί τών απογόνων του, μέ τήν προϋπόθεση νά αποδώσει τίς υπόλοιπες επαρχίες. "Ετσι ή διοίκηση τής Κρήτης αναλήφθηκε πάλι άμεσα άπό τήν Κωνσταντινούπολη. ' Η συνθήκη πού υπογράφτηκε στό Παρίσι τό 1856, μέ τό τέλος τοϋ Κριμαϊκού Πολέμου, έγγυόταν τήν ακεραιότητα της 'Οθωμανικής αυτοκρατορίας, προβλέπο ντας ταυτόχρονα τή βελτίωση τών συνθηκών ζωής τών χριστιανών υπηκόων τοϋ Σουλτάνου, ό όποιος υποχρεώθηκε νά εκδώσει ένα φιρμάνι, τό περίφημο Hatti Houmayoun, πού υποσχόταν μεταρρυθμίσεις. 'Αλλά τό φιρμάνι αυτό, όπως κι ε κείνο τοΰ 1839, έμεινε σέ μεγάλο βαθμό γράμμα νεκρό, ύπονομευμένο άπό έναν απροσάρμοστο διοικητικό μηχανισμό καί μιά κοινωνία εχθρική προς κάθε αλλαγή4, Αυτό πού ξεχώριζε τήν Κρήτη μέσα στην ' Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν, με ταξύ άλλων, ή παρουσία σέ μιά περιοχή σαφώς όριοθετημένη ένα νησί ενός πληθυσμού σέ μεγάλη πλειοψηφία ομογενούς σ' ό,τι αφορούσε τή γλώσσα (ελλη νική), τή θρησκεία (ορθόδοξη) καί τή συνείδηση ότι ανήκε σέ μιά συγκεκριμένη εθνική ενότητα. Στά μέσα τοΰ 19ου αιώνα, οι χριστιανοί αποτελούσαν τή μεγάλη πλειοψηφία τών περίπου κατοίκων τοϋ νησιοϋ. Οι στατιστικές τής επο χής5, αν καί σπάνια συμφωνούν μεταξύ τους στους ακριβείς αριθμούς, συμπίπτουν στή διαπίστωση μιας χριστιανικής πλειοψηφίας πού κυμαινόταν, ανάλογα μέ τήν πηγή, ανάμεσα στό 62 καί τό 77%. Αυτό εξηγεί έν μέρει τους αλλεπάλληλους ξεσηκωμούς (1821, 1841, 1858, 1866, 1878, 1889, 1895), σ' αντίθεση μ' άλλες οθωμανικές επαρχίες, όπου οι κυριαρχούμενοι πληθυσμοί δέν παρουσίαζαν θρη σκευτική καί εθνική ομοιογένεια. Στις αρχές τοΰ 1866, ή ατμόσφαιρα στό νησί ήταν γγ άλλη μιά φορά τεταμένη. ' Η διεθνής κατάσταση έμοιαζε ευνοϊκή. Οι Ρουμάνοι αμφισβητούσαν τήν επικυρι αρχία τοΰ Σουλτάνου. Οι Σέρβοι ζητούσαν τήν αποχώρηση τών τελευταίων τουρκι κών φρουρών άπό τό έδαφος τους. Κι ή ετοιμαζόταν γιά πόλεμο, διεκδικώ ντας τή Βενετία καί τή Ρώμη. Οι εθνικές διεκδικήσεις βρίσκονταν παντού στην ημερήσια διάταξη. 4. Βλ. μεταξύ άλλων, S.J. Shaw Ε.Κ. Shaw, History of the Ottoman Empire and Mo dern Turkey, τ. Β', Καίμπριτζ σ. 69 κ.έξ. 5. Βλ. Ν. Σταυράκη, ΣτατιστικήΝήσουΚρήτης, 'Αθήνα 1890, σ. 3,191,192 Bourquelot, Candie, Παρίσι 1863, σ. 50 Α. Cahuet, La Question d' Orient, Παρίσι 1905, σ. 325 E. Πρεβελάκης, «Ή Μεγάλη Κρητική 'Επανάσταση », Κρητική 'Επιθεώρηση, Χανιά 1967, α

3 1 Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση Μέσα σ' αυτό τό κλίμα, ή Γενική Συνέλευση τών Κρητών ψήφιζε στις 21 Αυγού στου 1866 τήν κατάλυση τής οθωμανικής κυριαρχίας καί τήν ένωση τής Κρήτης μέ τήν ' Ελλάδα, εναποθέτοντας τήν εκτέλεση αυτής τής απόφασης στό Θεό, στην ανδρεία τοΰ κρητικού λαοϋ, στή μεσολάβηση τών Μεγάλων Δυνάμεων καί στή συνδρομή τών Ελλήνων «καί πάντων τών φιλελλήνων»7. Τήν εποχή πού ή Κρητική Συνέλευση απηύθυνε τήν έκκληση της προς «πάντες τους φιλέλληνες», ή 'Ιταλία έβγαινε άπό τόν άδοξο πόλεμο μέ τους Αυστριακούς. Μετά άπό μισό αιώνα εξεγέρσεων καί πολέμων, τά περισσότερα ιταλικά εδάφη εί χαν ενωθεί στά 1861 κάτω άπό τό σκήπτρο τοΰ Vittorio Emmanuele τής Σαρδηνί ας, πρώτου Re d'italia, μέσα στό θυελλώδες κίνημα τοΰ Risorgimento, τοΰ όποι ου ό Vittorio Emmanuele αποτελούσε τή «δεξιά» καί ό Giuseppe Garibaldi, επι κεφαλής τών έρυθροχιτώνων του, τήν «αριστερή» εκδοχή. ' Η περιοχή τής Βενετί ας, ύπό αυστριακή κατοχή, καί οι περιοχές τοΰ παπικού κράτους (Ρώμη καί Λάτιο), ύπό γαλλική προστασία, έμειναν έξω άπό τά σύνορα τής νέας ς, πού είχε ταυτόχρονα ξεπληρώσει μέ τήν παραχώρηση τής Νίκαιας (πατρίδας του ίδιου τοΰ Garibaldi) καί τής Σαβοΐας (πανάρχαιου οικογενειακού φέουδου τοΰ ομώνυμου οίκου πού άνηκε ό Vittorio Emmanuele), τή συνδρομή τοΰ Ναπολέοντα III στην ενοποίηση. Ή αναθέρμανση ενός άλλου μεγάλου ευρωπαϊκού ζητήματος, μέσα σ' αυτόν τόν αιώνα τών εθνοτήτων, πρόσφερε στην 'Ιταλία τήν ευκαιρία νά κάνει άλλο ένα βήμα προς.τήν εθνική ολοκλήρωση. Μέ τήν άνοδο τοΰ Βίσμαρκ στην εξουσία τό 1862, ή Πρωσία προωθούσε τό ζήτημα τής γερμανικής ενότητας, αναζητώντας ταυτόχρονα τήν ευκαιρία νά αποκλείσει άπό αυτήν'τόν κύριο αντίπαλο στην πάλη γιά τήν ηγεμονία τής νέας Γερμανίας, τήν Αυστρία. 'Επικείμενου τοΰ πρωσοαυστριακοΰ πολέμου, ή 'Ιταλία σύναψε τόν 'Απρίλιο τοϋ 1866 συμμαχία μέ τήν Πρω σία, αποβλέποντας στην προσάρτηση τής Βενετίας. Ό πόλεμος ξέσπασε τόν 'Ιού νιο καί κράτησε τέσσερις σχεδόν μήνες. Στάθηκε άτυχης γιά τους Ιταλούς, πού υπέστησαν αλλεπάλληλες ήττες στή στεριά καί τή θάλασσα. ' Η σύγκριση μέ τίς θριαμβευτικές νίκες τών Πρώσων (Sadowa) ήταν επώδυνη καί ή είσοδος στή Βε νετία, στηριγμένη ουσιαστικά στά πρωσικά όπλα, δέν άρκεσε γιά νά κατασιγάσει τή βαθιά απογοήτευση τής ιταλικής κοινής γνώμης. 6. Στην παρούσα εργασία χρησιμοποιώ τό ϊουλιανό ημερολόγιο. Όπου κρίθηκε αναγκαίο νά αναφερθεί ή γρηγοριανή ημερομηνία, σημειώνεται μέ τήν ένδειξη (ν.ή.). 7. Βλ. Ν. Τσιριντάνης, Ή πολιτική καί διπλωματική ιστορία τής έν Κρήτη εθνικής επαναστά σεως , τ. Α', ' Αθήνα,1950, σ Γιά τό πολύμορφο φαινόμενο τοϋ φιλελληνισμού στό 19ο αιώνα, κάποιες σκέψεις είχαν διατυπωθεί στό βιβλιοκριτικό μου σημείωμα στό προη γούμενο τεύχος τών Ιστορικών Β2, 1985, σ Νά κρατήσουμε έδώ τό γεγονός ότι κάποιος φιλελληνισμός στάθηκε, τότε, μία άπό τίς εκφράσεις τοΰ επαναστατικού διεθνισμού, ιδιαίτερα σέ περιόδους απραξίας στό ευρωπαϊκό κέντρο. Πρόκειται γιά φαινόμενο πού χαρα κτηρίζει γενικότερα τήν πρακτική τοΰ επαναστατικού κινήματος κι όχι αποκλειστικά τήν ελλη νική περίπτωση. 123

4 Λ. Καλλιβρετάκης Στή διάρκεια αύτοϋ τοΰ πολέμου, ένα σώμα εθελοντών, κάτω άπό τίς διαταγές τοΰ Garibaldi, πολέμησε στην περιοχή τοΰ Τυρόλου. Ή εκστρατεία αυτή, πού κράτησε άπό τίς 3 'Ιουλίου έως τίς 9 Αυγούστου (ν.ή.), στάθηκε επίπονη, πολύνε κρη καί τελικά απογοητευτική. ' Η ορμητικότητα τών, σέ μεγάλο βαθμό, νεαρών καί άπειρων Γαριβαλδινών συγκρατήθηκε μ' επιτυχία άπό τίς μικρότερες σέ αριθμό αλλά καλύτερα οργανωμένες αυστριακές δυνάμεις, οχυρωμένες κατά μήκος ενός δύσβατου ορεινού όγκου διακεκομμένου άπό μικρές κοιλάδες καί στό μέσο ενός πληθυσμού όχι πάντα φιλικού. Κατά τήν υπογραφή τής ανακωχής, οι απώλειες τών Γαριβαλδινών έφταναν τίς 2.400, αριθμός εξαιρετικά ψηλός γιά μιά εκστρατεία πέ ντε εβδομάδων. Μέσα σ' ένα κλίμα γενικής δυσαρέσκειας, διατάχθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου (ν.ή.) ή διάλυση τοΰ σώματος τών εθελοντών, πού πραγματοποιήθηκε χωρίς δυσκολίες8. Μέσα σ' αυτές τίς συνθήκες, κι ένώ ò Garibaldi έστρεφε ξανά τήν προσοχή του στό ζήτημα τής Ρώμης, τό ξέσπασμα τής Κρητικής επανάστασης δέν μπορού σε ν' αφήσει ασυγκίνητη τήν ιταλική κοινή γνώμη. "Αλλωστε οι σχέσεις ανάμεσα στό κίνημα γιά τήν πολιτική ενοποίηση τοΰ κατακερματισμένου ιταλικού έθνους καί τόν αγώνα γιά τήν ελληνική ανεξαρτησία καί τή διεκδίκηση τών «αλυτρώτων» εδαφών άπό τό ελληνικό κράτος, είχαν ήδη μιά ιστορία σαρανταπέντε χρόνων, μέ πρόσφατο αποκορύφωμα τους αγώνες τής ιταλικής ένωσης Risorgimento 9. ' Επιτροπές συγκροτήθηκαν κι έρανοι πραγματοποιήθηκαν σέ πολλές ιταλικές πόλεις, όπως στή Γένοβα, τό Μιλάνο, τή Φλωρεντία, τή Νάπολη, τό Λιβόρνο, τή Μεσσίνα, τή Βενετία καί τή Ρώμη, ένώ κάποιες εφημερίδες τής εποχής φέρουν καί τό ίδιο τόν Vittorio Emmanuele νά προσφέρει φράγκα υπέρ τής κρη τικής υπόθεσης10. Σέ μιά χαρακτηριστική προκήρυξη, ή επιτροπή τής Φλωρεντίας, άφοΰ υπενθύμιζε τους ιταλούς εθελοντές τοϋ 1821 κάί τή φιλοξενία πού βρήκαν οι ιταλοί πολιτικοί πρόσφυγες στην ' Ελλάδα τό 1849, τόνιζε ότι ή δέν θά 'ταν άξια νά υψώσει τή σημαία της στή Βενετία, αν έμενε ασυγκίνητη στην κραυγή τοΰ κρητικού λαοΰ 11. Ό Στρατηγός Garibaldi έδωσε στή δημοσιότητα ένα θερμό χαιρετισμό υπέρ 8. Βλ. Etat Major Italien, La Campagne de 1866 en Italie, Παρίσι 1869, καί συμπληρωμα τικά στοιχεία στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, 9 Αυγούστου 1906 (ν.ή.). 9. 'Ανάμεσα στά πρόσφατα δημοσιεύματα βλ. τή συλλογή Istituto Italiano di Cultura, Garibaldi e il filellenismo italiano nel XIXsecolo, 'Αθήνα 1985, καί Ά. Λιάκος, Ή Ιταλική Ενοποίηση καί ή Μεγάλη 'Ιδέα, Αθήνα Συνολικά άπό τήν στάλθηκαν ,92 δρχ. σέ μετρητά (βλ. Λογοδοσία τής έν Αθήναις υπέρ τών Κρητών Κεντρικής Επιτροπής, ' Αθήνα 1869, σ. 8). Τά φράγκα τοΰ βασιλιά της ς δέν εμφανίζονται στή λογοδοσία αυτή. Σχετικά βλ. τή γαλλόφωνη αθηναϊ κή εφημερίδα L'Indépendance Hellénique, άρ. 51, 7 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.). Στή συνέχεια οι παραπομπές σ' αυτή τήν εφημερίδα δηλώνονται μέ τήν ένδειξη: Ι.Η. 11. Βλ Ι.Η., άρ. 51, 7 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.). 124

5 Οι Γαριβαλδινοί στή κρητική επανάσταση τών «γενναίων τέκνων τής Ίδης», φρόντισε γιά τήν αποστολή όπλων καί κάλε 14 σε τους εθελοντές του νά συνδράμουν τήν επανάσταση. Έτσι λοιπόν τέθηκε τό ζήτημα τών Γαριβαλδινών εθελοντών. ' Η στάση τοΰ Garibaldi εντασσόταν απολύτως μέσα στά πλαίσια τής γενικότε ρης πολιτικής του αντίληψης, όπου έθνικοεπαναστατική δράση καί διεθνιστική αλ ληλεγγύη ήσαν άρρηκτα δεμένες μεταξύ τους. Κάθε επανάσταση, σ' οποιοδήποτε σημείο τής γής, ήταν μιά μάχη τοΰ πανανθρώπινου αγώνα γιά τήν ελευθερία. ' Η κοσμοπολίτικη αυτή αντίληψη, κοινοτυπία ως ένα βαθμό γιά τους επαναστατικούς κύκλους τήν εποχή εκείνη άλλα καί μέχρι σήμερα θά 'λέγε κανείς είχε οπωσδήποτε ιδιαίτερα βαθιές ρίζες στον Garibaldi, επηρεασμένο κι άπό τίς ιδέες τοϋ Mazzini, σύμφωνα μέ τίς όποιες ενάντια στην Ιερά Συμμαχία τών ηγεμόνων θά 'πρεπε νά ορθωθεί ή ' Ιερά Συμμαχία τών Λαών15. ΆρκεΤ νά υπενθυμίσουμε τή συμμετοχή του στίς λατινοαμερικάνικες επαναστάσεις μεταξύ 1835 καί "Ο ταν ό Marx τοϋ έστελνε στά 1864 τό καταστατικό τής Διεθνούς, ό Garibaldi δή λωνε: «'Ανήκω στή Διεθνή άπό τήν εποχή πού βρισκόμουν στην υπηρεσία τών Δημοκρατιών τοΰ Rio Grande καί τοΰ Montevideo» 16. Ειδικότερα σέ σχέση μέ τό ελληνικό ζήτημα, δέν ήταν ή πρώτη φορά πού ό Garibaldi εϊχε τήν ευκαιρία νά εκδηλώσει τό ενδιαφέρον του. ' Η πιό πρόσφατη ώς προς τά γεγονότα πού εξετάζουμε περίπτωση ήταν τό σχέδιο μιας βαλκα νικής εκστρατείας στά Σύμφωνα μέ τό σχέδιο αυτό, ή εισβολή τών Γαρι βαλδινών στην τουρκοκρατούμενη "Ηπειρο θά προκαλούσε, μέ τήν βοήθεια ' Ελλή νων, 'Αλβανών καί Σλάβων, μιά γενικότερη εξέγερση στά Βαλκάνια καί τήν Ουγγα ρία μέ αποτέλεσμα τήν καθήλωση τών αυστριακών στρατευμάτων στό Δούναβη, δίνοντας έτσι τήν ευκαιρία στον ιταλικό στρατό νά καταλάβει τή Βενετία 17. Δέν θά 'πρεπε τέλος νά λησμονηθεί τό γεγονός ότι οι αγώνες τοΰ Risorgime nto είχαν δημιουργήσει ένα δυναμικό γαριβαλδινών εθελοντών μέ τά χαρακτηρι στικά τοΰ ρομαντικού επαναστάτη ή άπλα τοϋ επαγγελματία πολεμιστή απρο σάρμοστου στίς συμβατικότητες τής ειρηνικής ζωής, ό όποιος σέ περιόδους α πραξίας ήταν έτοιμος νά σπεύσει, όπου διεξαγόταν κάποια σύγκρουση, τής όποιας 12. Βλ. [Palmerston, Garibaldi, Hugo], The Statesman, The Warrion and The Poet, Λονδίνο 1867, σ «Ό Στρατηγός Γαριβάλδης μας αποστέλλει χίλια τουφέκια δι' υμάς προσδιορισμένα, έξ ων μέρος είναι βελονωτά, καί κηρύττει εαυτόν έτοιμον νά έλθη νά πολεμήση υπέρ υμών άμα προσκληθή» (βλ. επιστολή τής αθηναϊκής υπέρ τών Κρητών Κεντρικής ' Επιτροπής προς τήν Κρητική Συνέλευση μέ ημερομηνία 5 Νοεμβρίου 1866 στό Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, 'Αρχείο Κορωναίου, άρ. 3). 14. Βλ. Ι.Η., συμπλήρωμα στον άρ. 39, 15 Νοεμβρίου 1866 (ν.ή.). 15. Βλ. E. Morelli, Introduzione, στό Istituto Italiano di Cultura, ο.π., σ. 19, Ά. Λιάκος, ô.n, σ Βλ. E. Tersen, Garibaldi, Παρίσι 1962, σ Βλ. Ά. Λιάκος, ο.π., ο

6 Λ. Καλλιβρετάκης οί σκοποί δικαιολογούσαν ιδεολογικά τήν παρουσία του. Πρόσφατο παράδειγμα ή συμμετοχή τους στην πολωνική επανάσταση τοΰ Τό ζήτημα τοΰ αριθμού τών εθελοντών πού πήραν μέρος στην κρητική επανά σταση, ' Ελλήνων καί ξένων18, απόκτησε ήδη άπό τήν εποχή εκείνη μιά πολιτική σημασία κι έγινε αντικείμενο οξύτατης πολεμικής. Οί αντίπαλοι τής εξέγερσης, στην προσπάθεια τους νά τήν εμφανίσουν ώς αποτέλεσμα εξωτερικών δολοπλοκι ών, επιδίωκαν νά τονίσουν ιδιαίτερα τόν αποφασιστικό ρόλο τών ξένων εθελοντών: «'Αναμφίβολα τά πράγματα θα εξελίσσονταν όπως στά 1858», σημειώνει ό ανώνυμος συγγραφέας μιας προπαγανδιστικής έκδοσης τοΰ 1870, «αν ή κυβέρνηση τών 'Αθηνών δέν είχε εξαπολύσει στην Κρήτη τους λη στές πού συγκέντρωνε άπ' όλα τά σημεία τοϋ βασιλείου της, κι όλους τους εθελοντές πού οί φιλελληνικές επιτροπές στρατολογούσαν σέ διάφορα ση μεία τής Ευρώπης. Αυτή ή εισβολή ξένων εθελοντών [...] εμπόδισε κάθε συνδιαλλαγή»19. ' Η αποστολή τών υποστηρικτών τοϋ ξεσηκωμού ήταν περισσότερο πολύπλοκη. Ά φ ' ενός, ήθελαν νά προβάλουν τή διεθνή κινητοποίηση, ώς απόδειξη τής απή χησης πού είχε ή επανάσταση στην παγκόσμια κοινή γνώμη: «Άναγγέλλομεν ύμΐν ευχαρίστως ότι μέ όλα τά διαδοθέντα εσχάτως ό εν θουσιασμός τών ' Ελλήνων διατηρείται ακμαίος», γράφει ή 'Επιτροπή τών 'Αθηνών προς τήν Κρητική Συνέλευση στίς 5 Νοεμβρίου 1866, «καί έθελονταί προσέρχονται καθ' ήμέραν ού μόνον έκ τής ελευθέρας καί δούλης ' Ελλάδος αλλά καί έξ όλων τών μερών τής οικουμένης όπως δράμωσιν εις Κρήτην. Ό Συνταγματάρχης Κύριος Βυζάντιος [...] έχει μεθ' έαυ-, τοΰ ώς σας έγράψαμεν καί Γάλλους καί Ούγγρους καί Πολωνούς καί ' Ελβε τούς [...] Έφθασαν απόψε καί αδελφοί Μαυροβουνιώται»20. Ταυτόχρονα όμως απόφευγαν νά υπερτονίζουν δημόσια τή συμμετοχή ξένων εθελοντών, ώστε νά μήν δίνουν επιχειρήματα σ' όσους υποστήριζαν ότι τήν αταξία στό νησί συντηρούσαν «συμμορίες αποτελούμενες άπό ξένους ληστές πού διάλε ξαν τό νησί τής Κρήτης ώς θέατρο τών επαναστατικών τους ραδιουργιών»21. Ό όρος ξένοι υπονοούσε τότε όλους τους έκτος Κρήτης εθελοντές, τών λοιπών Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων. 19. Βλ. [Par un Ancient Diplomat en Orient], Les Grecs à toutes les époques, Παρίσι 1870, σ Βλ. επίσης ενδεικτικά Documents Diplomatiques, Παρίσι 1867, ' Επιστολή του Fuad Pacha τής , Jules Ballot, Histoire de Γ Insurrection Cretoise, Παρίσι 1868, σ. 303 καί 315. Τό ζήτημα αυτό στάθηκε έξαλλου ή αφορμή τής ελληνοτουρκικής κρίσης τόν Δεκέμβριο τοΰ Βλ. Documents Diplomatiques sur le Conflit Gréco-Turc, Αθήνα Βλ. Ιστορικό 'Αρχείο Κρήτης, 'Αρχείο Κορωναίου, άρ Διάταγμα τοΰ Μ. Βεζύρη Άαλή-Πασά της Βλ. Jules Ballot, ο.π., σ

7 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση "Αγγλος δημοσιογράφος κι εθελοντής J. E. Hilary Skinner, ταξιδεύοντας μέ τό καταδρομικό 'Αρκάδι στην Κρήτη τό Μάρτιο τοΰ 1867, σημειώνει: «Οί πλείστοι τών επιβατών είναι έθελονταί. Πολλοί τόν αριθμόν δέν είναι ή φήμη Ίσως θέλει αυξήσει αυτούς έπταπλασίως» 22. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Εθελοντικά σώματα στην Κρήτη τό ΑΡΧΗΓΟΣ Π. Κορωναϊος Ι. Ζυμβρακάκης Λεονταρίδης Χ. Βυζάντιος Σαράτζογλου Σ. Γενήσαρλης Δ. Πετροπουλάκης Δ. Παπατζώνης Άθ. Τζάνης Ή. Δημητρακαράκος Γ. Κουρμούλης Β. Σαπουντζάκης Ά. Μήτσας Τ. Ζήκος Ή. Στεκούλης (εθελοντές άπό Φθιώτιδα) Ν. Νικολαΐδης Γάκης Δ. καί Γ. Πετροπουλάκης (2ο) Σύνολο ΔΥΝΑΜΗ * 400* 200* 345* ΗΜ. ΑΦΙΞΕΩΣ Πηγές: ΓΑΚ, φ. Κ12α, άρ. 223, 262, 301 Ι Π. Μαμαλάκης, Ή Κρητική Έπανάστασις του , Χανιά 1983, πολ. Ι.Η. άρ. 66, 76 ΙΑΚ, Αρχείο Κορωναίου, άρ 3 Ballot, ο.π., ο. 15 * "Εχει εντοπιστεί ή παρουσία Γαριβαλδινών εθελοντών. Δεκαπέντε εθελοντικά σώματα συγκροτήθηκαν συνολικά στή διάρκεια τής επανάστασης κι αποβιβάστηκαν στην Κρήτη, ύπό τίς διαταγές κυρίως ' Ελλήνων αξιωματικών. "Αν καί ή Κεντρική υπέρ τών Κρητών Επιτροπή τών 'Αθηνών 23, στή λογοδοσία πού δημοσίευσε μέ τό τέλος τής επανάστασης, αποφεύγει νά αναφέρει 22. Βλ. Ίλαρ. Σκίννερ, Σκληραγωγίαι έν Κρήτη κατά τό 1867, 'Αθήνα 1868, σ Ή Επιτροπή αυτή, σέ συνεργασία μέ τήν 'Επιτροπή έπί τών αποστολών τής Σύρου, είχαν αναλάβει τό έργο τής συγκέντρωσης συνδρομών καί τής αποστολής όπλων, εφοδίων κι εθελοντών στό επαναστατημένο νησί, μέ τά καταδρομικά Ύδρα, Πανελλήνιον, Αρκάδι, "Ενωσις καί Κρήτη, διασπώντας τόν αποκλεισμό τοΰ οθωμανικού στόλου. Βλ. Λογοδοσία..., ο.π. 127

8 Λ. Καλλιβρετάκης συγκεκριμένους αριθμούς εθελοντών24 ένώ καταγράφει μέ λογιστική ευσυνει δησία τό τελευταίο άρδέπιο κουκκιά πού φορτώθηκε στά καράβια της φαίνεται ότι δέν ξεπέρασαν τους έως 6.000, σ' όλη τή διάρκεια τής επανάστασης25. 'Αλλ' ας προσπαθήσουμε νά ανασυγκροτήσουμε μιά χρονολόγηση σέ ό,τι α φορά τους Γαριβαλδινούς εθελοντές 26. Στίς 24 'Οκτωβρίου 1866 αποβιβάστηκαν στην Κρήτη 130 εθελοντές μ' επικε φαλής τόν "Ελληνα ανθυπολοχαγό Λεονταρίδη, στην πλειοψηφία τους Έλληνες φοιτητές 2 7. 'Ανάμεσα τους βρισκόταν ένας Γάλλος εθελοντής πού συστήθηκε μέ τό όνομα Jules Anemos, ελληνικής καταγωγής καί πρώην. Ό Anemos εγκατέλειψε σύντομα τήν ομάδα του καί αποφεύγοντας νά ενσωματωθεί σέ κάποια μονάδα, προτίμησε νά περιφέρεται στό νησί καί νά συγκεντρώνει πληροφο ρίες γιά τους επαναστάτες καί τους άλλους εθελοντές. ' Επιστρέφοντας στή Γαλ λία έκδοσε ένα βιβλίο28, υπογράφοντας το μέ τό πραγματικό του όνομα, Jules Ballot, μέ στόχο τή δικαιολόγηση τής αναγκαιότητας τής τουρκικής κατοχής τής Κρήτης. Όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, ήταν πράκτορας τής Γαλλικής κυβέρνη σης29. Στίς 7 Νοεμβρίου, 400 εθελοντές αποβιβάστηκαν στην Κρήτη, ύπό τίς διαταγές τοϋ συνταγματάρχη Χρ. Βυζάντιου30. Τό σώμα αυτό περιλάμβανε καί τό Λόχο τών Φιλελλήνων τοϋ^1866, αποτελούμενο κυρίως άπό Γαριβαλδινούς αλλά καί κά ποιους άλλους ξένους εθελοντές, μεταξύ τών όποιων βρισκόταν κι ό Gustave Flourens, άπό τους ηγέτες, στή συνέχεια, τής Κομμούνας τοϋ Παρισιού31. Τό 24. "Αναφέρει πάντως ότι, «εις έξοδα προς καταρτισμόν καί άποστολήν εις Κρήτην 14 σωμάτων εθελοντών ύπό διαφόρους αρχηγούς [καί] εις έξοδα μεταβάσεως εις Κρήτην αρχη γών τίνων καί διαφόρων εθελοντών [διετέθησαν αντιστοίχως] Δρ ,92 [καί] ,95». Βλ. Λογοδοσία..., ό.π., σ Δική μου εκτίμηση, βασισμένη σέ συνυπολογισμό τών ανδρών τών εθελοντικών σωμά των πού αναφέρονται διάσπαρτα σέ απομνημονεύματα, έγγραφα καί δημοσιεύματα τής επο χής, καθώς καί σέ έργα σχετικά μέ τήν ιστορία τής επανάστασης. Βλ. παραπομπές τοΰ πίνακα 1. "Ας σημειωθεί έδώ ότι ό Γάλλος εθελοντής E. Desmaze υπολογίζει σέ έως τό μέσο αριθμό τών εθελοντών πού ήσαν παρόντες σέ μιά δεδομένη στιγμή, κατά τή διάρκεια τής επανάστασης. Βλ. Ε. Desmaze, Études et Souvenirs Helléniques, Παρίσι-Λυών 1878, σ Πρέπει νά τονιστεί ότι στά κείμενα τής εποχής, ό όρος δέν έξυπονοεΐ πάντοτε καί Ιταλό. 27. Βλ. Jules Ballot, ο.π., σ Βλ. πλήρη τίτλο στην υποσημείωση Βλ. [Ε. Desmaze], Souvenirs d' un Philhellène, Λυών 1893, σ Πρόκειται γιά τόν αγωνιστή τοΰ '21, συγγραφέα τής Ιστορίας τοΰ Τακτικού Στρατού τής Ελλάδος κΛ. έργων. τηταν 61 χρονών όταν πήγε στην Κρήτη. Νά σημειώσου με ότι τό 1876, σέ ηλικία 71 χρονών, πήρε μέρος στην επανάσταση τής Σερβίας, άπ' όπου επέστρεψε στην 'Αθήνα άρρωστος καί πέθανε τό Βλ. IH, άρ. 41, 29 Νοεμβρίου 1866 (ν.ή.). 128

9 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση πρώτο αυτό συγκροτημένο τμήμα τών Γαριβαλδινών εϊχε επικεφαλής ένα Γάλλο υπαξιωματικό πού είχε πολεμήσει στό πλευρό τοϋ Garibaldi, τόν Léon Poinsot32. ' Ο ακριβής αριθμός αυτών τών πρώτων Γαριβαλδινών παραμένει ένα πρόβλημα, άλλα νομίζω πάντως ότι μπορούμε νά προσεγγίσουμε μέ σαφήνεια τήν τάξη του. Ό Flourens μιλά γιά , τό ίδιο κι ένας άλλος Γάλλος εθελοντής, ό Edmond Desmaze34. Ό Ballot, πού ήρθε σ' επαφή μαζί τους, ανεβάζει τόν αριθμό στους 70. Ό ίδιος ό Poinsot μοιάζει νά συμφωνεί μ' ένα δημοσίευμα, σύμφωνα μέ τό όποιο ήσαν Μεταξύ 30 καί 70 λοιπόν. Αυτός ό Λόχος τών Φιλελλήνων, ύπό τίς διαταγές τοϋ είκοσιτριάχρονου τότε ανθυπολοχαγού Κωνσταντίνου Σμολένσκη37, ανέλαβε τήν φρούρηση τοΰ πυροβολικού τών εθελοντών τέσσερα κανό νια καί διακρίθηκε στην πολιορκία τοΰ Καστελλιοϋ Κισσάμου38. Πέντε μέρες αργότερα έφτανε στην Κρήτη ό λοχαγός Σαράτζογλου, μέ 235 εθελοντές, μεταξύ τών οποίων ήσαν 22 Γαριβαλδινοί39. Στίς 27 Νοεμβρίου 1866 τέλος, αποβιβάστηκαν 345 εθελοντές μέ τόν αντισυνταγματάρχη Σπ. Γενήσαρλη καί 4 Γαριβαλδινούς αξιωματικούς40. Αυτή είναι ή τελευταία φορά πού οί πηγές τίς όποιες συμβουλεύτηκα αναφέρουν τήν άφιξη στην Κρήτη κάποιας ομάδας Γαρι βαλδινών. Μεμονωμένοι εθελοντές έφτασαν οπωσδήποτε κι αργότερα, δέν φαίνε ται όμως νά πρόκειται γιά συγκροτημένα τμήματα. Σύμφωνα μέ τους υπολογι σμούς τοΰ Ίταλοΰ πρεσβευτή στην 'Αθήνα, Della Minerva, 200 Γαριβαλδινοί πή γαν συνολικά στην Κρήτη ώς τόν 'Ιανουάριο τοΰ Βλ. J. Ballot, ο.π., σ. 6 καί Ι.Η., άρ. 56, 14 Μαρτίου 1867 (ν.ή.). 33. Βλ. Ι.Η., άρ. 52, 14 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.). 34. Βλ. Ε. Desmaze, Etudes et Souvenirs..., ο.π., σ Βλ. J. Ballot, ο.π., ο Βλ. Ι.Η., άρ. 95, 12 Δεκεμβρίου 1868 (ν.ή.). 37. Τριάντα χρόνια αργότερα, ό Σμολένσκης, συνταγματάρχης πιά, θά συμπολεμήσει πάλι μέ Γαριβαλδινούς, στον πόλεμο τοϋ Κατά τή διάρκεια αυτής τής πολιορκίας, ό ' Ιταλός εθελοντής Fargiolli αιχμαλωτίστηκε άπό τους Τούρκους καί μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου αφέθηκε ελεύθερος «sur sa simple parole qu' il ne prendrait plus les armes contre les Turcs». Βλ. [Adolphe Bruzzone], La Vérité sur Γ Insurrection de Crète par des Garibaldiens qui y ont pris part, Παρίσι 1867, α Βλ. ΓΑΚ, φ. Κ 12α, άρ Βλ. ΓΑΚ, φ. Κ12α, άρ Αυτοί οί Γαριβαλδινοί πήραν μέρος στή μάχη τοΰ Σαβουρέ, στίς , καί δύο απ' αυτούς σκοτώθηκαν έκεΐ. Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, Επαναστατική είκών τών δυτικών τής Κρήτης διαμερισμάτων, Αθήνα 1870, σ. 37. Βλ. επίσης μιά ανταπόκριση τοϋ G. Flourens, Ι.Η., άρ. 52,14 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.): «Τριάντα νέοι τοϋ στρατού του Garibal di ήρθαν πρώτοι στην Κρήτη. Περίπου είκοσι ενώθηκαν ύστερα μαζί τους. Κατόπιν δύο ή τρεϊς Γαριβαλδινοί αξιωματικοί». 41. Βλ. ASMAE, 1342, Grecia, Della Minerva προς Visconti Venosta, Πρωτοδημοσιεύτηκε άπό τόν * Α. Λιάκο, Ό Φιλελληνισμός τοΰ Garibaldi καί οί σχέσεις του μέ τήν Ελλάδα στό Istituto Italiano di Cultura, ο.π, σ

10 Λ. Καλλιβρετάκης Ό χειμώνας εκείνος τοΰ '66-'67 στάθηκε τρομερός γιά τους επαναστάτες, πού είχαν υποχρεωθεί ύπό τήν πίεση τοΰ έχθροΰ νά υποχωρήσουν στά ορεινά. Οί εθελοντές βρέθηκαν περιπλανώμενοι στά χιονισμένα φαράγγια, ένώ τά υποταγμέ να χωριά42 τους αρνιόνταν τήν φιλοξενία. ' Εξαντλημένοι, χωρίς τροφές καί πολε μοφόδια, ήσαν υποχρεωμένοι νά πορεύονται αδιάκοπα, καταδιωκόμενοι απ' τόν εχθρό καί τήν πείνα. Πολλοί πέθαναν43. ' Η κρισιμότητα τής κατάστασης κι ή μιζέ ρια όξυναν τά προβλήματα καί τις διαφωνίες ανάμεσα στους αρχηγούς. Μέσα σ' αυτές τίς συνθήκες, κάποιοι εξαντλημένοι κι αποθαρρυμένοι εθελο ντές ήρθαν σ' επαφή μέ τους Τούρκους καί διαπραγματεύτηκαν τήν παράδοση τους, ύπό τόν όρο νά μεταφερθούν στην ' Ελλάδα. Πράγματι στίς 8 ' Ιανουαρίου 1867 δύο τουρκικά καράβια, μέ συνοδεία γαλλικού πολεμικού, αποβίβασαν στον Πειραιά 350 περίπου εθελοντές, οί οποίοι δέχτηκαν τήν επίθεση ενός εξαγριωμέ νου πλήθους44. Ανάμεσα τους βρίσκονταν τουλάχιστον 8 Γαριβαλδινοί45, μ' επι κεφαλής τόν ταγματάρχη Ferdinando Cirafo, πού έστειλε λίγες μέρες αργότερα ένα γράμμα στίς εφημερίδες γιά νά εξηγήσει τους λόγους τής ενέργειας τους «far saldo Γ onore italiano»46. 'Αρχές Μαρτίου τοϋ 1867, έφτασε στή Σύρα ό Ricciotti Garibaldi μέ σαράντα περίπου Γαριβαλδινούς. ' Ο αριθμός αυτός μαρτυρεΐται έμμεσα άπό τόν ίδιο τό γιό τοϋ Στρατηγού47, ένώ αγγλικές πηγές μιλούν γιά διαδοχική άφιξη σέ διάστημα λί γων ήμερων, δύο ομάδων πού περιλάμβαναν συνολικά εκατό περίπου εθελοντές. Ό Ricciotti, αναφερόμενος στίς οδηγίες τοΰ πατέρα του, μιλά γιά τό ενδεχόμενο νά χρησιμοποιηθούν αυτοί οί εθελοντές σέ μιά εξέγερση στην "Ηπειρο καί τήν ' Αλβανία49. Φαίνεται όμως ότι οί συνομιλίες του μέ τήν ' Επιτροπή τών ' Αθηνών κατέληξαν στό συμπέρασμα ότι, έπί τοΰ παρόντος ή παρουσία του στην Κρήτη ή άλλου θά 'ταν «μάλλον επιβλαβής»50, καί ό νεαρός Garibaldi σαλπάρησε ξανά μέ 42. Βλ. Γρ. Παπαδοπετράκη, Ιστορία τών Σφακιών, 'Αθήνα 1888, ρ 'Ανάμεσα στά τέλη Δεκεμβρίου 1866 καί στίς αρχές 'Ιανουαρίου 1867, τουλάχιστον 117 επαναστάτες πέθαναν άπό πείνα. Βλ. Γρ. Παπαδοπετράκη, ο.π., ο Βλ. Γρ. Παπαδοπετράκη, ο.π, α. 514, J. Ballot, ο.π., σ Κατά τόν Ε. Desmaze, παραδόθηκαν κι άλλοι ' Ιταλοί, γιά τους όποιους τονίζει ότι ήσαν «Ιταλοί, αλλά όχι Γαριβαλδινοί». Βλ. Ε. Desmaze, Etudes..., ό.π., σ Βλ. Ι.Η., άρ. 50, (ν.ή.). Σ * ένα άλλο γράμμα, ό Poinsot διαψεύδει τίς διαβεβαιώ σεις τοϋ Cirafo ότι επρόκειτο γιά ασθενείς ή τραυματίες Γαριβαλδινούς. ' Ο Cirafo, σημειώνει ό Poinsot, «δέν χρειαζόταν νά διηγηθεί τό ταξίδι του μ' ενα τούρκικο καράβι γιά νά σώσει τήν τιμή τοΰ ' Ιταλικού ονόματος. Τό όνομα αυτό χαίρει εκτιμήσεως καί σεβασμού άπό μέρους όλων καί δέν θά μπορούσε νά τό ατιμάσει ή αδυναμία ή ή άξιολύπητη συμπεριφορά κάποιων υποκειμένων». Βλ. Ι.Η., άρ. 56, Βλ. Ε. Socci, ο.π., σ " 48. ό.π, σ. 11. Γιά τήν προϊστορία αυτής τής ιδέας, βλ. Ά. Λιάκος, Ή Ιταλική 'Ενοποίηση καί ή Μεγάλη 'Ιδέα, Αθήνα 1985, σ Βλ. J. Ballot, δ.π, α ο.π, σ

11 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση τους συντρόφους του γιά τήν Ιταλία. Κατά τόν ίδιο τόν Ricciotti, οί τουρκικές απειλές γιά αντίποινα κατά τής ' Ελλάδας έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην αναχώ ρηση του 51. "Οπως κι αν είναι, σέ ό,τι μας άφορα, οί εθελοντές αυτοί δέν πήγαν στην Κρήτη. Στό μεταξύ, οί ιταλικές εκλογές έφερναν στην εξουσία τό Μάρτιο τοϋ 1867 τήν Κυβέρνηση Rattazzi, καί ό Garibaldi συγκέντρωνε τους εθελοντές του στά' παπικά σύνορα μέ σύνθημα «Roma ο la morte». Μετά άπό βίαιες γαλλικές αντιδρά σεις, ό Garibaldi συνελήφθη τό Σεπτέμβριο καί τέθηκε σέ περιορισμό κατ' οίκον, γιά νά αποδράσει ενα μήνα αργότερα καί ν' αναλάβει πάλι τή διοίκηση τών ανδρών του. "Ετσι, καθώς προχωρούσε τό 1867, τό ενδιαφέρον τών Γαριβαλδινών στρεφό ταν ξανά προς τήν ιταλική χερσόνησο, μακριά άπό τά κρητικά βουνά. "Εξάλλου, θά πρέπει νά σημειωθεί σ' αυτό τό σημείο ότι οί απαιτήσεις τοΰ πολέμου στην Κρήτη, ή πείνα καί οί κακουχίες, είχαν κατευνάσει τόν πρώτο εν θουσιασμό τών ξένων εθελοντών. Οί Γαριβαλδινοί είχαν άλλωστε δυσκολίες προ σαρμογής καί στίς ιδεολογικές ιδιαιτερότητες τής κρητικής επανάστασης. Σέ μιά κοινωνία καθυστερημένη, όπως ή οθωμανική, όπου ή διαίρεση ανάμεσα σέ κυρίαρ χους καί κυριαρχούμενους ταυτίζεται σέ μεγάλο βαθμό, σύμφωνα καί μέ τόν ισλα μικό νόμο, μέ τή διάκριση ανάμεσα σέ μουσουλμάνους καί χριστιανούς, είναι φυσι κό τό θρησκευτικό ζήτημα ν' αποκτά μιά ιδιαίτερη βαρύτητα. Αυτή ή συλλογιστική διέφευγε σέ πολλούς Γαριβαλδινούς, σέ μιά περίοδο μάλιστα πού τό άντικληρικό αίσθημα ήταν πολύ ισχυρό στίς τάξεις τους, κι ό ίδιος ό Garibaldi συγκρουόταν μέ τόν παπισμό, τελευταίο εμπόδιο στην απελευθέρωση τής Ρώμης. Θά 'ταν ενδιαφέ ρον, άπό τήν άποψη αυτή, νά δεϊ κανείς τίς εντυπώσεις κάποιων Γαριβαλδινών, μετά τήν επιστροφή τους στην 'Ιταλία: «Αυτή ή επανάσταση τίποτα τό κοινό δέν έχει μέ τίς μοντέρνες επαναστά σεις μας. [...] Μέ τήν κραυγή Ζήτω οί Χριστιανοί52 οί περισσότεροι τους δέν θά 'ταν σέ θέση νά πουν αν είναι γιά τή θρησκεία πού πολεμούν ή γιά τήν εθνότητα. [...] Αυτοί οί άνθρωποι δέν είναι ακόμα άξιοι γιά τήν ελευθερία. [...] Βρεθήκαμε μπλεγμένοι ο' αυτή τή θλιβερή διαδοχή αθλιοτήτων πού ονομά ζουν κρητική επανάσταση, σ' αυτή τή σκληρή ζωή τών βουνών, δίχως καμιά ικανοποίηση, χωρίς δόξα, ανάμεσα σέ όντα πού κατάγονται περισσότερο άπό τόν κροκόδειλο παρά άπ" τόν άνθρωπο»53. Αυτές οί σκέψεις, δημοσιευόμενες σ' ένα τόμο μέ μέριμνα τοΰ εθελοντή Αdolfo Bruzzone, προκάλεσαν τήν άμεση αντίδραση τοΰ Garibaldi, πού αποκήρυξε τους συγγραφείς54. "Ομως κάποιοι Γαριβαλδινοί προτίμησαν «αυτή τή σκληρή ζωή 51. Βλ E. Socci, δ.π., σ Zito christianos, μέσα στό κείμενο. 53. Βλ. [Adolphe Bruzzone], ο.π., σ. 11, 20, «Όταν κάποιος γράφει ενάντια στους ήρωες τής Κρήτης», αναφέρει στις 11 ' Ιουλίου 1867 (ν.ή.) ό Στρατηγός Garibaldi, «καί ταυτόχρονα αυτοαποκαλείται φίλος μου, ψεύδεται αναίσχυντα. Σ ' ό,τι μέ άφορα, θαυμάζω τά μεγάλα κατορθώματα αυτών τών ηρώων καί θά ' θελα 131

12 CO IO ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Προσωρινός κατάλογος ξένων εθελοντών στην Κρητική Επανάσταση ΟΝΟΜΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΑΦΙΞΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. Alessandrowitz 2. Allegretti Giulio 3. Ardemagni Luciano 4. Ballot-Anemos Jules 5. Baltagia Paolo 6. Bianchi 7. Bourgoin 8. Bruzzone Adolfo 9. Buri Antonio 10. Calogerovitz 11. Cesari Cesare 12. Cipriani Amilcare 13. Cirafo Ferdinando Κροατία Λοχαγός σερβ. στρατού Γαριβαλδ. σπουδαστής Γαλλία 'Ιταλία Brescia Ίτ. Γαλλία Μαυροβούν. Rimini Ίτ. Λοχαγός ταγμ/χης Δεκ Μάχες Κισσάμου ( ), Μυλοποτάμου (6.5.67) Λασηθίου ( ) Μάχη Μαλεβυζίου (4.4.67) Μάχη Κισσάμου ( ) Μάχη Σαβουρέ ( ) Μάχη Τυλίσου (7.4.67) Εγκατέλειψε τήν Κρήτη τό Πράκτορας γαλλ. κυβέρνησης συγγραφέας βιβλίου κατά τής ε πανάστασης (1868). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (4.4.67). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Εκδότης βιβλίου κατά τής επανάστασης μέ κείμενα τών 2, 33, 34, 36 καί 40 (1867). Ίταλοαλβανός πέρασε μέ τους Τούρκους (Ιαν. 1867). Τραυματίστηκε καί πέθανε στην 'Αθήνα (Ίούλ. 1868). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (7.4.66). Επαναστάτης διεθνούς φήμης ( ), Αθήνα (1862), Ιταλία (1862, 1866), Γαλλία (1870), Κομμούνα (1871), Ελλάδα (1897) εξόριστος μετά τήν Κομμούνα ( ), 9 φορές βουλευτής τής αριστεράς στην Ιταλία. Εγκατέλειψε μέ άλλους 7 τήν Κρήτη μέ τουρκ. πλοίο (8.1.67). Ο >> >> b Ό Ο Η Ο- Ι

13 ΠΙΝΑΚΑΣ 2 (συνέχεια) 14. De Grandi Achille Milano Ίτ. Γαριβαλδ. υπολοχαγός 15. De Kay Sidney Η.Π.Α. Ταγματάρχης Η.Π.Α. 16. De Paoli 17. Desmaze Edmond 18. De Taglio 19. Di Falco Rosolino 20. Fargiolli 21. Favale 22. Fay Edward Abruzzi Ίτ. Lyon Γαλ. 'Αξιωματικός Palermo Ίτ. Γαριβαλδ. σπουδαστής Genova Ιτ. Η.Π.Α. Δρ. μηχανικός 23. Flourens Gustave Paris Γαλ. Καθηγητής Φυσ. Ιστορίας 24. Fontana 25. Giunti ω 26. Howe Samuel G. Η.Π.Α. Γιατρός Μάχες Μυλοποτάμου (3.5.67), Λασηθίου ( ) Σφακιά ( , ) Μάχη Τυλίσου (7.4.67), Σφακιά ( ) Μάχη Μυλοποτάμου (3.5.67) Μάχη Γερακαρίου ( ) Μάχη Κισσάμου ( ) Μάχη Γαζί ( ) Μάχες Κισσάμου ( ) Μυλοποτάμου (1.5:67), " Σφακιά ( ) Μάχη Μυλοποτάμου ( ( ) Ιταλία (1859,1866), εμφύλιος Αμερικής fcl ) σκοτώθηκε στην Κρήτη (Μάιος '67). Αξιωματικός βορείων στον εμφύλιο 'Αμερικής ( ) χρήση πειραμ. τορπίλλης κατά τουρκ. στόλου ( ) τραυματίστηκε στην Κρήτη (7.7.67). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Δράση στην 'Αλγερία συγγραφέας 2 βιβλίων γιά τήν κρητ. επανάσταση ( ). Τραυματίστηκε στην Κρήτη (3.5.67). Σκοτώθηκε στην Κρήτη ( ). Αιχμαλωτίστηκε ( ) αφέθηκε ελεύθερος στην Κων/λη. Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Χρήση πειραμ. νάρκης κατά τουρκ. στρατευμάτων ( ). 'Επαναστάτης ( ) μέ πλούσια πολιτική καί συγγραφ. δράση φυγόδικος οτήν Τουρκία, Ιταλία, Γαλλία κι Ελλάδα βουλευτής Κρήτης ( ), στρατηγός της Κομμούνας, όπου καί σκοτώθηκε (4.4.71). Σκοτώθηκε οτήν Κρήτη (1866 ή 67). Παλαίμαχος εθελοντής ( ). Ο Ό Î < Ο ι * s ϊ ο- ι ο 5

14 ΠΙΝΑΚΑΣ 2 (συνέχεια) Lissena Nicola Marcel Γαλλία 29. Marco Μαυροβούν. 30. Mereu Luciano Γαριβαλδ. ταγμ/ρχης 31. Michalovich Ilia Μαυροβούν. 32. Poinsot Léon Dijon Γαλ. Γαριβαλδ. ύπαξιωμ/κός 33. Ravaglia Stefano Γαριβαλδ. λογιστής 34. Rungoli-Siro Γαριβαλδ. ζωγράφος 35. Ruspini 36. Runka Paolo 37. Savcovich Stefan Μαυροβούν. Γαριβαλδ. έμπορου/λος 38. Skinner J.E. Hilary Αγγλία Δικηγόρος/δημοσ/φος 39. Sotfried Ferdinand Ουγγαρία Συνταγμ/χης 40. Vito-Honorato Γαριβαλδ. έμπορου /λος Δεκ Μάχη Κισσάμου ( ) Μάχη Λασηθίου ( ) "Αγ. Βασίλειος ( ) Μάχες Κισάμου ( ), Μυλοποτάμου (3.5.67), Λασηθίου ( ) Μάχη Τοπολιών (2.3.67) Αγ. Βασίλειος ( ) Μάχες Τυλίσου (7.4.67), Μυλοποτάμου (1.5.67), Σφακιά ( , ) Μάχες Τυλίσου (7.4.67), Μυλοποτάμου (1.5.67, ), Σφακιά ( ), Κάμπος ( ), Άργυρούπολη ( ) Νοεμ Μάχη Τοπολιών (2.3.67) Πνίγηκε στην Κρήτη (Δεκ. 1866). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (Μάιος 67) Πολέμησε μέ τό σώμα τοΰ Π. Κορωναίου. Πολέμησε μέ τό σώμα τοΰ καπετάν Μαρικάκη. Ιταλία (1859), Λ. 'Αμερική (1870) παράσημο ανδρείας στό Solferino (1859) σκοτώθηκε στην "Αργεντινή (1870). 'Εγκατέλειψε τήν Κρήτη πριν τίς 'Εγκατέλειψε τήν Κρήτη πριν τίς Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Αιχμαλωτίστηκε στην Κρήτη αφέθηκε ελεύθερος στην Κων/λη (1867). Πολέμησε μέ τό σώμα τοϋ καπετάν Μαρικάκη. Συγγραφέας βιβλίου γιά τήν κρητικ. επανάσταση (1868) Εγκατέλειψε τραυματισμένος τήν Κρήτη (Μάρτ. 1867). D -5b Ό Ο Η Ο-.3 Πηγές. IAK, Αλληλογραφία IH άρ , 70, ,125 J Ballot, on A Bruzzone. on. E Desmaze, on Ιλ. Σκίννερ, ό.π. Σ. Καλλονας, ό π: Ε Socci. on

15 Οί Γαριβαλδινοί οτήν κρητική επανάσταση των βουνών δίχως καμιά ικανοποίηση καί χωρίς δόξα». Καί μερικοί έχυσαν τό αίμα τους γγ αυτήν τήν υπόθεση. Δύο τουλάχιστον Γαριβαλδινοί σκοτώθηκαν τό Δε κέμβριο τοΰ Ό Ιταλός πρεσβευτής μιλά γιά 28 νεκρούς ώς τόν Ιανουά ριο τοΰ Δύο άλλοι, ό Paolo Boltagia 57 κι ò Cesare Cesari58, σκοτώθηκαν στή διάρκεια μαχών στό Μαλεβύζι, τόν 'Απρίλιο τοϋ Στή διάρκεια τής πολυήμερης κι αιματηρής μάχης στό Λασήθι, τέλη Μαΐου 1867, πέθανε μαρτυρικά, πέφτοντας τραυματισμένος στά χέρια τοϋ έχθροϋ, ό υ πολοχαγός Achille de Grandi. Ή περίπτωση του είναι ενδεικτική. Μιλανέζος, πο λέμησε ύπό τίς διαταγές τοϋ Garibaldi στά 1859 καί στή συνέχεια πήγε εθελο ντής στην 'Αμερική στίς γραμμές τών Βορείων κατά τόν 'Εμφύλιο Πόλεμο. 'Επι στρέφοντας στην, πήρε μέρος στον Αυστριακό Πόλεμο, γιά νά έρθει κατό πιν νά σκοτωθεί στην Κρήτη, σέ ηλικία 27 χρονών59. "Αν οί υπολογισμοί τοϋ Ίταλοΰ πρεσβευτή ανταποκρίνονται στά πράγματα, μπορούμε λοιπόν νά μιλάμε γιά 31 εξακριβωμένους νεκρούς. Ο ακαταπόνητος Léon Poinsot, παρασημοφορημένος στό Solferino, πού βρήκε κι ό ίδιος τό θάνα το λίγα χρόνια αργότερα στή Λατινική 'Αμερική, πολεμώντας στό πλευρό τοΰ Lo pez60, αναφέρει σ' ένα γράμμα του τό Φεβρουάριο τοϋ 1868: «Σέ σύνολο 70 Γαριβαλδινών πού ήρθαν στην Κρήτη, έχουμε απομείνει 8. Αρκετοί σκοτώθηκαν, άλλοι τραυματίστηκαν καί μερικοί επέστρεψαν στά σπίτια τους» 61. Διατηρώντας όλες τίς νόμιμες επιφυλάξεις γιά τήν ακρίβεια τών συγκεκριμέ νων αριθμών, καί χωρίς νά υποστηρίζω σέ καμία περίπτωση ότι εξάντλησα τό σύνο λο τών πηγών, πιστεύω παρ' όλα αυτά ότι φυλλομετρώντας τήν επαναστατική άλ- τό παράδειγμα τους νά τό ακολουθήσουν όλοι οί λαοί πού, όπως οί Κρητικοί, καταπιέζονται άπό τήν τυραννία. Δέν είναι ή πρώτη φορά πού ή κακία καλύπτεται μέ τή μάσκα τής αρετής δέν πρέπει λοιπόν νά εκπλησσόμαστε βλέποντας κάποτε αχρείους νά φέρουν τό κόκκινο χιτώνιο». Βλ. Ι.Η., άρ. 76, (ν.ή.). 55. Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, ο.π., σ. 37. Κατ' άλλους ήσαν 7. Βλ. Σ. Καλλονάς, Ή Κρήτη ολοκαύτωμα, Αθήνα 1963, σ Βλ. ASMAE, 1342, Grecia, Della Minerva προς Visconti Venosta, (ν.ή.). 57. Βλ. Σ. Καλλονάς, ο.π, σ ο.π, σ Βλ. Ι.Η., άρ. 81, 5 Σεπτεμβρίου 1867 (ν.ή.). 60. Francisco Solano Lopez ( ). Πρόεδρος τής Παραγουάης. 'Επί τής εποχής του ή Παραγουάη, οτήν προσπάθεια της νά διασφαλίσει τήν ανεξαρτησία της καί βιώσιμα σύνορα, ήρθε σέ σύγκρουση μέ τή Βραζιλία, τήν 'Αργεντινή καί τήν Ουρουγουάη. Στή διάρ κεια ενός εξάχρονου καταστροφικού πολέμου ( ), πού σύντομα πήρε φυλετική χροιά, λόγω τής ινδιάνικης σύνθεσης τοϋ πληθυσμού τής Παραγουάης, ή τελευταία συντρί φτηκε καί ακρωτηριάστηκε άπό τό συνασπισμό τών αντιπάλων της, ένώ ό ίδιος ό Lopez σκοτώ θηκε πολεμώντας τό Μάρτιο τοΰ Βλ. Ι.Η., άρ (ν.ή.). 135

16 Λ. Καλλιβρετάκης ληλογραφία, τά διπλωματικά αρχεία, τά απομνημονεύματα τών αγωνιστών καί τίς εφημερίδες τής εποχής, βρισκόμαστε μπροστά σέ.κάποια μεγέθη. Καί, στό μέτρο πού μπορούμε νά επιχειρήσουμε κάποιες συγκρίσεις, θά 'χε ίσως ενδιαφέρον νά εξεταστούν αυτά τά μεγέθη σέ σχέση μέ τίς πραγματικότητες τής εποχής. Μ ' άλλα λόγια, τό ερώτημα θά μπορούσε νά τεθεί κι έτσι: Θά μπορούσαμε νά βρούμε Γαρφαλδινούς οτήν Κρήτη τοϋ 1866; Μιλώντας γιά τήν κατάσταση πού επικρατούσε στην Κρήτη, ένας άπό τους αρ χηγούς τών εθελοντών, ό ταγματάρχης Ι. Ζυμβρακάκης, σημειώνει: «Τά μέσα, όσα έχορηγοϋντο προς τους τρεις γενικούς αρχηγούς τών τριών διαμερισμάτων ήσαν πάντη ανεπαρκή μόλις έκαστος ήδύνατο νά έχη παρ' αύτώ 250 ή τό πολύ 300 διαρκώς άνδρας. Τόσην έγώ εΐχον πάντοτε δύναμιν, έπί δύο έτη εμμένων απέναντι τών Τούρκων. ' Η δύναμις αϋτη ήτο τό κέντρον, εις ό ώς έπί τό πλείστον συνήρχοντο πολεμισταί , τών όποιων ή δύναμις μετά 10 ή τό πολύ εϊκοσιν ημέρας ήλαττοΰτο πάλιν μέχρι τοϋ τετάρτου αυτής, πρώτον δι' έλλειψιν τροφών καί δεύτερον διά τήν άταξίαν τοϋ στρατοπέδου, συνέπειαν άφευκτον τών τοιούτων πολέμων, γινομέ νων διά στρατών άτακτων, έν οΐς έκαστος κύριος ών έαυτοϋ, λειποτακτών πάντοτε, όπου καί όταν θέλη, μή άνεχόμενος τάς κακουχίας, τήν πεΐναν καί τόσα άλλα προφανή κακά»62. Σ' ένα άλλο γράμμα πού έστειλε ό Ζυμβρακάκης προς τό συνταγματάρχη Π. Κορωναΐο, τονίζει ότι παρά τίς επανειλημμένες εκκλήσεις του δέν έχει συγκεν τρώσει παρά 500 άνδρες, ένώ ταυτόχρονα παραπονείται: «Ποΰ τά χρήματα νά διατρέφη τις ουχί πολλούς, τουλάχιστον 500 άνδρας; ' Εδώ έρχονται καθ' ήμέραν άπό τά διάφορα χωρία 10 ή 20 άνδρες, αλλά, μή ευρίσκοντας ούτε ψωμί, αναγκάζονται νά φεύγουν»63. Σέ σειρά ολόκληρη επιστολών μεταξύ Π. Κορωναίου, Μ. Σκουλά καί Ι. Δημητρακό πουλου, παραμονές τής αποφασιστικής μάχης στό 'Αρκάδι, οί επικεφαλής τών ε παναστατών ασχολούνται μέ τό φλέγον θέμα, άν θά έρθουν ή όχι προς ενίσχυση τους, 100 Μυλοποταμΐτες. ' Ο Σ κούλας γράφει στον Κορωναΐο ότι θά προσπαθήσει, όσον είναι δυνατόν, νά τους συγκεντρώσει64. Ό Δημακόπουλος τόν διαβεβαιώνει ότι στάλθηκε ή σχετική διαταγή «εις τους οπλαρχηγούς Μυλοποτάμου, όπως ένεργήσωσι τήν άποστολήν 100 Μυλοποταμιτών» σημειώνοντας ότι «ενταύθα [στό Αρκάδι] δέν έχομεν σήμερον πλέον τών 30 ανδρών καί φροντίζομεν περί συγκεντρώσεως, δέν δύναμαι όμως νά σας βεβαιώσω, άν θά κατορθωθη συγκέντρωσις πολλών»65. ' Ο Κορωναϊος ζητά μέ αγωνία νά τοϋ σταλεί «ή ύποσχεθεΐσα 62. Βλ. Ι. Ζυμβρακάκης, Άπάντησις προς τόν Καθηγητήν Μελδέλσωνα Βάρθολδην, ' Αθήνα 1870, σ Βλ. Ι.Π. Μαμαλάκης, Ανέκδοτα Ιστορικά έγγραφα ρίπτοντα νέον φώς εις τό δράμα τοϋ Αρκαδίου, Θεσσαλονίκη 1974, σ ό.π., σ ό.π., α

17 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση βοήθεια τών Μυλοποταμιτών, όσον τάχιον, τουλάχιστον εκατόν»66. ' Ο Δημακόπουλος τόν πληροφορεί ότι έστειλε ξανά απεσταλμένο νά τους παρακινήσει, όμως «άν δέν άποφασίσωσιν οί Μυλοποταμίται νά έλθωσιν οί 100»,67, θά γίνει προσπάθεια νά ενισχυθεί μέ άλλη δύναμη. Τελικά «ήλθον 40 Μυλοποταμίται προς φρούρησιν τής Μονής»68. ' Η μάχη τοϋ Βαφέ, στίς 12 'Οκτωβρίου 1866, μία άπό τίς σπουδαιότερες μάχες τής επανάστασης, συγκέντρωσε 300 εθελοντές καί 280 Κρητικούς, τό όλον «πε ντακόσιους όγδοήκοντα πειναλέους έπαναστάτας»69. Ή φρουρά τοϋ Αρκαδίου στίς 8 Νοεμβρίου 1866, όταν ό Μουσταφά πασάς κύκλωσε τό μοναστήρι, έφτανε συνολικά τους 250 άνδρες 70. Κατά τή μάχη τοϋ Θέρισσου, στίς 21 Μαρτίου 1867, ό Ζυμβρακάκης συμμετείχε μέ τήν ισχυρότερη δύναμη πού συγκέντρωσε ποτέ ύπό τίς διαταγές του, τήν όποια αυτόπτες μάρτυρες ονομάζουν εντυπωσιασμένοι «στρατιά», καί ή όποια περιλάμβανε 380 εθελοντές καί 1750 Κρητικούς71. Στά τέλη Μαΐου 1867 διεξάχθηκε στό Λασήθι ή μεγαλύτερη καί σημαντικότερη μάχη όλου τοΰ αγώνα. Κράτησε δέκα μέρες καί πήραν μέρος Κρητικοί κι εθελο ντές. Σύμφωνα μέ τόν 'Αμερικάνο πρόξενο στην Κρήτη, πρόκειται γιά τήν πολυ πληθέστερη δύναμη πού συγκέντρωσαν ποτέ οί επαναστάτες72. Θά 'ταν ενδιαφέρον, νομίζω, νά παραθέσουμε μερικά ακόμη παραδείγματα στό ίδιο πνεύμα. Τό Μάιο τοΰ 1867 ό Σουλτάνος, κάνοντας χρήση τοΰ επικυριαρχικού του δι καιώματος, ζήτησε άπό τόν 'Ισμαήλ πασά, Βαλή τής Αιγύπτου, νά τοϋ διαθέσει στρατό γιά τήν ενίσχυση τής επικείμενης επέμβασης στή Ρουμανία, όπου είχε εκλεγεί νέος ' Ηγεμόνας, ό Karl Hohenzollern, χωρίς τήν προβλεπόμενη έγκριση τής Πύλης73. Διευθετηθέντος όμως τοϋ ζητήματος τών ' Ηγεμονιών, τά αιγυπτιακά στρατεύματα κατευθύνθηκαν τελικά, τόν Ιούλιο τοϋ 1866, στην Κρήτη όπου είχε ήδη αρχίσει νά εκδηλώνεται ή εξέγερση 74. ' Η αιγυπτιακή αυτή δύναμη χρησιμο ποιήθηκε άπό τόν ' Ισμαήλ όχι μόνο ώς εκβιαστικό μέσο πίεσης γιά νά εδραιώσει καί νά διευρύνει τήν αυτονομία του απέναντι στην Κωνσταντινούπολη, αλλά καί ώς μέσο διαπραγμάτευσης, μέ δεδομένη τήν παρουσία τών στρατευμάτων του στό νησί, γιά τήν ενδεχόμενη προσάρτηση τής Κρήτης στην Αίγυπτο. Χωρίς βέβαια νά 66. ό.π, ο ό.π., ο ο.π, ο Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, ο.π, σ Βλ. Ι. Π. Μαμαλάκης, ο.π, α Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, ό.π, σ Βλ. W.J. Stillman, The Cretan Insurrection of , Ν. Υόρκη 1874, β' έκδοση Austin 1966, σ Βλ. Α. Cahuet, La Question ο" Orient, ό.π., α Βλ. A.G. Politis, Un projet d'alliance entre l'egypte et la Grèce en 1867, Κάιρο 1931, σ

18 Λ. Καλλιβρετάκης παραγνωρίζει κανείς τόν ουσιαστικό ρόλο τών Μ. Δυνάμεων καί άλλων παραγόντων στή διελκυστίνδα ανάμεσα στό Σουλτάνο καί τόν προβληματικό υποτελή του, δέν μπορεί νά μήν παρατηρήσει κανείς ότι τά διεθνή αυτά παιχνίδια παίζονταν καί μέ τό χαρτί τών αιγυπτιακών αυτών στρατευμάτων φυλαγμένο στό μανίκι. Κι όλα αυτά μέ μιά δύναμη πού περιλάμβανε λιγότερους άπό άνδρες75. Νά υπενθυμίσουμε, τέλος, ενδεικτικά ότι ή δύναμη τής Ουγγρικής Λεγεώνας πού πολέμησε στην τό καί τής οποίας ή δράση απασχολούσε όλες σχεδόν τίς ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έπί οκτώ συνεχή έτη ( ), είτε ώς διαπραγματευτικό ατού, είτε ώς απειλή πού επανερχόταν οτήν επικαιρότητα ανά λογα μέ τίς εξελίξεις, κυμαινόταν μεταξύ 700 καί ανδρών76. Καί ότι τό σύνο λο τής τακτικής δύναμης τοΰ ' Ελληνικού Στράτου στά 1866 ανερχόταν, στά χαρ τιά, σέ άνδρες 77, αλλά λόγω τών λιποταξιών καί τών ποικίλων απαλλαγών κι εξαγορών, ό πραγματικός αριθμός κυμαινόταν μεταξύ κι "Αν καί ή παράθεση αυτών τών αριθμητικών δεδομένων είναι εξαιρετικά ανε παρκής καί επιλεκτική γιά νά συγκροτεί κάποια σειρά, μας θέτει πάντως, κατά τή γνώμη μου, μπροστά σ* ένα ενδεικτικό πλαίσιο.καί νομίζω ότι μέσα σ' ένα τέτοιο πλαίσιο, ή παρουσία Γαριβαλδινών δέν θά μπορούσε νά 'χε περάσει απαρατή ρητη. Ά φ ο ΰ δέν τους βρίσκουμε στά 1866, πρέπει ίσως νά τους ψάξουμε στά Κάνοντας τόν καταθλιπτικό απολογισμό τοΰ «άτυχου» ελληνοτουρκικού πολέμου τοΰ ' 97, οί συντάκτες τοΰ βιβλίου La Camicia Rossa nella guerra greco-turca, πρέπει νά αισθάνονταν έντονη τήν ανάγκη τής αρωγής ενός παρελθόντος ηρωικού κι ελαφρά μυθοποιημένου. Λεωνίδας Φ. Καλλιβρετάκης 75. Βλ. A.G. Politis, ο.π, ο. 20, 'Ακαδημία 'Αθηνών, Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας, τ. 6ος, α 54 καί 112, J.C.B. Richmond, Egypt , Λονδίνο 1977, α Βλ.- Ά. Λιάκος, Ή. Ιταλική Ενοποίηση..., δ.π., σ Βλ. ΓΕΣ, Ιστορία τής οργανώσεως τοΰ Ελληνικού Στρατού, 'Αθήνα 1957, α. 47." 78. Βλ. Θ. Βερέμης, Ό τακτικός στρατός οτήν Ελλάδα τού 19ου αιώνα, στή συλλογή "Οψεις τής Ελληνικής Κοινωνίας τοΰ 19ου αιώνα, 'Αθήνα 1984, ο Δέν μπορώ νά μή θυμίσω επιπλέον ότι ό ίδιος ό Garibaldi επιχείρησε τήν εκστρατεία τής Σικελίας ( ), πού οδήγησε στή θριαμβευτική είσοδο στή Νάπολη, μέ εθελοντές, τους περίφημους Mille. 138

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΓΩΝΙΑ Δ ΣΑΞΗ ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΑΣΚΑΛΟΣ: ΦΑΡΜΑΚΗΣ ΗΛΙΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΗΓΟΤΜΕΝΟ ΓΑΒΡΙΗΛ ΜΑΡΙΝΑΚΗ Ήταν πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής Ρεθύμνης με καταγωγή από

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Επώνυμο Όνομα Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Μιχαήλ Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1984. Σφραγίδα Σφραγίδα Μιχαήλ Κομνηνού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ Η περιφερειακή ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στις έρευνες Ευρωβαρόμετρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ Σελίδα 1 1 Ο Κεφάλαιο Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1821-1828 Επαναστατικός Αγώνας 1864 Προσάρτηση Επτανήσων 1881 Προσάρτηση Άρτας και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη».

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη». Α1. α. Σχολικό βιβλίο σελίδα 77: «Οι επαναστάτες προκήρυξαν όπως ονομάστηκαν.» και «Οι Ορεινοί απαρτίστηκαν και των πλοιοκτητών.» β. Σχολικό βιβλίο σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή (=η αργή ανάπτυξη του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι στόχοι του ΚΧΠΒ στην παρούσα φάση είναι οι εξής:

Οι στόχοι του ΚΧΠΒ στην παρούσα φάση είναι οι εξής: Οι στόχοι του ΚΧΠΒ στην παρούσα φάση είναι οι εξής: Παγκόσμιος πυρηνικός αφοπλισμός Κατάργηση των πυρηνικών όπλων Αποκήρυξη των βίαιων προσεγγίσεων επίλυσης των συγκρούσεων Σταδιακή και αναλογική μείωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 - Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 - Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 - Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Α. 1. α) Από το σχολικό βιβλίο, σελ. 141: «Ισχυρότερο όργανο είναι το Συμβούλιο Ασφαλείας,

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Κάντε Μία εργασία κλικ για των να επεξεργαστείτε : τον υπότιτλο του υποδείγματος Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη 24/5/2011 Λατομεία και Ιστορία Τι μας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΤΥΡΟΛΟΓΟΥ ΒΑΝΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΡΑΤΗΣ ΘΩΜΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΑΚΟΥ ΙΩΑΝΝΑ

ΒΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΤΥΡΟΛΟΓΟΥ ΒΑΝΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΡΑΤΗΣ ΘΩΜΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΑΚΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΤΥΡΟΛΟΓΟΥ ΒΑΝΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΡΑΤΗΣ ΘΩΜΑΣ ΚΑΡΑΜΑΝΑΚΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Χουλιγκανισμός Ως χουλιγκανισμός αναφέρεται η ανάρμοστη και βίαιη συμπεριφορά οπαδών αθλητικών

Διαβάστε περισσότερα

1966, σ.233. 1 Η. Βενέζη, Εμμανουήλ Τσουδερός, ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης και η Εποχή του. Αθήναι,

1966, σ.233. 1 Η. Βενέζη, Εμμανουήλ Τσουδερός, ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης και η Εποχή του. Αθήναι, 3 H ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ Η Ελληνική Κυβέρνηση συνεχίζει τη δραστηριότητα της από το Κάιρο, πρώτο σταθμό της εξορίας της όπου έχει μεταφερθεί στα τέλη Μαΐου 1941 όταν αρχίζει η μάχη της Κρήτης. Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. Ο Αθανάσιος Διάκος

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Το Οθωμανικό τηλεγραφικό γραφείο έκλεισε στα τέλη Οκτωβρίου 1912.

Το Οθωμανικό τηλεγραφικό γραφείο έκλεισε στα τέλη Οκτωβρίου 1912. Στη Θεσσαλονίκη λειτούργησε τηλεγραφική υπηρεσία πιθανότατα για πρώτη φορά στα μέσα της δεκαετίας του 1870. Αποτελούσε το ένα τμήμα της αυτοκρατορικής κρατικής υπηρεσίας των ταχυδρομείων και του τηλέγραφου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr Ιστορία ζώσα 2 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944 www.axion.edu.gr Όποιος την ιστορία του τόπου του αγνοεί ορφανός νιώθει και ευάλωτος είναι. Επιμέλεια και οργάνωση του projectστ. Λίτσας Μαθηματικός Πρ. Εκπ/κου

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας.

Το κατά κεφαλή ΑΕΠ σε σχέση με τον κοινοτικό μέσο όρο. Παραγωγικότητα της εργασίας. 1 Κος ΘΕΟΣ: (Μηχανικός. Την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων κατείχε θέση στον κρατικό μηχανισμό, η οποία είχε σχέση με τη χρηματοδότηση των Ολυμπιακών έργων και γενικότερα της αναπτυξιακής πολιτικής της

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ»

9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ» 9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΝΕΟΤΟΠΟΘΕΤΗΜΕΝΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΣΤΟ 9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ» ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΚΤΟΥ 9 ΟΥ ΣΠ Αγαπητέ Κύριε-α Συνάδελφε. Με διαταγή του ΓΕΣ μετατίθεστε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. α. Ορεινοί: Οι επαναστάτες του 1862 προκήρυξαν εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση, η οποία θα ψήφιζε νέο σύνταγμα. Οι εκλογές έγιναν το Νοέμβριο του 1862. Η πλειονότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Πραξικόπημα και Τουρκική Εισβολή Πεσόντες, Αγνοούμενοι και Θύματα Αιχμαλωσία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. Δόγμα Τρούμαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία)

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 30 Σεπτεµβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (προσωρινά στοιχεία) Από

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Καλημέρα σας. Αξιότιμοι Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με μεγάλη χαρά το Ελληνικό Δίκτυο του Οικουμενικού Συμφώνου του ΟΗΕ υποδέχεται σήμερα, στην Πρώτη Περιφερειακή

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού Εδώ κι εκεί Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ

ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ ΠΡΩΤΟ Η ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΤΖΑΜΑΡΙΑ Μήπως ήσασταν παρόντες τότε που ο Ιάκωβος Καλόπουλος, νοικοκύρης καλός, άστραψε και βρόντηξε με τον ακαμάτη τον γιο του που στα καλά καθούμενα του σπασε μια τζαμαρία; Αν ήσασταν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ για Έρευνα Συλλογής στοιχείων για τον αθλητικό τουρισμό Για το Έτος 2013. Ετοιμάστηκε για ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ για Έρευνα Συλλογής στοιχείων για τον αθλητικό τουρισμό Για το Έτος 2013. Ετοιμάστηκε για ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ για Έρευνα Συλλογής στοιχείων για τον αθλητικό τουρισμό Για το Έτος 2013 Ετοιμάστηκε για ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 201 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Σελίδα 1. Κύρια Πορίσματα 2 2. Ανάθεση και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σχολικό βιβλίο, σελ. 31: «η εθνική πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Επώνυµο Όνοµα Τίτλος Υπογραφή Γκόζιας Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Υπογραφές αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεων, ΙΕΕΕ, Αθήνα 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Καταστατικό Προοίμιο Το φοβερό μεταπολιτευτικό αδιέξοδο, εθνικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό, βύθισε την ελληνική κοινωνία σε μια βαθύτατη κρίση αξιών. Οι πολιτικές δυνάμεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Μάρτιος 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 23 Ιουλίου 2013

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Μάρτιος 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 23 Ιουλίου 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 23 Ιουλίου 2013 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Μάρτιος 2013 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί η ΤτΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ Η.Π.Α. Δρ ΖΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ Η.Π.Α. Δρ ΖΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ Η.Π.Α. Δρ ΖΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ ΤΙ ΔΕΝΕΙΝΑΙ ΕΝΑΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ 1.Δεν είναι θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 31 Οκτωβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) Από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΒΟΥ 2016 "Σ.Ε.Γ.Α.Σ."

ΕΠΙΣΗΜΟ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΙΒΟΥ 2016 Σ.Ε.Γ.Α.Σ. ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1-Ιαν Πα 2-Ιαν Σα 3-Ιαν Κυ 4-Ιαν Δε 5-Ιαν Τρ 6-Ιαν Τε 7-Ιαν Πε 8-Ιαν Πα 9-Ιαν Σα 10-Ιαν Κυ 11-Ιαν Δε Πανελλήνιο Πρωτ. Βάδην 50 χλμ Ανδρών (Σχινιάς Μαραθώνα) 12-Ιαν Τρ 13-Ιαν Τε 14-Ιαν Πε 15-Ιαν

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

Τα 5 κλειδιά στην. Τεχνική Διαπραγματεύσεων

Τα 5 κλειδιά στην. Τεχνική Διαπραγματεύσεων Τα 5 κλειδιά στην Τεχνική Διαπραγματεύσεων 1 ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ Αντιπροσωπεύεται από φράσεις όπως Ας μοιράσουμε τη διαφορά μεταξύ αυτού που εσύ θέλεις και αυτού που εγώ θέλω Σε αυτού του είδους τον διακανονισμό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα