ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866: τό παιχνίδι τών αριθμών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ. Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866: τό παιχνίδι τών αριθμών"

Transcript

1 ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 1986 ΤΕΥΧΟΣ 5 ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866: τό παιχνίδι τών αριθμών Μετά τή συμμετοχή χιλίων περίπου Γαριβαλδινών εθελοντών στον ' Ελληνο τουρκικό Πόλεμο τοϋ 1897 ύπό τίς διαταγές τοϋ Ricciotti Garibaldi, ό γιος τοΰ Στρατηγού1 συγκέντρωσε τίς αναμνήσεις του σ' ένα βιβλίο τιτλοφορούμενο La Camicia Rossa nella guerra greco-turca, πού κυκλοφόρησε στή Ρώμη τό Στον πρόλογο αυτής της έκδοσης, πού υπογράφει ό E. Socci, αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι «Nel 1866, dopo la campagna del Trentino, Γ isola di Creta essendo insorta, oltre 2000 volontari italiani ed 80 ufficiali vi si recarono» 2. Φαίνεται πώς ή φράση αυτή δημιούργησε τό μύθο τών 2000 Γαριβαλδινών πού ήρθαν στην Κρήτη τό μύθο πού μεταγενέστερα δημοσιεύματα συντήρησαν ώς τίς μέρες μας3. Μερικά δεδομένα καταρχήν, ώστε νά πλαισιωθεί καλύτερα τό ζήτημα: ' Η Κρή τη ξεσηκώθηκε τό 1821 ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία, ταυτόχρονα μέ τό ξέ σπασμα της επανάστασης στην κυρίως ' Ελλάδα. Μέ τή συνδρομή όμως τών Αιγυ πτίων, οι Τούρκοι κατέπνιξαν τήν εξέγερση στά , καί οι συνθήκες τοϋ * Η δημοσίευση αυτή βασίζεται στό κείμενο ανακοίνωσης πού είχε παρουσιαστεί (στά γαλ λικά) στά πλαίσια της εκδήλωσης Indipendenza e unità nazionale in Italia ed in Grecia, οργανωμένης από τήν Società Toscana per la storia del Risorgimento καίτό Istituto Italiano di Cultura στην 'Αθήνα άπό τίς 2 εως τίς 7 'Οκτωβρίου Ricciotti Garibaldi ( ), δευτερότοκος γιος τοΰ Στρατηγού Giuseppe Gari baldi καί κύριος ηγέτης τοΰ γαριβαλδινοϋ κινήματος μετά τό θάνατο τοϋ πατέρα του (1882). 2. Βλ. E. Socci, Grecia e Italia nelle tradizioni delia Camicia Rossa, πρόλογος στό Ricciotti Garibaldi, La Camicia Rossa nella guerra greco-turca 1897, Ρώμη 1899, α Βλ. Costas Kerofilas, La Grecia e l'italia nel Risorgimento Italiano, Φλωρεντία 1919, α 250 καί τίς ανακοινώσεις "Α. Λιάκου καί Ν. Σβορώνου στό Istituto Italiano di Cultura, Garibaldi e il filellenismo italiano nel XIX secolo, 'Αθήνα 1985, α 64 καί α

2 Λ. Καλλιβρετάκης 1829,1830 καί 1832 δέν περιέλαβαν τό νησί στά όρια τοϋ νέου ελληνικού βασιλεί ου. ' Ο Μοχάμετ "Αλυ, Βαλής της Αιγύπτου, εκτιμώντας ότι οι υπηρεσίες πού προ σέφερε στην ' Υψηλή Πύλη ενάντια στην ' Ελληνική ' Επανάσταση δέν είχαν επαρ κώς ανταμειφθεί, υποχρέωσε δυναμικά τό Σουλτάνο νά τοϋ αναθέσει τή διοίκηση της Συρίας καί της Κρήτης. Αλλά μετά τόν πόλεμο τοϋ ανάμεσα στό Σουλτάνο καί τό φιλόδοξο υποτελή του καί μέ τήν ευρωπαϊκή παρέμβαση, ό Μοχά μετ "Αλυ διατήρησε τό πασαλίκι τής Αιγύπτου γιά λογαριασμό τοΰ ίδιου καί τών απογόνων του, μέ τήν προϋπόθεση νά αποδώσει τίς υπόλοιπες επαρχίες. "Ετσι ή διοίκηση τής Κρήτης αναλήφθηκε πάλι άμεσα άπό τήν Κωνσταντινούπολη. ' Η συνθήκη πού υπογράφτηκε στό Παρίσι τό 1856, μέ τό τέλος τοϋ Κριμαϊκού Πολέμου, έγγυόταν τήν ακεραιότητα της 'Οθωμανικής αυτοκρατορίας, προβλέπο ντας ταυτόχρονα τή βελτίωση τών συνθηκών ζωής τών χριστιανών υπηκόων τοϋ Σουλτάνου, ό όποιος υποχρεώθηκε νά εκδώσει ένα φιρμάνι, τό περίφημο Hatti Houmayoun, πού υποσχόταν μεταρρυθμίσεις. 'Αλλά τό φιρμάνι αυτό, όπως κι ε κείνο τοΰ 1839, έμεινε σέ μεγάλο βαθμό γράμμα νεκρό, ύπονομευμένο άπό έναν απροσάρμοστο διοικητικό μηχανισμό καί μιά κοινωνία εχθρική προς κάθε αλλαγή4, Αυτό πού ξεχώριζε τήν Κρήτη μέσα στην ' Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν, με ταξύ άλλων, ή παρουσία σέ μιά περιοχή σαφώς όριοθετημένη ένα νησί ενός πληθυσμού σέ μεγάλη πλειοψηφία ομογενούς σ' ό,τι αφορούσε τή γλώσσα (ελλη νική), τή θρησκεία (ορθόδοξη) καί τή συνείδηση ότι ανήκε σέ μιά συγκεκριμένη εθνική ενότητα. Στά μέσα τοΰ 19ου αιώνα, οι χριστιανοί αποτελούσαν τή μεγάλη πλειοψηφία τών περίπου κατοίκων τοϋ νησιοϋ. Οι στατιστικές τής επο χής5, αν καί σπάνια συμφωνούν μεταξύ τους στους ακριβείς αριθμούς, συμπίπτουν στή διαπίστωση μιας χριστιανικής πλειοψηφίας πού κυμαινόταν, ανάλογα μέ τήν πηγή, ανάμεσα στό 62 καί τό 77%. Αυτό εξηγεί έν μέρει τους αλλεπάλληλους ξεσηκωμούς (1821, 1841, 1858, 1866, 1878, 1889, 1895), σ' αντίθεση μ' άλλες οθωμανικές επαρχίες, όπου οι κυριαρχούμενοι πληθυσμοί δέν παρουσίαζαν θρη σκευτική καί εθνική ομοιογένεια. Στις αρχές τοΰ 1866, ή ατμόσφαιρα στό νησί ήταν γγ άλλη μιά φορά τεταμένη. ' Η διεθνής κατάσταση έμοιαζε ευνοϊκή. Οι Ρουμάνοι αμφισβητούσαν τήν επικυρι αρχία τοΰ Σουλτάνου. Οι Σέρβοι ζητούσαν τήν αποχώρηση τών τελευταίων τουρκι κών φρουρών άπό τό έδαφος τους. Κι ή ετοιμαζόταν γιά πόλεμο, διεκδικώ ντας τή Βενετία καί τή Ρώμη. Οι εθνικές διεκδικήσεις βρίσκονταν παντού στην ημερήσια διάταξη. 4. Βλ. μεταξύ άλλων, S.J. Shaw Ε.Κ. Shaw, History of the Ottoman Empire and Mo dern Turkey, τ. Β', Καίμπριτζ σ. 69 κ.έξ. 5. Βλ. Ν. Σταυράκη, ΣτατιστικήΝήσουΚρήτης, 'Αθήνα 1890, σ. 3,191,192 Bourquelot, Candie, Παρίσι 1863, σ. 50 Α. Cahuet, La Question d' Orient, Παρίσι 1905, σ. 325 E. Πρεβελάκης, «Ή Μεγάλη Κρητική 'Επανάσταση », Κρητική 'Επιθεώρηση, Χανιά 1967, α

3 1 Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση Μέσα σ' αυτό τό κλίμα, ή Γενική Συνέλευση τών Κρητών ψήφιζε στις 21 Αυγού στου 1866 τήν κατάλυση τής οθωμανικής κυριαρχίας καί τήν ένωση τής Κρήτης μέ τήν ' Ελλάδα, εναποθέτοντας τήν εκτέλεση αυτής τής απόφασης στό Θεό, στην ανδρεία τοΰ κρητικού λαοϋ, στή μεσολάβηση τών Μεγάλων Δυνάμεων καί στή συνδρομή τών Ελλήνων «καί πάντων τών φιλελλήνων»7. Τήν εποχή πού ή Κρητική Συνέλευση απηύθυνε τήν έκκληση της προς «πάντες τους φιλέλληνες», ή 'Ιταλία έβγαινε άπό τόν άδοξο πόλεμο μέ τους Αυστριακούς. Μετά άπό μισό αιώνα εξεγέρσεων καί πολέμων, τά περισσότερα ιταλικά εδάφη εί χαν ενωθεί στά 1861 κάτω άπό τό σκήπτρο τοΰ Vittorio Emmanuele τής Σαρδηνί ας, πρώτου Re d'italia, μέσα στό θυελλώδες κίνημα τοΰ Risorgimento, τοΰ όποι ου ό Vittorio Emmanuele αποτελούσε τή «δεξιά» καί ό Giuseppe Garibaldi, επι κεφαλής τών έρυθροχιτώνων του, τήν «αριστερή» εκδοχή. ' Η περιοχή τής Βενετί ας, ύπό αυστριακή κατοχή, καί οι περιοχές τοΰ παπικού κράτους (Ρώμη καί Λάτιο), ύπό γαλλική προστασία, έμειναν έξω άπό τά σύνορα τής νέας ς, πού είχε ταυτόχρονα ξεπληρώσει μέ τήν παραχώρηση τής Νίκαιας (πατρίδας του ίδιου τοΰ Garibaldi) καί τής Σαβοΐας (πανάρχαιου οικογενειακού φέουδου τοΰ ομώνυμου οίκου πού άνηκε ό Vittorio Emmanuele), τή συνδρομή τοΰ Ναπολέοντα III στην ενοποίηση. Ή αναθέρμανση ενός άλλου μεγάλου ευρωπαϊκού ζητήματος, μέσα σ' αυτόν τόν αιώνα τών εθνοτήτων, πρόσφερε στην 'Ιταλία τήν ευκαιρία νά κάνει άλλο ένα βήμα προς.τήν εθνική ολοκλήρωση. Μέ τήν άνοδο τοΰ Βίσμαρκ στην εξουσία τό 1862, ή Πρωσία προωθούσε τό ζήτημα τής γερμανικής ενότητας, αναζητώντας ταυτόχρονα τήν ευκαιρία νά αποκλείσει άπό αυτήν'τόν κύριο αντίπαλο στην πάλη γιά τήν ηγεμονία τής νέας Γερμανίας, τήν Αυστρία. 'Επικείμενου τοΰ πρωσοαυστριακοΰ πολέμου, ή 'Ιταλία σύναψε τόν 'Απρίλιο τοϋ 1866 συμμαχία μέ τήν Πρω σία, αποβλέποντας στην προσάρτηση τής Βενετίας. Ό πόλεμος ξέσπασε τόν 'Ιού νιο καί κράτησε τέσσερις σχεδόν μήνες. Στάθηκε άτυχης γιά τους Ιταλούς, πού υπέστησαν αλλεπάλληλες ήττες στή στεριά καί τή θάλασσα. ' Η σύγκριση μέ τίς θριαμβευτικές νίκες τών Πρώσων (Sadowa) ήταν επώδυνη καί ή είσοδος στή Βε νετία, στηριγμένη ουσιαστικά στά πρωσικά όπλα, δέν άρκεσε γιά νά κατασιγάσει τή βαθιά απογοήτευση τής ιταλικής κοινής γνώμης. 6. Στην παρούσα εργασία χρησιμοποιώ τό ϊουλιανό ημερολόγιο. Όπου κρίθηκε αναγκαίο νά αναφερθεί ή γρηγοριανή ημερομηνία, σημειώνεται μέ τήν ένδειξη (ν.ή.). 7. Βλ. Ν. Τσιριντάνης, Ή πολιτική καί διπλωματική ιστορία τής έν Κρήτη εθνικής επαναστά σεως , τ. Α', ' Αθήνα,1950, σ Γιά τό πολύμορφο φαινόμενο τοϋ φιλελληνισμού στό 19ο αιώνα, κάποιες σκέψεις είχαν διατυπωθεί στό βιβλιοκριτικό μου σημείωμα στό προη γούμενο τεύχος τών Ιστορικών Β2, 1985, σ Νά κρατήσουμε έδώ τό γεγονός ότι κάποιος φιλελληνισμός στάθηκε, τότε, μία άπό τίς εκφράσεις τοΰ επαναστατικού διεθνισμού, ιδιαίτερα σέ περιόδους απραξίας στό ευρωπαϊκό κέντρο. Πρόκειται γιά φαινόμενο πού χαρα κτηρίζει γενικότερα τήν πρακτική τοΰ επαναστατικού κινήματος κι όχι αποκλειστικά τήν ελλη νική περίπτωση. 123

4 Λ. Καλλιβρετάκης Στή διάρκεια αύτοϋ τοΰ πολέμου, ένα σώμα εθελοντών, κάτω άπό τίς διαταγές τοΰ Garibaldi, πολέμησε στην περιοχή τοΰ Τυρόλου. Ή εκστρατεία αυτή, πού κράτησε άπό τίς 3 'Ιουλίου έως τίς 9 Αυγούστου (ν.ή.), στάθηκε επίπονη, πολύνε κρη καί τελικά απογοητευτική. ' Η ορμητικότητα τών, σέ μεγάλο βαθμό, νεαρών καί άπειρων Γαριβαλδινών συγκρατήθηκε μ' επιτυχία άπό τίς μικρότερες σέ αριθμό αλλά καλύτερα οργανωμένες αυστριακές δυνάμεις, οχυρωμένες κατά μήκος ενός δύσβατου ορεινού όγκου διακεκομμένου άπό μικρές κοιλάδες καί στό μέσο ενός πληθυσμού όχι πάντα φιλικού. Κατά τήν υπογραφή τής ανακωχής, οι απώλειες τών Γαριβαλδινών έφταναν τίς 2.400, αριθμός εξαιρετικά ψηλός γιά μιά εκστρατεία πέ ντε εβδομάδων. Μέσα σ' ένα κλίμα γενικής δυσαρέσκειας, διατάχθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου (ν.ή.) ή διάλυση τοΰ σώματος τών εθελοντών, πού πραγματοποιήθηκε χωρίς δυσκολίες8. Μέσα σ' αυτές τίς συνθήκες, κι ένώ ò Garibaldi έστρεφε ξανά τήν προσοχή του στό ζήτημα τής Ρώμης, τό ξέσπασμα τής Κρητικής επανάστασης δέν μπορού σε ν' αφήσει ασυγκίνητη τήν ιταλική κοινή γνώμη. "Αλλωστε οι σχέσεις ανάμεσα στό κίνημα γιά τήν πολιτική ενοποίηση τοΰ κατακερματισμένου ιταλικού έθνους καί τόν αγώνα γιά τήν ελληνική ανεξαρτησία καί τή διεκδίκηση τών «αλυτρώτων» εδαφών άπό τό ελληνικό κράτος, είχαν ήδη μιά ιστορία σαρανταπέντε χρόνων, μέ πρόσφατο αποκορύφωμα τους αγώνες τής ιταλικής ένωσης Risorgimento 9. ' Επιτροπές συγκροτήθηκαν κι έρανοι πραγματοποιήθηκαν σέ πολλές ιταλικές πόλεις, όπως στή Γένοβα, τό Μιλάνο, τή Φλωρεντία, τή Νάπολη, τό Λιβόρνο, τή Μεσσίνα, τή Βενετία καί τή Ρώμη, ένώ κάποιες εφημερίδες τής εποχής φέρουν καί τό ίδιο τόν Vittorio Emmanuele νά προσφέρει φράγκα υπέρ τής κρη τικής υπόθεσης10. Σέ μιά χαρακτηριστική προκήρυξη, ή επιτροπή τής Φλωρεντίας, άφοΰ υπενθύμιζε τους ιταλούς εθελοντές τοϋ 1821 κάί τή φιλοξενία πού βρήκαν οι ιταλοί πολιτικοί πρόσφυγες στην ' Ελλάδα τό 1849, τόνιζε ότι ή δέν θά 'ταν άξια νά υψώσει τή σημαία της στή Βενετία, αν έμενε ασυγκίνητη στην κραυγή τοΰ κρητικού λαοΰ 11. Ό Στρατηγός Garibaldi έδωσε στή δημοσιότητα ένα θερμό χαιρετισμό υπέρ 8. Βλ. Etat Major Italien, La Campagne de 1866 en Italie, Παρίσι 1869, καί συμπληρωμα τικά στοιχεία στην ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, 9 Αυγούστου 1906 (ν.ή.). 9. 'Ανάμεσα στά πρόσφατα δημοσιεύματα βλ. τή συλλογή Istituto Italiano di Cultura, Garibaldi e il filellenismo italiano nel XIXsecolo, 'Αθήνα 1985, καί Ά. Λιάκος, Ή Ιταλική Ενοποίηση καί ή Μεγάλη 'Ιδέα, Αθήνα Συνολικά άπό τήν στάλθηκαν ,92 δρχ. σέ μετρητά (βλ. Λογοδοσία τής έν Αθήναις υπέρ τών Κρητών Κεντρικής Επιτροπής, ' Αθήνα 1869, σ. 8). Τά φράγκα τοΰ βασιλιά της ς δέν εμφανίζονται στή λογοδοσία αυτή. Σχετικά βλ. τή γαλλόφωνη αθηναϊ κή εφημερίδα L'Indépendance Hellénique, άρ. 51, 7 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.). Στή συνέχεια οι παραπομπές σ' αυτή τήν εφημερίδα δηλώνονται μέ τήν ένδειξη: Ι.Η. 11. Βλ Ι.Η., άρ. 51, 7 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.). 124

5 Οι Γαριβαλδινοί στή κρητική επανάσταση τών «γενναίων τέκνων τής Ίδης», φρόντισε γιά τήν αποστολή όπλων καί κάλε 14 σε τους εθελοντές του νά συνδράμουν τήν επανάσταση. Έτσι λοιπόν τέθηκε τό ζήτημα τών Γαριβαλδινών εθελοντών. ' Η στάση τοΰ Garibaldi εντασσόταν απολύτως μέσα στά πλαίσια τής γενικότε ρης πολιτικής του αντίληψης, όπου έθνικοεπαναστατική δράση καί διεθνιστική αλ ληλεγγύη ήσαν άρρηκτα δεμένες μεταξύ τους. Κάθε επανάσταση, σ' οποιοδήποτε σημείο τής γής, ήταν μιά μάχη τοΰ πανανθρώπινου αγώνα γιά τήν ελευθερία. ' Η κοσμοπολίτικη αυτή αντίληψη, κοινοτυπία ως ένα βαθμό γιά τους επαναστατικούς κύκλους τήν εποχή εκείνη άλλα καί μέχρι σήμερα θά 'λέγε κανείς είχε οπωσδήποτε ιδιαίτερα βαθιές ρίζες στον Garibaldi, επηρεασμένο κι άπό τίς ιδέες τοϋ Mazzini, σύμφωνα μέ τίς όποιες ενάντια στην Ιερά Συμμαχία τών ηγεμόνων θά 'πρεπε νά ορθωθεί ή ' Ιερά Συμμαχία τών Λαών15. ΆρκεΤ νά υπενθυμίσουμε τή συμμετοχή του στίς λατινοαμερικάνικες επαναστάσεις μεταξύ 1835 καί "Ο ταν ό Marx τοϋ έστελνε στά 1864 τό καταστατικό τής Διεθνούς, ό Garibaldi δή λωνε: «'Ανήκω στή Διεθνή άπό τήν εποχή πού βρισκόμουν στην υπηρεσία τών Δημοκρατιών τοΰ Rio Grande καί τοΰ Montevideo» 16. Ειδικότερα σέ σχέση μέ τό ελληνικό ζήτημα, δέν ήταν ή πρώτη φορά πού ό Garibaldi εϊχε τήν ευκαιρία νά εκδηλώσει τό ενδιαφέρον του. ' Η πιό πρόσφατη ώς προς τά γεγονότα πού εξετάζουμε περίπτωση ήταν τό σχέδιο μιας βαλκα νικής εκστρατείας στά Σύμφωνα μέ τό σχέδιο αυτό, ή εισβολή τών Γαρι βαλδινών στην τουρκοκρατούμενη "Ηπειρο θά προκαλούσε, μέ τήν βοήθεια ' Ελλή νων, 'Αλβανών καί Σλάβων, μιά γενικότερη εξέγερση στά Βαλκάνια καί τήν Ουγγα ρία μέ αποτέλεσμα τήν καθήλωση τών αυστριακών στρατευμάτων στό Δούναβη, δίνοντας έτσι τήν ευκαιρία στον ιταλικό στρατό νά καταλάβει τή Βενετία 17. Δέν θά 'πρεπε τέλος νά λησμονηθεί τό γεγονός ότι οι αγώνες τοΰ Risorgime nto είχαν δημιουργήσει ένα δυναμικό γαριβαλδινών εθελοντών μέ τά χαρακτηρι στικά τοΰ ρομαντικού επαναστάτη ή άπλα τοϋ επαγγελματία πολεμιστή απρο σάρμοστου στίς συμβατικότητες τής ειρηνικής ζωής, ό όποιος σέ περιόδους α πραξίας ήταν έτοιμος νά σπεύσει, όπου διεξαγόταν κάποια σύγκρουση, τής όποιας 12. Βλ. [Palmerston, Garibaldi, Hugo], The Statesman, The Warrion and The Poet, Λονδίνο 1867, σ «Ό Στρατηγός Γαριβάλδης μας αποστέλλει χίλια τουφέκια δι' υμάς προσδιορισμένα, έξ ων μέρος είναι βελονωτά, καί κηρύττει εαυτόν έτοιμον νά έλθη νά πολεμήση υπέρ υμών άμα προσκληθή» (βλ. επιστολή τής αθηναϊκής υπέρ τών Κρητών Κεντρικής ' Επιτροπής προς τήν Κρητική Συνέλευση μέ ημερομηνία 5 Νοεμβρίου 1866 στό Ιστορικό Αρχείο Κρήτης, 'Αρχείο Κορωναίου, άρ. 3). 14. Βλ. Ι.Η., συμπλήρωμα στον άρ. 39, 15 Νοεμβρίου 1866 (ν.ή.). 15. Βλ. E. Morelli, Introduzione, στό Istituto Italiano di Cultura, ο.π., σ. 19, Ά. Λιάκος, ô.n, σ Βλ. E. Tersen, Garibaldi, Παρίσι 1962, σ Βλ. Ά. Λιάκος, ο.π., ο

6 Λ. Καλλιβρετάκης οί σκοποί δικαιολογούσαν ιδεολογικά τήν παρουσία του. Πρόσφατο παράδειγμα ή συμμετοχή τους στην πολωνική επανάσταση τοΰ Τό ζήτημα τοΰ αριθμού τών εθελοντών πού πήραν μέρος στην κρητική επανά σταση, ' Ελλήνων καί ξένων18, απόκτησε ήδη άπό τήν εποχή εκείνη μιά πολιτική σημασία κι έγινε αντικείμενο οξύτατης πολεμικής. Οί αντίπαλοι τής εξέγερσης, στην προσπάθεια τους νά τήν εμφανίσουν ώς αποτέλεσμα εξωτερικών δολοπλοκι ών, επιδίωκαν νά τονίσουν ιδιαίτερα τόν αποφασιστικό ρόλο τών ξένων εθελοντών: «'Αναμφίβολα τά πράγματα θα εξελίσσονταν όπως στά 1858», σημειώνει ό ανώνυμος συγγραφέας μιας προπαγανδιστικής έκδοσης τοΰ 1870, «αν ή κυβέρνηση τών 'Αθηνών δέν είχε εξαπολύσει στην Κρήτη τους λη στές πού συγκέντρωνε άπ' όλα τά σημεία τοϋ βασιλείου της, κι όλους τους εθελοντές πού οί φιλελληνικές επιτροπές στρατολογούσαν σέ διάφορα ση μεία τής Ευρώπης. Αυτή ή εισβολή ξένων εθελοντών [...] εμπόδισε κάθε συνδιαλλαγή»19. ' Η αποστολή τών υποστηρικτών τοϋ ξεσηκωμού ήταν περισσότερο πολύπλοκη. Ά φ ' ενός, ήθελαν νά προβάλουν τή διεθνή κινητοποίηση, ώς απόδειξη τής απή χησης πού είχε ή επανάσταση στην παγκόσμια κοινή γνώμη: «Άναγγέλλομεν ύμΐν ευχαρίστως ότι μέ όλα τά διαδοθέντα εσχάτως ό εν θουσιασμός τών ' Ελλήνων διατηρείται ακμαίος», γράφει ή 'Επιτροπή τών 'Αθηνών προς τήν Κρητική Συνέλευση στίς 5 Νοεμβρίου 1866, «καί έθελονταί προσέρχονται καθ' ήμέραν ού μόνον έκ τής ελευθέρας καί δούλης ' Ελλάδος αλλά καί έξ όλων τών μερών τής οικουμένης όπως δράμωσιν εις Κρήτην. Ό Συνταγματάρχης Κύριος Βυζάντιος [...] έχει μεθ' έαυ-, τοΰ ώς σας έγράψαμεν καί Γάλλους καί Ούγγρους καί Πολωνούς καί ' Ελβε τούς [...] Έφθασαν απόψε καί αδελφοί Μαυροβουνιώται»20. Ταυτόχρονα όμως απόφευγαν νά υπερτονίζουν δημόσια τή συμμετοχή ξένων εθελοντών, ώστε νά μήν δίνουν επιχειρήματα σ' όσους υποστήριζαν ότι τήν αταξία στό νησί συντηρούσαν «συμμορίες αποτελούμενες άπό ξένους ληστές πού διάλε ξαν τό νησί τής Κρήτης ώς θέατρο τών επαναστατικών τους ραδιουργιών»21. Ό όρος ξένοι υπονοούσε τότε όλους τους έκτος Κρήτης εθελοντές, τών λοιπών Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων. 19. Βλ. [Par un Ancient Diplomat en Orient], Les Grecs à toutes les époques, Παρίσι 1870, σ Βλ. επίσης ενδεικτικά Documents Diplomatiques, Παρίσι 1867, ' Επιστολή του Fuad Pacha τής , Jules Ballot, Histoire de Γ Insurrection Cretoise, Παρίσι 1868, σ. 303 καί 315. Τό ζήτημα αυτό στάθηκε έξαλλου ή αφορμή τής ελληνοτουρκικής κρίσης τόν Δεκέμβριο τοΰ Βλ. Documents Diplomatiques sur le Conflit Gréco-Turc, Αθήνα Βλ. Ιστορικό 'Αρχείο Κρήτης, 'Αρχείο Κορωναίου, άρ Διάταγμα τοΰ Μ. Βεζύρη Άαλή-Πασά της Βλ. Jules Ballot, ο.π., σ

7 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση "Αγγλος δημοσιογράφος κι εθελοντής J. E. Hilary Skinner, ταξιδεύοντας μέ τό καταδρομικό 'Αρκάδι στην Κρήτη τό Μάρτιο τοΰ 1867, σημειώνει: «Οί πλείστοι τών επιβατών είναι έθελονταί. Πολλοί τόν αριθμόν δέν είναι ή φήμη Ίσως θέλει αυξήσει αυτούς έπταπλασίως» 22. ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Εθελοντικά σώματα στην Κρήτη τό ΑΡΧΗΓΟΣ Π. Κορωναϊος Ι. Ζυμβρακάκης Λεονταρίδης Χ. Βυζάντιος Σαράτζογλου Σ. Γενήσαρλης Δ. Πετροπουλάκης Δ. Παπατζώνης Άθ. Τζάνης Ή. Δημητρακαράκος Γ. Κουρμούλης Β. Σαπουντζάκης Ά. Μήτσας Τ. Ζήκος Ή. Στεκούλης (εθελοντές άπό Φθιώτιδα) Ν. Νικολαΐδης Γάκης Δ. καί Γ. Πετροπουλάκης (2ο) Σύνολο ΔΥΝΑΜΗ * 400* 200* 345* ΗΜ. ΑΦΙΞΕΩΣ Πηγές: ΓΑΚ, φ. Κ12α, άρ. 223, 262, 301 Ι Π. Μαμαλάκης, Ή Κρητική Έπανάστασις του , Χανιά 1983, πολ. Ι.Η. άρ. 66, 76 ΙΑΚ, Αρχείο Κορωναίου, άρ 3 Ballot, ο.π., ο. 15 * "Εχει εντοπιστεί ή παρουσία Γαριβαλδινών εθελοντών. Δεκαπέντε εθελοντικά σώματα συγκροτήθηκαν συνολικά στή διάρκεια τής επανάστασης κι αποβιβάστηκαν στην Κρήτη, ύπό τίς διαταγές κυρίως ' Ελλήνων αξιωματικών. "Αν καί ή Κεντρική υπέρ τών Κρητών Επιτροπή τών 'Αθηνών 23, στή λογοδοσία πού δημοσίευσε μέ τό τέλος τής επανάστασης, αποφεύγει νά αναφέρει 22. Βλ. Ίλαρ. Σκίννερ, Σκληραγωγίαι έν Κρήτη κατά τό 1867, 'Αθήνα 1868, σ Ή Επιτροπή αυτή, σέ συνεργασία μέ τήν 'Επιτροπή έπί τών αποστολών τής Σύρου, είχαν αναλάβει τό έργο τής συγκέντρωσης συνδρομών καί τής αποστολής όπλων, εφοδίων κι εθελοντών στό επαναστατημένο νησί, μέ τά καταδρομικά Ύδρα, Πανελλήνιον, Αρκάδι, "Ενωσις καί Κρήτη, διασπώντας τόν αποκλεισμό τοΰ οθωμανικού στόλου. Βλ. Λογοδοσία..., ο.π. 127

8 Λ. Καλλιβρετάκης συγκεκριμένους αριθμούς εθελοντών24 ένώ καταγράφει μέ λογιστική ευσυνει δησία τό τελευταίο άρδέπιο κουκκιά πού φορτώθηκε στά καράβια της φαίνεται ότι δέν ξεπέρασαν τους έως 6.000, σ' όλη τή διάρκεια τής επανάστασης25. 'Αλλ' ας προσπαθήσουμε νά ανασυγκροτήσουμε μιά χρονολόγηση σέ ό,τι α φορά τους Γαριβαλδινούς εθελοντές 26. Στίς 24 'Οκτωβρίου 1866 αποβιβάστηκαν στην Κρήτη 130 εθελοντές μ' επικε φαλής τόν "Ελληνα ανθυπολοχαγό Λεονταρίδη, στην πλειοψηφία τους Έλληνες φοιτητές 2 7. 'Ανάμεσα τους βρισκόταν ένας Γάλλος εθελοντής πού συστήθηκε μέ τό όνομα Jules Anemos, ελληνικής καταγωγής καί πρώην. Ό Anemos εγκατέλειψε σύντομα τήν ομάδα του καί αποφεύγοντας νά ενσωματωθεί σέ κάποια μονάδα, προτίμησε νά περιφέρεται στό νησί καί νά συγκεντρώνει πληροφο ρίες γιά τους επαναστάτες καί τους άλλους εθελοντές. ' Επιστρέφοντας στή Γαλ λία έκδοσε ένα βιβλίο28, υπογράφοντας το μέ τό πραγματικό του όνομα, Jules Ballot, μέ στόχο τή δικαιολόγηση τής αναγκαιότητας τής τουρκικής κατοχής τής Κρήτης. Όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, ήταν πράκτορας τής Γαλλικής κυβέρνη σης29. Στίς 7 Νοεμβρίου, 400 εθελοντές αποβιβάστηκαν στην Κρήτη, ύπό τίς διαταγές τοϋ συνταγματάρχη Χρ. Βυζάντιου30. Τό σώμα αυτό περιλάμβανε καί τό Λόχο τών Φιλελλήνων τοϋ^1866, αποτελούμενο κυρίως άπό Γαριβαλδινούς αλλά καί κά ποιους άλλους ξένους εθελοντές, μεταξύ τών όποιων βρισκόταν κι ό Gustave Flourens, άπό τους ηγέτες, στή συνέχεια, τής Κομμούνας τοϋ Παρισιού31. Τό 24. "Αναφέρει πάντως ότι, «εις έξοδα προς καταρτισμόν καί άποστολήν εις Κρήτην 14 σωμάτων εθελοντών ύπό διαφόρους αρχηγούς [καί] εις έξοδα μεταβάσεως εις Κρήτην αρχη γών τίνων καί διαφόρων εθελοντών [διετέθησαν αντιστοίχως] Δρ ,92 [καί] ,95». Βλ. Λογοδοσία..., ό.π., σ Δική μου εκτίμηση, βασισμένη σέ συνυπολογισμό τών ανδρών τών εθελοντικών σωμά των πού αναφέρονται διάσπαρτα σέ απομνημονεύματα, έγγραφα καί δημοσιεύματα τής επο χής, καθώς καί σέ έργα σχετικά μέ τήν ιστορία τής επανάστασης. Βλ. παραπομπές τοΰ πίνακα 1. "Ας σημειωθεί έδώ ότι ό Γάλλος εθελοντής E. Desmaze υπολογίζει σέ έως τό μέσο αριθμό τών εθελοντών πού ήσαν παρόντες σέ μιά δεδομένη στιγμή, κατά τή διάρκεια τής επανάστασης. Βλ. Ε. Desmaze, Études et Souvenirs Helléniques, Παρίσι-Λυών 1878, σ Πρέπει νά τονιστεί ότι στά κείμενα τής εποχής, ό όρος δέν έξυπονοεΐ πάντοτε καί Ιταλό. 27. Βλ. Jules Ballot, ο.π., σ Βλ. πλήρη τίτλο στην υποσημείωση Βλ. [Ε. Desmaze], Souvenirs d' un Philhellène, Λυών 1893, σ Πρόκειται γιά τόν αγωνιστή τοΰ '21, συγγραφέα τής Ιστορίας τοΰ Τακτικού Στρατού τής Ελλάδος κΛ. έργων. τηταν 61 χρονών όταν πήγε στην Κρήτη. Νά σημειώσου με ότι τό 1876, σέ ηλικία 71 χρονών, πήρε μέρος στην επανάσταση τής Σερβίας, άπ' όπου επέστρεψε στην 'Αθήνα άρρωστος καί πέθανε τό Βλ. IH, άρ. 41, 29 Νοεμβρίου 1866 (ν.ή.). 128

9 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση πρώτο αυτό συγκροτημένο τμήμα τών Γαριβαλδινών εϊχε επικεφαλής ένα Γάλλο υπαξιωματικό πού είχε πολεμήσει στό πλευρό τοϋ Garibaldi, τόν Léon Poinsot32. ' Ο ακριβής αριθμός αυτών τών πρώτων Γαριβαλδινών παραμένει ένα πρόβλημα, άλλα νομίζω πάντως ότι μπορούμε νά προσεγγίσουμε μέ σαφήνεια τήν τάξη του. Ό Flourens μιλά γιά , τό ίδιο κι ένας άλλος Γάλλος εθελοντής, ό Edmond Desmaze34. Ό Ballot, πού ήρθε σ' επαφή μαζί τους, ανεβάζει τόν αριθμό στους 70. Ό ίδιος ό Poinsot μοιάζει νά συμφωνεί μ' ένα δημοσίευμα, σύμφωνα μέ τό όποιο ήσαν Μεταξύ 30 καί 70 λοιπόν. Αυτός ό Λόχος τών Φιλελλήνων, ύπό τίς διαταγές τοϋ είκοσιτριάχρονου τότε ανθυπολοχαγού Κωνσταντίνου Σμολένσκη37, ανέλαβε τήν φρούρηση τοΰ πυροβολικού τών εθελοντών τέσσερα κανό νια καί διακρίθηκε στην πολιορκία τοΰ Καστελλιοϋ Κισσάμου38. Πέντε μέρες αργότερα έφτανε στην Κρήτη ό λοχαγός Σαράτζογλου, μέ 235 εθελοντές, μεταξύ τών οποίων ήσαν 22 Γαριβαλδινοί39. Στίς 27 Νοεμβρίου 1866 τέλος, αποβιβάστηκαν 345 εθελοντές μέ τόν αντισυνταγματάρχη Σπ. Γενήσαρλη καί 4 Γαριβαλδινούς αξιωματικούς40. Αυτή είναι ή τελευταία φορά πού οί πηγές τίς όποιες συμβουλεύτηκα αναφέρουν τήν άφιξη στην Κρήτη κάποιας ομάδας Γαρι βαλδινών. Μεμονωμένοι εθελοντές έφτασαν οπωσδήποτε κι αργότερα, δέν φαίνε ται όμως νά πρόκειται γιά συγκροτημένα τμήματα. Σύμφωνα μέ τους υπολογι σμούς τοΰ Ίταλοΰ πρεσβευτή στην 'Αθήνα, Della Minerva, 200 Γαριβαλδινοί πή γαν συνολικά στην Κρήτη ώς τόν 'Ιανουάριο τοΰ Βλ. J. Ballot, ο.π., σ. 6 καί Ι.Η., άρ. 56, 14 Μαρτίου 1867 (ν.ή.). 33. Βλ. Ι.Η., άρ. 52, 14 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.). 34. Βλ. Ε. Desmaze, Etudes et Souvenirs..., ο.π., σ Βλ. J. Ballot, ο.π., ο Βλ. Ι.Η., άρ. 95, 12 Δεκεμβρίου 1868 (ν.ή.). 37. Τριάντα χρόνια αργότερα, ό Σμολένσκης, συνταγματάρχης πιά, θά συμπολεμήσει πάλι μέ Γαριβαλδινούς, στον πόλεμο τοϋ Κατά τή διάρκεια αυτής τής πολιορκίας, ό ' Ιταλός εθελοντής Fargiolli αιχμαλωτίστηκε άπό τους Τούρκους καί μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου αφέθηκε ελεύθερος «sur sa simple parole qu' il ne prendrait plus les armes contre les Turcs». Βλ. [Adolphe Bruzzone], La Vérité sur Γ Insurrection de Crète par des Garibaldiens qui y ont pris part, Παρίσι 1867, α Βλ. ΓΑΚ, φ. Κ 12α, άρ Βλ. ΓΑΚ, φ. Κ12α, άρ Αυτοί οί Γαριβαλδινοί πήραν μέρος στή μάχη τοΰ Σαβουρέ, στίς , καί δύο απ' αυτούς σκοτώθηκαν έκεΐ. Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, Επαναστατική είκών τών δυτικών τής Κρήτης διαμερισμάτων, Αθήνα 1870, σ. 37. Βλ. επίσης μιά ανταπόκριση τοϋ G. Flourens, Ι.Η., άρ. 52,14 Φεβρουαρίου 1867 (ν.ή.): «Τριάντα νέοι τοϋ στρατού του Garibal di ήρθαν πρώτοι στην Κρήτη. Περίπου είκοσι ενώθηκαν ύστερα μαζί τους. Κατόπιν δύο ή τρεϊς Γαριβαλδινοί αξιωματικοί». 41. Βλ. ASMAE, 1342, Grecia, Della Minerva προς Visconti Venosta, Πρωτοδημοσιεύτηκε άπό τόν * Α. Λιάκο, Ό Φιλελληνισμός τοΰ Garibaldi καί οί σχέσεις του μέ τήν Ελλάδα στό Istituto Italiano di Cultura, ο.π, σ

10 Λ. Καλλιβρετάκης Ό χειμώνας εκείνος τοΰ '66-'67 στάθηκε τρομερός γιά τους επαναστάτες, πού είχαν υποχρεωθεί ύπό τήν πίεση τοΰ έχθροΰ νά υποχωρήσουν στά ορεινά. Οί εθελοντές βρέθηκαν περιπλανώμενοι στά χιονισμένα φαράγγια, ένώ τά υποταγμέ να χωριά42 τους αρνιόνταν τήν φιλοξενία. ' Εξαντλημένοι, χωρίς τροφές καί πολε μοφόδια, ήσαν υποχρεωμένοι νά πορεύονται αδιάκοπα, καταδιωκόμενοι απ' τόν εχθρό καί τήν πείνα. Πολλοί πέθαναν43. ' Η κρισιμότητα τής κατάστασης κι ή μιζέ ρια όξυναν τά προβλήματα καί τις διαφωνίες ανάμεσα στους αρχηγούς. Μέσα σ' αυτές τίς συνθήκες, κάποιοι εξαντλημένοι κι αποθαρρυμένοι εθελο ντές ήρθαν σ' επαφή μέ τους Τούρκους καί διαπραγματεύτηκαν τήν παράδοση τους, ύπό τόν όρο νά μεταφερθούν στην ' Ελλάδα. Πράγματι στίς 8 ' Ιανουαρίου 1867 δύο τουρκικά καράβια, μέ συνοδεία γαλλικού πολεμικού, αποβίβασαν στον Πειραιά 350 περίπου εθελοντές, οί οποίοι δέχτηκαν τήν επίθεση ενός εξαγριωμέ νου πλήθους44. Ανάμεσα τους βρίσκονταν τουλάχιστον 8 Γαριβαλδινοί45, μ' επι κεφαλής τόν ταγματάρχη Ferdinando Cirafo, πού έστειλε λίγες μέρες αργότερα ένα γράμμα στίς εφημερίδες γιά νά εξηγήσει τους λόγους τής ενέργειας τους «far saldo Γ onore italiano»46. 'Αρχές Μαρτίου τοϋ 1867, έφτασε στή Σύρα ό Ricciotti Garibaldi μέ σαράντα περίπου Γαριβαλδινούς. ' Ο αριθμός αυτός μαρτυρεΐται έμμεσα άπό τόν ίδιο τό γιό τοϋ Στρατηγού47, ένώ αγγλικές πηγές μιλούν γιά διαδοχική άφιξη σέ διάστημα λί γων ήμερων, δύο ομάδων πού περιλάμβαναν συνολικά εκατό περίπου εθελοντές. Ό Ricciotti, αναφερόμενος στίς οδηγίες τοΰ πατέρα του, μιλά γιά τό ενδεχόμενο νά χρησιμοποιηθούν αυτοί οί εθελοντές σέ μιά εξέγερση στην "Ηπειρο καί τήν ' Αλβανία49. Φαίνεται όμως ότι οί συνομιλίες του μέ τήν ' Επιτροπή τών ' Αθηνών κατέληξαν στό συμπέρασμα ότι, έπί τοΰ παρόντος ή παρουσία του στην Κρήτη ή άλλου θά 'ταν «μάλλον επιβλαβής»50, καί ό νεαρός Garibaldi σαλπάρησε ξανά μέ 42. Βλ. Γρ. Παπαδοπετράκη, Ιστορία τών Σφακιών, 'Αθήνα 1888, ρ 'Ανάμεσα στά τέλη Δεκεμβρίου 1866 καί στίς αρχές 'Ιανουαρίου 1867, τουλάχιστον 117 επαναστάτες πέθαναν άπό πείνα. Βλ. Γρ. Παπαδοπετράκη, ο.π., ο Βλ. Γρ. Παπαδοπετράκη, ο.π, α. 514, J. Ballot, ο.π., σ Κατά τόν Ε. Desmaze, παραδόθηκαν κι άλλοι ' Ιταλοί, γιά τους όποιους τονίζει ότι ήσαν «Ιταλοί, αλλά όχι Γαριβαλδινοί». Βλ. Ε. Desmaze, Etudes..., ό.π., σ Βλ. Ι.Η., άρ. 50, (ν.ή.). Σ * ένα άλλο γράμμα, ό Poinsot διαψεύδει τίς διαβεβαιώ σεις τοϋ Cirafo ότι επρόκειτο γιά ασθενείς ή τραυματίες Γαριβαλδινούς. ' Ο Cirafo, σημειώνει ό Poinsot, «δέν χρειαζόταν νά διηγηθεί τό ταξίδι του μ' ενα τούρκικο καράβι γιά νά σώσει τήν τιμή τοΰ ' Ιταλικού ονόματος. Τό όνομα αυτό χαίρει εκτιμήσεως καί σεβασμού άπό μέρους όλων καί δέν θά μπορούσε νά τό ατιμάσει ή αδυναμία ή ή άξιολύπητη συμπεριφορά κάποιων υποκειμένων». Βλ. Ι.Η., άρ. 56, Βλ. Ε. Socci, ο.π., σ " 48. ό.π, σ. 11. Γιά τήν προϊστορία αυτής τής ιδέας, βλ. Ά. Λιάκος, Ή Ιταλική 'Ενοποίηση καί ή Μεγάλη 'Ιδέα, Αθήνα 1985, σ Βλ. J. Ballot, δ.π, α ο.π, σ

11 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση τους συντρόφους του γιά τήν Ιταλία. Κατά τόν ίδιο τόν Ricciotti, οί τουρκικές απειλές γιά αντίποινα κατά τής ' Ελλάδας έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην αναχώ ρηση του 51. "Οπως κι αν είναι, σέ ό,τι μας άφορα, οί εθελοντές αυτοί δέν πήγαν στην Κρήτη. Στό μεταξύ, οί ιταλικές εκλογές έφερναν στην εξουσία τό Μάρτιο τοϋ 1867 τήν Κυβέρνηση Rattazzi, καί ό Garibaldi συγκέντρωνε τους εθελοντές του στά' παπικά σύνορα μέ σύνθημα «Roma ο la morte». Μετά άπό βίαιες γαλλικές αντιδρά σεις, ό Garibaldi συνελήφθη τό Σεπτέμβριο καί τέθηκε σέ περιορισμό κατ' οίκον, γιά νά αποδράσει ενα μήνα αργότερα καί ν' αναλάβει πάλι τή διοίκηση τών ανδρών του. "Ετσι, καθώς προχωρούσε τό 1867, τό ενδιαφέρον τών Γαριβαλδινών στρεφό ταν ξανά προς τήν ιταλική χερσόνησο, μακριά άπό τά κρητικά βουνά. "Εξάλλου, θά πρέπει νά σημειωθεί σ' αυτό τό σημείο ότι οί απαιτήσεις τοΰ πολέμου στην Κρήτη, ή πείνα καί οί κακουχίες, είχαν κατευνάσει τόν πρώτο εν θουσιασμό τών ξένων εθελοντών. Οί Γαριβαλδινοί είχαν άλλωστε δυσκολίες προ σαρμογής καί στίς ιδεολογικές ιδιαιτερότητες τής κρητικής επανάστασης. Σέ μιά κοινωνία καθυστερημένη, όπως ή οθωμανική, όπου ή διαίρεση ανάμεσα σέ κυρίαρ χους καί κυριαρχούμενους ταυτίζεται σέ μεγάλο βαθμό, σύμφωνα καί μέ τόν ισλα μικό νόμο, μέ τή διάκριση ανάμεσα σέ μουσουλμάνους καί χριστιανούς, είναι φυσι κό τό θρησκευτικό ζήτημα ν' αποκτά μιά ιδιαίτερη βαρύτητα. Αυτή ή συλλογιστική διέφευγε σέ πολλούς Γαριβαλδινούς, σέ μιά περίοδο μάλιστα πού τό άντικληρικό αίσθημα ήταν πολύ ισχυρό στίς τάξεις τους, κι ό ίδιος ό Garibaldi συγκρουόταν μέ τόν παπισμό, τελευταίο εμπόδιο στην απελευθέρωση τής Ρώμης. Θά 'ταν ενδιαφέ ρον, άπό τήν άποψη αυτή, νά δεϊ κανείς τίς εντυπώσεις κάποιων Γαριβαλδινών, μετά τήν επιστροφή τους στην 'Ιταλία: «Αυτή ή επανάσταση τίποτα τό κοινό δέν έχει μέ τίς μοντέρνες επαναστά σεις μας. [...] Μέ τήν κραυγή Ζήτω οί Χριστιανοί52 οί περισσότεροι τους δέν θά 'ταν σέ θέση νά πουν αν είναι γιά τή θρησκεία πού πολεμούν ή γιά τήν εθνότητα. [...] Αυτοί οί άνθρωποι δέν είναι ακόμα άξιοι γιά τήν ελευθερία. [...] Βρεθήκαμε μπλεγμένοι ο' αυτή τή θλιβερή διαδοχή αθλιοτήτων πού ονομά ζουν κρητική επανάσταση, σ' αυτή τή σκληρή ζωή τών βουνών, δίχως καμιά ικανοποίηση, χωρίς δόξα, ανάμεσα σέ όντα πού κατάγονται περισσότερο άπό τόν κροκόδειλο παρά άπ" τόν άνθρωπο»53. Αυτές οί σκέψεις, δημοσιευόμενες σ' ένα τόμο μέ μέριμνα τοΰ εθελοντή Αdolfo Bruzzone, προκάλεσαν τήν άμεση αντίδραση τοΰ Garibaldi, πού αποκήρυξε τους συγγραφείς54. "Ομως κάποιοι Γαριβαλδινοί προτίμησαν «αυτή τή σκληρή ζωή 51. Βλ E. Socci, δ.π., σ Zito christianos, μέσα στό κείμενο. 53. Βλ. [Adolphe Bruzzone], ο.π., σ. 11, 20, «Όταν κάποιος γράφει ενάντια στους ήρωες τής Κρήτης», αναφέρει στις 11 ' Ιουλίου 1867 (ν.ή.) ό Στρατηγός Garibaldi, «καί ταυτόχρονα αυτοαποκαλείται φίλος μου, ψεύδεται αναίσχυντα. Σ ' ό,τι μέ άφορα, θαυμάζω τά μεγάλα κατορθώματα αυτών τών ηρώων καί θά ' θελα 131

12 CO IO ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Προσωρινός κατάλογος ξένων εθελοντών στην Κρητική Επανάσταση ΟΝΟΜΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΑΦΙΞΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 1. Alessandrowitz 2. Allegretti Giulio 3. Ardemagni Luciano 4. Ballot-Anemos Jules 5. Baltagia Paolo 6. Bianchi 7. Bourgoin 8. Bruzzone Adolfo 9. Buri Antonio 10. Calogerovitz 11. Cesari Cesare 12. Cipriani Amilcare 13. Cirafo Ferdinando Κροατία Λοχαγός σερβ. στρατού Γαριβαλδ. σπουδαστής Γαλλία 'Ιταλία Brescia Ίτ. Γαλλία Μαυροβούν. Rimini Ίτ. Λοχαγός ταγμ/χης Δεκ Μάχες Κισσάμου ( ), Μυλοποτάμου (6.5.67) Λασηθίου ( ) Μάχη Μαλεβυζίου (4.4.67) Μάχη Κισσάμου ( ) Μάχη Σαβουρέ ( ) Μάχη Τυλίσου (7.4.67) Εγκατέλειψε τήν Κρήτη τό Πράκτορας γαλλ. κυβέρνησης συγγραφέας βιβλίου κατά τής ε πανάστασης (1868). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (4.4.67). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Εκδότης βιβλίου κατά τής επανάστασης μέ κείμενα τών 2, 33, 34, 36 καί 40 (1867). Ίταλοαλβανός πέρασε μέ τους Τούρκους (Ιαν. 1867). Τραυματίστηκε καί πέθανε στην 'Αθήνα (Ίούλ. 1868). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (7.4.66). Επαναστάτης διεθνούς φήμης ( ), Αθήνα (1862), Ιταλία (1862, 1866), Γαλλία (1870), Κομμούνα (1871), Ελλάδα (1897) εξόριστος μετά τήν Κομμούνα ( ), 9 φορές βουλευτής τής αριστεράς στην Ιταλία. Εγκατέλειψε μέ άλλους 7 τήν Κρήτη μέ τουρκ. πλοίο (8.1.67). Ο >> >> b Ό Ο Η Ο- Ι

13 ΠΙΝΑΚΑΣ 2 (συνέχεια) 14. De Grandi Achille Milano Ίτ. Γαριβαλδ. υπολοχαγός 15. De Kay Sidney Η.Π.Α. Ταγματάρχης Η.Π.Α. 16. De Paoli 17. Desmaze Edmond 18. De Taglio 19. Di Falco Rosolino 20. Fargiolli 21. Favale 22. Fay Edward Abruzzi Ίτ. Lyon Γαλ. 'Αξιωματικός Palermo Ίτ. Γαριβαλδ. σπουδαστής Genova Ιτ. Η.Π.Α. Δρ. μηχανικός 23. Flourens Gustave Paris Γαλ. Καθηγητής Φυσ. Ιστορίας 24. Fontana 25. Giunti ω 26. Howe Samuel G. Η.Π.Α. Γιατρός Μάχες Μυλοποτάμου (3.5.67), Λασηθίου ( ) Σφακιά ( , ) Μάχη Τυλίσου (7.4.67), Σφακιά ( ) Μάχη Μυλοποτάμου (3.5.67) Μάχη Γερακαρίου ( ) Μάχη Κισσάμου ( ) Μάχη Γαζί ( ) Μάχες Κισσάμου ( ) Μυλοποτάμου (1.5:67), " Σφακιά ( ) Μάχη Μυλοποτάμου ( ( ) Ιταλία (1859,1866), εμφύλιος Αμερικής fcl ) σκοτώθηκε στην Κρήτη (Μάιος '67). Αξιωματικός βορείων στον εμφύλιο 'Αμερικής ( ) χρήση πειραμ. τορπίλλης κατά τουρκ. στόλου ( ) τραυματίστηκε στην Κρήτη (7.7.67). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Δράση στην 'Αλγερία συγγραφέας 2 βιβλίων γιά τήν κρητ. επανάσταση ( ). Τραυματίστηκε στην Κρήτη (3.5.67). Σκοτώθηκε στην Κρήτη ( ). Αιχμαλωτίστηκε ( ) αφέθηκε ελεύθερος στην Κων/λη. Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Χρήση πειραμ. νάρκης κατά τουρκ. στρατευμάτων ( ). 'Επαναστάτης ( ) μέ πλούσια πολιτική καί συγγραφ. δράση φυγόδικος οτήν Τουρκία, Ιταλία, Γαλλία κι Ελλάδα βουλευτής Κρήτης ( ), στρατηγός της Κομμούνας, όπου καί σκοτώθηκε (4.4.71). Σκοτώθηκε οτήν Κρήτη (1866 ή 67). Παλαίμαχος εθελοντής ( ). Ο Ό Î < Ο ι * s ϊ ο- ι ο 5

14 ΠΙΝΑΚΑΣ 2 (συνέχεια) Lissena Nicola Marcel Γαλλία 29. Marco Μαυροβούν. 30. Mereu Luciano Γαριβαλδ. ταγμ/ρχης 31. Michalovich Ilia Μαυροβούν. 32. Poinsot Léon Dijon Γαλ. Γαριβαλδ. ύπαξιωμ/κός 33. Ravaglia Stefano Γαριβαλδ. λογιστής 34. Rungoli-Siro Γαριβαλδ. ζωγράφος 35. Ruspini 36. Runka Paolo 37. Savcovich Stefan Μαυροβούν. Γαριβαλδ. έμπορου/λος 38. Skinner J.E. Hilary Αγγλία Δικηγόρος/δημοσ/φος 39. Sotfried Ferdinand Ουγγαρία Συνταγμ/χης 40. Vito-Honorato Γαριβαλδ. έμπορου /λος Δεκ Μάχη Κισσάμου ( ) Μάχη Λασηθίου ( ) "Αγ. Βασίλειος ( ) Μάχες Κισάμου ( ), Μυλοποτάμου (3.5.67), Λασηθίου ( ) Μάχη Τοπολιών (2.3.67) Αγ. Βασίλειος ( ) Μάχες Τυλίσου (7.4.67), Μυλοποτάμου (1.5.67), Σφακιά ( , ) Μάχες Τυλίσου (7.4.67), Μυλοποτάμου (1.5.67, ), Σφακιά ( ), Κάμπος ( ), Άργυρούπολη ( ) Νοεμ Μάχη Τοπολιών (2.3.67) Πνίγηκε στην Κρήτη (Δεκ. 1866). Σκοτώθηκε στην Κρήτη (Μάιος 67) Πολέμησε μέ τό σώμα τοΰ Π. Κορωναίου. Πολέμησε μέ τό σώμα τοΰ καπετάν Μαρικάκη. Ιταλία (1859), Λ. 'Αμερική (1870) παράσημο ανδρείας στό Solferino (1859) σκοτώθηκε στην "Αργεντινή (1870). 'Εγκατέλειψε τήν Κρήτη πριν τίς 'Εγκατέλειψε τήν Κρήτη πριν τίς Σκοτώθηκε στην Κρήτη (1866). Αιχμαλωτίστηκε στην Κρήτη αφέθηκε ελεύθερος στην Κων/λη (1867). Πολέμησε μέ τό σώμα τοϋ καπετάν Μαρικάκη. Συγγραφέας βιβλίου γιά τήν κρητικ. επανάσταση (1868) Εγκατέλειψε τραυματισμένος τήν Κρήτη (Μάρτ. 1867). D -5b Ό Ο Η Ο-.3 Πηγές. IAK, Αλληλογραφία IH άρ , 70, ,125 J Ballot, on A Bruzzone. on. E Desmaze, on Ιλ. Σκίννερ, ό.π. Σ. Καλλονας, ό π: Ε Socci. on

15 Οί Γαριβαλδινοί οτήν κρητική επανάσταση των βουνών δίχως καμιά ικανοποίηση καί χωρίς δόξα». Καί μερικοί έχυσαν τό αίμα τους γγ αυτήν τήν υπόθεση. Δύο τουλάχιστον Γαριβαλδινοί σκοτώθηκαν τό Δε κέμβριο τοΰ Ό Ιταλός πρεσβευτής μιλά γιά 28 νεκρούς ώς τόν Ιανουά ριο τοΰ Δύο άλλοι, ό Paolo Boltagia 57 κι ò Cesare Cesari58, σκοτώθηκαν στή διάρκεια μαχών στό Μαλεβύζι, τόν 'Απρίλιο τοϋ Στή διάρκεια τής πολυήμερης κι αιματηρής μάχης στό Λασήθι, τέλη Μαΐου 1867, πέθανε μαρτυρικά, πέφτοντας τραυματισμένος στά χέρια τοϋ έχθροϋ, ό υ πολοχαγός Achille de Grandi. Ή περίπτωση του είναι ενδεικτική. Μιλανέζος, πο λέμησε ύπό τίς διαταγές τοϋ Garibaldi στά 1859 καί στή συνέχεια πήγε εθελο ντής στην 'Αμερική στίς γραμμές τών Βορείων κατά τόν 'Εμφύλιο Πόλεμο. 'Επι στρέφοντας στην, πήρε μέρος στον Αυστριακό Πόλεμο, γιά νά έρθει κατό πιν νά σκοτωθεί στην Κρήτη, σέ ηλικία 27 χρονών59. "Αν οί υπολογισμοί τοϋ Ίταλοΰ πρεσβευτή ανταποκρίνονται στά πράγματα, μπορούμε λοιπόν νά μιλάμε γιά 31 εξακριβωμένους νεκρούς. Ο ακαταπόνητος Léon Poinsot, παρασημοφορημένος στό Solferino, πού βρήκε κι ό ίδιος τό θάνα το λίγα χρόνια αργότερα στή Λατινική 'Αμερική, πολεμώντας στό πλευρό τοΰ Lo pez60, αναφέρει σ' ένα γράμμα του τό Φεβρουάριο τοϋ 1868: «Σέ σύνολο 70 Γαριβαλδινών πού ήρθαν στην Κρήτη, έχουμε απομείνει 8. Αρκετοί σκοτώθηκαν, άλλοι τραυματίστηκαν καί μερικοί επέστρεψαν στά σπίτια τους» 61. Διατηρώντας όλες τίς νόμιμες επιφυλάξεις γιά τήν ακρίβεια τών συγκεκριμέ νων αριθμών, καί χωρίς νά υποστηρίζω σέ καμία περίπτωση ότι εξάντλησα τό σύνο λο τών πηγών, πιστεύω παρ' όλα αυτά ότι φυλλομετρώντας τήν επαναστατική άλ- τό παράδειγμα τους νά τό ακολουθήσουν όλοι οί λαοί πού, όπως οί Κρητικοί, καταπιέζονται άπό τήν τυραννία. Δέν είναι ή πρώτη φορά πού ή κακία καλύπτεται μέ τή μάσκα τής αρετής δέν πρέπει λοιπόν νά εκπλησσόμαστε βλέποντας κάποτε αχρείους νά φέρουν τό κόκκινο χιτώνιο». Βλ. Ι.Η., άρ. 76, (ν.ή.). 55. Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, ο.π., σ. 37. Κατ' άλλους ήσαν 7. Βλ. Σ. Καλλονάς, Ή Κρήτη ολοκαύτωμα, Αθήνα 1963, σ Βλ. ASMAE, 1342, Grecia, Della Minerva προς Visconti Venosta, (ν.ή.). 57. Βλ. Σ. Καλλονάς, ο.π, σ ο.π, σ Βλ. Ι.Η., άρ. 81, 5 Σεπτεμβρίου 1867 (ν.ή.). 60. Francisco Solano Lopez ( ). Πρόεδρος τής Παραγουάης. 'Επί τής εποχής του ή Παραγουάη, οτήν προσπάθεια της νά διασφαλίσει τήν ανεξαρτησία της καί βιώσιμα σύνορα, ήρθε σέ σύγκρουση μέ τή Βραζιλία, τήν 'Αργεντινή καί τήν Ουρουγουάη. Στή διάρ κεια ενός εξάχρονου καταστροφικού πολέμου ( ), πού σύντομα πήρε φυλετική χροιά, λόγω τής ινδιάνικης σύνθεσης τοϋ πληθυσμού τής Παραγουάης, ή τελευταία συντρί φτηκε καί ακρωτηριάστηκε άπό τό συνασπισμό τών αντιπάλων της, ένώ ό ίδιος ό Lopez σκοτώ θηκε πολεμώντας τό Μάρτιο τοΰ Βλ. Ι.Η., άρ (ν.ή.). 135

16 Λ. Καλλιβρετάκης ληλογραφία, τά διπλωματικά αρχεία, τά απομνημονεύματα τών αγωνιστών καί τίς εφημερίδες τής εποχής, βρισκόμαστε μπροστά σέ.κάποια μεγέθη. Καί, στό μέτρο πού μπορούμε νά επιχειρήσουμε κάποιες συγκρίσεις, θά 'χε ίσως ενδιαφέρον νά εξεταστούν αυτά τά μεγέθη σέ σχέση μέ τίς πραγματικότητες τής εποχής. Μ ' άλλα λόγια, τό ερώτημα θά μπορούσε νά τεθεί κι έτσι: Θά μπορούσαμε νά βρούμε Γαρφαλδινούς οτήν Κρήτη τοϋ 1866; Μιλώντας γιά τήν κατάσταση πού επικρατούσε στην Κρήτη, ένας άπό τους αρ χηγούς τών εθελοντών, ό ταγματάρχης Ι. Ζυμβρακάκης, σημειώνει: «Τά μέσα, όσα έχορηγοϋντο προς τους τρεις γενικούς αρχηγούς τών τριών διαμερισμάτων ήσαν πάντη ανεπαρκή μόλις έκαστος ήδύνατο νά έχη παρ' αύτώ 250 ή τό πολύ 300 διαρκώς άνδρας. Τόσην έγώ εΐχον πάντοτε δύναμιν, έπί δύο έτη εμμένων απέναντι τών Τούρκων. ' Η δύναμις αϋτη ήτο τό κέντρον, εις ό ώς έπί τό πλείστον συνήρχοντο πολεμισταί , τών όποιων ή δύναμις μετά 10 ή τό πολύ εϊκοσιν ημέρας ήλαττοΰτο πάλιν μέχρι τοϋ τετάρτου αυτής, πρώτον δι' έλλειψιν τροφών καί δεύτερον διά τήν άταξίαν τοϋ στρατοπέδου, συνέπειαν άφευκτον τών τοιούτων πολέμων, γινομέ νων διά στρατών άτακτων, έν οΐς έκαστος κύριος ών έαυτοϋ, λειποτακτών πάντοτε, όπου καί όταν θέλη, μή άνεχόμενος τάς κακουχίας, τήν πεΐναν καί τόσα άλλα προφανή κακά»62. Σ' ένα άλλο γράμμα πού έστειλε ό Ζυμβρακάκης προς τό συνταγματάρχη Π. Κορωναΐο, τονίζει ότι παρά τίς επανειλημμένες εκκλήσεις του δέν έχει συγκεν τρώσει παρά 500 άνδρες, ένώ ταυτόχρονα παραπονείται: «Ποΰ τά χρήματα νά διατρέφη τις ουχί πολλούς, τουλάχιστον 500 άνδρας; ' Εδώ έρχονται καθ' ήμέραν άπό τά διάφορα χωρία 10 ή 20 άνδρες, αλλά, μή ευρίσκοντας ούτε ψωμί, αναγκάζονται νά φεύγουν»63. Σέ σειρά ολόκληρη επιστολών μεταξύ Π. Κορωναίου, Μ. Σκουλά καί Ι. Δημητρακό πουλου, παραμονές τής αποφασιστικής μάχης στό 'Αρκάδι, οί επικεφαλής τών ε παναστατών ασχολούνται μέ τό φλέγον θέμα, άν θά έρθουν ή όχι προς ενίσχυση τους, 100 Μυλοποταμΐτες. ' Ο Σ κούλας γράφει στον Κορωναΐο ότι θά προσπαθήσει, όσον είναι δυνατόν, νά τους συγκεντρώσει64. Ό Δημακόπουλος τόν διαβεβαιώνει ότι στάλθηκε ή σχετική διαταγή «εις τους οπλαρχηγούς Μυλοποτάμου, όπως ένεργήσωσι τήν άποστολήν 100 Μυλοποταμιτών» σημειώνοντας ότι «ενταύθα [στό Αρκάδι] δέν έχομεν σήμερον πλέον τών 30 ανδρών καί φροντίζομεν περί συγκεντρώσεως, δέν δύναμαι όμως νά σας βεβαιώσω, άν θά κατορθωθη συγκέντρωσις πολλών»65. ' Ο Κορωναϊος ζητά μέ αγωνία νά τοϋ σταλεί «ή ύποσχεθεΐσα 62. Βλ. Ι. Ζυμβρακάκης, Άπάντησις προς τόν Καθηγητήν Μελδέλσωνα Βάρθολδην, ' Αθήνα 1870, σ Βλ. Ι.Π. Μαμαλάκης, Ανέκδοτα Ιστορικά έγγραφα ρίπτοντα νέον φώς εις τό δράμα τοϋ Αρκαδίου, Θεσσαλονίκη 1974, σ ό.π., σ ό.π., α

17 Οί Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση βοήθεια τών Μυλοποταμιτών, όσον τάχιον, τουλάχιστον εκατόν»66. ' Ο Δημακόπουλος τόν πληροφορεί ότι έστειλε ξανά απεσταλμένο νά τους παρακινήσει, όμως «άν δέν άποφασίσωσιν οί Μυλοποταμίται νά έλθωσιν οί 100»,67, θά γίνει προσπάθεια νά ενισχυθεί μέ άλλη δύναμη. Τελικά «ήλθον 40 Μυλοποταμίται προς φρούρησιν τής Μονής»68. ' Η μάχη τοϋ Βαφέ, στίς 12 'Οκτωβρίου 1866, μία άπό τίς σπουδαιότερες μάχες τής επανάστασης, συγκέντρωσε 300 εθελοντές καί 280 Κρητικούς, τό όλον «πε ντακόσιους όγδοήκοντα πειναλέους έπαναστάτας»69. Ή φρουρά τοϋ Αρκαδίου στίς 8 Νοεμβρίου 1866, όταν ό Μουσταφά πασάς κύκλωσε τό μοναστήρι, έφτανε συνολικά τους 250 άνδρες 70. Κατά τή μάχη τοϋ Θέρισσου, στίς 21 Μαρτίου 1867, ό Ζυμβρακάκης συμμετείχε μέ τήν ισχυρότερη δύναμη πού συγκέντρωσε ποτέ ύπό τίς διαταγές του, τήν όποια αυτόπτες μάρτυρες ονομάζουν εντυπωσιασμένοι «στρατιά», καί ή όποια περιλάμβανε 380 εθελοντές καί 1750 Κρητικούς71. Στά τέλη Μαΐου 1867 διεξάχθηκε στό Λασήθι ή μεγαλύτερη καί σημαντικότερη μάχη όλου τοΰ αγώνα. Κράτησε δέκα μέρες καί πήραν μέρος Κρητικοί κι εθελο ντές. Σύμφωνα μέ τόν 'Αμερικάνο πρόξενο στην Κρήτη, πρόκειται γιά τήν πολυ πληθέστερη δύναμη πού συγκέντρωσαν ποτέ οί επαναστάτες72. Θά 'ταν ενδιαφέρον, νομίζω, νά παραθέσουμε μερικά ακόμη παραδείγματα στό ίδιο πνεύμα. Τό Μάιο τοΰ 1867 ό Σουλτάνος, κάνοντας χρήση τοΰ επικυριαρχικού του δι καιώματος, ζήτησε άπό τόν 'Ισμαήλ πασά, Βαλή τής Αιγύπτου, νά τοϋ διαθέσει στρατό γιά τήν ενίσχυση τής επικείμενης επέμβασης στή Ρουμανία, όπου είχε εκλεγεί νέος ' Ηγεμόνας, ό Karl Hohenzollern, χωρίς τήν προβλεπόμενη έγκριση τής Πύλης73. Διευθετηθέντος όμως τοϋ ζητήματος τών ' Ηγεμονιών, τά αιγυπτιακά στρατεύματα κατευθύνθηκαν τελικά, τόν Ιούλιο τοϋ 1866, στην Κρήτη όπου είχε ήδη αρχίσει νά εκδηλώνεται ή εξέγερση 74. ' Η αιγυπτιακή αυτή δύναμη χρησιμο ποιήθηκε άπό τόν ' Ισμαήλ όχι μόνο ώς εκβιαστικό μέσο πίεσης γιά νά εδραιώσει καί νά διευρύνει τήν αυτονομία του απέναντι στην Κωνσταντινούπολη, αλλά καί ώς μέσο διαπραγμάτευσης, μέ δεδομένη τήν παρουσία τών στρατευμάτων του στό νησί, γιά τήν ενδεχόμενη προσάρτηση τής Κρήτης στην Αίγυπτο. Χωρίς βέβαια νά 66. ό.π, ο ό.π., ο ο.π, ο Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, ο.π, σ Βλ. Ι. Π. Μαμαλάκης, ο.π, α Βλ. Ν. Σ. Ψύχας, ό.π, σ Βλ. W.J. Stillman, The Cretan Insurrection of , Ν. Υόρκη 1874, β' έκδοση Austin 1966, σ Βλ. Α. Cahuet, La Question ο" Orient, ό.π., α Βλ. A.G. Politis, Un projet d'alliance entre l'egypte et la Grèce en 1867, Κάιρο 1931, σ

18 Λ. Καλλιβρετάκης παραγνωρίζει κανείς τόν ουσιαστικό ρόλο τών Μ. Δυνάμεων καί άλλων παραγόντων στή διελκυστίνδα ανάμεσα στό Σουλτάνο καί τόν προβληματικό υποτελή του, δέν μπορεί νά μήν παρατηρήσει κανείς ότι τά διεθνή αυτά παιχνίδια παίζονταν καί μέ τό χαρτί τών αιγυπτιακών αυτών στρατευμάτων φυλαγμένο στό μανίκι. Κι όλα αυτά μέ μιά δύναμη πού περιλάμβανε λιγότερους άπό άνδρες75. Νά υπενθυμίσουμε, τέλος, ενδεικτικά ότι ή δύναμη τής Ουγγρικής Λεγεώνας πού πολέμησε στην τό καί τής οποίας ή δράση απασχολούσε όλες σχεδόν τίς ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έπί οκτώ συνεχή έτη ( ), είτε ώς διαπραγματευτικό ατού, είτε ώς απειλή πού επανερχόταν οτήν επικαιρότητα ανά λογα μέ τίς εξελίξεις, κυμαινόταν μεταξύ 700 καί ανδρών76. Καί ότι τό σύνο λο τής τακτικής δύναμης τοΰ ' Ελληνικού Στράτου στά 1866 ανερχόταν, στά χαρ τιά, σέ άνδρες 77, αλλά λόγω τών λιποταξιών καί τών ποικίλων απαλλαγών κι εξαγορών, ό πραγματικός αριθμός κυμαινόταν μεταξύ κι "Αν καί ή παράθεση αυτών τών αριθμητικών δεδομένων είναι εξαιρετικά ανε παρκής καί επιλεκτική γιά νά συγκροτεί κάποια σειρά, μας θέτει πάντως, κατά τή γνώμη μου, μπροστά σ* ένα ενδεικτικό πλαίσιο.καί νομίζω ότι μέσα σ' ένα τέτοιο πλαίσιο, ή παρουσία Γαριβαλδινών δέν θά μπορούσε νά 'χε περάσει απαρατή ρητη. Ά φ ο ΰ δέν τους βρίσκουμε στά 1866, πρέπει ίσως νά τους ψάξουμε στά Κάνοντας τόν καταθλιπτικό απολογισμό τοΰ «άτυχου» ελληνοτουρκικού πολέμου τοΰ ' 97, οί συντάκτες τοΰ βιβλίου La Camicia Rossa nella guerra greco-turca, πρέπει νά αισθάνονταν έντονη τήν ανάγκη τής αρωγής ενός παρελθόντος ηρωικού κι ελαφρά μυθοποιημένου. Λεωνίδας Φ. Καλλιβρετάκης 75. Βλ. A.G. Politis, ο.π, ο. 20, 'Ακαδημία 'Αθηνών, Μνημεία Ελληνικής Ιστορίας, τ. 6ος, α 54 καί 112, J.C.B. Richmond, Egypt , Λονδίνο 1977, α Βλ.- Ά. Λιάκος, Ή. Ιταλική Ενοποίηση..., δ.π., σ Βλ. ΓΕΣ, Ιστορία τής οργανώσεως τοΰ Ελληνικού Στρατού, 'Αθήνα 1957, α. 47." 78. Βλ. Θ. Βερέμης, Ό τακτικός στρατός οτήν Ελλάδα τού 19ου αιώνα, στή συλλογή "Οψεις τής Ελληνικής Κοινωνίας τοΰ 19ου αιώνα, 'Αθήνα 1984, ο Δέν μπορώ νά μή θυμίσω επιπλέον ότι ό ίδιος ό Garibaldi επιχείρησε τήν εκστρατεία τής Σικελίας ( ), πού οδήγησε στή θριαμβευτική είσοδο στή Νάπολη, μέ εθελοντές, τους περίφημους Mille. 138

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΓΩΝΙΑ Δ ΣΑΞΗ ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΑΣΚΑΛΟΣ: ΦΑΡΜΑΚΗΣ ΗΛΙΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΗΓΟΤΜΕΝΟ ΓΑΒΡΙΗΛ ΜΑΡΙΝΑΚΗ Ήταν πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής Ρεθύμνης με καταγωγή από

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 (σελ ) Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου

Κεφάλαιο 5 (σελ ) Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821 1830) 1 Κεφάλαιο 5 (σελ. 90 93) Η επανάσταση στα νησιά του Αιγαίου Η επανάσταση διαδόθηκε γρήγορα στα νησιά του Αιγαίου. Σπουδαίοι ναυτικοί, όπως ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 5: Τουρκικός Εθνικισμός Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 3 Η δεύτερη φάση και το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 4η: Φιλική Εταιρεία Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 5η: Η Ελληνική Επανάσταση ως ευρωπαϊκό γεγονός Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ TETAΡTH 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ TETAΡTH 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ TETAΡTH 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α Α Α.1.1 Πότε, για ποιο λόγο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ )

Κεφάλαιο 1. Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 1 Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ. 178 181) Μετά την ήττα στον πόλεµο µε την Τουρκία, το 1897, το ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 19 - Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862) Ιστορία Γ Γυμνασίου Ο Όθων συνδιαλέγεται με τον έφιππο συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη που του ζητά την παραχώρηση συντάγματος Καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ.

1ο Σχέδιο. δεδοµένων της Β και Γ στήλης, που αντιστοιχούν στα δεδοµένα της Α στήλης. A. Βασικοί όροι των συνθηκών Β. Συνθήκες Γ. . ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο Σχέδιο Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 (επαναληπτικό) ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 3 ΘΕΜΑ 1ο Ι. Να συµπληρώσετε, στα κενά της Α στήλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ. Όνομα :Βασίλης Μανουράς. Τάξη :Γ2. Εργασία Γαλλικών

ΜΕΓΑΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ. Όνομα :Βασίλης Μανουράς. Τάξη :Γ2. Εργασία Γαλλικών ΜΕΓΑΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ Όνομα :Βασίλης Μανουράς Τάξη :Γ2 Εργασία Γαλλικών ΜΕΓΑΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗΣ ΚΑΤΑΓΩΓΗ Ο Ναπολέων Βοναπάρτης (Napoléon Bonaparte) (15 Αυγούστου 1769 5 Μαΐου 1821) ήταν Γάλλος στρατηγός

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας ( ) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης. Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας ( ) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης. Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 17 - Ο Ι. Καποδίστριας ως κυβερνήτης της Ελλάδας (1828-1831) Η ολοκλήρωση της ελληνικής επανάστασης Ιστορία Γ Γυμνασίου Το Ναύπλιο την εποχή της άφιξης του Καποδίστρια (1828) Χρονολόγιο Ερειπωμένη

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ )

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 18 Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ. 142 145) Μετά τη Ναυµαχία του Ναυαρίνου, οι διπλωµατικές ενέργειες για

Διαβάστε περισσότερα

25η Μαρτίου 1821 Η 25η Μαρτίου αποτελεί διπλή εορτή για τους Έλληνες, μαζί με τον Ευαγγελισμός της Θεοτόκου εορτάζεται και ο ξεσηκωμός των Ελλήνων κατά των Τούρκων. Στην πραγματικότητα η επανάσταση είχε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα

Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα και οι επιπτώσεις στο Κρητικό Ζήτημα Λίγους μήνες μετά την ανάληψη της προεδρίας της Κρητικής Κυβέρνησης από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που έλεγχε τα ελληνικά πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ PARLEMETER: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2015 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ EE28 ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ PARLEMETER: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ 2015 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ EE28 ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ PARLEMETER: 2015 ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 PARLEMETER: 2015 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ Η περιφερειακή ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στις έρευνες του Ευρωβαρομέτρου του Ευρωπαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ιστορία Κεφ. 24 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ιστορία Κεφ. 24 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ιστορία Κεφ. 24 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ Αρχική αντιμετώπιση του Αγώνα Η πολιτική της Αυστρίας Η πολιτική της Ρωσίας Οι προσπάθειες του Καποδίστρια Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ -Πώς έγινε βασιλιάς του ελληνικού κράτους ο Όθωνας; Αφού δεν ήταν Έλληνας! -Για να δούμε τι θα βρούμε γι αυτό το θέμα στο διαδίκτυο. -Κοιτάξτε τι βρήκα, παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 14

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 14 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 14 Ο Δωδέκατος Αιώνας (α μέρος): Αλέξιος Α Κομνηνός (1081-1118) - Ιωάννης Β Κομνηνός (1118-1143) - Μανουήλ Α Κομνηνός (1143-1180) - Αλέξιος Β Κομνηνός (1180-1183) - Ανδρόνικος

Διαβάστε περισσότερα

Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηγεμονίες. 7ο Γυμνάσιο Καβάλας Θεοδωράκογλου Χαριτωμένη

Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηγεμονίες. 7ο Γυμνάσιο Καβάλας Θεοδωράκογλου Χαριτωμένη Η Φιλική Εταιρεία και η κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης στις Ηγεμονίες Η Φιλική Εταιρεία Ήταν μυστική οργάνωση. Ιδρύθηκε στην Οδησσό της Ρωσίας, το 1814. Σκοπός της ήταν η ανεξαρτησία των Ελλήνων. Πρωτεργάτες

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Οι βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για τις γειτονικές χώρες από δικούς τους ανθρώπους. Όταν έφταναν επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι ή στρατιωτικοί φυγάδες, ή ακόμα κρατικές

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 22 - Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων. Ιστορία Γ Γυμνασίου. Μακεδονομάχοι Το αντάρτικο σώμα του Μελά

Ενότητα 22 - Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων. Ιστορία Γ Γυμνασίου. Μακεδονομάχοι Το αντάρτικο σώμα του Μελά Ενότητα 22 - Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Ιστορία Γ Γυμνασίου Μακεδονομάχοι Το αντάρτικο σώμα του Μελά Χρονολόγιο Τα Βαλκάνια υπό την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Εθνικές

Διαβάστε περισσότερα

Επαναστατικά κινήµατα στη Μακεδονία και την Κρήτη (σελ )

Επαναστατικά κινήµατα στη Μακεδονία και την Κρήτη (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 4 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 19 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Επαναστατικά κινήµατα στη Μακεδονία και την Κρήτη (σελ. 158 161) Μετά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, στις περιοχές που έµειναν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ( ) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ( ) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ( )

ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ( ) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ( ) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ( ) ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ (1963-1967) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ (1967-1974) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ (1974-1993) Περιεχόμενα Πρόλογος... 9 Ι. Από την κατοχή ως τα Ιουλιανά

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου

Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Χαρακτηριστικές εικόνες από την Ιλιάδα του Ομήρου Η γυναίκα ως σύζυγος και μητέρα Η γυναίκα ως πολεμικό λάφυρο Γυναίκα και επιτάφιες τιμές ηρώων Η τύχη του γυναικείου πληθυσμού μετά την άλωση μιας πόλης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 4 Ο πόλεμος των τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης

Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Επώνυμο Όνομα Κομνηνός Αφεντούλιεφ/Αφεντούλης Μιχαήλ Υπογραφή Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήνα 1984. Σφραγίδα Σφραγίδα Μιχαήλ Κομνηνού

Διαβάστε περισσότερα

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής Γνωρίζετε τι είναι οι Η.Π.Α σήμερα; Θα δούμε πώς δημιουργήθηκαν και ποια είναι τα θεμέλια της ισχύος τους. Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 8η: Το Κρητικό Ζήτημα Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ Η περιφερειακή ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στις έρευνες Ευρωβαρόμετρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η σύντομη ιστορία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Νίκου Ζαχαριάδη Σταύρος Τζίμας

Η σύντομη ιστορία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Νίκου Ζαχαριάδη Σταύρος Τζίμας Η σύντομη ιστορία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Νίκου Ζαχαριάδη Σταύρος Τζίμας Η ενδεκάδα του ΚΚΕ στην Πολωνία με το «εθνόσημο» στην μπλούζα, που δημιουργήθηκε στο Ζγκόρτζελετς το 1950 με εντολή Ζαχαριάδη.

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή»

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 (2015) «Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» Ο Θούριος του Ρήγα Φεραίου εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ. Σελίδα 1 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΛΑΙΤΖΙΔΟΥ Σελίδα 1 1 Ο Κεφάλαιο Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1821-1828 Επαναστατικός Αγώνας 1864 Προσάρτηση Επτανήσων 1881 Προσάρτηση Άρτας και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ )

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Ενότητα Ε - «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 8 Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ. 208 211) Μετά την αποτυχία των Ιταλών να καταλάβουν την Ελλάδα, έσπευσαν να τους

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ

ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2016 195 ΧΡΟΝΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΥΘΗΡΑ, 25 η ΜΑΡΤΙΟΥ 2016

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΑ 1913-2011 Εκατό Χρόνια Θύελλες και Χίμαιρες ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών Σας προσκαλεί με τιμή να μετάσχετε στη σειρά των επιστημονικών διαλέξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 2 Η πρώτη φάση του Α Βαλκανικού

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου Ιστορία Γ Γυμνασίου

Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου Ιστορία Γ Γυμνασίου Ενότητα 18 - Από την άφιξη του Όθωνα (1833) έως την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Όθωνα στο Ναύπλιο (Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας). Χρονολόγιο 1828-1831: Καποδιστριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη».

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη». Α1. α. Σχολικό βιβλίο σελίδα 77: «Οι επαναστάτες προκήρυξαν όπως ονομάστηκαν.» και «Οι Ορεινοί απαρτίστηκαν και των πλοιοκτητών.» β. Σχολικό βιβλίο σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή (=η αργή ανάπτυξη του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΡΑΜΕΝΗΣ. Ο Θηραμένης ήταν ένας Αθηναίος πολιτικός, εξέχων στην τελευταία δεκαετία του

ΘΗΡΑΜΕΝΗΣ. Ο Θηραμένης ήταν ένας Αθηναίος πολιτικός, εξέχων στην τελευταία δεκαετία του ΘΗΡΑΜΕΝΗΣ Ο Θηραμένης ήταν ένας Αθηναίος πολιτικός, εξέχων στην τελευταία δεκαετία του ΖΩΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Ο Θηραμένης γεννήθηκε στην Κέα το 451π.Χ., αλλά υιοθετήθηκε από τον Άγνωνα, έναν αρχαίο πολιτικό

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 10η: Το Κίνημα στο Γουδή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Στοχασμοί γύρω από το 21

Στοχασμοί γύρω από το 21 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ Στοχασμοί γύρω από το 21 Έ νας Γάλλος ξεκινούσε, στις 18 Ιουλίου του 1821, από τη Μασσαλία. Τ όνομά του ήταν Maxime Raybaud. Είχε μπει στον γαλλικό στρατό στα τέλη του 1813, κ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική.

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Κατά το 18 ο αιώνα η Αγγλία κατείχε δεκατρείς αποικίες στην Αμερική. Οι αποικίες αυτές παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές που οφείλονταν: - Στη διαφορετική προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ 2012 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. α. Σελ. 77 : «Το εθνικόν αυτοκρατορία.»

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων 1 ΙΣΤΟΡΙΑ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι Βούλγαροι Οι Ονογούροι Βούλγαροι. Οι πρώτες Βουλγαρικές φυλές πρέπει να έφθασαν στην περιοχή ανάμεσα στον Καύκασο και την Αζοφική Θάλασσα στα

Διαβάστε περισσότερα

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος

Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Φιλικές σχέσεις και συγκρούσεις με τους Βούλγαρους και τους Ρώσους Α. Οι Βούλγαροι α μέρος Βούλγαροι Αρχικά ζουν σε εδάφη του Βυζαντίου εμποδίζουν άλλους λαούς να μετακινηθούν Αργότερα ιδρύουν κράτος προσπαθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Η βασιλεία του Όθωνα - Ο Ιωάννης Κωλέττης. & βασιλείας του Όθωνα

Η βασιλεία του Όθωνα - Ο Ιωάννης Κωλέττης. & βασιλείας του Όθωνα ΕΝΟΤ. Δ Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ - ΚΕΦ. 1 Η βασιλεία του Όθωνα - Ο Ιωάννης Κωλέττης Μετά τη δολοφονία του Καποδιστρία, οι Μεγάλες υνάµεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) 1832 Επιλέγουν ως βασιλιά της Ελλάδας τον

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Ο ΒΟΥΛΓΑΡΟΚΤΟΝΟΣ (976-1025) 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Τα ΠΑΙ ΙΚΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΑ Το 958 µ.χ.. γεννιέται ο Βασίλειος ο Β, γιος του Ρωµανού και της Θεοφανώς. Γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα του ήταν η Ελένη,

Διαβάστε περισσότερα

Φωτορεπορτάζ και βίντεο, στο τέλος του κειμένου. Πρόεδρος Σερβίας προς Έλληνες: Διαφυλάξτε τη χώρα σας! (VIDEO)

Φωτορεπορτάζ και βίντεο, στο τέλος του κειμένου. Πρόεδρος Σερβίας προς Έλληνες: Διαφυλάξτε τη χώρα σας! (VIDEO) Να διαφυλάξουν τη χώρα τους εν μέσω της οικονομικής κρίσης κάλεσε τους Έλληνες ο Σέρβος πρόεδρος Τόμισλαβ Νίκολιτς, όπως υποστηρίζουν τους Σέρβους να διαφυλάξουν τη δική τους. Φωτορεπορτάζ και βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου - Σεπτεµβρίου 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου - Σεπτεµβρίου 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 11 Ιανουαρίου 2016 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου - Σεπτεµβρίου 2015 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα του ΔΟΜ για το trafficking: 7 στους 10 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν πέσει θύματα trafficking στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν τη Μεσόγειο

Έρευνα του ΔΟΜ για το trafficking: 7 στους 10 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν πέσει θύματα trafficking στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν τη Μεσόγειο 14/10/2016 Έρευνα του ΔΟΜ για το trafficking: 7 στους 10 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν πέσει θύματα trafficking στην προσπάθειά τους να προσεγγίσουν τη Μεσόγειο Ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ. Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου. Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή. Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ Τίτλος Αρχείο Επισκόπου Ιεροσητείας Αμβροσίου Αρχείο Αρχιμανδρίτη Παρθενίου Κελαϊδή Συλλογή Παπα-Στεφάνου Προβατάκη Αρχείο Επισκόπου Διονυσίου Μαραγκουδάκη Συλλογή Μονών (νομών Χανίων,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1. Πώς αντιμετώπισαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «ΙΣΤΟΡΙΑ» ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: Σχολικό βιβλίο, σελ. 92, «Από τα αντιβενιχελικά κόμματα πιο διαλλακτικό.» και σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 17. Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ )

Κεφάλαιο 17. Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 17 Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ. 138 141) Ο Ιωάννης Καποδίστριας καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της Κέρκυρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου - Μαρτίου 2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 8 Ιουλίου 2016

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου - Μαρτίου 2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 8 Ιουλίου 2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 8 Ιουλίου 2016 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουαρίου - Μαρτίου 2016 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί η ΤτΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: «Το κόμμα του Γ. Θεοτόκη πυρήνα των Αντιβενιζελικών.», σελ. 92-93 β. Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης (1905)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα