Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας"

Transcript

1 Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2007,18(4): ,18(2):332-Α Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας Α. Γουλές ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ψωριασική αρθρίτιδα (ΨΑ) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης αρθρίτιδα που σχετίζεται με την ψωρίαση. Πρόσφατες μελέτες υποδεικνύουν το δυναμικό ρόλο που παίζει το ανοσολογικό σύστημα στην παθογένεια της νόσου. Γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες επιδρούν σε ανοσολογικούς μηχανισμούς, ενώ παράλληλα μόρια προσκόλλησης, φλεγμονώδεις κυτταροκίνες, αγγειογενετικοί παράγοντες καθώς και μεταλλοπρωτεϊνάσες φαίνεται να ενορχηστρώνουν την ανοσολογική απόκριση στην ΨΑ. Η μελέτη αυτών των παραγόντων οδήγησαν στη δοκιμή και χρήση στοχευμένων θεραπειών στην ΨΑ, κατά τη τελευταία δεκαετία. Η παρούσα ανασκόπηση συνοψίζει τα τρέχοντα ανοσολογικά ευρήματα που μπορεί ενδεχομένως να οδηγήσουν σε νέες στοχευμένες θεραπείες της ΨΑ. Ελληνική Ρευματολογία 2007, 18(4): Όροι ευρετηρίου: ανοσολογία, κυτταροκίνη, μεταλλοπρωτεϊνάση, μόρια προσκόλλησης, ψωριασική αρθρίτιδα. Κλινική Παθολογικής Φυσιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο «Λαϊκόν» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψωριασική αρθρίτιδα (ΨΑ) είναι μια χρόνια, συστηματική φλεγμονώδης αρθρίτιδα που προσβάλλει τις περιφερικές αρθρώσεις, τη σπονδυλική στήλη (Σ.Σ) και τα σημεία ένθεσης των περιαρθρικών δομών (ενθεσίτιδα) και έχει συνήθως αρνητικό ρευματοειδή παράγοντα 1. Η ψωρίαση εμφανίζεται περίπου στο 2% του γενικού πληθυσμού 2, ενώ ο επιπολασμός της ΨΑ στους ασθενείς με ψωρίαση ποικίλλει ευρέως και κυμαίνεται μεταξύ 7-24% 3. Στο 70% περίπου των ασθενών με ΨΑ, οι δερματικές αλλοιώσεις προηγούνται των αρθρικών εκδηλώσεων, ενώ περίπου στο 15% οι δύο οντότητες εμφανίζονται με χρονική διαφορά ενός έτους μεταξύ τους 4,5. Τέλος το 15% 332 2_anosopathogeneia.indd 332 5/3/2008 3:20:26 μμ

2 Α. Γουλές των ασθενών αναπτύσσουν αρθρίτιδα, ένα έτος πριν την έναρξη της ψωρίασης 4,5. Το κλινικό φάσμα της ΨΑ είναι σημαντικά ετερογενές. Οι Mοll and Wright 1 αναγνώρισαν 5 υποκατηγορίες της ΨΑ με βάση το πρότυπο προσβολής των αρθρώσεων: α. συμμετρική πολυαρθρίτιδα, β. ασύμμετρη ολιγοαρθρίτιδα, γ. σπονδυλίτιδα, δ. αρθρίτιδα των άπω μεσοφαλαγγικών αρθρώσεων και ε. ακρωτηριαστική αρθρίτιδα. Ωστόσο όμως, οι μισοί περίπου ασθενείς που στα πρώιμα στάδια ταξινομήθηκαν ως πάσχοντες από την πολυαρθρική μορφή, μετά από 2 χρόνια επαναταξινομήθηκαν ως πάσχοντες από ολιγοαρθρική μορφή 6. Για το λόγο αυτό, προτάθηκαν νέα κριτήρια για την ταξινόμηση της ΨΑ από την ομάδα μελέτης CASPAR 7. Η ακριβής αιτιολογία της νόσου παραμένει ά- γνωστη, αν και φαίνεται πως γενετικοί, περιβαλλοντικοί και ανοσολογικοί παράγοντες συμβάλλουν στην παθογένειά της. Περίπου 40% των ασθενών με ΨΑ έχουν συγγενή πρώτου βαθμού με δερματικές ή αρθρικές εκδηλώσεις 4,8. Πολλά γονίδια που κωδικοποιούνται από μόρια του Μείζονος Συστήματος Ιστοσυμβατότητας Ι και ΙΙ (MCH-Ι, MCH-ΙΙ) καθώς και γονιδιακοί πολυμορφισμοί του παράγοντα νέκρωσης των όγκων-α (TNF-α) έχουν προταθεί ότι προδιαθέτουν στην ανάπτυξη της νόσου 8-11,13. Ιοί και βακτήρια έχουν ενοχοποιηθεί ως αιτιολογικοί παράγοντες έκλυσης της νόσου. Στο πλάσμα ασθενών με ΨΑ, βρέθηκαν υψηλά επίπεδα αντισωμάτων έναντι της στρεπτοκοκκικής εξωτοξίνης, ενώ υπάρχουν και έμμεσες ενδείξεις ενεργοποιημένης χυμικής και κυτταρικής ανοσίας 14. Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν μια πιθανή σχέση μεταξύ βακτηριακών λοιμώξεων και ψωρίασης ή ΨΑ 10. Παρομοίως, παρότι κάτι τέτοιο δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί, ιογενείς λοιμώξεις έχουν προταθεί ότι επάγουν ΨΑ 15,16. Το φυσικό τραύμα είναι ένας ακόμη περιβαλλοντικός παράγοντας που θα μπορούσε να οδηγήσει στην εμφάνιση ψωρίασης και ΨΑ 17,18. ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗΣ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 1. Αγγειογενετικοί Παράγοντες Ιστολογικά, η αυξημένη αγγειοβρίθεια του ψωριασικού αρθρικού υμένα θεωρείται ένα πρώιμο εύρημα ΨΑ 19,20. Η παρουσία διεσταλμένων και σπειροειδών αγγείων υποδηλώνει διαταραγμένους αγγειογενετικούς μηχανισμούς ως πιθανά υπεύθυνους για τη δημιουργία του παθολογικού αγγειακού δικτύου. Πολλοί αγγειογενετικοί παράγοντες όπως ο αυξητικός παράγοντας του αγγειακού ενδοθηλίου ( a lar vascular nd th lial nd th lial nd th lial endothelial gr th gr th gr th gr th gr th growth a t r, a t r, a t r, a t r, a t r, a t r, factor, a t r, F), F), F), F), F), F), F), F), VEGF), F), ο μετατρεπτικός αυξητικός παράγοντας-β (transforming growth factor, TGF-β) και οι αγγειοποιητίνες (Ang-1, Ang-2) εμπλέκονται. Συγκεκριμένα, η Ang-2 φαίνεται πως διαταράσσει in vivo την αγγειογένεση και συμβάλλει στην ανακατασκευή των αγγείων, ενώ η Ang1 είναι υπεύθυνη για την ωρίμανση των αγγείων 21. Τα επίπεδα των VEGF και TGF-β έχουν βρεθεί αυξημένα στο αρθρικό υγρό ασθενών με ΨΑ 22. Επιπλέον, τα επίπεδα του VEGF και της Ang-2 καθώς και της έκφρασης του mrna της είναι σημαντικά υψηλότερα στον αρθρικό υμένα των ασθενών με ΨΑ, σε σχέση με τους ασθενείς που πάσχουν από ρευματοειδή αρθρίτιδα (ΡΑ) 23. Αντίθετα, τα επίπεδα της Ang-1 και η έκφραση του mrna της ήταν σημαντικά μειωμένα σε σχέση με αυτά της Ang-2. Αυτά τα δεδομένα συμβαδίζουν με τις ιστολογικές αγγειακές ανωμαλίες που παρατηρούνται στο ψωριασικό αρθρικό υμένα και μπορεί να ερμηνεύσουν τη μοριακή βάση του φαινομένου αυτού. Ωστόσο, η αυξημένη αγγειοβρίθεια του αρθρικού υμένα σε σχέση με τη ΡΑ, δεν επιβεβαιώνεται από όλες τις μελέτες Φλεγμονώδη Κύτταρα και Αντιγόνα έναντι των Λευκών Αιμοσφαιρίων Το φλεγμονώδες διήθημα του ψωριασικού αρθρικού υμένα κατανέμεται περιαγγειακά και εντοπίζεται κυρίως στις βαθύτερες στοιβάδες του 25,26. Αποτελείται κυρίως από ενεργοποιημένα C 4 C 4 4+ λεμφοκύτταρα, CD8+ λεμφοκύτταρα και μακροφάγα. Σε μικρότερο αριθμό, είναι παρόντα Β-λεμφοκύτταρα που δημιουργούν βλαστικά κέντρα, αλλά ο ρόλος 333 2_anosopathogeneia.indd 333 5/3/2008 3:20:26 μμ

3 Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας τους στην ψωριασική αρθρίτιδα δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί πλήρως, καθώς ούτε η ψωρίαση ούτε η ΨΑ σχετίζονται με υψηλά επίπεδα κυκλοφορούντων αυτοαντισωμάτων όπως ο ρευματοειδής παράγοντας (RF) ή τα αντικιτρουλλινικά αντισώματα (anti-ccps) 25,27. Η αναλογία CD4+:CD8+ είναι 2:1 στους ιστούς και 1:2 στο αρθρικό υγρό 27,28. Έχει προταθεί ότι τα C 8 C 8 8+ λεμφοκύτταρα παίζουν σημαντικό ρόλο στη φλεγμονώδη διεργασία του ψωριασικού αρθρικού υμένα 29. Δεδομένα που υποστηρίζουν αυτή την υπόθεση προέρχονται από μια μελέτη ψωριασικών ασθενών που έδειξε αυξημένη συχνότητα των HLA τάξεως I αντιγόνων B13, B17, B27, B38, B39 και Cw6 8. Σε μία άλλη μελέτη, οι Gonzales και συν. 9 υποστήριξαν ότι τα MHC class I hain-r lat d hain-r lat d chain-r lat d -r lat d related A (MICA) A9 και C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, C 6, είναι οι ισχυρότεροι γενετικοί προδιαθεσικοί παράγοντες στην ΨΑ. Η σχέση μεταξύ βαριάς ΨA και λοίμωξης από τον ιό της ανθρώπινης επίκτητης ανοσοανεπάρκειας (HIV) έχει αναφερθεί από πολλούς μελετητές Εάν λάβουμε υπόψη μας ότι η HIV λοίμωξη μειώνει επιλεκτικά τον αριθμό των CD4 λεμφοκυττάρων και ορισμένα νοσήματα, όπως ο συστηματικός ε- ρυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) ή η ΡΑ, βελτιώνονται με τη συνύπαρξη HIV λοίμωξης, φαίνεται πιθανό ότι τα CD8 λεμφοκύτταρα αλληλεπιδρούν με τα HLA- I μόρια λειτουργώντας ως διαμεσολαβητές της ανοσολογικής εξεργασίας που παρατηρείται στην ΨΑ 33,34. Τέλος, μελέτες με αναλύσεις του υποδοχέα αντιγόνου των Τ-λεμφοκυττάρων (TCR) των CD8+ λεμφοκυττάρων, αποκάλυψαν μια συγκεκριμένη ολιγοκλωνικότητά του, υποδηλώνουν την ύπαρξη αντιγονο-εξαρτώμενης ανοσολογικής απόκρισης στους ασθενείς με ΨΑ 35. Εμπλοκή και των HLA II μορίων έχει επίσης περιγραφεί στην παθογένεια της ΨΑ 36, 37, ενώ ο ρόλος των μακροφάγων δεν έχει ακόμη πλήρως αποσαφηνισθεί. Σε μια πρόσφατη μελέτη με βιοψίες αρθρικού υμένα ασθενών με οροαρνητικές σπονδυλοαρθροπάθειες συμπεριλαμβανομένης και της ΨΑ, παρατηρήθηκε μειωμένος αριθμός μακροφάγων (C 68 ) C 68 ) 68+) σε σχέση με αυτές σε πάσχοντες από ΡΑ 38. Επιπλέον, τα μακροφάγα αυτά είναι πιο δραστικά αφού εκφράζουν αυξημένα επίπεδα του CD163 υποδοχέα και απελευθερώνουν υψηλά ποσά φλεγμονωδών κυτταροκινών, όπως ο TNF-α και η IL-1 μετά από διέγερση με λιποπολυσακχαρίδη (LPS) 39. Αντίθετα, μια άλλη μελέτη υποστηρίζει ότι, το φλεγμονώδες διήθημα των ασθενών με ΨΑ και ΡΑ είναι συγκρίσιμο όσον αφορά τα υμενικά κύτταρα που προσομοιάζουν με ινοβλάστες και μακροφάγα 40. Τελευταία, έχει προταθεί ότι τα κύτταρα φυσικοίφονιάδες (ΝΚ) παίζουν κάποιο ρόλο στην παθογένεια της ψωρίασης. Τα ΝΚ κύτταρα εκφράζουν διεγερτικούς και ανασταλτικούς υποδοχείς που προσομοιάζουν με τις ανοσοσφαιρίνες. Η ισορροπία μεταξύ αυτών των υποδοχέων και των σχετικών ενδοκυττάριων σημάτων τους καθορίζει τη λειτουργικότητα του κυττάρου. Είναι γνωστό ότι τα HLA-Ι μόρια αλληλεπιδρούν με ανασταλτικούς υποδοχείς, ενώ δεν έχουν βρεθεί ακόμη τα συνδετικά μόρια για τους διεγερτικούς υποδοχείς. Σε μία πρόσφατη μελέτη αναφέρθηκε γενετική συσχέτιση μεταξύ της ΨΑ και συγκεκριμένων υποδοχέων που εκφράζονται από τα ΝΚ κύτταρα 41. Ορισμένοι διεγερτικοί Ig-υποδοχείς, εάν συνδυαστούν με την απουσία HLA μορίων ενισχύουν την προδιάθεση για ανάπτυξη ΨA 41. Οι Nelson και συν. 42 πρότειναν ότι οι προστατευτικοί κι «ευάλωτοι» φαινότυποι της ΨΑ βασίζονται στην ισορροπία μεταξύ διεγερτικών υποδοχέων και αλληλεπιδράσεων των ανασταλτικών υποδοχέων-hla μορίων των ΝΚ κυττάρων. Σε αντίθεση με τα παραπάνω, οι Spadaro και συν. 43 βρήκαν ελαττωμένους αριθμούς ΝΚ κυττάρων στο αρθρικό υγρό ασθενών με ΨΑ, χωρίς ωστόσο να μελετήσουν το ρόλο των ΝΚ κυττάρων στον φλεγμονώδη αρθρικό υμένα. 3. Κυτταροκίνες Μια ποικιλία κυτταροκινών έχει μελετηθεί ώστε να διευκρινισθεί ο ρόλος τους στην ανάπτυξη της ΨΑ. Υψηλά επίπεδα ιντερλευκίνης-18 (IL-18) έχουν ανιχνευθεί στο πλάσμα και στον αρθρικό υμένα ασθενών με ΨΑ 44. Φλεγμονώδεις κυτταροκίνες όπως ο TNF-α και η ιντερλευκίνη-1 (IL-1), επάγουν την έκφραση της IL-18 από τα μακροφάγα, η οποία προάγει τη διαφοροποίηση των προ- φλεγμονωδών Th1 κυττάρων, διεγείρει την έκφραση των χημειο _anosopathogeneia.indd 334 5/3/2008 3:20:27 μμ

4 Α. Γουλές κινών και ενισχύει την προσέλκυση των στρογγυλοκυττάρων 45. Οι Ritchlin κι οι συν. 46 έχουν βρει υψηλά επίπεδα IL-1β, ιντερλευκίνης-2 (IL-2), ιντερφερόνης-γ (INF-γ), TNF-α και ιντερλευκίνης-10 (IL-10) αλλά όχι των ιντερλευκινών -4 και -5 (IL-4, IL-5) σε καλλιέργειες αρθρικού υμένα. Παρόμοιο πρότυπο γονιδιακής έκφρασης κυτταροκινών παρατηρήθηκε σε ολόκληρο τον αρθρικό ιστό 46. Η υπεροχή των Th1 κυτταροκινών και τα υψηλά επίπεδα της IL-10 στην ΨΑ συγκριτικά με την ΡΑ υποδηλώνουν έναν διαφορετικό υποκείμενο μηχανισμό 46. Στο αρθρικό υγρό ασθενών με αρχόμενη ΨΑ, έχουν ανιχνευτεί υψηλά επίπεδα TNF-α, IL-10 καθώς και μεταλλοπρωτεϊνασών -1 και -3 (ΜΜΡ-1, ΜΜΡ-3), και τα επίπεδα αυτά των ΜΜΡ-1 και της ΜΜΡ-3, σε αντίθεση με το TNF-α και την IL-10, έχουν συσχετιστεί με το βαθμό φλεγμονώδους διήθησης της αρθρικής μεμβράνης 47. Σε μια άλλη μελέτη βρέθηκε ότι η έκφραση των TNF-α, IL-1β, ιντερλευκίνης-6 (IL-6), IL-18 και των ΜΜΡs (συμπεριλαμβανομένων των ΜΜΡ-1 και ΜΜΡ-3) ήταν συγκρίσιμη μεταξύ ΨΑ και ΡΑ 40. Πιο συγκεκριμένα, ο TNF-α είναι μια ισχυρή φλεγμονώδης κυτταροκίνη που φαίνεται να εμπλέκεται στην παθογένεια της ΨΑ με πολλούς τρόπους, καθώς: α. ενεργοποιεί τα ενδοθηλιακά κύτταρα και τα λεμφοκύτταρα τα οποία εκφράζουν μία ποικιλία προσκολλητικών μορίων όπως των ICAM και των E-selectins, β. εμπλέκεται στην αποδόμηση του χόνδρου και στην οστική διάβρωση μέσω της αυξημένης παραγωγής ΜΜΡs που προκαλεί. Για να εξακριβωθεί ο ρόλος του TNF-α μελετήθηκαν οι γενετικοί πολυμορφισμοί του σε ασθενείς με ΨΑ. Σε μια προηγούμενη μελέτη, είχε αναφερθεί ότι πολυμορφισμοί του επαγωγέα του TNF-α ή γονιδίου με ασταθή σύνδεση με τον TNF-α, μπορούν να προδιαθέσουν ή να αυξήσουν την ευπάθεια στην ανάπτυξη ψωρίασης και ΨΑ 12. Σε άλλη μελέτη, αν και δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές στη συχνότητα των γονότυπων μεταξύ ασθενών με ΨΑ και υγιών ατόμων, η παρουσία των οστικών διαβρώσεων της ΨΑ συσχετίστηκε θετικά με τους πολυμορφισμούς TNF-α-308 και TNF-β Τα δύο αυτά πολυμορφικά γονίδια συσχετίζονται με την ηλικία εμφάνισης της ψωρίασης και με την πρόοδο των αρθρικών διαβρώσεων 11. Τέλος, μια μετα-ανάλυση ασθενών με ΨΑ, έδειξε ότι ο πολυμορφισμός TNFα-238 αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη ΨΑ 13. Η πιο πειστική απόδειξη του σημαντικού ρόλου του TNF-α, προέρχεται από τις κλινικές μελέτες ό- που χρησιμοποιήθηκαν αντί-tnf-α θεραπείες για τη ΨΑ. Οι Turkiewicz και συν. 48 ανασκόπησαν τις σημαντικότερες από αυτές με τους διαθέσιμους ανταγωνιστές του TNF-α (etanercept, infliximab, adalimumab, onercept), υποδηλώνοντας το ρόλο των αντι-tnf παραγόντων ως τροποποιητικών της νόσου φαρμάκων, καθώς η θεραπευτική χορήγησή τους βελτίωσε την κλινική βελτίωση και ανάστειλε τις ακτινολογικές διαβρώσεις της ΨΑ. Παράλληλα, το etanercept και το infliximab έχουν ήδη εγκριθεί για τη θεραπεία της ψωρίασης ενώ το adalimumab είναι υπό μελέτη 49. Το γεγονός ότι οι αντί-tnf-α παράγοντες δρουν και στη ψωρίαση και στη ΨΑ, υποδηλώνει ότι οι δύο αυτές οντότητες μοιράζονται κοινούς ανοσολογικούς μηχανισμούς. 4. Μόρια Προσκόλλησης και Myeloid-Related Proteins (MRPs) Πολλές μελέτες καταδεικνύουν το ρόλο των μορίων προσκόλλησης στη ΨΑ. Τα μόρια αυτά εκφράζονται από το ενεργοποιημένο ενδοθήλιο και παίζουν σημαντικό ρόλο στην καθήλωση ή στη μετανάστευση των κυττάρων μέσω του αγγειακού τοιχώματος. Τα αγγεία του ψωριασικού αρθρικού υμένα εκφράζουν μια ποικιλία προσκολλητικών μορίων όπως τα ICAM-1, VCAM-1 και E-selectin. 25, 50. Οι Carson και συν. 51 έχουν βρει υψηλά επίπεδα διαλυτής E-selectin στο αρθρικό υγρό των ασθενών με ΨΑ και ΡΑ, σε σύγκριση με πάσχοντες από οστεοαρθρίτιδα και ουρική αρθρίτιδα. Ανοσοϊστοχημικές αναλύσεις της αρθρικής μεμβράνης ασθενών με ΨΑ και ΡΑ δεν έδειξαν καμία διαφορά μεταξύ τους αναφορικά με τα ICAM-1, VCAM-1 και E-selectin 40. Επιπρόσθετα, η χορήγηση αντί-tnf παραγόντων σε ασθενείς με ΨΑ, είχε ως αποτέλεσμα τη μειωμένη έκφραση αυτών των προσκολλητικών μορίων στον αρθρικό 335 2_anosopathogeneia.indd 335 5/3/2008 3:20:27 μμ

5 Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας υμένα 52,53. Αντίθετα, έχει βρεθεί ότι το δερματικό λεμφοκυτταρικό αντιγόνο (cutaneous lymphocyte associated antigen, CLA) είναι αυξημένο στα λεμφοκύτταρα του ψωριασικού δέρματος, όχι όμως και στο ψωριασικό αρθρικό υμένα 54. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η ψωρίαση και η ΨΑ μπορεί να μοιράζονται κοινούς ανοσολογικούς μηχανισμούς, αλλά αποτελούν διαφορετικές οντότητες. Πρόσφατα, υπάρχουν ενδείξεις για εμπλοκή των σχετιζόμενων με μυελοειδή κύτταρα πρωτεϊνών (MRPs, Myeloid Related Proteins) στην παθογένεια της ΨΑ. Οι MRPs -8 και -14 είναι πρωτεΐνες που δεσμεύουν το ασβέστιο, εκφράζονται σε υψηλό ποσοστό από τα κοκκιοκύτταρα και τα μονοκύτταρα και δημιουργούν το μη ομοιοπολικό ετεροδιμερές MRP-8/MRP Στα ενεργοποιημένα μονοκύτταρα, το ετεροδιμερές αυτό μετατοπίζεται από το κυτοσόλιο προς την κυτταρική μεμβράνη, αυξάνοντας τη μεταναστευτική ικανότητα των μονοκυττάρων με μηχανισμό στον οποίο εμπλέκονται τα μόρια προσκόλλησης 56,57. Επιπρόσθετα οι MRPs -8 και -14 μπορούν να εκκριθούν και σε διαλυτή μορφή και να παίξουν ρόλο στην κυτταρική προσκόλληση καθώς και στη διήθηση και στην ενεργοποίηση των ουδετερόφιλων και των μακροφάγων στις φλεγμονώδεις περιοχές 58,59. Η έκφραση των MRPs -8 και -14 είναι μηδαμινή στους υγιείς ιστούς. Οι Kane και συν. 60 βρήκαν ότι τα επίπεδα MRPs στον ορό και στο αρθρικό υγρό είναι εξίσου αυξημένα στη ΨΑ και στη ΡΑ και συσχετίζονται με την τοπική και τη συστηματική φλεγμονή. Αντίθετα, η έκφραση των MRPs -8 και -14 και του ετεροδιμερούς MRP-8/MRP-14 στον περιαγγειακό αρθρικό υμένα και στο ενδοθήλιο ήταν αυξημένα μόνο στους ασθενείς με ΨΑ σε σύγκριση με τους ασθενείς με ΡΑ 60. Τα παραπάνω δεδομένα, υποδηλώνουν ένα πιθανό ρόλο για τις MRPs στην μετανάστευση των λευκοκυττάρων διαμέσου των αγγείων. Τα αυξημένα επίπεδα των MRPs, παρόλο το μειωμένο αριθμό των μακροφάγων στο ψωριασικό υμένα, μπορεί να αποδοθούν σύμφωνα με τους συγγραφείς σε άλλες αιτίες όπως στη πρόσδεση των MRP αντιγόνων από το ενδοθήλιο, στην έκκρισή τους κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης ή στην αυξημένη διήθηση των βαθύτερων στοιβάδων του αρθρικού υμένα από τα ουδετερόφιλα. 5. Μεταλλοπρωτεϊνάσες Οι οστικές διαβρώσεις κι η αποδόμηση του χόνδρου στις φλεγμονώδεις αρθρίτιδες φαίνεται να σχετίζεται με τη δράση των κυτταροκινών και των ΜΜΡ.. Η οδός RANK-RANKL RANKL φαίνεται ότι διαμεσολαβεί στην παραγωγή, διαφοροποίηση και ενεργοποίηση των υπευθύνων οστεοκλαστών που οδηγούν στην οστική απορρόφηση 61. Το μόριο RANK ανήκει στην οικογένεια των TNF-υποδοχέων και εκφράζεται κυρίως στην επιφάνεια των ο- στεοκλαστών, ενώ το RANKL αποτελεί το φυσικό συνδέτη του και εκφράζεται από τους οστεοβλάστες και από τα κύτταρα του αρθρικού υμένα. Αντίθετα, η οστεοπροτεγερίνη (osteoprotogerin, OP ) είναι ένας «υποδοχέας-παγίδα» (d y (d y decoy r - r - r - r receptor) ο οποίος μπορεί να συνδεθεί με το RANKL οδηγώντας σε αποκλεισμό της ενεργοποίησης της οδού RANK-RANKL, και κατά συνέπεια θεωρείται ρυθμιστικό μόριο που εξασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ οστεογένεσης και οστικής απορρόφησης. Οι Ritclin και συν. 62 έχουν περιγράψει, σε ασθενείς με ΨΑ, την παρουσία οστεοκλαστών στα σημεία οστικής απορρόφησης, στο χαρακτηριστικό όριο μεταξύ αρθρικού υμένα και οστού. Στην ίδια μελέτη βρέθηκε ότι το RANKL εκφραζόταν από τα αρθρικά υμενικά κύτταρα, ο αριθμός των κυττάρων που εξέφραζαν το RANK αυξανόταν από τα αγγεία προς το όριο αρθρικού υμένα-οστού, ενώ αντίθετα η έκφραση της OPG ήταν σχετικά περιορισμένη και εντοπιζόταν στο ενδοθήλιο. Τέλος, καταδείχθηκε ότι ο TNF-α και το RANKL διαμεσολαβούσαν στη γένεση των οστεοκλαστών και στην οστική απορρόφηση 62. Οι ΜΜΡs επίσης συμβάλλουν στην ανώμαλη οστική ανακατασκευή στη ΨΑ, καθώς όπως έχει ήδη αναφερθεί, τα επίπεδα των MMP-1 και MMP-3 συσχετίζονται με τη φλεγμονώδη διήθηση της αρθρικής μεμβράνης 47. Σε μια άλλη μελέτη, η σήμανση των MMPs ανέδειξε κυτταρικό και διάμεσο πρότυπο 336 2_anosopathogeneia.indd 336 5/3/2008 3:20:27 μμ

6 Α. Γουλές στις αρθρικές υμενικές στοιβάδες παρόμοιο μεταξύ των ασθενών με ΡΑ και με ΨΑ 63. Βρέθηκε επίσης ότι τα επίπεδα στο πλάσμα των MMP-3 και MMP-9 είναι σημαντικότερα αυξημένα σε ασθενείς με ΡΑ ή ΨΑ συγκριτικά με τους υγιείς μάρτυρες, αλλά και ότι τα επίπεδα της MMP-3 αντικατόπτριζαν την παρουσία της περιφερικής υμενίτιδας και όχι της συστηματικής φλεγμονής 63. Τέλος, η χορήγηση αντί-tnf θεραπείας με in liximab in liximab in liximab infliximab είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της έκφρασης όλων των MMPs στον αρθρικό υμένα όπως και τη ραγδαία μείωση των επιπέδων της MMP-3 στο πλάσμα, υποδηλώνοντας το παθογενετικό ρόλο του TNF-α 63. Επιπρόσθετα, οι Fraser και συν. 47 μελέτησαν τις βλάβες και τις αλλαγές στο μεταβολισμό (turnover) του αρθρικού χόνδρου και των πρωτεογλυκανών σε ασθενείς με πρώιμη ΡΑ, εγκατεστημένη ΡΑ, ΨΑ και οστεοαρθρίτιδα, προσδιορίζοντας τα επίπεδα του C2C-νεοπεπτιδίου, το οποίο αντανακλά τη διάσπαση του κολλαγόνου τύπου ΙΙ από την κολλαγενάση, και τα επίπεδα του C-propeptide του προκολλαγόνου τύπου II, που χρησιμοποιείται ως δείκτης βιοσύνθεσης. Καμία σημαντική αλλαγή στο μεταβολισμό των πρωτεογλυκανών της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας ή του κολλαγόνου τύπου ΙΙ δεν παρατηρήθηκε στα πρώιμα στάδια των φλεγμονωδών αρθρίτιδων, αλλά διαπιστώθηκε άμεση συσχέτιση μεταξύ των αυξημένων επιπέδων του TNF-α και της MMP-1 στο αρθρικό υγρό και στην αποδόμηση του κολλαγόνου. Αυτά τα ευρήματα συνδέουν τις δράσεις του TNF-α και της MMP-1 με τη διάσπαση του κολλαγόνου του αρθρικού χόνδρου στην ΨΑ 47. Τέλος, σε μια άλλη μελέτη, διαπιστώθηκε ότι το αμυλοειδές Α ήταν αυξημένο και υπερεκφραζόταν στο φλεγμονώδη αρθρικό υμένα. Το αμυλοειδές Α μπορεί να συνδεθεί με τους υποδοχείς ως πεπτιδοφορμύλιο (formyl peptide receptor-like), γεγονός που ενισχύει περαιτέρω την φλεγμονώδη απόκριση στον αρθρικό υμένα 64. Σε ασθενείς με ΨΑ το αμυλοειδές Α, εκτός από τις φλεγμονώδεις κυτταροκίνες, μπορούσε να διεγείρει ανεξάρτητα την απελευθέρωση των MMP-1 και MMP-3 από το ενδοθήλιο και από τα υμενικά κύτταρα που προσομοιάζουν με ινοβλάστες 64. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, οι κυριότεροι παθογενετικοί μηχανισμοί που συμμετέχουν στην εκδήλωση της ΨΑ συνοψίζονται στους παρακάτω: Η επίδραση ενός περιβαλλοντικού παράγοντα σε ένα γενετικά προδιατεθειμένο άτομο μπορεί να είναι υπεύθυνη για την έναρξη της φλεγμονώδους απόκρισης στον αρθρικό υμένα. Μικροβιακά ή άλλα αντιγόνα μπορούν να επάγουν την έναρξη της φλεγμονώδους απόκρισης, η οποία οδηγεί σε διέγερση και πολλαπλασιασμό συγκεκριμένων Τ-λεμφοκυττάρων. Η αλληλεπίδραση των αντιγονοπαρουσιαστικών κυττάρων με τα Τ-λεμφοκύτταρα φαίνεται να παίζει κρίσιμο ρόλο στην παθογένεια της ψωρίασης και της ΨΑ. Η σημασία των Τ-λεμφοκυττάρων στην παθογένεια της ΨΑ φαίνεται από τη διήθηση του αρθρικού υμένα με CD4+ και CD8+ λεμφοκύτταρα. Η σχετική υπεροχή C 8 C 8 έναντι C 4 C 4 C 4 C 4 στο αρθρικό υγρό ασθενών με ΨΑ, καθώς και η σχέση της ΨΑ με την HIV λοίμωξη υποδηλώνει ότι τα CD8+ λεμφοκύτταρα διαμεσολαβούν την ανοσολογική απόκριση. Οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες φαίνεται πως παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαιώνιση και στη διατήρηση της φλεγμονής. Τα επίπεδα του TNF-α και της IL-1 είναι αυξημένα στην αρθρική μεμβράνη της ΨΑ. Άλλες Th1 κυτταροκίνες, όπως οι IL-2, IL-18, IL-10 και INF-γ, είναι επίσης αυξημένες ενώ το αρθρικό υγρό περιέχει επίσης υψηλά επίπεδα TNF-α. Οι φλεγμονώδεις κυτταροκίνες συμβάλλουν σε πολλά στάδια της φλεγμονώδους απόκρισης, όπως στην υπερέκφραση των μορίων προσκόλλησης (ICAM-1, VCAM-1 και E-selectin), στην ενεργοποίηση των RANK-RANKL και στην απελευθέρωση ΜΜΡs (MMP-1, MMP-3 και MMP-9). Η αυξημένη αγγείωση και η παρουσία διεσταλμένων και σπειροειδών αγγείων στον αρθρικό υμένα πιθανότατα οφείλεται σε διαταραχή των αγγειογενετικών παραγόντων (VEGF, TGF-β, αγγειοποιητίνες-1 και -2). Ο TNF-α έχει κεντρικό ρόλο στην παθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας, όπως καταδεικνύεται από την κλινική αποτελεσματικότητα της χρήσης αντί-tnf-α 337 2_anosopathogeneia.indd 337 5/3/2008 3:20:28 μμ

7 Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας θεραπείας στην ΨΑ. Η ψωρίαση θεωρήθηκε αρχικά, «Τ-κυτταρο-εξαρτώμενη» νόσος και σχεδιάστηκαν «στοχευμένες» θεραπείες όπως η κυκλοσπορίνη, το alefacept (διαλυτή LFA3/IgG1 πρωτεΐνη έναντι του υποδοχέα CD2 στα Τ-λεμφοκύτταρα) και το efalizumab (μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι του προσκολλητικού μορίου LFA-1 των T-λεμφοκυττάρων) έναντι των κυττάρων-στόχων της νόσου. Οι βιολογικοί παράγοντες alefacept και efalizumab είναι δραστικοί στην αντιμετώπιση της ψωρίασης και τώρα δοκιμάζονται σε κλινικές μελέτες φάσης ΙΙ στη ΨΑ, υποδηλώνουν τους νέους πιθανούς στόχους στη θεραπευτική στρατηγική της ΨΑ. αβstract Recent advances in the immunopathogenesis of psoriatic arthritis A. Goules Laiko General Hospital, Medical School of Athens University, Athens, Greece Psoriatic arthritis (PsA) is a chronic inflammatory arthritis associated with psoriasis. Genetic and environmental factors initiate and perpetuate immunemediated mechanisms, whereas adhesion molecules, pro-inflammatory cytokines, metalloproteinases and vascular factors interact and contribute to disease expression and development. The study of these mechanisms has also led to targeted therapeutic strategies in PsA. The present review discusses the recent immunological finding in PsA that may lead to future targeted therapies. Ηellenic Rheumatology 2007, 18(4): Key words: adhesion molecules, cytokines, immunology, metalloproteinases, psoriatic arthritis. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Moll JM, Wright V. Psoriatic arthritis. Semin Arthritis Rheum 1973;3: Schon MP, Boehncke WH. Psoriasis. N Engl J Med 2005;352: Gladman DD. Psoriatic arthritis. Rheum Dis Clin North Am 1998;24:829-44, x. 4. Gladman DD, Shuckett R, Russell ML, Thorne JC, Schachter RK. Psoriatic arthritis (PSA)-an analysis of 220 patients. Q J Med 1987;62: Scarpa R, Oriente P, Pucino A, Torella M, Vignone L, Riccio A, Biondi Oriente C. Psoriatic arthritis in psoriatic patients. Br J Rheumatol 1984;23: Kane D, Stafford L, Bresnihan B, FitzGerald O. A classification study of clinical subsets in an inception cohort of early psoriatic peripheral arthritis-- DIP or not DIP revisited. Rheumatology (Oxford) 2003;42: Taylor W, Gladman D, Helliwell P, Marchesoni A, Mease P, Mielants H. Classification criteria for psoriatic arthritis: development of new criteria from a large international study. Arthritis Rheum 2006;54: Gladman DD, Anhorn KA, Schachter RK, Mervart H. HLA antigens in psoriatic arthritis. J Rheumatol 1986;13: Gonzalez S, Martinez-Borra J, Lopez-Vazquez A, Garcia-Fernandez S, Torre-Alonso JC, Lopez-Larrea C. MICA rather than MICB, TNFA, or HLA-DRB1 is associated with susceptibility to psoriatic arthritis. J Rheumatol 2002;29: Cassell S, Kavanaugh A. Psoriatic arthritis: pathogenesis and novel immunomodulatory approaches to treatment. J Immune Based Ther Vaccines 2005;3: Balding J, Kane D, Livingstone W, Mynett-Johnson L, Bresnihan B, Smith O, et al. Cytokine gene polymorphisms: association with psoriatic arthritis susceptibility and severity. Arthritis Rheum 2003;48: Hohler T, Kruger A, Schneider PM, Schopf RE, Knop J, Rittner C, et al. A TNF-alpha promoter polymorphism is associated with juvenile onset psoriasis and psoriatic arthritis. J Invest Dermatol 1997;109: Rahman P, Siannis F, Butt C, Farewell V, Peddle L, Pellett F, et al. TNFalpha polymorphisms and risk of psoriatic arthritis. Ann Rheum Dis 2006;65: Vasey FB, Deitz C, Fenske NA, Germain BF, Espinoza LR. Possible involvement of group A streptococci in the pathogenesis of psoriatic arthritis. J Rheumatol 1982;9: Njobvu P, McGill P. Psoriatic arthritis and human immunodeficiency virus infection in Zambia. J Rheumatol 2000;27: _anosopathogeneia.indd 338 5/3/2008 3:20:28 μμ

8 Α. Γουλές 16. Taglione E, Vatteroni ML, Martini P,Galluzzo E, Lombardini F, Delle Sedie A, et al. Hepatitis C virus infection: prevalence in psoriasis and psoriatic arthritis. J Rheumatol 1999;26: Melski JW, Bernhard JD, Stern RS. The Koebner (isomorphic) response in psoriasis. Associations with early age at onset and multiple previous therapies. Arch Dermatol 1983;119: Langevitz P, Buskila D, Gladman DD. Psoriatic arthritis precipitated by physical trauma. J Rheumatol 1990;17: Espinoza LR, Vasey FB, Espinoza CG, Bocanegra TS, Germain BF. Vascular changes in psoriatic synovium. A light and electron microscopic study. Arthritis Rheum 1982;25: Reece RJ, Canete JD, Parsons WJ, Emery P, Veale DJ. Distinct vascular patterns of early synovitis in psoriatic, reactive, and rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1999;42: Maisonpierre PC, Suri C, Jones PF, Bartunkova S, Wiegand SJ, Radziejewski C, et al. Angiopoietin-2, a natural antagonist for Tie2 that disrupts in vivo angiogenesis. Science 1997;277: Fearon U, Reece R, Smith J, Emery P, Veale DJ. Synovial cytokine and growth factor regulation of MMPs/TIMPs: implications for erosions and angiogenesis in early rheumatoid and psoriatic arthritis patients. Ann N Y Acad Sci 1999;878: Fearon U, Griosios K, Fraser A, Reece R, Emery P, Jones PF, et al. Angiopoietins, growth factors, and vascular morphology in early arthritis. J Rheumatol 2003;30: Danning CL, Illei GG, Hitchon C, Greer MR, Boumpas DT, McInnes IB. Macrophage-derived cytokine and nuclear factor kappab p65 expression in synovial membrane and skin of patients with psoriatic arthritis. Arthritis Rheum 2000;43: Veale D, Yanni G, Rogers S, Barnes L, Bresnihan B, Fitzgerald O. Reduced synovial membrane macrophage numbers, ELAM-1 expression, and lining layer hyperplasia in psoriatic arthritis as compared with rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 1993;36: Veale DJ, Barnes L, Rogers S, FitzGerald O. Immunohistochemical markers for arthritis in psoriasis. Ann Rheum Dis 1994;53: Laloux L, Voisin MC, Allain J, Martin N, Kerboull L, Chevalier X, et al. Immunohistological study of entheses in spondyloarthropathies: comparison in rheumatoid arthritis and osteoarthritis. Ann Rheum Dis 2001;60: Costello P, Bresnihan B, O Farrelly C, FitzGerald O. Predominance of CD8+ T lymphocytes in psoriatic arthritis. J Rheumatol 1999;26: Costello PJ, Winchester RJ, Curran SA, Peterson KS, Kane DJ, Bresnihan B, et al. Psoriatic arthritis joint fluids are characterized by CD8 and CD4 T cell clonal expansions appear antigen driven. J Immunol 2001;166: Berman A, Espinoza LR, Diaz JD, Aguilar JL, Rolando T, Vasey FB, et al. Rheumatic manifestations of human immunodeficiency virus infection. Am J Med 1988;85: Espinoza LR, Berman A, Vasey FB, Cahalin C, Nelson R, Germain BF. Psoriatic arthritis and acquired immunodeficiency syndrome. Arthritis Rheum 1988;31: Espinoza LR, Jara LJ, Espinoza CG, Silveira LH, Martinez-Osuna P, Seleznick M. There is an association between human immunodeficiency virus infection and spondyloarthropathies. Rheum Dis Clin North Am 1992;18: Brancato L, Itescu S, Skovron ML, Solomon G, Winchester R. Aspects of the spectrum, prevalence and disease susceptibility determinants of Reiter s syndrome and related disorders associated with HIV infection. Rheumatol Int 1989;9: Winchester R, Brancato L, Itescu S, Skovron ML, Solomon G. Implications from the occurrence of Reiter s syndrome and related disorders in association with advanced HIV infection. Scand J Rheumatol Suppl 1988;74: Tassiulas I, Duncan SR, Centola M, Theofilopoulos AN, Boumpas DT. Clonal characteristics of T cell infiltrates in skin and synovium of patients with psoriatic arthritis. Hum Immunol 1999;60: O Connell PG, Gerber LH, Digiovanna JJ, Peck GL. Arthritis in patients with psoriasis treated with gamma-interferon. J Rheumatol 1992;19: Sakkas LI, Loqueman N, Bird H, Vaughan RW, Welsh KI, Panayi GS. HLA class II and T cell receptor gene polymorphisms in psoriatic arthritis and psoriasis. J Rheumatol 1990;17: Baeten D, Kruithof E, De Rycke L, Boots AM, Mielants H, Veys EM, et al. Infiltration of the synovial membrane with macrophage subsets and polymorphonuclear cells reflects global disease activity in spondyloarthropathy. Arthritis Res Ther 2005;7:R _anosopathogeneia.indd 339 5/3/2008 3:20:28 μμ

9 Νεότερα ανοσολογικά δεδομένα στην αιτιοπαθογένεια της ψωριασικής αρθρίτιδας 39. Baeten D, Demetter P, Cuvelier CA, Kruithof E, Van Damme N, De Vos M, et al. Macrophages expressing the scavenger receptor CD163: a link between immune alterations of the gut and synovial inflammation in spondyloarthropathy. J Pathol 2002;196: van Kuijk AW, Reinders-Blankert P, Smeets TJ, Dijkmans BA, Tak PP. Detailed analysis of the cell infiltrate and the expression of mediators of synovial inflammation and joint destruction in the synovium of patients with psoriatic arthritis: implications for treatment. Ann Rheum Dis 2006;65: Martin MP, Nelson G, Lee JH, Pellett F, Gao X, Wade J, et al. C tting Cutting dg : edge: ptibility susceptibility t to p - psoriatic arthritis: influence of activating killer Ig-like receptor genes in the absence of specific HLA-C alleles. J Immunol 2002;169: Nelson GW, Martin MP, Gladman D, Wade J, Trowsdale J, Carrington M. Cutting edge: heterozygote advantage in autoimmune disease: hierarchy of protection/susceptibility conferred by HLA and killer Ig-like receptor combinations in psoriatic arthritis. J Immunol 2004;173: Spadaro A, Scrivo R, Moretti T, Bernardini G, Riccieri V, Taccari E, et al. Natural killer cells and gamma/ delta T cells in synovial fluid and in peripheral blood of patients with psoriatic arthritis. Clin Exp Rheumatol 2004;22: Rooney T, Murphy E, Benito M, Roux-Lombard P, FitzGerald O, Dayer JM, et al. Synovial tissue interleukin-18 expression and the response to treatment in patients with inflammatory arthritis. Ann Rheum Dis 2004;63: Reddy P. Interleukin-18: recent advances. Curr Opin Hematol 2004;11: Ritchlin C, Haas-Smith SA, Hicks D, Cappuccio J, Osterland CK, Looney RJ. Patterns of cytokine production in psoriatic synovium. J Rheumatol 1998;25: Fraser A, Fearon U, Billinghurst RC, Ionescu M, Reece R, Barwick T, et al. Turnover of type II collagen and aggrecan in cartilage matrix at the onset of inflammatory arthritis in humans: relationship to mediators of systemic and local inflammation. Arthritis Rheum 2003;48: Turkiewicz AM, Moreland LW. Psoriatic arthritis: current concepts on pathogenesis-oriented therapeutic options. Arthritis Rheum 2007;56: Lowes MA, Bowcock AM, Krueger JG. Pathogenesis and therapy of psoriasis. Nature 2007;445: Veale D, Rogers S, Fitzgerald O. Immunolocalization of adhesion molecules in psoriatic arthritis, psoriatic and normal skin. Br J Dermatol 1995;132: Carson CW, Beall LD, Hunder GG, Johnson CM, Newman W. Soluble E-selectin is increased in inflammatory synovial fluid. J Rheumatol 1994;21: Canete JD, Pablos JL, Sanmarti R, Mallofre C, Marsal S, Maymo J, et al. Antiangiogenic effects of anti-tumor necrosis factor alpha therapy with infliximab in psoriatic arthritis. Arthritis Rheum 2004;50: Goedkoop AY, Kraan MC, Picavet DI, de Rie MA, Teunissen MB, Bos JD, et al. Deactivation a ti ati n of endothelium and reduction in angiogenesis in pso- nriatic skin and synovium by low dose infliximab therapy in combination with stable methotrexate therapy: a prospective single-centre study. Arthritis Res Ther 2004;6:R Pitzalis C, Cauli A, Pipitone N, Smith C, Barker J, Marchesoni A, et al. Cutaneous lymphocyte antigen-positive T lymphocytes preferentially migrate to the skin but not to the joint in psoriatic arthritis. Arthritis Rheum 1996;39: Odink K, Cerletti N, Bruggen J, Clerc RG, Tarcsay L, Zwadlo G, et al. Two calcium-binding proteins in infiltrate macrophages of rheumatoid arthritis. Nature 1987;330: Roth J, Burwinkel F, van den Bos C, Goebeler M, Vollmer E, Sorg C. MRP8 and MRP14, S-100-like proteins associated with myeloid differentiation, are translocated to plasma membrane and intermediate filaments in a calcium-dependent manner. Blood 1993;82: Eue I, Pietz B, Storck J, Klempt M, Sorg C. Transendothelial migration of 27E10+ human monocytes. Int Immunol 2000;12: Frosch M, Strey A, Vogl T, Wulffraat NM, Kuis W, Sunderkotter C, et al. Myeloid-related proteins 8 and 14 are specifically secreted during interaction of phagocytes and activated endothelium and are useful markers for monitoring disease activity in pauciarticular-onset juvenile rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum 2000;43: Kerkhoff C, Klempt M, Sorg C. Novel insights into structure and function of MRP8 (S100A8) and MRP14 (S100A9). Biochim Biophys Acta 1998;1448: _anosopathogeneia.indd 340 5/3/2008 3:20:29 μμ

10 Α. Γουλές 60. Kane D, Roth J, Frosch M, Vogl T, Bresnihan B, FitzGerald O. Increased perivascular synovial membrane expression of myeloid-related proteins in psoriatic arthritis. Arthritis Rheum 2003;48: Boyle WJ, Simonet WS, Lacey DL. Osteoclast differentiation and activation. Nature 2003;423: Ritchlin CT, Haas-Smith SA, Li P, Hicks DG, Schwarz EM. Mechanisms of TNF-alpha- and RANKL-mediated osteoclastogenesis and bone resorption in psoriatic arthritis. J Clin Invest 2003;111: Vandooren B, Kruithof E, Yu DT, Rihl M, Gu J, De Rycke L, et al. Involvement of matrix metalloproteinases and their inhibitors in peripheral synovitis and down-regulation by tumor necrosis factor alpha blockade in spondylarthropathy. Arthritis Rheum 2004;50: O Hara R, Murphy EP, Whitehead AS, FitzGerald O, Bresnihan B. Local expression of the serum amyloid A and formyl peptide receptor-like 1 genes in synovial tissue is associated with matrix metalloproteinase production in patients with inflammatory arthritis. Arthritis Rheum 2004;50: _anosopathogeneia.indd 341 5/3/2008 3:20:29 μμ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Αθανάσιος Γ. Τζιούφας Παθολογική Φυσιολογία Ιατρική Σχολή Παν. Αθηνών Costa Navarino 26/6/2011

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Αθανάσιος Γ. Τζιούφας Παθολογική Φυσιολογία Ιατρική Σχολή Παν. Αθηνών Costa Navarino 26/6/2011 ά ς. ύ ς ή ί ή ή. ώ Costa Navarino 26/6/2011 ά ή : ίπ 5% ύ π ύ ά- ά ή ά ή ά ή/ ώ - ά ή : ό ή ά π ό π ί ς ό έ - π ά ά ς- έ ς ά ής π ί ς ύ- ύς ό ς ής π ί ς ς ό ύ ά ά ή ί έ ς π ύς ί ς ή ή ς ής ής Ά ώ π ή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΕΣ Η έννοια της οροαρνητικής ΣπΑ Προακτινολογική ΣπΑ ΣΠΥΡΟΣ ΑΣΛΑΝΙΔΗΣ ΣπΑ Ομάδα φλεγμονωδών αρθροπαθειών Με κοινά κλινικά χαρακτηριστικά και γενετικούς προδιαθεσικούς παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ψωρίαση: Mία νόσος με πολλαπλές συνέπειες στην ποιότητα ζωής των ασθενών και το σύστημα υγείας

Ψωρίαση: Mία νόσος με πολλαπλές συνέπειες στην ποιότητα ζωής των ασθενών και το σύστημα υγείας Aνασκόπηση Ψωρίαση: Mία νόσος με πολλαπλές συνέπειες στην ποιότητα ζωής των ασθενών και το σύστημα υγείας Βέργου Θ. Παπουτσάκη Μ. Αντωνίου Χρ. Ðå ñß ëç øç Το παρόν άρθρο ανασκόπησης αναφέρεται στα δεδομένα

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική Προδιάθεση Ψωρίασης - Πού βρισκόμαστε?

Γενετική Προδιάθεση Ψωρίασης - Πού βρισκόμαστε? Γενετική Προδιάθεση Ψωρίασης - Πού βρισκόμαστε? Κατερίνα Πατσατσή Λέκτορας Δερματολογίας Αφροδισιολογίας Β Κλινική Δερματικών & Αφροδισίων Νόσων ΑΠΘ Νοσοκομείο Παπαγεωργίου ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Προσβάλλει 0.2

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011

Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum Ruhrgebiet Herne Ruhr-University Bochum Germany. 23-26 Ιουνίου 2011 Ο ρευµατολόγος και η χρήση του µαγνητικού συντονισµού στην πρώιµη διάγνωση των σπονδυλαρθιτίδων και στην παρακολούθηση της αποτελεσµατικότητας της θεραπείας 23-26 Ιουνίου 2011 Dr. X. Baraliakos Rheumazentrum

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Ρευματολογία 2011-13

Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Ρευματολογία 2011-13 Διαπανεπιστημιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στη Ρευματολογία 2011-13 Αντιρευματικά Φάρμακα TCZ Ανταγωνιστές IL1 ΣΤΑΜΑΤΗΣ- ΝΙΚΟΣ ΛΙΟΣΗΣ Επικ. Καθηγητής Ρευματολογικό Τμήμα Ιατρική Σχολή Παν/μίου Πατρών Tocilizumab

Διαβάστε περισσότερα

H παθοφυσιολογία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδος

H παθοφυσιολογία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδος Μεταπτυχιακό Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ 8/1/2015 H παθοφυσιολογία της Ρευματοειδούς Αρθρίτιδος Πέτρος Π. Σφηκάκης Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ Ρευματoειδής Αρθρίτις (1%) Ξεκινά κυρίως στην παραγωγική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΟΝΑ. Aπτίνες Ετερόφιλα αντιγόνα Ομάδες αίματος 18/3/2015, M.ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ

ΑΝΤΙΓΟΝΑ. Aπτίνες Ετερόφιλα αντιγόνα Ομάδες αίματος 18/3/2015, M.ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΑ Antigens Ags Aπτίνες Ετερόφιλα αντιγόνα Ομάδες αίματος 18/3/2015, M.ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΟ Χημική ένωση διαγείρει Β, Τ -λεμφοκύτταρα σε ειδική ανοσολογική απόκριση μέσω υποδοχέων (Igs, ΤCR) Ειδική

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη του ρόλου ανοσο-τροποποιητικής δράσεως της p38 µιτογονο-ενεργοποιηµένης κινάσης ( p38 MAPK ) Μαυρόπουλος Αθανάσιος, PhD ΕΙΣΑΓΩΓΗ-Ι H p38 MAPK ενεργοποιείται από τις ιντερλευκίνες IL-12 και IL-18

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση (immune response)

Ανοσιακή απάντηση (immune response) Ανοσιακή απάντηση (immune response) Το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν τον οργανισμό ικανό να αναγνωρίζει,να εξουδετερώνει και να απομακρύνει κάθε ξένη ουσία προς αυτόν χαρακτηρίζεται ως ανοσία. Αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες

13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο. Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες 13 Επιστημονική Συνάντηση Ρευματολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδος 21 & 22 Ιανουαρίου 2011, Μέτσοβο Ο ρόλος της µαγνητικής τοµογραφίας στις σπονδυλοαρθροπάθειες Σε ασθενείς µε οροαρνητική σπονδυλαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος

Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες. Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Πρώιµη έναρξη βιολογικής θεραπείας στις σπονδυλαρθρίτιδες Γιάννης Ελ. Πάκας Ρευµατολόγος Σπονδυλαρθρίτιδες(ΣπΑ) Κύριες εκδηλώσεις 1. Aξονική προσβολή/φλεγµονή ΣΣ 2. Περιφερική αρθρίτιδα 3. Περιφερική ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Ποιες είναι οι διαφορές μιας πρωτογενούς από μια δευτερογενή χυμική ανοσολογική απόκριση; Περιγράψετε τους μηχανισμούς ενεργοποίησης στις δυο περιπτώσεις. ΘΕΜΑ 2 (1 μονάδα) Περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ στη θεραπεία της Ψωρίασης. Γιώργος Χρ. Χαϊδεμένος, MD, PhD Θεσσαλονίκη

ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ στη θεραπεία της Ψωρίασης. Γιώργος Χρ. Χαϊδεμένος, MD, PhD Θεσσαλονίκη ΔΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ στη θεραπεία της Ψωρίασης Γιώργος Χρ. Χαϊδεμένος, MD, PhD Θεσσαλονίκη Πορταριά Βόλου ΕΔΑΕ, Ιαν, 2012 Αποτελεσματικότητα Βιολογικών Παραγόντων: μετά από 20 μέρες Μετά

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH

Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Υπερφλεγμονώδες σύνδρομο Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ "ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ" Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Χ.Κ.Γιαννακόπουλος, Α.Λέγκας, Μ.Τριανταφύλλη,Α.Ηλιάδης, Θ.Παπαπολυχρονίου, Ε.Μιχελινάκης

Χ.Κ.Γιαννακόπουλος, Α.Λέγκας, Μ.Τριανταφύλλη,Α.Ηλιάδης, Θ.Παπαπολυχρονίου, Ε.Μιχελινάκης Η ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΟΝΑΤΟΣ Χ.Κ.Γιαννακόπουλος, Α.Λέγκας, Μ.Τριανταφύλλη,Α.Ηλιάδης, Θ.Παπαπολυχρονίου, Ε.Μιχελινάκης Ορθοπεδική Κλινική Αναισθησιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Aυτοφλεγμονώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας: Φλεγμονοσωμοπάθειες

Aυτοφλεγμονώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας: Φλεγμονοσωμοπάθειες Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 3 239 Aυτοφλεγμονώδη νοσήματα της παιδικής ηλικίας: Φλεγμονοσωμοπάθειες Μ. Τραχανά Παιδιατρικό Ανοσολογικό και Ρευματολογικό Κέντρο Αναφοράς Α' Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ.,

Διαβάστε περισσότερα

Τα aντιγόνα ιστοσυμβατότητας στην ψωριασική αρθρίτιδα στον ελληνικό πληθυσμό

Τα aντιγόνα ιστοσυμβατότητας στην ψωριασική αρθρίτιδα στον ελληνικό πληθυσμό Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2007,18(2):157-178 2007,18(2):157-Α Τα aντιγόνα ιστοσυμβατότητας στην ψωριασική αρθρίτιδα στον ελληνικό πληθυσμό Χ. Αντωνιαδης 1 Κ. Ταραση 2 Λ. Κουτσογεωργοπουλου 1 Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΨΗ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΨΗ 5 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΙΜΑΦΑΙΡΕΣΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΨΗ Θωμάς Τσαγανός, MD, PhD Πανεπιστημιακός Υπότροφος Δ Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσορρύθμιση: νέος τρόπος θεραπείας στη ρευματοειδή αρθρίτιδα

Ανοσορρύθμιση: νέος τρόπος θεραπείας στη ρευματοειδή αρθρίτιδα Άρθρο Σύνταξης EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(2):113-117 Ανοσορρύθμιση: νέος τρόπος θεραπείας στη ρευματοειδή αρθρίτιδα ΛΑΖΑΡΟΣ Ι. ΣΑΚΚΑΣ, MD, PHD ΠΕΡΙΛΗΨΗ Για να διεγερθεί το Τ-λεμφοκύτταρο χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του CD154 (CD40L) στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με. ψωριασική αρθρίτιδα

Μελέτη της έκφρασης του CD154 (CD40L) στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με. ψωριασική αρθρίτιδα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Μελέτη της έκφρασης του CD154 (CD40L) στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ψωριασική αρθρίτιδα ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΔΑΟΥΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: Γιάννης Αργύρης Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου Γεν. Λυκ. Ηλιούπολης Κεφάλαιο 1ο Άνθρωπος και υγεία 2. Μηχανισμοί Άμυνας του Ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY Μαμάρα Α. (1), Καλαλά Φ. (1), Λιαδάκη Κ. (1), Παπαδούλης Ν. (2), Μανδαλά Ε. (3), Παπαδάκης Ε. (4), Γιαννακούλας N. (5), Παλασοπούλου M. (5), Λαφιωνιάτης Σ. (6), Κιουμή A. (4), Κοραντζής I. (4), Καρτάσης

Διαβάστε περισσότερα

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης Κωνσταντίνος Γεωργανάς Ρευματολόγος Θεραπεία Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας Η εξάπλωση της χρήσης βιολογικών την περασμένη 10ετία,

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Ορισµός της ΧΑΠ Η Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Χρειάζεται η µελέτη της ανοσολογία; Εµβόλια Άµυνα κατά µικροοργανισµών Ανοσολογικές ασθένειες Αλλεργίες - υπερευαισθησίες, αυτοανοσίες, ανοσοανεπάρκειες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ: ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΟΥΡΙΧΑΙΜΙΑΣ

ΟΥΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ: ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΟΥΡΙΧΑΙΜΙΑΣ 25 ΟΥΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ: ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΗΣ ΥΠΕΡΟΥΡΙΧΑΙΜΙΑΣ Δημήτριος Βασιλόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Ρευματολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών, Αθήνα Το φάσμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΩΝ Ι. ελλαδέτσιµα Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ιστών Κυτταρική συνοχή και επικοινωνία µέσω µορίων προσκόλλησης (καντχερίνες, σελεκτίνες, ιντεγκρίνες) Εξ επαφής αναστολή κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΕΛΙΚΟΒΑΚΤΗΡΙ ΙΟ ΤΟΥ ΠΥΛΩΡΟΥ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΕΛΙΚΟΒΑΚΤΗΡΙ ΙΟ ΤΟΥ ΠΥΛΩΡΟΥ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΚΑΒΕΛΑΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-2009 Αριθµ. 2084 Η ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΗΣ ΑΝΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά. Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ<Γ.Παπανικολάου>

Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά. Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ<Γ.Παπανικολάου> Συστηματικά κορτικοστεροειδή και ανοσοκατασταλτικά Dr Σέρασλη Ευαγγελία Β Πνευμονολογική Κλινική ΓΝ Σημεία κλειδιά κορτικοστεροειδή: παραγωγή από φλοιό επινεφριδίων υπό την επίδραση της

Διαβάστε περισσότερα

Ψωριασική Νόσος: Ψωριασική Αρθρίτιδα και Ψωρίαση

Ψωριασική Νόσος: Ψωριασική Αρθρίτιδα και Ψωρίαση Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(2):192-117 2008,19(3):192-202 Ψωριασική Νόσος: Ψωριασική Αρθρίτιδα και Ψωρίαση Δ.Ι. Γουλές 1 Α. Κατσάμπας 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η δερματική ψωρίαση συχνά συνοδεύεται από ψωριασική

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΑΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΡΕΘΥΜΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΨΩΡΙΑΣΗ

ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΨΩΡΙΑΣΗ 21 ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΨΩΡΙΑΣΙΚΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ-ΨΩΡΙΑΣΗ Δημήτρ. Ι Γουλές Δεσπ. Παυλοπούλου Ρευματολόγος Ειδ/νη Ιατρός ΙΑΤΡΕΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ, ΑΘΗΝΑ Περίληψη Η δερματική ψωρίαση συνοδεύεται από ψωριασική αρθρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ψωρίαση. Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας, ΟΡΙΣΜΟΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΠΑ

Ψωρίαση. Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας, ΟΡΙΣΜΟΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΠΑ Ψωρίαση Δημήτριος Ιωαννίδης Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας, ΑΠΘ ΟΡΙΣΜΟΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΠΑ ψωρίαση προσβάλλει κυρίως το δέρμα και είναι αρκετά συχνή πάθηση, αφού αφορά το 1-3% του γενικού πληθυσμού. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα

Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα Παναγιώτης Σκένδρος Λέκτορας Παθολογίας ΔΠΘ pskendro@med.duth.gr Χρόνια, συστηµατική αυτοάνοση νόσος Εκδηλώνεται µε φλεγµονή του αρθρικού υµένα (υµενίτιδα)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανοσολογία

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Εισαγωγή στην Ανοσολογία ρ. Γιώργος Κρασιάς Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου Τµήµα Μοριακής Ιολογίας Τι είναι το Ανοσοποιητικό Σύστηµα (ΑΣ)? Το ΑΣ (Immune System) είναι ένα σύστηµα άµυνας του

Διαβάστε περισσότερα

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών

Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Speakers Index Ευρετήριο Ομιλητών Γρηγοριάδης Ν. Αν. Καθηγητής Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Δαρδιώτης Ε. Λέκτορας Νευρολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες Ανοσολογικοί µηχανισµοί Ειδικοί ανοσολογικοί µηχανισµοί (επίκτητη ανοσία) εξαρτώνται από την ειδική αναγνώριση από τα λεµφοκύτταρα της ξένης ουσίας ή κυττάρου Φυσική Ανοσία Μηχανισµοί φυσικής (µη ειδικής)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2 Αυτοανοσία στο ΣΔ2 Καλλιόπη Κώτσα Επικ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας-Διαβητολογίας Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Μεταβολισμού Διαβητολογικό Κέντρο Α Παθολογική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Τι θα συζητήσουμε Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση νεανικής αρθρίτιδας

Ταξινόμηση νεανικής αρθρίτιδας Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 153 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Ταξινόμηση νεανικής αρθρίτιδας Φ. Ψύχου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στις νεανικές αρθροπάθειες περιλαμβάνονται διάφορα νοσήματα με αρθρίτιδα νεανικής έναρξης, η ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Το προφίλ του ασθενούς µε ρευµατοειδή αρθρίτιδα έχει σηµασία κατά την επιλογή του βιολογικού παράγοντα;

Το προφίλ του ασθενούς µε ρευµατοειδή αρθρίτιδα έχει σηµασία κατά την επιλογή του βιολογικού παράγοντα; Το προφίλ του ασθενούς µε ρευµατοειδή αρθρίτιδα έχει σηµασία κατά την επιλογή του βιολογικού παράγοντα;. ώ ς ί ά π ί ώ MSc ί ά ί ς ής ής ής.. ί ς «Ά ς ύ ς» ό π ί ς Έλεγχος συµπτωµάτων της νόσου -πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ «Επίδραση Gram+ και Gram- βακτηρίων στην παραγωγή των κυτταροκινών INF-γ και TNF-α, από ανθρώπινα NK κύτταρα» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΣΠΛΑΧΝΙΚΗ ΛΕΪΣΜΑΝΙΑΣΗ 1. Αιτιολογικοίπαράγοντες L. donovani L. infantum L. amazonensis (λεκάνη Αµαζονίου, Βραζιλία) L. tropica (Μέση Ανατολή, Ινδία, ανατολική Ευρώπη, υτική Ασία) L.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Επιστημονικά Υπεύθυνη Ρευματολογικού Τμήματος ΙΑΣΩ General ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Οι ρευματικές παθήσεις αφορούν,σε ένα μεγάλο ποσοστό, νέες γυναίκες που βρίσκονται σε

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας ΑΣΘΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Α Άσθμα στην 3 η ηλικία Ελένη Καρέτση Επιμελήτρια Β Πνευμονολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ ΣΚΟΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΚΑΡΔΙΟΠΑΘΕΙΕΣ 18 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Θ. ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκελετικές ανωμαλίες παρατηρούνται συχνά σε ασθενείς με συγγενή καρδιοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τεχρνο 9 ν - Άξζξν 6 ν

Τεχρνο 9 ν - Άξζξν 6 ν Τεχρνο 9 ν - Άξζξν 6 ν ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΓΥΤΙΚΟΥ ΝΔΙΛΟΥ (WNV) Τζίληνπ Μαγδαιελή* Ιαηξηθή Σρνιή Παλεπηζηεκίνπ Θεζζαιίαο. *Editor in Chief, reviewer, webmaster. Περίληψη. Ο ηφο ηνπ Γπηηθνχ Νείινπ είλαη

Διαβάστε περισσότερα