Περιεχόμενα. Τόμος πρώτος: Προλογικό σημείωμα Σπύρος Μαρκέτος 17 Πρόλογος 31 Κατάλογος συντομογραφιών 45

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιεχόμενα. Τόμος πρώτος: 1850-1923. Προλογικό σημείωμα Σπύρος Μαρκέτος 17 Πρόλογος 31 Κατάλογος συντομογραφιών 45"

Transcript

1 Περιεχόμενα Τόμος πρώτος: Προλογικό σημείωμα Σπύρος Μαρκέτος 17 Πρόλογος 31 Κατάλογος συντομογραφιών 45 Εισαγωγή: Η δημοκρατία στην Ευρώπη 53 Ο σοσιαλισμός και η Αριστερά 57 Πού βαδίζει η Αριστερά σήμερα; 61 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΔΙΝΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: Προετοιμάζοντας το μέλλον 67 ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ, Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΛΑΟΣ 73 Δημοκρατία και κοινωνία: Οράματα του δίκαιου κόσμου 74 Η δημοκρατία αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο 78 Ο έμφυλος ορίζοντας της δημοκρατίας 80 Το κόμμα και ο λαός 83 Σοσιαλισμός: Ουτοπικός και δημοκρατικός 87 Προς τη δεκαετία του ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ: ΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ 95 Ποιοι ήταν πραγματικά ο Μαρξ και ο Ένγκελς; 96 Η κληρονομιά του Μαρξ και του Ένγκελς 102 Η εξάπλωση του μαρξισμού 107 ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΕΚΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗ ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ 115 Ένας νέος βιομηχανικός κόσμος 116 9

2 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Φύλο, ειδίκευση και σοσιαλισμός 121 Η πολιτική της συγκρότησης της εργατικής τάξης 128 Συμπέρασμα 134 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΧΩΡΕΙ 137 H γεωγραφία του σοσιαλισμού 139 Σοσιαλισμός, κοινοβουλευτική διακυβέρνηση και δικαίωμα ψήφου 143 Ο συνδικαλισμός 148 Τα εργατικά κινήματα εξαπλώνονται 155 Σοσιαλισμός, εθνική πολιτική και καθημερινή ζωή 163 Συμπέρασμα 168 ΠΕΜΠΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΠΕΡΑ AΠO ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ: ΤΑ ΑΛΛΑ ΜΕΤΩΠΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 171 Η Δεύτερη Διεθνής και οι διαιρέσεις της 172 Λαϊκιστές, αναρχικοί και αναρχοσυνδικαλιστές 183 Φεμινίστριες, σοσιαλιστές και απελευθέρωση των γυναικών 192 Συμπέρασμα 205 ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΑΙΩΝΙΟΣ; Η δύναμη του σοσιαλισμού [...] 208 [...] και τα όριά της 210 Η κουλτούρα του σοσιαλισμού: Περιμένοντας το μέλλον 213 Οδεύοντας προς κρίση; 216 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ: ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ, Η κρίση της Δεύτερης Διεθνούς 231 Η Αριστερά ανασυντάσσεται 234

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ριζοσπαστικοποίηση των εργατών 240 Η δυσαρέσκεια εξαπλώνεται 247 ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 254 Δυαδική εξουσία: Η δυναμική της ριζοσπαστικοποίησης 255 Οι μενσεβίκοι το 1917: Η επανάσταση σύμφωνα με τα βιβλία 259 Μπολσεβικισμός: Κάνοντας επανάσταση 263 Από τη δυαδική εξουσία στη δικτατορία του προλεταριάτου 270 ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΠΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΑΛΟΥΠΙ ΤΟΥ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ: Ο ΑΡΙΣΤΕΡΟΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ, Η γεωγραφία της επανάστασης 275 Το φάσμα της επαναστατικής εμπειρίας 278 Ο συμβουλιακός κομμουνισμός και η εξέγερση των απλών αγωνιστών 284 ΔΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΙΤΑΛΙΑ: ΔΥΟ ΧΩΡΙΣΤΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ 292 Γερμανία, : Η σοσιαλδημοκρατία 292 Ιταλία: Ο θρίαμβος της αντεπανάστασης 298 Τα διλήμματα της επανάστασης: Κοινοβούλια, εργοστάσια και οδοφράγματα 303 ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΝΕΑ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ 307 Οι διαιρέσεις του διεθνούς σοσιαλισμού 308 Στήνοντας την Kομμουνιστική Διεθνή 311 Ποιος κομμουνισμός; 316 ΔΩΔΕΚΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ: ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΑ 319 Πολίτισσες, μητέρες και καταναλώτριες 319 Γυναίκες και κομμουνισμός 323 Σοσιαλδημοκρατία και έμφυλη πολιτειότητα 329 Ο φεμινισμός στη διάρκεια του Μεσοπολέμου 334 Η απελευθέρωση και οι δυστυχίες της

4 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΖΩΝΤΑΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ: Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ 343 Φέρνοντας την τέχνη στη ζωή 344 Γκρεμίζοντας το παλιό, χτίζοντας το νέο: Πολιτισμική επανάσταση στη Ρωσία; 346 Αριστερά και διανοούμενοι 351 Σοσιαλιστική και μαζική κουλτούρα 357 Μαζική ψυχαγωγία, πολιτική και αναψυχή 364 Συμπέρασμα: Σοσιαλιστική κουλτούρα εναντίον μαζικής κουλτούρας 367 ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΕΥΡΥΝΟΝΤΑΣ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ: ΜΙΑ ΕΥΡΩΠΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΩΝ: Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ 370 Το νόημα του Οκτώβρη: Μπολσεβικισμός και εθνική επανάσταση 374 Σοσιαλδημοκρατία και κομμουνισμός: Οικογενειακοί καβγάδες 377 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 383 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ i ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ i ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ix ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ xvii ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ, ΘΕΣΜΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ xxii 12

5 Περιεχόμενα Τόμος δεύτερος: Κατάλογος συντομογραφιών 435 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Η ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Ο «ΠΟΛΕΜΟΣ ΘΕΣΕΩΝ» 443 ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΕΙΤΑΙ: ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΝΑΒΑΛΛΕΤΑΙ 449 Επιστρέφοντας στα νοήματα της επανάστασης 450 Η «συνταγματοποίηση» της σοσιαλδημοκρατίας 454 Κορπορατισμός και κοινοβουλευτισμός 458 Τύποι σταθεροποίησης 462 ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤΑΛΙΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΜΑΡΞΙΣΜΟΣ: Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΧΩΡΑ 468 Από την μπολσεβικοποίηση στην Τρίτη Περίοδο, Πλάθοντας την κομμουνιστική παράδοση 474 Εθνικοί κομμουνισμοί; 477 Ο δυτικός μαρξισμός 480 ΔΕΚΑΤΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΪΚΟ ΜΕΤΩΠΟ: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΟΠΙΣΘΟΧΩΡΗΣΗΣ, Σφυρηλατώντας το Λαϊκό Μέτωπο 487 Η κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου στη Γαλλία 495 Η ώρα της κρίσης στην Ισπανία 500 Αποτυχία και ήττα

6 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΕΚΑΤΟ ΟΓΔΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΚΑΙ ΛΑΪΚΗ ΕΙΡΗΝΗ: ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΘΝΟΣ, Το γερμανοσοβιετικό Σύμφωνο: Ο κομμουνισμός στα χαρακώματα 511 Ενάντια στο χιτλεροφασισμό: Εθνικοί κομμουνισμοί, εθνικά μέτωπα 518 Ορίζοντες της Ευρώπης: Χτίζοντας έναν καλύτερο κόσμο 524 Ο ιταλικός κομμουνισμός και οι φραγμοί της αλλαγής 530 Ριζοσπαστική δημοκρατία και Τρίτοι Δρόμοι 535 ΔΕΚΑΤΟ ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ: Ο ΣΤΑΛΙΝΙΣΜΟΣ, ΤΟ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΨΥΧΡΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ, Εξασφαλίζοντας τη δημοκρατία για τον καπιταλισμό 545 Οι προοπτικές της δημοκρατίας στην Ανατολική Ευρώπη 549 Η σταλινοποίηση των λαϊκών δημοκρατιών 554 Δυτικοευρωπαϊκά μοντέλα μεταρρύθμισης 560 Η μεταπολεμική σοσιαλδημοκρατία 564 Ο κορπορατισμός 567 Οι γυναίκες στη θέση τους (και οι άντρες στη δική τους) 574 Ανάμεσα στο προσωπικό και το πολιτικό 583 ΕΙΚΟΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ H αποσταλινοποίηση και το 20ό Συνέδριο 587 Η κρίση του κομμουνισμού 591 Δυτικά του Σουέζ 594 ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΕΝ ΕΡΧΕΤΑΙ ΕΙΚΟΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1968: ΚΑΙ ΟΜΩΣ ΚΙΝΕΙΤΑΙ 602 Αφήνοντας πίσω το φυσιολογικό 603 Ο παρισινός Μάης 606 Επιστρέφοντας στην ομαλότητα 614 Η πολιτική τον καιρό της επιθυμίας 615 Καταναλωτικός καπιταλισμός, χάσμα των γενεών και πολιτική της κουλτούρας 620

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η Άνοιξη της Πράγας: «Ο σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο» 625 Ο κομμουνισμός και η Αριστερά 630 Παράθυρο στο μέλλον; 635 ΕΙΚΟΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΦΕΜΙΝΙΣΜΟΣ: Η ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΞΑΝΑΒΡΙΣΚΕΙ ΤΟ ΦΥΛΟ 638 Δημιουργώντας κινήματα: Το δεύτερο κύμα του φεμινισμού 639 Γυναικεία απελευθέρωση και νέα πολιτική 645 Από τη γυναικεία απελευθέρωση στο φεμινισμό 652 Το γυναικείο κίνημα και η Αριστερά 657 Συμπέρασμα 661 ΕΙΚΟΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΑΞΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ 665 Η εργατική τάξη σε παρακμή; 666 Τα συνδικάτα και η κρίση του κορπορατισμού 670 Θατσερισμός, «επιχειρηματικός συνδικαλισμός» και διπλή αγορά εργασίας 674 Προοδευτισμός και δημόσιος τομέας 677 Το ποτάμι πίσω δεν γυρνά 680 Η εργατική τάξη διαλύεται 685 Ο ταξικός δεσμός χαλαρώνει 688 Αντίο στην εργατική τάξη; 693 ΕΙΚΟΣΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΝΕΟΙ ΚΑΙΡΟΙ: ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ 696 Το τέλος της μεταπολεμικής οικονομικής άνθησης 697 Ο ευρωκομμουνισμός, : Ένας πόλεμος θέσεων 700 Δυτική Γερμανία: Από την APΟ στους Πράσινους 713 Ισπανία: Σοσιαλισμός χωρίς τους εργάτες 722 ΕΙΚΟΣΤΟ ΠΕΜΠΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΓΚΟΡΜΠΑΤΣΟΦ, ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ Αλληλεγγύη: Δημοκρατία και εξέγερση της εργατικής τάξης στην Πολωνία 734 Γκορμπατσόφ

8 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Μετακομμουνισμός: Οι επαναστάσεις του Η Αριστερά ορθή 756 Στήνοντας την αγορά 761 Τερματισμοί και αφετηρίες 768 ΕΙΚΟΣΤΟ ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ 771 Αυτόνομοι και εναλλακτική σκηνή 774 Κόμματα και κινήματα: Δύο διαφορετικοί πολιτικοί χώροι 775 Οι Εργατικοί κλίνουν επ αριστερά 778 Μια Αριστερά για το μέλλον; 781 Δύο Αριστερές: Κοινοβούλιο και λαός 786 ΕΙΚΟΣΤΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΑ ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ: ΠΑΡΑΚΜΗ Ή ΑΝΑΝΕΩΣΗ; 790 Η νέα πολιτική της ταυτότητας 792 Η πολιτική του «Κάν το μόνος σου» 798 Ο σοσιαλισμός σε νεοφιλελεύθερους καιρούς 806 Ανοικοδομώντας την Αριστερά: Σοσιαλισμός με κάθε ψευδώνυμο 809 Συμπέρασμα 819 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΙ 822 Αφετηρίες 832 Αναμνήσεις από το μέλλον 836 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 841 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 889 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ 985 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΡΩΝ 985 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ 993 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ 1001 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ, ΘΕΣΜΩΝ ΚΑΙ ΦΟΡΕΩΝ

9 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ε ΝΑΣ ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ, που το έργο του παρεμπιπτόντως αναφέρεται και σε αυτό εδώ το βιβλίο, ήρθε να μιλήσει φέτος την άνοιξη στη Θεσσαλονίκη. Απτόητος από την αμφίβολης καθαριότητας αίθουσα και τις άλλες μικρές βαρβαρότητες που έχουν γίνει σήμα κατατεθέν του υποχρηματοδοτούμενου ελληνικού πανεπιστημίου φωτισμός νέον, κακή ακουστική, γυμνοί τοίχοι, πλαστικά καθίσματα, ο Γκέοργκ Ίγκερς παρουσίασε σε πολύ προσωπικό τόνο, μαζί με τη γυναίκα του Βίλμα, επίσης γνωστή ιστορικό, περασμένα τα ογδόντα και οι δυο τους, την περασμένη τους ζωή. Η στράτευσή τους στην Αριστερά ήταν ένα κεντρικό νήμα της αφήγησής τους: μεγάλωμα στην Κεντρική Ευρώπη στη σκιά του φασισμού και φυγή παραμονές του πολέμου στις ΗΠΑ αδιάκοπη και μαχητική πολιτική δράση εκεί, στο κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα και στον επαγγελματικό τους χώρο διδασκαλία για πολλά χρόνια όχι σε πανεπιστήμια της ελίτ αλλά σε κολέγια μαύρων χαμένα στον αμερικανικό Νότο νέα δραπέτευση από το μακαρθισμό αυτή τη φορά κι εγκατάσταση, πάνω στην πιο ζοφερή καμπή του Ψυχρού Πολέμου, στη Γερμανία διάλογος με τους Ανατολικοευρωπαίους ιστορικούς χωρίς όμως υποταγή στον κυρίαρχο σταλινισμό ανάπτυξη ενός κοινωνικά ευαίσθητου και πολιτικά ενήμερου ιστοριογραφικού λόγου απερίφραστη κριτική στην απάνθρωπη μεταχείριση των Παλαιστινίων από το Ισραήλ με λίγα λόγια, δυο ανυπότακτες και στρατευμένες ζωές, παρόμοιες μ αυτές που περιγράφει ο Ίλι στις τελευταίες σελίδες τούτου εδώ του βιβλίου. Το φυσιολογικό θα ήταν η πολιτική διάσταση της ζωής των θαλερών αυτών ηλικιωμένων να θιγεί στη συζήτηση που ακολούθησε, πόσο μάλλον που το ακροατήριο, στη συντριπτική του πλειονότητα, επίσης αυτοτοποθετούνταν στην Αριστερά. Αναπάντεχα, τίποτε τέτοιο δεν έγινε. Ένα βαθύ χάσμα χώριζε την αριστερή στράτευση και τα πάθη αυτών των παλιότερης κοπής ιστορικών απ οτιδήποτε σήμαινε για τους νεότερους το να είσαι αριστερός, χάσμα ολοφάνερο στις επιλογές ζωής των μεν και των δε, όσο και στις ερωτήσεις που ακούστηκαν που περιλάμβαναν από σοβαροφανείς προσπάθειες να μπουν οι περιπέτειες των Ίγκερς στο μικροσκόπιο επιστημονικών κατηγοριών έως σκαιές εγκλήσεις εναντίον τους για ανεπαρκή εθνική συνείδηση («Εσείς τι εθνικότητας είστε;»). Άλλο τόσο εύγλωττες ήταν οι σιωπές του κοινού εκείνης της βραδιάς, τόσο στη δημόσια συζήτηση όσο και, ακόμη χειρότερα, στην ταβέρνα που ακολούθησε. Πώς 17

10 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ενσωμάτωσαν οι Ίγκερς τον κοινωνικό τους ριζοσπαστισμό στη μελέτη του ιστορικού λόγου; Πώς άγγιξε το έργο τους η εποχή τους, και πώς οι ίδιοι την άλλαξαν γράφοντας, διδάσκοντας ή παλεύοντας; Πώς σύνδεσαν την επιστημονική τους δραστηριότητα με την πολιτική τους στράτευση σε δύσκολους καιρούς; Ποια διλήμματα γέννησε η στράτευση αυτή, για παράδειγμα το 1956 ή το 1968; Τι σκέφτονταν, μετά απ όλα όσα είδαν τα μάτια τους, για τον θαυμαστό κόσμο όπου έχουμε εμείς τη χαρά να ζούμε σήμερα; Τέτοια ζητήματα λίγο απασχόλησαν όσους και όσες πήραν το λόγο. Πράγμα που δεν θα ξένιζε βέβαια σε καμιά συγκέντρωση συνοροφυλάκων αλλά για ένα ακροατήριο κυρίως ιστορικών και αριστερών ήταν κάπως δυσεξήγητο το ν αδιαφορεί για όλα αυτά και να χωνεύει ατάραχο ερωτήσεις του τύπου «εσείς τι εθνικότητας είστε». Όλοι ξέρουμε ωστόσο πως στην πραγματικότητα, δυστυχώς, η σκηνή δεν ήταν και τόσο παράδοξη. Για λόγους που εξηγούνται στο τελευταίο μέρος τούτου εδώ του βιβλίου, ευαισθησίες αντίθετες από εκείνες που κυριαρχούσαν τις προηγούμενες δεκαετίες έχουν εξαπλωθεί μεταξύ των Ευρωπαίων που αυτοχαρακτηρίζονται αριστεροί, ιδίως των διανοουμένων. Δεν είναι απλώς ότι η ίδια η έννοια της πολιτικής στράτευσης ξεθώριασε, ενώ αντίθετα παραμένει ζωηρή σε άλλους χώρους, και ιδίως μεταξύ των εθνικιστών και των θρησκευομένων. 1 Στην πραγματικότητα, υπάρχει μεγάλη σύγχυση για το τι σημαίνει σήμερα η αριστερή ταυτότητα. Για να φέρουμε ένα άλλο παράδειγμα, ανοίγοντας κανείς στην τύχη τις σελίδες επιστημονικών ή καλλιτεχνικών περιοδικών του χώρου, δυσκολεύεται να συνδέσει τις μέριμνες ή τις επιχειρηματολογίες τους με οποιεσδήποτε θα μπορούσαν να είναι οι λειτουργικές αξίες της Aριστεράς ας πούμε, για να σταθούμε στα εύκολα, με ιδέες όπως της ισότητας, της ελευθερίας, της συλλογικότητας ή του ορθού λόγου. Η αντίδραση στον εργατισμό και τον οικονομισμό του παλιότερα κυρίαρχου στο χώρο σταλινισμού μοιάζει να έχει κάνει τη «νέα Αριστερά» αλλεργική στην ταξική ανάλυση και οικονομικά αναλφάβητη τάσεις που, ειδικά στις μέρες μας, ούτε την τιμούν ούτε τη βοηθούν. Ελάχιστα απασχολεί πολλούς τέως αριστερούς διανοουμένους η αντίσταση στην κατάργηση των κοινωνικών κατακτήσεων και την κένωση της δημοκρατίας που επιχει Όπως έδειξε, λόγου χάρη, στη χώρα μας η λυσσαλέα αντίδραση των τελευταίων σε σχολικά εγχειρίδια ιστορίας που δεν τους άρεσαν, ενώ αντίθετα οι αριστεροί δεν έδειξαν ανάλογη μαχητικότητα απέναντι σε πολύ κατώτερης επιστημονικής ποιότητας στρατευμένα δεξιά εγχειρίδια, που περιστασιακά μάλιστα παρουσίαζαν με ρόδινα χρώματα τον Χίτλερ (Ιωάννης Κολιόπουλος, Κωνσταντίνος Σβολόπουλος, Ευάνθης Χατζηβασιλείου κ.ά., Ιστορία του νεότερου και του σύγχρονου κόσμου (από το 1815 έως σήμερα), Βιβλίο καθηγητή, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα 2007).

11 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ρούν οι ελίτ ή, για να πούμε το ίδιο πράγμα από διαφορετική σκοπιά, το πώς μπορούν να διασωθούν οι δημοκρατικές επιταγές που συγκρούονται αναπόφευκτα με τη λογική της συσσώρευσης και της συγκέντρωσης του κεφαλαίου. Βασική αρετή του βιβλίου του Ίλι μιας ιστορίας της ευρωπαϊκής Αριστεράς που περιλαμβάνει συνάμα μια ιστορία των τελευταίων εκατόν πενήντα χρόνων από τη σκοπιά της Αριστεράς είναι ότι βοηθά να διαλυθεί η διανοητική σύγχυση που τροφοδοτεί σήμερα αυτή την παράλυση και σακατεύει τη φαντασία της Αριστεράς. Είναι μια ιστορία που δεν κρύβει τη θεωρητική και πολιτική της θέση. Το κεντρικό της μοτίβο, η σύνδεση Αριστεράς και δημοκρατίας, δηλώνεται ήδη από τον τίτλο δεν χρειάζεται εδώ να σχολιαστεί περισσότερο, πέρα από το ότι η δημοκρατία δεν ταυτίζεται βέβαια με την υποταγή στους κρατικούς θεσμούς, όπως θα ήθελαν οι δήθεν φιλελεύθεροι και οι συντηρητικοί, αλλά αντίθετα, όπως εύληπτα εξηγεί ο συγγραφέας, κατακτήθηκε πρόσφατα και αποσπασματικά, μέσα από αδιάκοπους αγώνες και μαζικές κινητοποιήσεις, οι οποίες ανελλιπώς καταγγέλλονταν από τους κυρίαρχους ως βίαιες και αντιδημοκρατικές. Σήμερα περισσότερο παρά ποτέ χρειάζεται να προστατέψουμε τη δημοκρατία από τους λίγους και ισχυρούς, όχι από τους πολλούς και αδύναμους. Κι επίσης βέβαια να τη βαθύνουμε, ν αναστρέψουμε την προϊούσα κένωσή της από κάθε ουσιαστικό περιεχόμενο, που επιδιώκουν οι αστικές ελίτ με πρόσχημα την παγκοσμιοποίηση. 2 Το ριζοσπαστικό αυτό εγχείρημα από πολλές απόψεις διευκολύνεται καθώς ολόγυρα ο νεοφιλελευθερισμός καταρρέει και διακρίνονται ολοένα και καθαρότερα τα όρια της επιβολής των ΗΠΑ. Όπως το θέτει ο ίδιος ο Ίλι, «σε μια εποχή που οι Ευρωπαίοι πολίτες καλούνται να σκεφτούν τη δημοκρατία με όρους ολοένα και πιο στενούς και περιορισμένους, [εμείς πρέπει] αντίθετα να επανασυνδέσουμε τις ιστορίες της με τα πολύ ευρύτερα οράματα της λαϊκής συμμετοχής, της ενεργού πολιτειότητας και της ριζικής κοινωνικής αλλαγής που ήταν μέχρι τώρα αδιαχώριστα από τις πιο αποφασιστικές κατακτήσεις της». 3 Και όσον αφορά την ίδια την Αριστερά, επεί- 2. Μια επίκαιρη, αλλά και κάπως δύσπεπτη, συνολική πρόταση για την προάσπιση της δημοκρατίας, την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης του καπιταλισμού και της ενεργειακής κρίσης, και τη δημιουργία μιας βιώσιμης πράσινης οικονομίας, βλ. στο Green New Deal Group, A Green New Deal. Joined-up Policies to Solve the Triple Crunch of the Credit Crisis, Climate Change and High Oil Prices, New Economics Foundation, Λονδίνο Ίσως τώρα, μετά το τρακάρισμα του νεοφιλελευθερισμού με την πραγματικότητα, να ήρθε ο καιρός να δούμε πιο σοβαρά και στην Ελλάδα τέτοιες προτάσεις, που για την ώρα γενικά απουσιάζουν από τη δημόσια συζήτηση. 3. Geoff Eley, «Socialists and the tasks of democracy: a response to Colin Barker», δημοσιευμένο στις 4 Απριλίου 2005 στο ηλεκτρονικό περιοδικό International Socialism. A Quarterly Journal of Socialist Theory (στον διαδικτυακό τόπο ). 19

12 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ γει περισσότερο παρά ποτέ να ενσωματώσει ξανά στο σχέδιό της τα ιδανικά, τα επιτεύγματα και τις ιστορίες της δημοκρατίας. 4 Άλλα σημαντικά θέματα του βιβλίου είναι η κινηματική διάσταση της Αριστεράς και η ανάγκη της να ξαναγίνει λαϊκή. Ούτε και αυτά χρειάζονται εδώ επεξήγηση, καθώς αναπτύσσονται από το συγγραφέα με σαφήνεια και παραστατικότητα, αναδεικνύοντας παράλληλα μια σειρά από προτεραιότητες για τον ευρωπαϊκό ριζοσπαστισμό. Ένα συμπληρωματικό νήμα όμως που διατρέχει τη σκέψη του Ίλι είναι η καίρια σημασία της στρατηγικής. Όσο απαραίτητα και αν είναι για την Αριστερά τα μαζικά κινήματα, δεν της φτάνουν για να πετύχει τους στόχους της χρειάζεται επίσης καθαρή ανάλυση από την πλευρά των ηγεσιών της και, κυρίως, να μη φοβάται τις συγκρούσεις που αναπόφευκτα απαιτούνται για τις ουσιαστικές αλλαγές, εκείνες που στερεώνουν τη δύναμή της στα λαϊκά στρώματα κι εξασθενούν τις ελίτ. Όσες φορές ισχυρά σοσιαλιστικά κόμματα κινήθηκαν προς την ενάντια κατεύθυνση, και προσπάθησαν αντίθετα να κατευνάσουν τους αστούς και να εκτονώσουν τους οπαδούς τους, τα αποτελέσματα, που τεκμηριώνονται αναλυτικά στις σελίδες αυτού του βιβλίου, κυμάνθηκαν από κωμικά έως τραγικά. Η Αριστερά που δεν αλλάζει τα πράγματα όταν αποκτά δύναμη είναι καταδικασμένη. Ακόμη και αν της είναι αδύνατο να βελτιώσει άμεσα το βιοτικό επίπεδο των πολλών, καθώς συχνά παίρνει την κυβέρνηση σε καιρούς οικονομικής κρίσης, όπως αυτός που έχουμε σήμερα μπροστά μας, μπορεί πάντοτε να επιβάλει θεσμικές αλλαγές που να δείχνουν πειστικά ότι κυβερνά για το λαό. Πολλά παραδείγματα που παραθέτει ο Ίλι δείχνουν ότι η Αριστερά αρκετές φορές εξασφάλισε τις αναγκαίες οικονομικές θυσίες από τον πολύ κόσμο χωρίς απώλεια της αξιοπιστίας της, επειδή τις αντιστάθμισε με δημοκρατικές κατακτήσεις σε άλλα πεδία. Συχνά όμως οι αριστερές ηγεσίες παίρνουν έναν άλλο δρόμο που μοιάζει πιο εύκολος χωρίς να είναι. Επιζητώντας εύσημα καλής διαγωγής από τους πλούσιους στη διάλεκτό τους, προσπαθώντας να καθησυχάσουν τις αγορές και να καταλάβουν το χώρο του κέντρου πλήττουν τη ριζοσπαστική Αριστερά και τα μαζικά διεκδικητικά κινήματα που όμως, στην πραγματικότητα, είναι απαραίτητα και στους πιο μετριοπαθείς γιατί ακριβώς αυτά, δουλεύοντας ιδέες, διαδίδοντάς τες και ασκώντας κάθε λογής εξωθεσμικές πιέσεις, εξασφαλίζουν συναίνεση στις παραχωρήσεις που δίνουν στη θεσμική Αριστερά λόγο και δυνατότητα ύπαρξης. Χωρίς τη λεγόμενη «Άκρα Αριστερά» οι μεταρρυθμιστές παθαίνουν αφλογιστία ώσπου εντέλει μετατρέπο Στο ίδιο.

13 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ νται, είτε το νιώθουν είτε όχι, σε υποχείρια των αγορών, που τους χρησιμοποιούν ώσπου ν αποκινητοποιήσουν τα λαϊκά στρώματα για να τους εκπαραθυρώσουν στη συνέχεια. Οι ευρωπαϊκές χώρες παρακολούθησαν πρόσφατα αρκετές τέτοιες ιστορίες, με πιο χαρακτηριστικό τον τραγέλαφο της κυβέρνησης Πρόντι στην Ιταλία, αυτής που αποφάσισε να θυσιάσει τους οπαδούς της για να σώσει την οικονομία, μόνο και μόνο για να συντριβεί έπειτα από τον Μπερλουσκόνι και τους νεοφασίστες συμμάχους του που ενθυλάκωσαν τη δυσαρεστημένη λαϊκή ψήφο. Και στη χώρα μας άλλωστε, όλοι το ξέρουμε, η πολιτική Σημίτη είχε από πολλές απόψεις ανάλογα αποτελέσματα. 5 Πέρα απ όλα αυτά όμως, μας θυμίζει ο Ίλι, επείγει να ξαναβρεθεί ένα συνεκτικό και περιεκτικό πολιτικό όραμα ικανό να γεφυρώσει το ρήγμα μεταξύ της «παλιάς» και της «νέας» Αριστεράς που έγινε πηγή πολιτικής αδυναμίας μετά το Παράλληλα πρέπει η πολιτικά προσανατολισμένη Αριστερά, η οποία μάλλον φθίνει, να προσεγγίσει μια άλλη Αριστερά, ζωντανή, που εστιάζει σε ζητήματα κουλτούρας και δεν έχει σαφή πολιτικό λόγο, μολονότι ίσως ευνοεί μακροπρόθεσμα την επικράτηση θετικών αξιών. Γιατί υπάρχει αυτό το παράδοξο, ότι η Αριστερά στην Ευρώπη, ενώ πολιτικά βρίσκεται σε υποχώρηση, έχει κατακτήσει σημαντικές νίκες στο πολιτισμικό πεδίο. Τα βασικά προτάγματά της, οι ιδέες της ισότητας και της απελευθέρωσης, 6 κυριαρχούν σιγά σιγά στα όνειρα των ανθρώπων και σε όψεις των κοινωνικών σχέσεων όπου ώς πρόσφατα ήταν περιθωριακά και αυτό μολονότι οι πολιτικές τους προεκτάσεις δέχονται συντονισμένη επίθεση από νεοσυντηρητικούς, θρησκευτικούς φονταμενταλιστές και ψευδεπίγραφους νεοφιλελεύθερους. Αριστερές αξίες (οι «αξίες του 1968» που μάταια κατακεραυνώνει ο Σαρκοζί) έχουν αποκτήσει ισχυρά ερείσματα, έστω και αν παραμένουν θεσμικά ακάλυπτες: η ατομική ελευθερία, όσο στρεβλά και αν ορίζεται η κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη η ισότητα των φύλων και η γενική αμφισβήτηση των ιεραρχιών η ανάγκη προσωπικής πλήρωσης και η έμφαση στην πραγμάτωση των ανθρώπινων δυνατοτήτων ο αντιρατσισμός και η πολιτισμική ανοιχτότητα η οικολογική ευαισθησία και η πολιτική της απόλαυσης. Όχι μόνο η πολιτική Αριστερά εξακολουθεί να προασπίζεται αυτές τις αξίες, 5. Τους παραλογισμούς των πρόσφατων πολιτικών σύγκλισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εφαρμόστηκαν επίσης από τις λεγόμενες σοσιαλιστικές κυβερνήσεις μολονότι αντί να μειώνουν ενισχύουν τις κοινωνικές ανισότητες, ανατέμνει εύστοχα ο James K. Galbraith, Maastricht 2042 and the Fate of Europe. Toward Convergence and Full Employment, Friedrich Ebert Stiftung, Βλ. γι αυτό την παρουσίαση του Norberto Bobbio, Δεξιά και Αριστερά, μτφρ. Ε. Ανδρεδάκη, πρόλογος Κ. Τσουκαλάς, Πόλις, Αθήνα

14 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ αλλά και ο πολύς κόσμος ο λαός, όπως τον λέγαμε άφοβα παλιότερα τις προσυπογράφει πλέον και τις ασπάζεται σε ασύγκριτα μεγαλύτερο βαθμό απ ό,τι συνέβαινε τις προηγούμενες δεκαετίες. Το πρόβλημα όμως είναι ότι σήμερα αυτές οι αξίες συχνά αποσυνδέονται από τις πολιτικές τους επαγωγές κι ενσωματώνονται σε φιλελεύθερα ή επιπόλαια αναρχίζοντα ιδεολογήματα που ελάχιστα απειλούν πραγματικά τον καπιταλισμό. Μένουν ευσεβείς πόθοι όσο δεν έχουμε πολιτικούς φορείς ικανούς να επεξεργαστούν συλλογικά και να προωθήσουν συγκεκριμένες πρακτικές που ν αντιμετωπίζουν τη σκληρή πραγματικότητα της μαζικής προλεταριοποίησης, η οποία τελικά παγιώνει και αναπαράγει, χωρίς να είναι η μόνη τους αιτία, την πολιτισμική ένδεια, την έμφυλη ανισότητα και τους ιδεολογικούς φενακισμούς. Ο Τζεφ Ίλι δεν ήταν παιδί της φρόνιμης αλλά μιας άτακτης Αριστεράς, η οποία, μολονότι αριθμητικά περιθωριακή, έθεσε νωρίς και με ενάργεια τα ζητήματα που απασχολούν τόσο την «παλιά» όσο και τη «νέα» Αριστερά τις τελευταίες δεκαετίες κι επεξεργάστηκε κριτικές οπτικές στα πολιτικά όσο και τα πολιτισμικά ζητήματα. Γεννημένος το 1949, μεγάλωσε στη βόρεια Αγγλία, σπούδασε δίχως ιδιαίτερο ενθουσιασμό ιστορία στην Οξφόρδη, που περνούσε τότε μια ιδιαίτερα συντηρητική φάση, πήρε το 1974 το διδακτορικό του από το πανεπιστήμιο του Σάσεξ και από το 1979 διδάσκει ιστορία στην Αμερική, στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. Έφηβος γνωρίζει το μαρξισμό και το φεμινισμό, που διαπνέουν έως σήμερα το έργο του, και αναπτύσσει μια ιστοριογραφική προσέγγιση έντονα επηρεασμένη από τον Έντουαρντ Τόμσον και τον Ρέιμοντ Γουίλιαμς. Τις τελευταίες δεκαετίες κάνει πολιτισμική ιστορία, τονίζοντας όμως τις κλασικές μέριμνες της κοινωνικής ιστορίας που διαμόρφωσαν τη σκέψη του. Στην πρόσφατη Μονοκοντυλιά, μια αυτοβιογραφία με πολλαπλές εστιάσεις, επισημαίνει τη σύνδεση ανάμεσα στο ιστοριογραφικό του έργο και την πολιτική του στράτευση, και καταγράφει τις διανοητικές του συγγένειες (μεταξύ άλλων με τον πρόωρα χαμένο ιστορικό της αντίστασης των Γερμανών εργατών στο φασισμό Τιμ Μέισον και την κοινωνική ιστορικό Κάρολιν Στίντμαν): 22 Στην ιστορία προσφεύγουμε για ν αποικειωθούμε τις προηγούμενες ιδέες και προκαταλήψεις μας. Αυτή είναι το εργαστήρι μας, που μέσα του αμφισβητούμε την επάρκεια των φαινομενικά συνεκτικών κι ενοποιημένων περιγραφών του κόσμου, και όπου επίσης μπορούμε να ονοματίσουμε, ν ακυρώσουμε και ν ανασκαλέψουμε όλες αυτές τις ενότητες του συγκαιρινού μας κοινωνικού και πολιτικού λόγου, που πάντοτε τόσο πολύ μας γοητεύουν. Για μένα όμως ούτε οι χαρές της ιστορίας ούτε οι κριτικές της διοράσεις δεν μπορούν ποτέ να είναι ολοκληρωμένες όσο δεν τις εμπλουτίζει η σοβαρότητα της ευρύτερης κατανόησης, όσο δεν μπορούνε να μας κάνουνε τον κόσμο πιο γνωστό με κάποια γενική έννοια που να έχει νόημα. Κομμάτι του ίδιου πράγματος είναι επίσης το να κάνουνε τον κόσμο πιο ανοιχτό στην αλλαγή. [...] Αγκαλιάζοντας όμως τον σκεπτικισμό, που είναι

15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ σήμερα της μόδας, απέναντι στις μεγάλες αφηγήσεις, και βάζοντας τις κάθε λογής μικροϊστορίες στη θέση των μακροϊστοριών του καπιταλισμού, της κρατικής οικοδόμησης, της επανάστασης και των μεγάλης κλίμακας μετασχηματισμών, πολλοί ιστορικοί τελικά οπισθοχωρούν σε σχέση με τη φιλόδοξη κοινωνική ανάλυση κι εξήγηση από την οποία είχαμε εμπνευστεί τη δεκαετία του [...] Ένα από τα βασικά μου αιτήματα είναι ότι δεν είμαστε διόλου υποχρεωμένοι να παλινορθώσουμε την πρωταρχικότητα της κοινωνικής εξήγησης ή κανένα ματεριαλιστικό μοντέλο κοινωνικού επικαθορισμού, ή έστω απλά να επιμείνουμε στην αιτιακή πρωτοκαθεδρία της οικονομίας και της υλικής ζωής, προκειμένου να πάρουμε στα σοβαρά το έργο της κοινωνικής σημασιοδότησης ή της κοινωνικής ανάλυσης. Τώρα πια, που έχει αρχίσει να καταλαγιάζει όλος εκείνος ο παλιότερος αναβρασμός σχετικά με τη νέα πολιτισμική ιστορία, είναι καιρός να επικυρώσουμε τη βαρύτητα της κοινωνικής ιστορίας με την κύριά της σημασία, εκείνη που είχε υποστηρίξει ο Χόμπσμπομ στο δοκίμιό του, του 1971, 7 ότι δηλαδή πρέπει πάντοτε να συνδέουμε το κάθε συγκεκριμένο αντικείμενο που μελετάμε με την ευρύτερη εικόνα της κοινωνίας στο σύνολό της είτε είμαστε κοινωνικοί ιστορικοί, είτε πολιτικοί ιστορικοί, είτε πολιτισμικοί ιστορικοί είτε οτιδήποτε άλλο. 8 Στο πλαίσιο αυτού ακριβώς του σχεδίου ο ίδιος ο Ίλι, σε ολόκληρη την πορεία του, προσπαθεί να στήσει «ένα χώρο πολιτικής ανάλυσης με τη διευρυμένη έννοια που έδωσε στον όρο πολιτική η πολιτική της γνώσης του 1968», και υιοθετεί ένα πρίσμα ριζικά διαφορετικό από εκείνο υπό το οποίο διαβάζουν την πραγματικότητα ορισμένες τάσεις της κοινωνικής ανθρωπολογίας και των πολιτισμικών σπουδών, αλλά και της νεότερης πολιτισμικής ιστορίας: Μας ανησυχούσε η αναγωγή της πολιτικής στην κουλτούρα μέσα από κάποιες υπεραπλουστευμένες αναγνώσεις του Γκράμσι, στις οποίες η ηγεμονία λειτουργούσε σαν ένα όνομα που, κλείνοντας την πάντοτε υπαρκτή πολιτισμική διαμφισβήτηση, κατασκεύαζε μια ολοποιημένη κοινωνιακή έννοια. Στην οποία, με άλλα λόγια, η σταθερότητα του καπιταλισμού και των σχέσεων κυριαρχίας που αυτός επάγεται εννοιολογούνταν εύκολα μέσα από ένα αφηρημένο και υπερβολικά γενικευτικό μοντέλο καθολικής κοινωνικής συναίνεσης, μιας κυρίαρχης κουλτούρας που περιέκλειε τα πάντα και που κινδυνεύαμε να τη δούμε τώρα πια να γράφεται με κλειδί τα γκραμσιανά λεξιλόγια της ηγεμονίας. 9 Πέρα από την πάγια έμφασή της στην πανταχού παρούσα πολιτισμική διαμφι- 7. Εννοεί το Eric J. Hobsbawm, «From social history to the history of society», Daedalus, τεύχ. 100 [1971], αφιέρωμα Historical Studies Today, σ Geoff Eley, A Crooked Line: From Cultural History to the History of Society, University of Michigan Press, Αν Άρμπορ 2005, σ Η ίδια επιχειρηματολογία σε μεγάλο βαθμό περιλαμβάνεται στο πιο προσιτό Geoff Eley και Keith Nield, «Farewell to the working class?», International Labor and Working-Class History, τεύχ. 57 (2000), σ G. Eley και K. Nield, «Farewell to the working class?», ό.π., σ

16 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ σβήτηση και στην πολιτικότητα της κουλτούρας, η κοινωνική ιστορία που γράφει ο Ίλι αναγνωρίζει ζωτικό ρόλο στη συγκριτική προσέγγιση, η οποία χρωματίζει έντονα το έργο του από τη δεκαετία του 1980 έως σήμερα. Στην πραγματικότητα, έγινε ευρύτερα γνωστός όταν, με μια σειρά σημαντικών μελετών για τη γερμανική ιστορία, 10 επιτέθηκε στην κυρίαρχη έως τη δεκαετία του 1970 άποψη, που είχε κρυσταλλωθεί στη θεωρία για τον δήθεν «χωριστό δρόμο» (Sonderweg) της Γερμανίας, και η οποία ήθελε το ναζισμό αποτέλεσμα της επιβίωσης προκαπιταλιστικών παραγόντων και φεουδαρχικών καταλοίπων. Δεν ήταν κανένας ατελής εξαστισμός ή «εκσυγχρονισμός» της γερμανικής κοινωνίας αυτός που έφερε το φασισμό, αντιτείνει ο Ίλι, σε μια αποστροφή που η στόχευσή της δεν αφορά μόνο το τευτονικό ιστορικό παρελθόν: Σ ένα βασικό επίπεδο [...], αν θέλουμε να διακρίνουμε τις δομικές τροχιές των διαφόρων ευρωπαϊκών και άλλων κοινωνιών τον δέκατο ένατο και τον εικοστό αιώνα, θα ήταν ανόητο ν αρνιόμασταν το πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η βαθιά ιστορική προοπτική. Υπάρχει πρόβλημα ωστόσο με την κανονιστική τελεολογία της «ανάπτυξης» και του «εκσυγχρονισμού», που βαφτίζει κάποιες εθνικές ιστορίες υγιείς και πετυχημένες ενώ άλλες οπισθοδρομικές και στρεβλές. [...] Στο δικό μου μυαλό, ελάχιστο νόημα έχει να βλέπουμε τις αυταρχικές όψεις της γερμανικής κοινωνικής και πολιτικής ζωής πριν από το 1914 σαν έκφραση κάποιων παλαιότερων δομών και συμφερόντων που δεν μπόρεσαν δήθεν να παραμεριστούν επειδή απουσίαζε η διαδικασία του εκσυγχρονισμού. Για να το πω απλά, αυτό μοιάζει σαν ένας τρόπος για να «βγάλουμε λάδι» τον ίδιο τον καπιταλισμό. [Αντίθετα, πρέπει να δούμε την ανάπτυξη του αυταρχισμού και της δεξιάς στη Γερμανία] ως σύμπλοκα αποτελέσματα ενός καπιταλιστικού παρόντος (το οποίο, ας μην ξεχνάμε ποτέ, ήταν το πιο δυναμικό και προχωρημένο καπιταλιστικό παρόν στην Ευρώπη πριν από το 1914). 11 Δοκιμάζοντας αυτή τη θέση σε μεγάλες και μικρές χώρες, ο Ίλι καταλήγει στις διοράσεις που αναπτύσσονται εδώ στις αμέσως επόμενες σελίδες της «Εισαγωγής» του, και καρποφορούν στην περιοδολόγηση των πέντε καταστατικών συγκυριών, οι οποίες σηματοδότησαν πανευρωπαϊκά τις ισάριθμες φάσεις εξάπλωσης της δημο Geoff Eley, Reshaping the German Right. Radical Nationalism and Political Change After Bismarck, Yale University Press, Λονδίνο/Νιου Χέιβεν 1980 Geoff Eley και David Blackbourn, The Peculiarities of German History, Oxford University Press, Οξφόρδη 1984 Geoff Eley, From Unification to Nazism: Reinterpreting the German Past, Routledge, Λονδίνο 1986 αντίστοιχες προβληματικές συναντάμε και στους συλλογικούς τόμους που επιμελήθηκε για τη Γερμανία του πρώιμου 20ού αιώνα: Geoff Eley, Society, Culture, and the State in Germany, , University of Michigan Press, Αν Άρμπορ 1996 Geoff Eley, The Goldhagen Effect. History, Memory, Nazism: Facing the German Past, University of Michigan Press, Αν Άρμπορ 2000 Geoff Eley, James Retallack, Wilhelminism and its Legacies: German Modernities, Imperialism, and the Meanings of Reform, , Berghahn Books, Νέα Υόρκη G. Eley, Reshaping the German Right, ό.π., σ. xv.

17 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ κρατίας. Τον καιρό της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης κι έπειτα τη δεκαετία του 1860, την πολεμική δεκαετία που άνοιξε το 1914, την επαύριο της ήττας του φασισμού και με την κατάρρευση των ανατολικοευρωπαϊκών καθεστώτων το είχαμε, από άκρη σε άκρη της ηπείρου, τις κρίσιμες καμπές που έθεταν κάθε φορά τα όρια και τις δυνατότητες της δημοκρατίας στην Ευρώπη για τις επόμενες δεκαετίες. Μια πολιτική επαγωγή τούτης της ανάλυσης είναι επίσης ότι ο φασισμός και τα λειτουργικά του ισοδύναμα δεν ήταν καμιά ιστορική παραξενιά ή αστοχία, παράδοξα αποτελέσματα της στρεβλής ανάπτυξης περασμένων εποχών, που επικράτησαν παροδικά στη Γερμανία και την Ιταλία εξαιτίας της ιδιότυπης πορείας αυτών των χωρών, αλλά αντίθετα αποτέλεσαν μια λογική όσο εγκληματική και τελικά αυτοκαταστροφική και αν ήταν απάντηση στις δυσκολίες του ευρωπαϊκού καπιταλισμού τον 20ό αιώνα βγήκαν μέσα από τα σπλάχνα του τελευταίου και παραμένουν ανοιχτά ενδεχόμενα στη νέα περίοδο κρίσης που ζούμε σήμερα. Εδώ ο συγγραφέας συγκλίνει με τις εκτιμήσεις και άλλων μελετητών που αρνούνται επίσης να υποβαθμίσουν τον κίνδυνο της επιστροφής λειτουργικών αντίστοιχων του φασισμού. 12 Το πολιτικό συμπέρασμα είναι και πάλι ότι η οργανωμένη Αριστερά και η Κεντροαριστερά, αντί να καθεύδουν ή και να διευκολύνουν την αμερικανική κατολίσθηση στη βαρβαρότητα των εισβολών, των βασανιστηρίων, των γκουλάγκ και του Μεγάλου Αδελφού, όπως έκαναν δυστυχώς πολλές κυβερνήσεις τους συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής, πρέπει να ηγηθούν ξανά στον πανευρωπαϊκό αγώνα για την προάσπιση και τη διεύρυνση των δημοκρατικών κατακτήσεων, οι οποίες τα τελευταία χρόνια απειλούνται ακόμη και σε χώρες όπου ώς πρόσφατα θεωρούνταν δεδομένες. Βασική έννοια γύρω από την οποία δομείται το Σφυρηλατώντας τη δημοκρατία είναι η έννοια της κοινωνικής τάξης. Εδώ το έργο του Ίλι εγγράφεται σ ένα άλλο πεδίο θεωρητικού στοχασμού με άμεσες πολιτικές προεκτάσεις, που άνοιξε τη δεκαετία του 1960, όταν οι απλουστευτικές και συχνά παθητικές συλλήψεις της τάξης, που προωθούσαν η σοβιετική όσο και η δυτική κοινωνική επιστήμη, αμφισβητήθηκαν έντονα από μια νέα γενιά ριζοσπαστών ιστορικών, με εμβληματική τους μορφή τον Έντουαρντ Τόμσον. 13 Στο κλείσιμο του 20ού αιώνα ωστόσο η αναλυτική χρησιμότητα της ίδιας της έννοιας της κοινωνικής τάξης μπήκε στο στόχαστρο 12. Και κατεξοχήν του Ρόμπερτ Πάξτον: βλ. στα ελληνικά Robert Paxton, Η ανατομία του φασισμού, μτφρ. Κ. Χαλμούκου, Κέδρος, Αθήνα Το έργο του οποίου, και κυρίως το μνημειώδες Πώς φτιάχτηκε η αγγλική εργατική τάξη (E.P. Thompson, The Making of the English Working Class, Pelican, Χάρμοντσγουορθ 1967) δυστυχώς μένει έως σήμερα αμετάφραστο στη γλώσσα μας. 25

18 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ιστορικών με καταβολές συνήθως αριστερές αλλά μέριμνες συχνά συντηρητικές. 14 Ο συγγραφέας μας πήρε μέρος στη σχετική συζήτηση 15 προβάλλοντας θέσεις ελάχιστα δημοφιλείς τότε, καθώς στην ευτυχισμένη δεκαετία του 1990 δεν είχε μόνο τελειώσει η ιστορία, αλλά είχαν πλέον εκλείψει και οι ταξικοί ανταγωνισμοί μέσα στην αιώνια, όπως έμοιαζε, ειρήνη της αμερικανικής κοσμοκρατορίας. Πολλοί Δυτικοί ιστορικοί φτερούγιζαν ήδη ανέμελα στο αιθέριο σύμπαν μιας θεωρίας απελευθερωμένης από κάθε νόμο κοινωνικής βαρύτητας και προσάρμοζαν ανάλογα τα λεγόμενα ερευνητικά τους ενδιαφέροντα. Η έννοια της κοινωνικής τάξης ήταν πια πασέ ανάμεσα στους γκριζομάλληδες ακαδημαϊκούς μέντορες των υπερατλαντικών ιθυνόντων, που τόσο λαμπρά θα διαχειρίζονταν τις τύχες της χώρας τους την επόμενη δεκαετία, όσο και ανάμεσα σε δικούς μας ιστορικούς. Οι τάξεις, όπως παρατηρεί σκωπτικά ο Ίλι για έναν ακραίο εκπρόσωπο αυτής της τάσης, είχαν γίνει πια λόγοι, αφηγηματικές αρχές ή τρόποι για να οργανώνουμε συχνά παραπλανητικές ιστορίες του παρελθόντος και του παρόντος. 16 Ο συγγραφέας τούτου του τόμου, αντίθετα, εντάσσει το δικό του έργο στο πλαίσιο μιας παράδοσης ματεριαλιστικής κοινωνικής ιστορίας, εν πολλοίς μαρξιστικών καταβολών, στραμμένης προς μια ισχυρή ιδέα της κοινωνικής τάξης, που «η δύναμή της για την ιστορία της εργασίας είναι η ολοποιητική της χρησιμότητα. Δεν μας δίνει μόνο ένα αποτελεσματικό μέσο για να οργανώσουμε την ανάλυση του εξωτερικού κόσμου, αλλά εμπεριέχει και καταστατικά επίσης τα στοιχεία της πολιτικής νοηματοδότησης και της εμπρόθετης δράσης, παρέχοντάς μας έτσι μια εξαιρετικά εύκαμπτη αναλυτική έννοια». 17 Σκοπός του βέβαια δεν είναι να παλινορθώσει κάποια απλουστευτικά νοήματα του όρου τάξη ούτε ν απαξιώσει τις κατακτήσεις της πολιτισμικής ιστορίας και της γλωσσικής στροφής. Επισημαίνει άλλωστε, στην εισαγωγή τούτου εδώ του βιβλίου, πως στις ημέρες μας, με την επίδραση από τη μια μεριά του φεμινισμού και από την άλλη των εθνοτικών και φυλετικών συγκρούσεων η προηγούμενη κεντρικότητα της τάξης ως οργανωτικής αρχής της κοινωνικής ιστο Βλ. την παρουσίαση, στη γλώσσα μας, της σχετικής συζήτησης στο Έφη Αβδελά, «Η κοινωνική τάξη στη σύγχρονη ιστοριογραφία: από το οικονομικό δεδομένο στην πολιτισμική κατασκευή», Τα Ιστορικά, τεύχ. 22 (1995), σ Geoff Eley και Keith Nield, «Starting over: the present, the post-modern and the moment of social history», Social History, τεύχ. 20 (1995), σ G. Eley και K. Nield, «Farewell to the working class?», ό.π., σ Μιλά εδώ για ένα γνωστό μελετητή που επιχείρησε να κατασκευάσει μια μεταμοντέρνα ιστοριογραφική προσέγγιση, τον Πάτρικ Τζόις: Geoff Eley και Keith Nield, The Future of Class in History: What s Left of the Social?, University of Michigan Press, Αν Άρμπορ 2007, σ Στο ίδιο, σ. 17.

19 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ρίας αλλά και ως πολιτικής κατηγορίας εξασθένησε. Όσον αφορά το πρώτο, όπως παρατηρεί ο ίδιος, τη δεκαετία του 1980 μπήκαν στο παιχνίδι ερωτήσεις δύσκολες και αποσταθεροποιητικές, που άγγιζαν ζωτικά όχι μόνο την πρακτική των ιστορικών αλλά και το ευρύτερο σύμπαν των αλληλένδετων μ αυτήν υποθέσεών τους για τον κοινωνικό και τον πολιτικό κόσμο, καθώς και τους κανόνες κατανοησιμότητας του τελευταίου. Ασκώντας έλεγχο στις προκατασκευασμένες επιστημολογίες της κοινωνικής ιστορίας, καθώς και σε ορισμένες θεωρητικές διαδικασίες που η τελευταία δεχόταν υπόρρητα όσο αμφισβητήσιμες και αν ήταν αυτές, και οι οποίες συνέδεαν την κοινωνική ανάλυση με την πολιτική και με ζητήματα συνείδησης και υποκειμενικότητας, τούτες οι νέες κριτικές ξεκλείδωσαν ένα σύνολο επίκοινων αντιλήψεων που προηγουμένως λειτουργούσαν μάλλον άκαμπτα. Με άλλα λόγια, οι διαμάχες που εκτυλίχτηκαν τη δεκαετία του 1980 άνοιξαν ένα απαραίτητο πεδίο συζητήσεων που ολοφάνερα πολύ δύσκολα μπορούσαν να ξεκινήσουν μέχρι τότε. Όλα αυτά που σήμερα συνοψίζουμε κάτω από την επικεφαλίδα γλωσσική στροφή ή πολιτισμική στροφή βοήθησαν ν απελευθερωθεί η κοινωνική ιστορία από ένα αδιέξοδο που μόνη της είχε φτιάξει, αναδεικνύοντας νέες στρατηγικές που ώς τότε δεν έκαναν βατές στους κοινωνικούς ιστορικούς οι προηγούμενοι όροι της έρευνάς τους. Με αυτή την έννοια, η λεγόμενη πολιτισμική στροφή ήταν ολότελα παραγωγική και αναπότρεπτη. Η πολιτισμική στροφή στη θεωρία διευκόλυνε ακριβώς την αριστερή κριτική ν απομακρυνθεί από μια εικονογραφία της εργατικής τάξης, στηριγμένη στις πραγματικότητες που περιγράφονται στο Δεύτερο και το Τρίτο Μέρος τούτου του βιβλίου, ως ενός εθνικά συγκροτημένου πεδίου όπου κυριαρχούσαν ανδροπρεπείς και πολιτισμικά ασφαλείς βιομηχανικοί εργάτες, και της επέτρεψε να προσαρμοστεί στις σημερινές κοινωνικές συνθήκες των ευρωπαϊκών χωρών, όπου η εργατική τάξη σε μεγάλο βαθμό συντίθεται από γυναίκες, πρόσωπα ανέστια και μετανάστες. Αυτό όμως κάθε άλλο παρά σήμαινε εγκατάλειψη της ταξικής προοπτικής. Παρ όλους τους ευσεβείς πόθους πολλών, δεν είδαμε στο μεταξύ κανένα θάνατο της τάξης, αλλά απλώς, όπως το θέτει ο Ίλι, το μετασχηματισμό ενός τύπου ταξικής κοινωνίας σ έναν άλλο, μέσα στον οποίο καλούμαστε σήμερα να κινηθούμε και, αν είμαστε αριστεροί, να τον ανατρέψουμε. Ελπίζω ότι διαβάζοντας αυτό τον τόμο θα συμφωνήσουμε πως η Αριστερά δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να έχει την τάξη στο επίκεντρο της προβληματικής της, μολονότι η έμφαση στην ταξικότητα δεν επάγεται αναγκαία τον κοινωνιολογικό αναγωγισμό που μάστιζε παλαιότερες προσεγγίσεις: βασικό μέλημα του Ίλι, το οποίο απουσιάζει από πολλούς εκπροσώπους της πολιτισμικής ιστορίας και της γλωσσικής στροφής, είναι να βρεθούν τρόποι για να συνδεθούν στην ίδια ανάλυση η πολιτική διαμόρφωση των σημερινών ταυτοτήτων και οι δομημένες συνέπειες 27

20 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ της καπιταλιστικής ανισότητας. 18 Ωστόσο η κοινωνική τάξη δεν είναι απλώς ένα κοινωνιολογικό επακόλουθο των τελευταίων, αλλά η συγκρότησή της πρέπει να κατανοείται λογοθετικά, καθώς περιλαμβάνει κι ένα πολιτικό στοιχείο που ποτέ, και ιδίως σε εποχές έντονων κοινωνικών μετασχηματισμών, δεν είναι εκ των προτέρων δεδομένο. «Είναι καλύτερο να δούμε μάλλον το σχηματισμό της τάξης ως ένα πολιτισμικό και πολιτικό αίτημα (το οποίο επαγγέλλεται ένα συγκεκριμένο μοντέλο κοινωνικής ταυτότητας) παρά σαν αποδείξιμο κοινωνικό γεγονός (δηλαδή σαν τη δημιουργία νέων κοινωνικών θέσεων που ορίζονται με βάση τη σχέση τους με τα μέσα παραγωγής ή με άλλα υλικά κριτήρια)». 19 Η ιστορία της τάξης εντέλει είναι αδιαχώριστη από την ιστορία της αναλυτικής κατηγορίας τάξη. Η προβληματική αυτή, για την πολιτική διάσταση και το σύγχρονο νόημα της τάξης, αναπτύσσεται σ ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κεφάλαιο προς το τέλος του τόμου, όπου απαριθμούνται επίσης οι λόγοι που βραχυκύκλωσαν τις προσπάθειες ενοποίησης της εργατικής τάξης τις τελευταίες δεκαετίες. Αλλά οι βαθύτερες αιτίες και οι τρόποι συγκρότησης της εργατικής τάξης που διευκόλυναν την ένωσή της έως τη δεκαετία του 1960, και την αποδιάρθρωσή της στη συνέχεια, είναι ζητήματα που επανέρχονται σε ολόκληρη τη μελέτη κι εξετάζονται σε πλήθος πλαίσια. Η δύναμη των επιχειρημάτων του Ίλι δεν προκύπτει τόσο από την πρωτοτυπία του καθενός τους χωριστά όσο από την εμπεριστατωμένη τους τεκμηρίωση και τη σύνδεσή τους σε μια γερά δομημένη αντίληψη, με συνεκτικούς ιστούς τη βαθιά ριζοσπαστική του πρόθεση και την ευρύτητα του οράματός του. Η πολιτική αιχμή που επάγονται είναι ότι μόνο μέσα από την οργανωμένη πολιτική της παρέμβαση μπορεί η εργατική τάξη να παρουσιαστεί ξανά ως συλλογικό δρων υποκείμενο, όπως είχε κατορθώσει να γίνει, για λόγους που αναπτύσσονται διεξοδικά στο βιβλίο, στις αλλοτινές χρυσές εποχές της σοσιαλιστικής κινητοποίησης. Η νέα ενότητά της, επάνω σε βάσεις πολύ ευρύτερες από εκείνες που είχαν πετύχει παλιότερα τα σοσιαλιστικά και τα κομμουνιστικά κόμματα, πρέπει ξανά να χτιστεί σιγά σιγά και κοπιαστικά όχι μόνο με πολιτισμικούς αγώνες αλλά και με πολιτικά μέσα και αυτό ακριβώς είναι το έργο που έχουν σήμερα μπροστά τους η Αριστερά και οι οργανικοί της διανοούμενοι. Η ανάμνηση των γλυκών χρόνων του 1960 και του 1970, που ο κόσμος έμοιαζε έτοιμος ν αλλάξει και η πολιτική της απόλαυσης ήταν από μόνη της ριζοσπαστική, βοηθά βέβαια αλλά κάθε άλλο παρά είναι αρκετή στις μέρες μας. Αν συμφω G. Eley και K. Nield, The Future of Class in History: What s Left of the Social?, ό.π., σ G. Eley και K. Nield, «Farewell to the working class?», ό.π., σ. 18.

21 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ νούμε σ αυτό, τότε μάλλον θα συμφωνήσουμε και σε κάτι άλλο ότι, όποια άποψη και αν έχουμε για τις σημερινές πολιτικές μας προτεραιότητες, αυτές σίγουρα περιλαμβάνουν το να μάθουμε να τις συζητάμε με ανθρώπους διαφορετικούς από μας σε όλα εκτός από την ταξική ένταξη, κι επιτέλους να βρούμε τρόπους για να ενώσουμε μαζί τους τις φωνές μας και, ακόμη καλύτερα, τις κινητοποιήσεις μας. Η δημοκρατία που ζητά τούτο το βιβλίο χρειάζεται ακριβώς τέτοιες καλές συνήθειες. ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΡΚΕΤΟΣ 29

22

23 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Α ΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1970 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990 το πολιτικό τοπίο της Ευρώπης άλλαξε ριζικά. Οι επαναστάσεις του 1989 κατέλυσαν τα σοσιαλιστικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης και η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε. Μέσω μιας εξίσου δραστικής αναδιάρθρωσής τους, οι καπιταλιστικές χώρες της Δυτικής Ευρώπης μεταμορφώθηκαν. Και παρότι τα σοσιαλιστικά κόμματα πήραν ξανά την κυβέρνηση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες στα τέλη της δεκαετίας του 1990, τώρα ήταν διαφορετικά από τα σοσιαλιστικά κόμματα του παρελθόντος. Βαθύτατα αποριζοσπαστικοποιημένα, απομακρύνονταν γοργά από την πολιτική κουλτούρα και τις κοινωνικές ιστορίες που τα είχαν στηρίξει τα προηγούμενα εκατό χρόνια αγώνων. Τα κομμουνιστικά κόμματα, που αποτελούσαν πάντοτε την πιο μαχητική πτέρυγα του εργατικού κινήματος, εξαφανίστηκαν σχεδόν ολοκληρωτικά. Κανένας πλέον δεν μιλούσε για την κατάργηση του καπιταλισμού, τη ρύθμιση των δυσλειτουργιών ή τον περιορισμό των υπερβολών του, ή ακόμη και την απλή περιστολή των πιο κατάφωρα καταστροφικών κοινωνικών αποτελεσμάτων του. Για μια δεκαετία μετά το 1989, οι δυνατότητες να σκεφτούμε και να φανταστούμε εναλλακτικές λύσεις σχεδόν εκμηδενίστηκαν. Αν εξετάσουμε όμως τα πράγματα υπό μία άλλη οπτική γωνία, βλέπουμε ότι στο μεταξύ αναδύθηκαν νέες δυνάμεις, οι οποίες έδωσαν νέα ορμή στην Αριστερά. Αν τα εργατικά κινήματα επαναπαύονταν στις δάφνες των εκπληκτικών και ανθεκτικών επιτευγμάτων τους, που αξιοποιούσαν την έκβαση του Β Παγκοσμίου πολέμου αλλά είχαν αρχίσει ήδη να διαλύονται, οι νεότερες γενιές συνέχιζαν να απολαμβάνουν τη μεθυστική έξαψη του Ο ριζοσπαστισμός του φοιτητικού κινήματος μαζί με τα ανυπότακτα κινήματα της αντικουλτούρας και τις μαχητικές εργατικές κινητοποιήσεις έστρεψαν τις πολιτικές κουλτούρες της Ευρώπης προς εντελώς νέες κατευθύνσεις. Αυτές οι νέες ενέργειες εν μέρει διαπερνούσαν τα ήδη υπάρχοντα πολιτικά κόμματα, αλλά επίσης εν μέρει άνοιγαν τους δικούς τους πολιτικούς χώρους. Αναμφίβολα, ο φεμινισμός ήταν το πιο σημαντικό από αυτά τα αναδυόμενα κινήματα και οδήγησε σε μια ριζική επανεκτίμηση του περιεχομένου της πολιτικής. Περίπου την ίδια περίοδο γεννήθηκε και η ριζοσπαστική οικολογία, συνδέοντας με νέους και απροσδόκητους τρόπους τον ακτιβισμό των απλών ανθρώπων, τα κοινοτιστικά πειράματα και τις εξωκοινοβουλευτικές κινητοποιήσεις. Γύρω στα 31

24 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ , επίσης, αναπτύχθηκε ένα σημαντικό ειρηνιστικό κίνημα, πάνω από τα εθνικά σύνορα, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική. Κάθε λογής κινήματα που πρόβαλλαν εναλλακτικούς τρόπους ζωής ξεσήκωσαν τη φαντασία των ανθρώπων. Τα πρώτα σημάδια μιας νέας και μόνιμης πολιτικής παρουσίας, η οποία συμπύκνωνε όλες αυτές τις εξελίξεις τα Πράσινα κόμματα εμφανίστηκαν στο προσκήνιο. Στα γραπτά των ιστορικών, των κοινωνιολόγων και των θεωρητικών της κοινωνίας, των κριτικών του πολιτισμού και των κάθε λογής πολιτικών σχολιαστών, καθώς επίσης και στον πολύτροπο λόγο της Αριστεράς, μια τεράστια πρόκληση απέναντι στις παγιωμένες προκαταλήψεις γεννήθηκε το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα. Η κρίση του σοσιαλισμού τη δεκαετία του 1980 όχι μόνο μας ανάγκασε να ξανασκεφτούμε τα όρια και το νόημα της Αριστεράς, τις ανάγκες της δημοκρατίας και την ίδια τη φύση της πολιτικής, αλλά υποχρέωσε και τους ιστορικούς να θέσουν τα ίδια αυτά ερωτήματα και στο παρελθόν. Τα μόνιμα, αν και ημιτελή, επιτεύγματα του σύγχρονου φεμινισμού, για παράδειγμα, τόνισαν την ανάγκη να προσδιορίσουμε εκ νέου τους τρόπους που αντιλαμβανόμαστε τα πιο βασικά πράγματα, λαμβάνοντας υπόψη μας την άποψη του φύλου, τις ποικιλώνυμες ιστορίες της σεξουαλικότητας και όλες τις ιδιαιτερότητες της θέσης των γυναικών. Πιο πρόσφατα, εμπνευσμένη εν μέρει από την περίοπτη θέση των ερωτημάτων αυτών στις Ηνωμένες Πολιτείες και εν μέρει από την έκρηξη των φυλετικοποιημένων συγκρούσεων τις δεκαετίες του 1980 και του 1990, εμφανίστηκε μια παρόμοια ανάλυση των ζητημάτων με βάση τη φυλετική και την εθνική ταυτότητα. Πολλές άλλες πτυχές της ταυτότητας του υποκειμένου προστέθηκαν στις αναζωογονημένες πολιτικές συζητήσεις που διαχέονταν με αυξανόμενη ταχύτητα σε όλη την κοινωνία. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής η τάξη, ως κατηγορία τόσο της κοινωνικής ιστορίας όσο και της πολιτικής, αποσταθεροποιήθηκε. Μολονότι η τάξη παραμένει μια αναπόδραστη πραγματικότητα της κοινωνικής και πολιτικής πράξης για την Αριστερά του 21ου αιώνα, η προγενέστερη επικέντρωση της πολιτικής στην παραδοσιακή θεματική του άντρα βιομηχανικού εργάτη έπρεπε να τεθεί εκ νέου συστηματικά προς συζήτηση. Το βιβλίο αυτό το εμπνεύστηκα λοιπόν μέσα σε μια συγκεκριμένη εποχή και το τελείωσα μέσα σε μια άλλη, εντελώς διαφορετική. Άρχισα να το γράφω σε μια Ευρώπη, όπου τα εργατικά κινήματα και τα σοσιαλιστικά κόμματα ήταν ισχυρά, ο δημόσιος τομέας μεγάλος και το κοινωνικό κράτος γενναιόδωρο αλλά και βιώσιμο. Η πολιτική είχε ακόμη κεντρικό άξονά της την ταξική πάλη, ενώ υπήρχαν και οι σοσιαλιστικές χώρες. Μολονότι η αρχική τους έμπνευση είχε τα ψεγάδια της, και το σοβιετικό παράδειγμα είχε πληγεί ήδη ανεπανόρθωτα, τα κομμουνιστικά κόμματα

25 ΠΡΟΛΟΓΟΣ της Δύσης παρέμεναν φορείς μιας χαρακτηριστικής μαχητικότητας. Στη δημόσια σφαίρα η ρητορική της επανάστασης, η ταξική συνείδηση και η σοσιαλιστική μεταρρύθμιση των κοινωνιών εξακολουθούσαν να διεκδικούν μια θέση στη σκέψη και την πράξη των πολιτών. Με τους σοσιαλιστές να αναλαμβάνουν τη διακυβέρνηση χωρών όπως η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα, στις οποίες η δημοκρατία είχε αποκατασταθεί πρόσφατα, με την πολωνική Αλληλεγγύη να διαλύει τις αραχνιασμένες πολιτικές κουλτούρες της Ανατολικής Ευρώπης, και τους Γάλλους σοσιαλιστές να σχηματίζουν την πρώτη μεταπολεμική κυβέρνησή τους, τα πράγματα φαίνονταν να κινούνται ξανά. Η περίοδος ήταν για τους σοσιαλιστές μια εποχή ενθαρρυντική, ακόμη και εμπνευσμένη. Το χάσμα αυτό ανάμεσα στην αρχική αισιοδοξία και την κατάληξή της, ανάμεσα στις οργανωμένες δυνάμεις μιας ήδη σχηματισμένης παράδοσης και των νέων μορφών που θα μπορούσαν να τη διαδεχτούν, διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στο βιβλίο μου αυτό, το οποίο έγραψα προσπαθώντας να αποτυπώσω το δράμα της μεταβατικής μας περιόδου, η οποία διαρκεί ακόμη. Για να το κάνω αυτό, έπρεπε να επιχειρήσω αφενός ένα λεπτομερή απολογισμό του παρελθόντος και αφετέρου μια τολμηρή ανασκευή του παρόντος, καθώς τόσο τα επιτεύγματα του παλιού όσο και οι συμπυκνωμένες του δυνάμεις παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου. Αν και το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην περίοδο , οι διαμάχες και τα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν στον ύστερο 20ό αιώνα πάντοτε έχουν τις ρίζες τους σε μια προγενέστερη περίοδο. Με αυτή την έννοια, θα έλεγα ότι η ιστορία μπορεί να ποδηγετήσει το παρόν αλλά επίσης και να το απελευθερώσει. Ξεκινώντας από το 1860, προχωρώ την παρουσίασή μου περιγράφοντας μια σειρά επαναστατικών συγκυριών πανευρωπαϊκής κλίμακας, από τις διευθετήσεις που ακολούθησαν τη λήξη των δύο παγκόσμιων πολέμων και τις δραματικές εξελίξεις του 1968 έως τις τελευταίες αναδομήσεις της περιόδου Τελικά, παρά τις ατέρμονες πολυπλοκότητες της λεπτομερούς ιστοριογραφικής συζήτησης, τις αγωνίες των επιστημολόγων και τις εξάρσεις όσο και τις απογοητεύσεις της θεωρίας, οι ιστορικοί ποτέ δεν μπορούν να ξεφύγουν από τον άλυτο ιστορικό γρίφο της συνέχειας και της αλλαγής. Σε κάποιες χρονικές περιόδους και περιστάσεις, οι δεδομένες κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις φαίνονται να είναι αδρανείς και παγιωμένες. Η κουλτούρα σημαίνει την προβλέψιμη και αδήριτη αναπαραγωγή αυτού που «είναι». Αξιώνει την αλήθεια της παράδοσης και εγκρίνει το ένα ή το άλλο γνώριμο μέλλον που δεν αποτελεί παρά επανάληψη ενός φυσικοποιημένου παρελθόντος («πάντοτε έτσι γινόταν»). Η πολιτική γίνεται μηχανισμός συντήρησης και ρουτίνας. Η εικόνα ενός διαφορετικού μέλλοντος εκτοπίζεται στο χώρο της 33

01-ELEY 17-02-2010 13:35 ÂÏ 1

01-ELEY 17-02-2010 13:35 ÂÏ 1 01-ELEY 17-02-2010 13:35 ÂÏ 1 01-ELEY 17-02-2010 13:35 ÂÏ 2 01-ELEY 17-02-2010 13:35 ÂÏ 3 ΣΦΥΡΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ, 1850-2000 01-ELEY 17-02-2010 13:35 ÂÏ 4 01-ELEY

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»

Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» Συνέντευξη στην εφημερίδα "Θεσσαλονίκη" Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» 1. ΕΡΩΤΗΣΗ Μετά και τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών αρκετά στελέχη του ΠΑΣΟΚ αμφισβητούν ανοιχτά τις

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα των Φύλων Αλληλεγγύη Δράση. Οι εργασίες του GUE/NGL στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Ισότητα των Φύλων Αλληλεγγύη Δράση. Οι εργασίες του GUE/NGL στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ισότητα των Φύλων Αλληλεγγύη Δράση Οι εργασίες του GUE/NGL στην Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ισότητα των Φύλων, Αλληλεγγύη, Δράση Ο αγώνας για τα

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK

ISBN: Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK ISBN: 978-960-8386-63-1 Copyright: Δημήτρης Τζιώτης, Εκδόσεις ΚΕΡΚΥΡΑ ΕΠΕ - economia BUSINESS TANK Σχεδιασμός: Σοφία Κανελλοπούλου Διόρθωση: Κατερίνα Μοσχανδρέου Παραγωγή - κεντρική διάθεση: Βλαχάβα 6-8,

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Νίκος Μαραντζίδης Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Η σχέση της ελληνικής κοινωνίας με την Ευρώπη και η στάση της κοινής γνώμης γύρω από το ζήτημα «Ευρώπη» είναι τόσο παλιά όσο και η συγκρότηση της ΕΟΚ στα τέλη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το

Η διατύπωση του ερωτήματος κρίνεται ως ασαφής και μάλλον ασύμβατη με το ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Β ΚΥΚΛΟΥ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 13 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: ΚΑΡΑΡΓΥΡΗ ΓΙΟΥΛΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ : ανέπτυξε τη θεωρία περί «άνισης ανταλλαγής». Η θεωρία του αποτελεί μέρος μιας πιο λεπτομερούς ερμηνείας της μεταπολεμικής

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 Βιομηχανική Κοινωνιολογία και Βιομηχανικές Σχέσεις 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία Πρόλογος Καθηγητή Βασίλη Φίλια... 17 Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις»

Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Παρέμβαση Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση με θέμα : «Αριστερά και Μεταρρυθμίσεις» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 27 Φεβρουαρίου 2007 Η σχέση της αριστεράς με τις μεταρρυθμίσεις μπορεί να θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτικά κόμματα. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Πολιτικά κόμματα. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Πολιτικά κόμματα Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Πολιτικά κόμματα -Κατά τον 20 ο αιώνα τα πολιτικά κόμματα αναδεικνύονται σε βασικό μηχανισμό κινητοποίησης, εμπλέκοντας για πρώτη φορά στην ιστορία εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Ημερομηνία 10/10/2016 Μέσο Συντάκτης Link www.ethnos.gr Γκίκα Ελένη http://www.ethnos.gr/biblio/arthro/megalosa_me_eikones_tis_elladas- 64562445/- ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΜΠΙΟΡΚ Μεγάλωσα με εικόνες της Ελλάδας Eρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας και η ανάδυση των κοινωνικών θεσμών ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΦΕΛΗ ΑΘΗΝΑ 2016 ΝΕΦΕΛΗ / ΙΣΤΟΡΙΑ Αντώνης Λιάκος,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

«Παγκόσμια Ευρώπη; Οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής. Ένωσης»

«Παγκόσμια Ευρώπη; Οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής. Ένωσης» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη; Οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά Τρίτη 30 Ιανουαρίου 2007 Στο ξεκίνημα του 21 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση

Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση Πρόλογος των επιμελητών στην ελληνική έκδοση Αν και οι περισσότεροι μελετητές εντοπίζουν την ανάδυση του λαϊκισμού στα τέλη του 19 ου αιώνα, με τους Ρώσους Ναρόντνικι και το κίνημα των Λαϊκιστών στις ΗΠΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση».

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση». Καλησπερίζω το εκλεκτό κοινό. Καταρχάς, προτού ξεκινήσω, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές της ημερίδας, καθώς αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμένα να βρίσκομαι εδώ, ενώπιον όλων εσάς τη σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 Η Εικόνα της Κρίσης όπως την αντιλαμβανόμαστε (λανθασμένα) Όταν σκεπτόμαστε ή μιλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ

Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Κώστας Σημίτης Ομιλία στην εκδήλωση για την αίτηση ένταξης της Ελλάδας στο Ευρώ Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 9 Μαρτίου 2000 Σήμερα είναι μια ιστορική στιγμή για την χώρα. Η αίτηση ένταξης στην ΟΝΕ σηματοδοτεί

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε. ΕΠΟ 11: Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 4 η εργασία ακαδημαϊκού έτους 2012-13 Θέμα: «Συγκρίνετε τις οικονομικές πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα

«Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση. την πολιτική μας»

«Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση. την πολιτική μας» ΝΑΝΤΙΑ Ι. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Βουλευτής ΠΑΣΟΚ ΝΟΜΟΥ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Αθήνα, 04/05/11 «Να συνειδητοποιήσουμε την πραγματικότητα και να διαμορφώσουμε σε νέα βάση την πολιτική μας» Είναι, πλέον, δεδομένο ότι η Ενωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Kεφάλαιο Τρίτο. Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή... 11 Kεφάλαιο Πρώτο Θεωρητική θεμελίωση. Έννοιες, Ορισμοί, Πεδίο. Το πρόβλημα της επιστημονικής ταυτότητας της ΣΕ 1.1. Η Σύγκριση. Έννοια και περιεχόμενο... 14 1.2. Η Συγκριτική Εκπαίδευση.

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

Εργαζόμενος - Εργοδότης

Εργαζόμενος - Εργοδότης Οικονομική δραστηριότητα στην Αρχαία Ελλάδα Εργαζόμενος - Εργοδότης Καταναλωτή Επενδυτές Εργαστήρι 1 Η Πρώτη του Μάη δεν είναι αργία είναι απεργία Εικόνες από την απεργία στο Σικάγο 1886 8ώρες δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΑΝΤΡΕΑ ΞΑΝΘΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΥΓΕΙΑΣ, ΕΛΛΑΔΑ TO THE 20 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE EUROPE: SHAKEN AND STIRRED? GREECE: A SKILFUL ACORBAT? ΤΕΤΑΡΤΗ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 THE ECONOMIST

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

8 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΗΣ Κ.Ε. ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ

8 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΗΣ Κ.Ε. ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ 8 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΤΗΣ Κ.Ε. ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΕΚΜ 1. ΝΕΟ ΚΥΜΑ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει φτάσει σε ένα οριακό σημείο της πολιτικής, εκλογικής και κινηματικής

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Αγαπητοί συμμαθητές, στο κείμενό του, ο Θ. Π. Λιανός μας πληροφορεί πως παρά την έρευνα που κάνει πάνω στο θέμα της παγκοσμιοποίησης, δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

Μία από τις πιο επαναστατικές ιδέες των καιρών μας, υπήρξε η Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Μία από τις πιο επαναστατικές ιδέες των καιρών μας, υπήρξε η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Φίλες και φίλοι, Μία από τις πιο επαναστατικές ιδέες των καιρών μας, υπήρξε η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Με την έννοια την Άμεσης Δημοκρατίας. Της δυνατότητας δηλαδή οι πολίτες να βρίσκονται στο κέντρο της λήψης

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ DR NABIL ELARABY SECRETARY GENERAL, LEAGUE OF ARAB STATES TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business and investment

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ¹Ç±Ã¼ ½»» ± º±¹ Á±Ç

þÿ ¹Ç±Ã¼ ½»» ± º±¹ Á±Ç Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2011-12-21 þÿ ¹Ç±Ã¼ ½»» ± º±¹ Á±Ç þÿœ±á Â, ¹ÎÁ³  þÿ º±Ê http://hdl.handle.net/11728/8997

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υφυπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε. Κύριε συνάδελφε, επειδή είμαστε σε μία εποχή εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολλαπλώς κρίσιμη, έχει σημασία να κάνουμε

Διαβάστε περισσότερα