Αντί Εισαγωγής. Προς τη σφαιρική αισθητική και πολιτισµική θεώρηση παρατήρηση για τη µεθοδολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αντί Εισαγωγής. Προς τη σφαιρική αισθητική και πολιτισµική θεώρηση παρατήρηση για τη µεθοδολογία"

Transcript

1 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 7 Αντί Εισαγωγής Προς τη σφαιρική αισθητική και πολιτισµική θεώρηση παρατήρηση για τη µεθοδολογία Η έκδοση του παρόντος τόµου µετά από µακρόχρονη προετοιµασία και συγγραφική προσπάθεια απαντά σε περισσότερες ανάγκες και συνά- µα έρχεται να καλύψει ένα σηµαντικό κενό της βιβλιογραφίας σε θέ- µατα θεωρίας και ιστορίας της τέχνης, και ειδικότερα της µοντέρνας. Τα κείµενα που συγκροτούν τον τόµο είναι δοκίµια, τα οποία αναφέρονται στη διερεύνηση σε βάθος της ζωής και του έργου, κατ αρχήν, τριών µεγάλων καλλιτεχνών της πρωτοπορίας, του Στέρη, του Σκλάβου και του Τζιακοµέττι, µε κοινή αναφορά το Παρίσι του µοντερνισµού, της κριτικής και της ριζοσπαστικής απελευθερωτικής κοινωνικής, αισθητικής και καλλιτεχνικής δράσης. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, τα δοκίµια µελετούν τις κοινωνικές, ιδεολογικές, πολιτισµικές συνθήκες του µονοπωλιακού και στη συνέχεια του ύστερου καπιταλισµού στην πορεία του προς την παγκοσµιοποίηση, µέσα στις οποίες έζησαν και εργάστηκαν οι τρεις αυτοί πρωτοπόροι καλλιτέχνες, έτσι ώστε η διαδικασία µορφογένεσης να δοθεί µε τη µεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια, «ως ιερογλυφικό της ιστορίας», όπως έλεγε ο Αντόρνο. Σε ένα τρίτο επίπεδο, η «παράταξη των δοκιµίων», για να χρησιµοποιήσουµε µια άλλη φράση του Αντόρνο, που συνιστά ο τόµος προσπαθεί να είναι συγχρόνως µία συστηµατική µελέτη της ιστορίας της µοντέρνας τέχνης, δεδοµένων των αναφορών, των διαπλοκών και των αλληλοδράσεων της θεµατικής και της πρακτικής αυτών των τριών καλλιτεχνών µε την τέχνη της εποχής τους, λαµβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η σύλληψη του έργου τους ξεκοµµένα από αυτή είναι αδιανόητη, αδύνατη. Σε ένα τέταρτο επίπεδο, µε µέσο πάντοτε το δοκίµιο, όπως έλεγε ο Λούκατς, δεδοµένου ότι και αυτό το ίδιο αποτελεί µορφή και µορφή στη µοντέρνα τέχνη σηµαίνει πάντοτε κάτι, είναι δηλαδή περιεχόµενο συζητούνται και διερευνούνται όλα τα θέµατα «της ζωής και των µορφών», σύµφωνα πάντοτε µε τον Λούκατς, όλα δηλαδή τα µεγάλα θέµατα που ανέδειξε άµεσα ή έµµεσα η σύγχρονη καλλιτεχνική δηµιουργία. Πολύ συνοπτικά, αναφέρουµε την τραγικότητα της ύπαρξης µέσα στις

2 8 Βασίλης Φιοραβάντες αλλοτριωµένες κοινωνίες του αναπτυγµένου και στη συνέχεια του ύστερου καπιταλισµού, την αφαίρεση στην οποία οδηγήθηκε εµµενώς ένα µεγάλο τµή- µα της πρωτοπορίας, το µοντερνισµό που αναδείχθηκε από το 1907 σ' ένα πρόγραµµα κοινωνικής, καλλιτεχνικής ακόµη και ιδεολογικής πρακτικής, την κυρίαρχη κρίση του λόγου µε την οποία συνδέθηκε στενά η περίφηµη «πρόοδος», κατά κανόνα προκαλώντας την, και αρκετά άλλα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία µελέτης γίνεται συνάµα µία προσπάθεια κατανόησης µέσα από τη διαπραγµάτευση όλων αυτών των θεµάτων (και βέβαια αρκετών άλλων), ενός κρίσιµου όσο και καθοριστικού θέµατος που προέκυψε στην πορεία της ιστορίας, αλλά που οι ρίζες του έχουν µεγάλο ιστορικό βάθος. Πρόκειται για την παγκοσµιοποίηση σε όλες τις αρνητικές και αλλοτριωτικές διαστάσεις της για το σύγχρονο άνθρωπο. Η παγκοσµιοποίηση αποτελεί την νέα «ολότητα», για να θυµηθούµε πάλι τον Λούκατς, ολότητα την οποία στόχευε συστηµατικά η µοντέρνα τέχνη παρά και µέσα στην αποσπασµατοποίησή της, ως απάντηση ακριβώς στην αποσπασµατικότητα που δηµιουργούσε το σύστη- µα, την αποσπασµατικότητα του ανθρώπου που προκαλούσε (και που κατόρθωσε να δηµιουργήσει µε ένα γενικευµένο τρόπο και στο τέλος να επιβάλλει) η πρόοδος, η εξέλιξη, η διάλυση της οργανικότητας της κουλτούρας των οποίων ήταν απόρροια, σύµφωνα µε τον Γκράµσι. Αυτή η ολότητα, όµως, περισσότερο υποθετική ή ακόµη και φανταστική της µοντέρνας τέχνης είναι σήµερα πραγ- µατικότητα δηµιουργηµένη από την παγκοσµιοποιηµένη οικονοµία, αλλά µε έναν αντεστραµµένο τρόπο. Η αντιστροφή (ή αναστροφή) που φοβόταν ο Μαρξ ότι θα δηµιουργηθεί σε ιδεολογικό επίπεδο (και που ως ένα βαθµό πάντοτε δηµιουργούνταν στον καπιταλισµό) σήµερα είναι γεγονός, σε πραγµατικό όµως επίπεδο. Ποτέ στην ιστορία ο άνθρωπος και η κοινωνία δεν έχουν ζήσει πιο αρνητική, πιο καταθλιπτική, πιο αλλοτριωτική και πραγµοποιητική κατάσταση απ' αυτή την οποία συνιστά η παγκοσµιοποίηση. Οπότε το νέο µεγάλο κεφάλαιο το οποίο πρέπει να γράψει η κοινωνική θεωρία και η αισθητική είναι «µοντέρνα τέχνη και παγκοσµιοποίηση» µε τις αντιφάσεις, τις αντινοµίες της δε θα πρέπει να το ξεχνούµε αυτό και ιδίως µε την κρίση της, την οποία ζούµε τώρα και τις κρίσεις που αναπόφευκτα θα τη διαδεχτούν. Από την άποψη αυτή ο παρών τόµος ευελπιστούµε ότι αποτελεί µία µικρή εισαγωγή στο δύσκολο έργο που πρέπει οπωσδήποτε να συντελεστεί, αν θέλουµε να υπηρετήσουµε σωστά ως κοινωνικοί επιστήµονες τον άνθρωπο και όχι το σύστηµα.

3 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 9 Από τη θεωρία πολιτισµού Ι και II στην κριτική θεωρία της µοντέρνας τέχνης Μοντερνισµός και µεταµοντερνισµός, τέχνη και κοινωνία, τέχνη και ιδεολογία, κουλτούρα και κοινωνία, τέχνη και διαπολιτισµικότητα είναι µερικά από τα βασικά θέµατα της φιλοσοφικής και ειδικότερα της αισθητικής θεµατικής που προσπαθούµε σταθερά να µελετήσουµε. Η προσπάθεια αυτή διαρκεί αρκετά χρόνια, λόγω της πολυπλοκότητας της προβληµατικής µε την οποίαν συνδέεται εκ των πραγµάτων, αλλά τείνει ν' αποκτήσει ένα συστηµατικό πλέον χαρακτήρα. Σηµαντικό βήµα για την προώθηση αυτής της ερευνητικής και επιστηµονικής διαδικασίας αποτελεί η έκδοση της Θεωρίας πολιτισµού, τ. Ι, Ψηφίδα, 2004, σελ. 568 και τ. II, Ψηφίδα, 2005, σελ. 523 (µεγάλου µεγέθους). Το βιβλίο αυτό περιλαµβάνει µερικά παλαιότερα κείµενά µας διορθωµένα και συµπληρωµένα, καθώς και ένα νέο κείµενο µε τίτλο «Παγκοσµιοποίηση και πολιτισµός» (εκατό περίπου σελ.). Σήµερα συνεχίζουµε την ερευνητική αυτή προσπάθειά µας σε δύο βασικούς άξονες: «Παγκοσµιοποίηση και τέχνη», «Παγκοσµιοποίηση και πολιτισµός», µε στόχο την οργάνωση σεµιναρίων, συνεδρίων, τη συγγραφή άρθρων και µελετών. Η διάδοση στα τελευταία χρόνια της προβληµατικής για την παγκοσµιοποίηση, λειτουργεί πολύ συχνά αποπροσανατολιστικά και φετιχιστικά. Εµείς, όµως, επιµένοντας και αναδεικνύοντας πάντοτε κριτικά τα µεθοδολογικά προβλήµατα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστηµών στο σύγχρονο παγκοσµιοποιηµένο καπιταλιστικό κόσµο, προσανατολιζόµαστε στην επικαιροποίηση του ουµανιστή Μαρξ, και αφετέρου στην προώθηση της συστηµατικής µεταφιλοσοφικής σκέψης καθώς και της µετακριτικής προσέγγισης της παγκοσµιοποίησης, µε αναφορά πάντοτε στον άνθρωπο. Έτσι, µέσα από την πολύπλοκη αυτή διαδικασία έρευνας, διδασκαλίας, συγγραφής των κειµένων µας, εργαζόµαστε µε µέθοδο και σύστηµα για την επεξεργασία µιας σύγχρονης σφαιρικής αισθητικής και το ίδιο σφαιρικής πολιτισµικής θεώρησης. Σε κάθε δε περίπτωση προσεγγίζουµε την παγκοσµιοποίηση ως σύγχρονο πολιτισµικό φαινόµενο και όχι ξεκοµµένα, θεωρώντας το ως οικονοµικό (και στην καλύτερη περίπτωση και ως κοινωνικό), σύµφωνα µε τα κλισέ της σύγχρονης ενιαίας σκέψης (pensée unique). Θεωρούµε δε ως σηµαντικό βήµα στην όλη αυτή προσπάθεια την έκδοση του παρόντος τόµου.

4 10 Βασίλης Φιοραβάντες Η επιστηµολογική σηµασία της ιστορίας της µοντέρνας τέχνης Η έρευνα την οποία διεξάγουµε µε συστηµατικό τρόπο από την αρχή της δεκαετίας του 1980 σχετικά µε την ιστορία και τη θεωρία της µοντέρνας τέχνης έχει περάσει από πολλές φάσεις, τις οποίες εκθέτουµε εδώ σχηµατικά, αλλά η προσέγγισή µας ήταν πάντοτε ενιαία, ιστορική και θεωρητική. Για εµάς είναι αδιανόητη η σύλληψη της ιστορίας της µοντέρνας τέχνης µακριά από το θεωρητικό πλαίσιο της εποχής, τις θεωρητικές συζητήσεις µε τις οποίες αυτή συνδέθηκε κτλ. Όπως έχουµε δείξει µε τα κείµενά µας, η ιστορία της µη συµπόρευσης της θεωρίας µε την τέχνη δεν υπάρχει. Συγχρόνως, η θεωρία της µοντέρνας τέχνης χωρίς την ιστορία της δεν έχει νόηµα. Είναι ένα σαθρό οικοδόµηµα. Η θεωρία (ή η φιλοσοφία της µοντέρνας τέχνης) είναι βέβαια µία δύσκολη υπόθεση 1, και, ιστορικά εξετάζοντας το θέµα, ήταν πάντοτε δύσκολη. Παραµένει, εξάλλου, το ίδιο δύσκολη η συγκρότησή της και a posteriori, καθόσον η ιστορική και η νεώτερη µοντέρνα τέχνη δεν υπάρχουν πλέον. Εδώ, βέβαια, ανακύπτει και το ερώτηµα: Ποιο το ενδιαφέρον αυτής της a posteriori συγκρότησης; Αυτό είναι µόνο θεωρητικό; Αλλά ας αποσαφηνίσουµε καλύτερα τα πράγµατα όσον αφορά πιο συγκεκριµένα τους Στέρη, Σκλάβο, Τζιακοµέττι. Το παράδειγµα 2 του Στέρη Στο µέρος αυτό του κειµένου προσπαθούµε να φωτίσουµε τις ενδότερες πτυχές της προσωπικότητας και του έργου αυτού του πολύ σηµαντικού καλλιτέχνη της πρωτοπορίας του µεσοπολέµου στη χώρα µας. Ο ζωγράφος Στέρης εισήγαγε πολλές καινοτοµίες τόσο ως προς τη χρήση των υλικών όσο και προς τις τεχνικές και τα µέσα, αλλά το µεγάλο πρόβληµα ήταν η µη ολοκλήρωση των καινοτοµιών αυτών. Αιτίες: το εχθρικό περιβάλλον, οι ανώριµες ακόµη συνθήκες της βρισκόµενης µακριά από το µοντερνισµό Ελλάδας κτλ. Για το λόγο αυτό, ο Στέρης έφυγε στο εξωτερικό, πρώτα στη Γαλλία (1936) και στη συνέχεια στην Αµερική (1938), όπου έµεινε για πάντα, εγκαταλείποντας συγχρόνως τις επιταγές της πρωτοπορίας. Η τέχνη του άλλαξε ριζικά και µετατράπηκε σε µία παραδοσιακή λίγο πολύ ζωγραφική. Το µοντέρνο εγχείρηµά του, όµως, του µεσοπολέµου στην Ελλάδα ήταν και παραµένει µοναδικό, καθόσον εκτός από τα σηµαντικά αισθητικά επιτεύγµατά του, τον πρωτότυπο κολορισµό του µε ση- µαντικές αισθητικές προεκτάσεις µάλιστα, ανέδειξε την τραγική διάσταση της

5 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 11 πρωτοπόρας ζωγραφικής πρακτικής του σε πρωταρχική. Κανείς, βέβαια, δεν µπορεί να προδικάσει µε ακρίβεια την εξέλιξη που θα είχε, αν δεν συναντούσε ένα τόσο εχθρικό περιβάλλον, κυρίως από την πλευρά του Παπαντωνίου, και παραµένοντας έτσι στη χώρα µας εργαζόταν χωρίς εµπόδια, παρεµβάσεις και καταναγκασµούς. Το καλοκαίρι του 1994 οργανώθηκε µία έκθεση για τον Γεράσιµο Στέρη στο Πυργί Κεφαλληνίας, γενέτειρα του καλλιτέχνη, στο πλαίσιο της οποίας προσκλήθηκα από τον πολιτιστικό σύλλογο της περιοχής, που διοργάνωσε την έκθεση, να µιλήσω για τον καλλιτέχνη και το έργο του. Αυτή η πρόσκληση ήταν συγχρόνως και πολλαπλή πρόκληση. Αν και οπαδός της πολιτιστικής αποκέντρωσης, δεν µπορούσα να αντιληφθώ τι σήµαινε διάλεξη σε αίθουσα ενός µισοεγκαταλελειµ- µένου χωριού. Έχοντας συνηθίσει χρόνια τώρα το φοιτητικό κοινό ή το κοινό των συνεδρίων, για πρώτη φορά θα ερχόµουν σε επαφή µ' ένα απροσδιόριστο λίγο πολύ κοινό, γεγονός που µου δηµιουργούσε άγχος. Από την άλλη πλευρά, η ά- µεση επαφή µε τον Στέρη και το έργο του ήταν πολύ ελκυστική υπόθεση, αν και για πρώτη φορά καταπιανόµουν συστηµατικά µε αυτόν. Και λέγω συστηµατικά, γιατί µετά τη µεγάλη έκθεση έργων του που οργάνωσε το Μορφωτικό Ίδρυµα της Εθνικής Τράπεζας στο Μέγαρο Μελά το 1992, µου δόθηκε η ευκαιρία να κάνω µερικά µαθήµατα σε µια σχολή γραφικών τεχνών που εργαζόµουν εκείνη την περίοδο, παράλληλα µε το Πανεπιστήµιο. Το άγχος όµως µερικές φορές και κάτω από ορισµένες συνθήκες είναι δη- µιουργικό, διαπίστωση που επαληθεύτηκε και στην περίπτωση της συνάντησής µου µε το έργο του Στέρη. Βέβαια για µένα διάλεξη σηµαίνει ότι πρέπει να δώσεις µε συνοπτικό τρόπο όλα εκείνα τα στοιχεία που έχει ανάγκη ο ακροατής για να σχηµατίσει µια εικόνα, όσο το δυνατόν ολοκληρωµένη, για το συγκεκρι- µένο θέµα. Αυτό κατέστη δυνατό σε ένα µεγάλο βαθµό και χωρίς µάλιστα να κουραστεί ή να βαρεθεί το ακροατήριο, το οποίο στην πλειοψηφία του δεν ήταν συνηθισµένο να καταπιέζεται από καθηγητές. Αφού λοιπόν ολοκλήρωσα το βασικό µέρος της διάλεξης, επακολούθησε πολύ ζωηρή συζήτηση, κάτι που επεδίωκα για να αποφευχθεί η από καθ' έδρας διδασκαλία. (Τη συζήτηση, βέβαια, αυτή που επακολούθησε, ως ένα βαθµό την είχα νοητά προσχεδιάσει). Το κοινό ήταν αρκετά υψηλού επιπέδου: υπήρχαν κριτικοί τέχνης, καλλιτέχνες, υποψήφιοι διδάκτορες, καθώς και πολλοί άλλοι που είχαν κάποιο επίπεδο γνώσεων. Πριν από όλα, όµως, υπήρχε το ενδιαφέρον στο κοινό για να µάθει τι ήταν ο Στέρης. Οπότε η συζήτηση που επακολούθησε ήταν πολύ ζωηρή, πλούσια σε επιχειρήµατα και αντεπιχειρήµατα και, χωρίς να εκφυλιστεί, κράτησε

6 12 Βασίλης Φιοραβάντες ώρες. Πολύ περιληπτικά µπορούµε να πούµε ότι η εµπειρία αυτή ήταν µοναδική και αφάνταστα δηµιουργική για µένα, παρά την ένταση που πέρασα όλον τον προηγούµενο καιρό. Ένταση που προκλήθηκε από τους ψυχικούς και ψυχολογικούς όρους της προετοιµασίας, αλλά και από τη συνειδητοποίηση της σηµασίας του έργου του Στέρη και των προβληµάτων που αυτό θέτει µε τη µία ή την άλλη µορφή. Η συνειδητοποίηση αυτή οφείλεται συγχρόνως και στην αντανάκλαση των εντάσεων ή ακόµη και των αξεπέραστων αντιθέσεων αυτού του έργου στη συνείδησή µου, εντάσεις και αντιθέσεις µε τις οποίες για πρώτη φορά ερχόµουν σε µια αµεσότερη επαφή. Από την άλλη, για την αισθητική ισχύει η αρχή: αν δεν µπεις µέσα στο έργο και µέσα στη λογική ενός καλλιτέχνη, δεν µπορείς να κάνεις οποιαδήποτε θεωρητικοποίηση. Αυτή, όµως, η κατάδυση είναι µία επίπονη διαδικασία, προϋποθέτει πλήρη συγκέντρωση και αφοσίωση στο υπό διερεύνηση έργο και, κατά κανόνα, οδηγεί σε νέες θεωρητικοποιήσεις, τις οποίες στην αρχή ούτε καν διαισθητικά πολλές φορές δεν µπορεί να υποπτευθεί ο ερευνητής. Και η θέση αυτή επαληθεύθηκε πάλι από τη µελέτη για τον Στέρη, όπως είχε συµβεί και µε τη µελέτη µας για τον Σκλάβο και τον Τζακοµέττι. Στην προκειµένη περίπτωση, η έρευνά µας ανέδειξε, και µάλιστα µ' έναν προκλητικό θα λέγαµε τρόπο, το θέµα της ανολοκλήρωσης του έργου του Στέρη, οπότε και η διάλεξη επικεντρώθηκε αναπόφευκτα στην ανάδειξη της θεµατικής της ανολοκλήρωσης, θεµατική που από τη φύση της έχει ευρύτερες διαστάσεις. Το πιο µυηµένο κοινό εξεπλάγη κάπως από τη σταθερότητα των θέσεων και της ανάλυσής µας, αλλά η συζήτηση που επακολούθησε µπορούµε να πούµε ότι επιβεβαίωσε την επιχειρηµατολογία µας. εν έµενε παρά, µέσω της διδασκαλίας στο Πανεπιστήµιο, να ξαναρχίσουµε τη διαδικασία από την αρχή, να θέσουµε υπό αµφισβήτηση την αρχική υπόθεση εργασίας και να διερευνήσουµε το όλο θέµα από και προς κάθε κατεύθυνση, χωρίς προκατασκευασµένα σχήµατα. Πράγµατι στο εξάµηνο που ακολούθησε, στο πλαίσιο του µαθήµατός µας Θέµατα αισθητικής και θεωρίας της τέχνης, αρχίσαµε πάλι από την αρχή τη διερεύνηση, επεκτείνοντάς την και σε θέµατα κοινωνιολογίας της γνώσης, της τέχνης και της κουλτούρας, µε απώτερο στόχο µια πληρέστερη θεωρητικοποίηση του Στέρη. Όµως, ως έµµονη ιδέα, το θέµα της ανολοκλήρωσης, µορφικής και αισθητικής, του Στέρη παραµένει ακέραιο - οπότε σκεφθήκαµε στη συνέχεια ν' αποπειραθούµε µια διαφορετική µεθοδολογία. Αποµαγνητοφωνήσαµε λοιπόν τις κασέτες της διάλεξης και αρχίσαµε να δουλεύουµε σιγά σιγά το κείµενο, το οποίο µε την ενσωµάτωση πολλών από τις αρχικές σηµειώσεις άρχισε να διευρύνεται. ιατηρήσαµε την αρχική δοµή της

7 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 13 διάλεξης, η οποία θεωρούµε ότι ανταποκρίνεται στις βασικές κατευθύνσεις της προβληµατικής µας. Στη συνέχεια, αναπτύξαµε περισσότερο διάφορα σηµεία της, έτσι ώστε ο αναγνώστης να κατορθώσει να γνωρίσει όσο το δυνατόν καλύτερα τον Γ. Στέρη και το έργο του, προσεγγίζοντάς το από πολλές πλευρές συγχρόνως: ιστορία της τέχνης, ιστορία του πολιτισµού, κοινωνιολογία της τέχνης και της κουλτούρας, αισθητική, πολιτισµική θεωρία κτλ. Η διαδικασία που ακολουθήσαµε µοιάζει µε τη µεθοδολογία του work in progress: διαδοχικές συ- µπληρώσεις και διορθώσεις, ακόµη και γραφές τµηµάτων, εκτενής χρήση υ- ποσηµειώσεων και όσο το δυνατόν περισσότερες αναφορές, µε στόχο την πληρέστερη επεξεργασία του κειµένου συνολικά (αν και οι στιλιστικές επεξεργασίες καθεαυτές ελάχιστα µας ενδιαφέρουν), και, βέβαια, το προχώρηµα της ανάλυσης σε βάθος, καθώς και η διαρκής συµπλήρωσή της, µε στόχο την επίτευξη της ολιστικής προσέγγισης του υπό έρευνα έργου. Συγχρόνως, στόχος µας ή- ταν η ολιστική σύλληψη και επεξεργασία του κειµένου, στόχος που επιτυγχάνεται βέβαια δύσκολα. Εξάλλου, δεν υπάρχει άλλη µέθοδος για τη σύλληψη της ολότητας του υπό διερεύνηση έργου. Η µορφή του κειµένου που µας ενδιαφέρει (όπως πάντα), δεδοµένου ότι η µορφή αυτή στη συνέχεια πάντοτε του νεαρού Λούκατς είναι το θέµα (ή θέµα), είναι αυτή του δοκιµίου; Για το λόγο αυτό, επιβάλλονται οι αντιστοιχίες ή οι ανάλογες θεµατοποιήσεις, κάτι που προσπαθήσαµε να κάνουµε και όσον αφορά τον Στέρη. Γενικότερα δε, αισθητική σηµαίνει γράφω δοκίµια και η αισθητική συγκεκριµενοποιείται (σύµφωνα µε τους Λούκατς, Μπένζαµιν, Αντόρνο, Γκολντµάν) µέσω δοκιµίων, γιατί µόνον έτσι µπορεί να γίνει δυνατή η σύλληψη της ολότητας του έργου ενός καλλιτέχνη ή ενός καλλιτεχνικού ρεύµατος, όσο παράδοξη και αν φαίνεται αυτή η θέση. Και αυτό γιατί, σύµφωνα µε τον Αντόρνο, ο µοντερνισµός ταυτίστηκε µε την παραδοξότητα, µερικές φορές και την πιο ακραία. Ολιστική µέθοδος προσέγγισης, µέσω της µορφής του δοκιµίου: αυτή είναι η πιο προχωρηµένη µεθοδολογία σήµερα, στο βαθµό που µόνον έτσι επιτυγχάνεται η διαλεκτική σύνδεση του γενικού µε το µερικό σε όλη τη θεωρητικοποίηση και καταδεικνύονται οι σύνδεσµοι του ιδιόµορφου µερικού µε το γενικό, ακόµη και στην περίπτωση της πιο ακραίας αποσπασµατοποίησης 3. Και η αποσπασµατοποίηση είναι µια γενική, ολική κατάσταση στο έργο του Στέρη. Όµως, το δοκίµιο ως µορφή, εκτός από τα πολλά και συγκριτικά θετικά στοιχεία του, έχει το αρνητικό ότι δεν µπορεί να αποφύγει τις επαναλήψεις (βέβαια όσο λιγότερες είναι αυτές τόσο το καλύτερο). Στην προκειµένη περίπτωση, η µορφή του δοκιµίου ως µια κατεξοχήν πειραµατική και ερευνητική µορφή

8 14 Βασίλης Φιοραβάντες γραφής ταιριάζει άριστα στον βαθύτατα πειραµατικό και ερευνητικό χαρακτήρα του έργου του Στέρη. Και µ' αυτήν την έννοια, η αισθητική προσέγγιση αυτού του έργου δεν έχει να φοβηθεί τίποτα από τις πιθανές επαναλήψεις. Ακόµη περισσότερο: µέσω της επανάληψης µερικών εννοιών-αναφορών που ανέδειξε ο καλλιτέχνης µε τη µη συστηµατική (και ως εκ τούτου µη συστηµατοποιήσιµη) καλλιτεχνική πρακτική του, η αισθητική αναδεικνύει τον σειραϊκό και τον παρατακτικό χαρακτήρα των µορφοποιήσεών του. Όµως, η σειρά και η παράταξη είναι δυο καταστάσεις-κλειδιά για όλη τη µοντέρνα δηµιουργία, γενικότερα. Και ο Στέρης δεν ξέφυγε από αυτόν τον κανόνα, οπότε πρέπει πριν από όλα να αναδειχθεί ακριβώς η µοντέρνα φύση του όλου εγχειρήµατός του, χωρίς να διαγραφούν από την αισθητική οι διάφορες επαναληπτικές χρήσεις θεµάτων, σχηµάτων, µοτίβων κτλ., που ενυπάρχουν στο έργο του. Το κείµενό µας, λοιπόν, µέσα από τις πολλαπλές περιπέτειες της επεξεργασίας του συναρθρώνεται γύρω από αυτές τις έννοιες, αλλά κυρίως προσπαθεί να αναδείξει την ιδιαιτερότητα, τις εισφορές, τις παλινδροµήσεις του Στέρη, µέσω της συνάρθρωσης του κειµένου σε µικρά κεφάλαια, τα οποία αντιστοιχούν σε καταστάσεις-µοτίβα (που απορρέουν ή συνδέονται στενά µε τη βαθύτερη δοµή του έργου και της πρωτοπόρας πρακτικής του καλλιτέχνη), µ' έναν τρόπο µη υποτακτικό και µη ιεραρχικό, σύµφωνα µε τη βασικότερη ίσως αρχή της αντορνικής αισθητικής, η οποία συµπυκνώνεται στη περίφηµη φράση του Αντόρνο, «η σκέψη σε µοντέλα». Η επεξεργασία όµως αυτή, ήταν µια διαρκής κίνηση µετ' εµποδίων: Έπρεπε να υπερβληθούν διαδοχικά οι ποικίλες αντινο- µίες του Στέρη, να µην ισοπεδωθούν οι προκλήσεις του, να µην υποτιµηθεί το στοίχηµά του µε την τέχνη και τη ζωή. Κυρίως, όµως, η διαρκής και η εµµενής προσπάθεια επεξεργασίας και ολοκλήρωσης του κειµένου δεν µπορούσε, και τελικά δεν µπόρεσε να υπερβεί τον ανολοκλήρωτο χαρακτήρα της µοντέρνας δηµιουργίας του Στέρη. Έτσι, είναι ευνόητο ότι η µορφή που απέκτησε τελικά το κείµενό µας διαπερνάται από την ανολοκλήρωση. Αλλά µήπως ήταν δυνατόν να γίνει διαφορετικά; Είναι δυνατόν η αισθητική στη µορφική και αισθητική ανολοκλήρωση της καλλιτεχνικής δηµιουργίας να απαντήσει µε κειµενική ο- λοκλήρωση χάριν του όποιου σχολαστικισµού ή και της όποιας προκατασκευασµένης (φορµαλισµός) θεωρίας, χωρίς να σκοτώσει τη µοναδική ψυχική και ποιητική διάσταση αυτής της δηµιουργίας; Σε κάθε περίπτωση η αισθητική του Στέρη, όπως αυτή συγκροτήθηκε µέσα από το έργο του, όχι µόνον άντεξε στις απαιτήσεις της συστηµατικής διερεύνησής της µε βάση τις αρχές της µοντέρνας αισθητικής, όπως αυτές έχουν θεω-

9 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 15 ρητικοποιηθεί κυρίως από τον Αντόρνο, αλλά και αναδεικνύεται µέσω αυτής σε όλη τη µεγαλοπρέπειά της. Και, συγχρόνως, αυτή η διπλή έρευνα: του έργου του Στέρη και η διερεύνησή του µέσω, κυρίως, του έργου του Αντόρνο, έδειξε την κρισιµότητά της ως δηµιουργίας, την κρισιµότητα των ερωτηµάτων που έθεσε και συνεχίζει να θέτει στο σύγχρονο άνθρωπο. Το αισθητικό µοντέλο του Αντόρνο4 σύνθετη θεωρητικοποίηση των εµπειριών της µοντέρνας τέχνης, όπως έχουµε ήδη επισηµάνει βρήκε στο έργο του Στέρη ένα πρόσφορο έδαφος για να δείξει τα αδιαφιλονίκητα θετικά στοιχεία του για την κατανόηση της µοντέρνας δηµιουργίας, αλλά και πιο συγκεκριµένα του ριζοσπαστικού έργου ενός καλλιτέχνη της ελληνικής πρωτοπορίας. Επιπλέον, το θέµα της µορφικής και αισθητικής ανολοκλήρωσης 5 που αναδεικνύει ο Στέρης, µε έναν µεγαλειώδη όσο και αγωνιακό έως και τραγικό τρόπο, είναι ένα από τα µέγιστα προβλήµατα της µοντέρνας τέχνης και αισθητικής. Το παράδειγµα του Σκλάβου Στο κείµενο αυτό προσπαθούµε να διερευνήσουµε τις σχέσεις της καλλιτεχνικής δηµιουργίας µε τη σύγχρονη κοινωνία, προσδίδοντας το απαιτούµενο ι- στορικό βάθος στην έρευνα, µέσα από τη µελέτη του έργου του µεγάλου µοντέρνου γλύπτη Γ. Σκλάβου. Η προβληµατική µας προσπαθεί να συνδέσει το ειδικό µε το γενικό και αντίστροφα, στην προσπάθειά µας να φωτίσουµε όλες τις πτυχές της µοντέρνας καλλιτεχνικής δηµιουργίας, τη βαθύτερη ουσία της τραγικής θεώρησης και των ορίων της. Ο Σκλάβος, εξάλλου, ενδείκνυται για µια αισθητική θεωρητικοποίηση: βίωσε τραγικά τις αντιφάσεις της σύγχρονης εποχής, της µοντέρνας δηµιουργίας και πράξης. Η αρνητικότητα του αισθητικού και του ιδεολογικού ριζοσπαστισµού του ήταν τέτοια που απέτρεψε κάθε προσπάθεια ιδεολογικής και αισθητικής εκµετάλλευσής του. Έτσι, η διερεύνηση του έργου και της ζωής του οδηγεί σε γενικότερα συµπεράσµατα και σηµατοδοτήσεις για τη δύσκολη πορεία της κοινωνίας και του ανθρώπου προς τη χειραφέτηση και την απελευθέρωση από την αλλοτρίωση και την πραγµοποίηση, καταστάσεις που η γενικότερη ανάπτυξη της κοινωνίας δεν σταµάτησε να παράγει και να επιβάλλει σε όλο το φάσµα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Συνειδητοποιούµε δε τις επιπτώσεις της προόδου, µε το θάνατο του καλλιτέχνη στο Παρίσι το 1968, ενώ βρισκόταν σε περίοδο πλήρους δραστηριότητας.

10 16 Βασίλης Φιοραβάντες Η µελέτη αυτή προσπάθησε να λάβει υπόψη της, εκτός εννοείται από τη ση- µασία και τις ιδιαιτερότητες του έργου του µεγάλου γλύπτη Γ. Σκλάβου και κάθε καλλιτεχνικό έργο έχει τις δικές του, µία γενικότερη προσέγγιση αρκετών σηµαντικών θεµάτων, τα οποία συνδέονται µε τη µοντέρνα και την αφηρη- µένη ειδικότερα τέχνη. ιαφορετικά, είναι βέβαιον ότι δεν είναι δυνατό να πραγµατοποιηθεί µια τέτοια θεωρητική απόπειρα. Έτσι, προσπαθήσαµε να α- ποφύγουµε µια παραδοσιακή µονογραφία, που ως µορφή δεν έχει καµία σχέση µε τη µοντέρνα τέχνη. Μ' αυτήν την έννοια, το συγκεκριµένο κείµενο έχει µεγαλύτερη σχέση µε το δοκίµιο. Από µία ορισµένη άποψη, µπορεί µάλιστα να θεωρηθεί ως µία µικρή παράταξη δοκιµίων, µε στόχο το φωτισµό, την ερµηνεία και την κατανόηση, µε έναν µη παραδοσιακό τρόπο, του έργου του Σκλάβου, τοποθετώντας το ταυτόχρονα ιστορικά σε σχέση µε την εξέλιξη της µοντέρνας τέχνης και της κοινωνίας. Μέσα δε από αυτή την έρευνα καθίσταται ευκολότερη και η προσέγγιση των σχέσεων της αισθητικής µε τη σύγχρονη τραγική συνείδηση, καθώς και η διερεύνηση του σε τι συνίστανται αυτές συγκεκριµένα για το σύγχρονο άνθρωπο. Έτσι, επιδιώξαµε συνειδητά να αφήσουµε να φανούν οι αντιθέσεις που υπάρχουν στο έργο και στη θεώρηση του κόσµου του Σκλάβου, αντί να τις καταργήσουµε τεχνητά προς όφελος µιας υποτιθέµενης αλλά άκρως συζητήσιµης πλήρους στυλιστικής και µορφικής επεξεργασίας, η οποία επιπλέον θα µπορούσε να κατέληγε σ' έναν ανούσιο φορµαλισµό. Εξάλλου, οι εντάσεις, οι αντιθέσεις και οι αντιφάσεις, ανάλογα µε την περίπτωση, οι οποίες υπάρχουν έντονα στο εσωτερικό της τέχνης και ιδιαίτερα της µοντέρνας, δεν είναι εκείνες που συνιστούν την πεµπτουσία της ίδιας της της ύπαρξης, των συνθέσεών της, του ίδιου του γίγνεσθαί της; Γιατί λοιπόν θα πρέπει, στο επίπεδο του θεωρητικού λόγου, αυτές να αποσιωπηθούν, ενώ µερικές φορές µπορεί να είναι ακόµη και κυρίαρχες; Μήπως για να ωραιοποιηθεί µία από τη φύση της κριτική κατάσταση, ενώ κάτι τέτοιο δεν µπορεί να εξυπηρετεί απολύτως κανένα σκοπό, θεωρητικό ή πρακτικό; Πώς είναι δυνατό να αγνοηθεί το γεγονός ότι η µοντέρνα τέχνη θέτει, κατά κανόνα, πολλά και έντονα ερωτήµατα, θεωρητικά και πρακτικά, δηλαδή ερωτήµατα που συνδέονται άµεσα ή έµµεσα µε τη φύση της δηµιουργίας και της πρωτοπόρας καλλιτεχνικής πράξης της; Ή µήπως θα πρέπει να παραβλεφθεί το γεγονός ότι η κατάργηση των αντιθέσεων, που είναι καθαυτή µια πράξη αυθαιρεσίας, «εκκένωσε τη διαλεκτική», όπως τόνιζε ο Α. Λεφέβρ; Ένα άλλο σηµαντικό πρόβληµα που πρέπει να επισηµανθεί είναι ότι, από θεωρητική άποψη, το έργο ενός καλλιτέχνη είναι αδύνατο να προσεγγιστεί, στο

11 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 17 επίπεδο του θεωρητικού λόγου ενώ στο επίπεδο της καλλιτεχνικής πρακτικής ήταν και είναι πάντοτε υπαρκτές από διάφορους διανοούµενους του µεσοπολέµου (αλλά και υστερότερα) ξεκοµµένα, περιχαρακώνοντάς το, όπως γίνεται πολύ συχνά, χωρίς δηλαδή να συνδεθεί µε µία σφαιρικότερη αντιµετώπιση της µοντέρνας τέχνης. Χωρίς τη σύλληψη µιας σφαιρικής και ολικής δοµής στο εσωτερικό της οποίας τοποθετείται και αναπτύσσεται ένα έργο, είναι αδύνατη και η σύλληψη της ουσίας του υπό έρευνα έργου στις πραγµατικές του διαστάσεις. Με άλλα λόγια, χωρίς µια παράλληλη και ταυτόχρονη αλληλοσυνδεόµενη αναφορά σε µερικά τουλάχιστον θέµατα που σχετίζονται αδιάσπαστα µε τη µοντέρνα και ιδιαίτερα την αφηρηµένη τέχνη µε την έννοια ότι η αναφορά στο γενικό φωτίζει συγχρόνως το ειδικό, δηλαδή το γενικό και το ειδικό είναι δύο στιγµές του όλον και όχι δύο αντιτιθέµενες και σαφώς διαχωρισµένες οντότητες δεν είναι δυνατό να συλληφθούν οι ιδιαιτερότητες του µερικού, το βάθος µιας προσωπικής και πρωτοποριακής δηµιουργίας, αλλά και το εύρος και η αποφασιστική σπουδαιότητα της γενικής δοµής στο γίγνεσθαί της. Μ' αυτήν την έννοια, η µελέτη αυτή θα ήταν αδύνατη, κυρίως από µεθοδολογική άποψη, χωρίς µία αναφορά, λιγότερο ή περισσότερο συστηµατική, στην ιστορία της µοντέρνας τέχνης και σε ορισµένα θεωρητικά προβλήµατα αισθητικής και κοινωνιολογίας της τέχνης και της κουλτούρας. ιαφορετικά, ο κίνδυνος του ε- µπειρισµού, το τονίζουµε, θα ήταν άµεσος. Αποτέλεσµα αυτής της µεθοδολογίας είναι το γεγονός ότι µπορεί να γίνει εφικτή η κατανόηση µ' ένα γενικό και ταυτόχρονα ακριβή και διαλεκτικό τρόπο αυτών των θεµάτων, υπογραµµίζοντας αµέσως ότι παραµένουν πολλά ερωτή- µατα ανοιχτά για πάρα πέρα έρευνα. Όµως, η ίδια η αισθητική-ερευνητική διαδικασία, όσο και η συγκεκριµένη µελέτη στην τελική της µορφή, δεν µπορεί παρά να δηµιουργεί µία σειρά από κρίσιµα ερωτήµατα αναφορικά µε τη δυνατότητα (ή όχι) µελέτης µ' ένα λιγότερο ή περισσότερο συγκεκριµένο τρόπο της αφηρηµένης τέχνης 6. Και αυτό γιατί από µία γενικότερη άποψη, η επεξεργασία µιας µεθοδολογίας, µιας σφαιρικής (ολικής) και συγχρόνως διεισδυτικής προσέγγισης της αφηρηµένης τέχνης 7 στο επίπεδο της αισθητικής παραµένει ακό- µη υπό συγκρότηση, λαµβάνοντας υπόψη τη σηµερινή κατάσταση των ερευνών στον υπό συζήτηση χώρο. Αυτή η κριτική, ακόµη δε και αυτοκριτική στάση απορρέει, εκτός των άλλων, και από τη σπουδαιότητα των προβληµάτων που τίθενται από τη µοντέρνα και ακόµη πιο πολύ από την αφηρηµένη τέχνη, εξαιτίας της πολυπλοκότητας, των δυσκολιών της θεµατικής και, τέλος, της πολλαπλότητας των ρευµάτων και των µορφών της. Το ίδιο ισχύει ακόµη και αν

12 18 Βασίλης Φιοραβάντες πραγµατοποιούσαµε περισσότερες εργασίες αυτού ή παρόµοιου τύπου. ιότι, παρά το γεγονός ότι µπορεί αυτές να εντάσσονταν σ' ένα γενικότερο πλαίσιο αισθητικής θεωρίας, είναι πολύ λίγο πιθανό ότι θα κατορθώναµε να πέσει η µεταφυσική µαζί µ' εµάς, για να παραφράσουµε τον Αντόρνο. Μ' ένα γενικότερο, βέβαια, τρόπο µπορούµε να διερωτηθούµε, ποια µπορεί να είναι η αξία όλων των θεωρητικών εργασιών, µικρών και µεγάλων, αν δεν λάβουµε υπόψη τη σπουδαιότητα και τη µοναδικότητα του έργου µεγάλων καλλιτεχνών, όπως του Πικάσσο, του Μάλεβιτς, του Καντίνσκυ, του Τζιακοµέττι, για να αναφερθούµε µόνο σ' αυτούς. Ακόµη περισσότερο: ποια η σπουδαιότητα αυτού του είδους των εργασιών µπροστά στο µεγαλείο της καλλιτεχνικής πράξης των πρωτοποριών ή του ιδεολογικού ριζοσπαστισµού του Σκλάβου, ακόµη και αν θεωρηθεί ότι, ενώ ήταν µοντέρνος, ταυτόχρονα ήταν και κλασικός ή έστω κλασικίζων; Αλλά, συγχρόνως, µε µία ικανοποίηση που µπορεί να µας δηµιουργείται από την ολοκλήρωση αυτής της εργασίας, µας δηµιουργείται και ένα τεράστιο κενό αναφορικά µε την εισφορά των θεωρητικών εργασιών, εκτός από τους άλλους λόγους που προαναφέραµε, και παρ' όλο ότι αυτές βοηθούν αναµφίβολα στην παραπέρα εµβάθυνση και κατανόηση της µοντέρνας τέχνης. Όταν η διαδικασία του τεϋλορισµού του πνεύµατος στις σηµερινές συνθήκες είναι τόσο προχωρηµένη, υπάρχει ένα πρόβληµα που δεν µπορεί παρά να απασχολεί κάθε σκεπτόµενο άνθρωπο: πρόκειται για το νόηµα της γλώσσας, τις κοινωνικές της λειτουργίες και τις δυνατότητες ύπαρξης ή δηµιουργίας µιας ορθολογικής και πραγµατικής διαϋποκειµενικής επικοινωνίας 8. Στο χώρο της αισθητικής ιδιαίτερα, το συγκεκριµένο πρόβληµα αποκτά ασύλληπτα σηµαντικές διαστάσεις, λόγω της ύπαρξης διαφορετικών και αλληλοσυγκρουόµενων σχολών, της φθοράς που έχει επέλθει στην επιστηµονική γλώσσα, ακόµη και ως προς τις πιο στοιχειώδεις λειτουργίες της, αλλά και λόγω της κυριαρχίας στο εσωτερικό µιας ψευδο-επιστηµονικής γλώσσας χωρίς κανένα ουσιαστικό περιεχό- µενο. Η αναπαραγωγή των ευρύτερα κοινωνικά αλλοτριωτικών καταστάσεων και στο χώρο της γλώσσας έχει αποκτήσει σήµερα αρκετά ανησυχητικές διαστάσεις. (Είναι, εξάλλου, προφανές ότι δεν έχει απολύτως κανένα νόηµα η συζήτηση αναφορικά µε την κατεστηµένη ή την τρέχουσα κριτική της τέχνης). Και οι αρνητικές εκδηλώσεις στο χώρο της αισθητικής αυξάνονται ακόµη περισσότερο, λόγω της σηµερινής κρίσης της πρωτοποριακής δηµιουργίας, γεγονός που οφείλεται σε ειδικότερους ιστορικοκοινωνικούς λόγους, αλλά και στην επίθεση του µεταµοντερνισµού, ο οποίος είναι παράγωγο όλων των παραπάνω

13 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 19 λόγων και φαινοµένων. Ο µεταµοντερνισµός, δηλαδή ο λίγο έως πολύ καλυµ- µένος αντιµοντερνισµός, µέσα σε µία γενικότερη κατάσταση αποϊδεολογικοποίησης, απορρύθµισης, γενίκευσης της αλλοτρίωσης και της πραγµοποίησης τείνει να ισοπεδώσει κάθε κατάκτηση γλωσσική, µορφική, αισθητική κτλ. των πρωτοποριών. Η εγκατάλειψη της πράξης αναδεικνύεται σε µία όλο και περισσότερο κυρίαρχη κατάσταση. Και ακόµη χειρότερα: τείνει να θεωρητικοποιηθεί µ' έναν ανατριχιαστικά κυνικό τρόπο. Οι σηµερινές κοινωνικές συνθήκες φαίνεται ότι ευνοούν τη χωρίς τέλος «αυτοκαταστροφή του Λόγου» 9 (Μ. Χορκχάι- µερ-θ. Αντόρνο). Οπότε, ποιο µπορεί να είναι πλέον το νόηµα της αισθητικής και τι µπορεί να προσφέρει αυτή, δεδοµένης της σχεδόν πλήρους κατάρρευσης του Λόγου; Μέσα σ' αυτές τις συνθήκες, πώς θα γίνει δυνατή η επεξεργασία µιας γλώσσας (langage) που να ταιριάζει και να ανταποκρίνεται στην ανάλυση των προβληµάτων που θέτει η µοντέρνα και ειδικότερα η αφηρηµένη τέχνη 10, χωρίς να περιοριστεί, και κυρίως να µην υποβιβαστεί το επίπεδο της αφαίρεσης, και κατ' επέκταση το επίπεδο του στενά συνδεδεµένου µ' αυτήν πνεύµατος; εν θα πρέπει να ξεχνάµε ακόµη ότι η υποβάθµιση παράγεται χωρίς κανένα εµπόδιο από την όλο και επεκτεινόµενη βιοµηχανία της κουλτούρας και των µέσων µαζικής ενηµέρωσης. Και η κατάσταση, απ' αυτήν την άποψη, είναι σή- µερα απείρως χειρότερη από τότε που ο Χορκχάιµερ και ο Αντόρνο έγραφαν το περίφηµο κείµενό τους για τη βιοµηχανία της κουλτούρας 11. Οπότε, ο αναπαλλοτρίωτος σκοπός της αισθητικής σχετικά µε την ανάγκη επεξεργασίας µιας σύγχρονης θεωρητικής γλώσσας και ερµηνείας του (µοντέρνου) καλλιτεχνικού φαινοµένου αποκτά εξαιρετικές δυσκολίες για την πραγµατοποίησή της, έστω και σχετικά. Παράλληλα, η αισθητική είναι ανάγκη να αντιτίθεται ριζικά στο θεσµοθετη- µένο και εργαλειοποιηµένο λόγο, χωρίς να ξεχνά ότι ο κριτικός ορθολογισµός, όπως ήταν αυτός των πρωτοποριών (απόρροια της κατηγορηµατικής άρνησης εκ µέρους τους της αλλοτρίωσης), βρίσκεται πλέον σε µία σχεδόν ολοσχερή υποχώρηση, παραχωρώντας τη θέση του στον άκρατο ανορθολογισµό, το σοφισµό και το νεοσυντηρητισµό. Η ριζοσπαστική άρνηση της αλλοτρίωσης από τις ιστορικές και νεότερες πρωτοπορίες όλο και περισσότερο αντικαθίσταται από τη θετικοποίηση, την καταφατικοποίηση, την ενσωµάτωση. Η σηµερινή εποχή είναι η εποχή της επιταχυνόµενης πληροφοριοποίησης της κοινωνίας, της πλήρους κυριαρχίας του τεχνοκρατισµού και της γενικευµένης αδιαφορίας για τη θεωρία και κυρίως για την ανατρεπτική πράξη.

14 20 Βασίλης Φιοραβάντες Η αισθητική, τοποθετούµενη στους αντίποδες αυτής της ολικά αρνητικής κατάστασης για τη σύγχρονη ανθρώπινη συνθήκη, και δεδοµένου ότι προσδιορίζεται καθοριστικά απ' όλα τα σηµαντικά προβλήµατα του ανθρώπου, της κοινωνίας, της τέχνης και της κουλ-τούρας, όλα δηλαδή τα ύστατα προβλήµατα της ζωής στα οποία συνίστανται η «ψυχή και οι µορφές» 12, σύµφωνα µε το νεαρό Λούκατς, ίσως κατορθώσει να ανιχνεύσει µερικές δυνατότητες εξόδου, ακόµη δε και ξεπεράσµατος από αυτή την κυρίαρχα αρνητική κατάσταση για τον άνθρωπο. Η διερεύνηση σε βάθος των γνωσιολογικών, επιστηµολογικών, κοινωνικών, µορφικών κτλ. προβληµάτων που αποπειράται η αισθητική σε αυτό το πλαίσιο µ' ένα συστηµατικό και ταυτόχρονα αντιεµπειριστικό και αντιθετικιστικό τρόπο, ίσως δηµιουργήσει µερικές τουλάχιστον από τις προϋποθέσεις ανάπτυξης µιας ήδη αρκετά συνειδητοποιηµένης ανάγκης για τη δηµιουργία µιας νέας ορθολογικότητας. Στην προκειµένη περίπτωση, η προσέγγιση σε βάθος του µεγαλειώδους όσο και τέλειου αισθητικού παραδείγµατος που συνιστά το έργο του Σκλάβου µπορεί να συνεισφέρει έστω και κάποια ελάχιστα στοιχεία στη σκέψη, στην αγωνιώδη προσπάθεια που κάνει, ώστε να ξεπεράσει τα σύγχρονα κρίσιµα αδιέξοδά της. Το παράδειγµα του Τζιακοµέττι Τη φοβερή αστική ψυχοσύνθεση που παραποιεί τα πάντα, να την καταπολεµήσεις παντού, µε κάθε αντίτιµο, για την Επανάσταση. Τζιακοµέττι Στο κείµενο αυτό προσπαθούµε να δείξουµε την εξαιρετική σηµασία της µεγάλης προσωπικότητας του Τζιακοµεττι και του µοναδικού έργου του για την ι- στορία και τη θεωρία της µοντέρνας τέχνης στην εποχή της παγκοσµιοποίησης. Μετά από µακρόχρονη έρευνα νοµίζουµε ότι κατορθώσαµε να δούµε σφαιρικά το έργο του πρωτοπόρου µοντέρνου καλλιτέχνη Τζιακοµέττι, συνθέτοντας σε ένα όλον την προσέγγισή του µε βάση την ιστορία και τη θεωρία της τέχνης, τη θεωρία πολιτισµού, τη κοινωνιολογία της τέχνης και της κουλτούρας. Αναφορά µας είναι πάντοτε η αισθητική θεωρία της Σχολής της Φρανκφούρτης, την οποία συγχρόνως προσπαθούµε να επικαιροποιήσουµε, υπό την οπτική της σύγχρονης προβληµατικής περί παγκοσµιοποίησης, ώστε να κατορθώσουµε να προσεγγίσουµε σε βάθος το δύσκολο, πολύπλοκο και συγχρόνως καθολικό έργο του Τζιακοµέττι. Ο Τζιακοµέττι µε τον πλούτο των αι-

15 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 21 σθητικών παραδειγµάτων και των καλλιτεχνικών πρακτικών του, επιβάλλει συνεχώς αναθεωρήσεις των µεθοδολογικών εργαλείων, ώστε η ασταµάτητη αναζήτηση της αλήθειας του είναι που επιχειρεί, µέσα από την πρωτοπόρα και διαρκώς καινοτόµα καλλιτεχνική πρακτική του, να καταστεί δυνατό να φωτιστεί. Και αυτό µπορεί να γίνει εφικτό µόνο µέσα από µία σύγχρονη σφαιρική και διαλεκτική προσέγγιση. Με την εµπειρία που έχουµε αποκτήσει µελετώντας συστηµατικά τη µοντέρνα τέχνη και αισθητική, αποπειραθήκαµε µία προσέγγιση που βασίζεται στη νεώτερη βιβλιογραφία για τον Τζιακοµέττι, έτσι ώστε το κείµενό µας να προωθεί την έρευνα για την καλύτερη και πληρέστερη κατανόηση όλου του τζιακοµεττικού εγχειρήµατος. Συµπερασµατικά, χωρίς να είναι ανάγκη εδώ να αναπαραχθεί η λογική του βιβλίου, υπογραµµίζουµε ότι µέσα από την ανάλυση σε βάθος του πρακτικά ανυπέρβλητου µέχρι σήµερα µοντέρνου παραδείγµατος, που ήταν ο Τζιακοµέττι, προσπαθούµε να οδηγηθούµε σε µερικά γενικότερα συµπεράσµατα όσον αφορά στην αξία της ιδιαιτερότητας, της µοναδικότητας, της αυθεντικότητας, της οργανικότητας και της δηµιουργικότητας ως αξίες της πρωτοπορίας που πρέπει να επιβιώσουν. Σήµερα ειδικά προέχει η υπεράσπιση και η προώθηση της καλλιτεχνικής και πολιτισµικής πολυµορφίας ως απάντηση στην παγκοσµιοποίηση. Με τον Τζιακοµέττι και το έργο του ασχολούµαστε επιστηµονικά από το 1986, όταν χρειάστηκε να συντάξουµε ένα µικρό κείµενο. Από τότε ο Τζιακο- µέττι µας έχει γίνει ως ένα βαθµό έµµονη ιδέα. Γράφουµε συνέχεια και ξαναγράφουµε για αυτόν, αναλύουµε το έργο του σε σχολές και στο Πανεπιστήµιο, βλέπουµε εκθέσεις σε µουσεία στην Ελλάδα, αλλά κυρίως στο εξωτερικό, παρακολουθούµε ανελλιπώς την όλο και αυξανόµενη σχετική βιβλιογραφία. Γενικότερα ο Τζιακοµέττι είναι από τα κυριότερα ερευνητικά ενδιαφέροντά µας. Τον προσεγγίζουµε από τη σκοπιά της ιστορίας της τέχνης, της θεωρίας της κουλτούρας, της αισθητικής, της σύγχρονης πολιτισµικής θεωρίας, πάντοτε, πιστεύουµε, µε ικανοποιητικά ευρήµατα και πάντοτε κατορθώνοντας να φωτίσουµε κάποιες από τις πτυχές του δύσκολου έργου του. Και ενώ νοµίζαµε ότι µε βάση αυτή την πρακτική κάποτε θα διαµορφώναµε µία ολοκληρωµένη θεώρηση για τον Τζιακοµέττι και το έργο του, από το 1998 και εδώ εµφανίζεται ορµητικά στο προσκήνιο η παγκοσµιοποίηση, η κριτική της, η αντίσταση σ' αυτήν. Συνειδητοποιείται ευρύτερα µάλιστα ότι οι επιπτώσεις της παγκοσµιοποίησης για τον άνθρωπο και τον πολιτισµό θα είναι φοβερές, οπότε επιβάλλεται η

16 22 Βασίλης Φιοραβάντες συστηµατική ενασχόληση της θεωρητικής σκέψης µε αυτήν. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, και χωρίς να ενδίδουµε ποσώς στην όποια µόδα και στην όποια ανούσια και επιφανειακή παγκοσµιολογία, ασχοληθήκαµε και εµείς µε τη µελέτη αυτού του τόσο σοβαρού θέµατος, µε εισηγήσεις σε συνέδρια, κείµενα, σεµινάρια κτλ. Για την κοινωνική θεωρία δε η πρόκληση είναι τέτοια, που επιβάλλεται ν' αντεπεξέλθει σ' ένα πολύ δύσκολο καθήκον: Την ερµηνεία του φαινο- µένου, του πολιτισµικού φαινοµένου καλύτερα, που συνιστά η παγκοσµιοποίηση 13, έτσι ώστε όπως µιλούσαµε κάποτε για φιλελεύθερο και στη συνέχεια για µονοπωλιακό καπιταλισµό, έτσι σήµερα πρέπει να µιλήσουµε για παγκοσµιοποιηµένο. Σύµφωνα µε αυτή τη θεωρητική παραδοχή, άλλη ήταν η τέχνη και η αισθητική στο πρώτο στάδιο τον καπιταλισµού, άλλη στο δεύτερο και άλλη στην εποχή της παγκοσµιοποίησης. Αν µάλιστα συνεχιστεί η τάση προς αυτήν, θα πρέπει όλα να τα ξαναρχίσουµε από το µηδέν. Θα χρειαστούµε, δηλαδή, µία νέα κοινωνική και αισθητική θεωρία. Εµείς ήδη έχουµε αρχίσει να εργαζόµαστε προς αυτή την κατεύθυνση, έχοντας ασχοληθεί συστηµατικά, και µε την πολεµική Μοντερνισµός-Μεταµοντερνισµός 14, και την κριτική του µεταµοντερνισµού, που µπορούµε να τη θεωρήσουµε ως την ακροτελεύτια πράξη της µοντέρνας ακόµη θεωρητικής διερεύνησης. Η παγκοσµιοποίηση, όµως, είναι µία πρωτόγνωρη κατάσταση για τον άνθρωπο και τη σκέψη. Η κυριαρχία, για να µη πούµε η δικτατορία, της νόρµας ποτέ δεν ήταν τόσο απόλυτη, τόσο µονόπλευρη, ολική ίσως, όπως σήµερα. Ο- πότε η διερεύνηση ενός κατεξοχήν αρνητή της νόρµας κάθε µορφής, όπως ήταν ο Τζιακοµέττι, αποκτά έναν επείγοντα χαρακτήρα, ένα απόλυτο καθήκον για την αισθητική και την κριτική γενικότερα θεωρία. Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, και έχοντας ακόµη συνειδητοποιήσει τη σηµασία, ακολουθώντας το παράδειγ- µα του Αξελού, της γραφής και της ξαναγραφής των κειµένων, ξεκινήσαµε πάλι τη µελέτη µας για τον Τζιακοµέττι, µε την προοπτική να καταλήξουµε σ' ένα νέο κείµενο. Με βάση λοιπόν τις εκτενείς σηµειώσεις µας, ανασυγκροτήσαµε το παλιό κείµενό µας για τον Τζιακοµέττι, κρατώντας ανέγγικτο όµως τον σκληρό πυρήνα του, και επεκτείναµε την προβληµατική µας, µε βάση τη νεώτερη βιβλιογραφία και τη νέα προβληµατική που ανέκυψε εν τω µεταξύ περί παγκοσµιοποίησης. Με βάση αυτή τη διαδικασία καταλήξαµε σ' ένα κείµενο κατά πολύ µεγαλύτερο και εκτενέστερο, το οποίο φωτίζει πολύ καλύτερα πτυχές από το έργο και το ανυπέρβλητο αισθητικό παράδειγµα του Τζιακοµέττι. Συγχρόνως, το κείµενο αυτό επιµένει σε µερικά µορφολογικά τουλάχιστον στοιχεία του έργου του Τζιακοµέττι, τα οποία ήταν προϊόν µοντέρνων καλλιτε-

17 Κριτική Θεωρία της Μοντέρνας Τέχνης 23 χνικών και αισθητικών διαδικασιών του 20ού αιώνα. Η µορφή βέβαια του κει- µένου µας προσπαθεί να παραµείνει πιστή στο µοντέρνο χαρακτήρα του έργου του Τζιακοµέττι, δηλαδή να είναι και αυτή µοντέρνα, συµπεριλαµβάνοντας και ενσωµατώνοντας διαλεκτικά τα µπαρόκ, τα παραδοσιακά, τα κλασικά κτλ. στοιχεία που είχε και το υπό διερεύνηση έργο. Τα κύρια όµως χαρακτηριστικά αυτού του έργου είναι η αποσπασµατικότητα, η παράταξη, η ερµητικότητα, η αφοριστικότητα, η αυτοαναφορικότητα, η ελλειπτικότητα: Οι µορφές δηλαδή γραφής και καλλιτεχνικής πράξης των πρωτοποριών στον 20ό αιώνα που θέλουµε οπωσδήποτε να διατηρηθούν ζωντανές και στην εποχή της παγκοσµιοποίησης. Το κείµενό µας, σε µερικές περιπτώσεις, φαίνεται ότι έχει παλιώσει, όπως δείχνουν παλιωµένα και πολλά από τα έργα τον Τζιακοµέττι, έχοντας υποστεί τις συνέπειες της αδυσώπητης χρονικότητας. Πρόκειται για ένα κείµενο που γράφεται και ξαναγράφε-ται, όπως και ο Τζιακοµέττι έφτιαχνε, διόρθωνε, κατέστρεφε και ξανάφτιαχνε τα γλυπτά του. Ο σκληρός, όµως, πυρήνας του παρα- µένει ανέπαφος: αντίσταση στην παγκοσµιοποιητική νόρµα, πολιτισµική απείθεια, ανυπακοή, µεθοδική αποδόµηση των συµβατικοτήτων, αναζήτηση της απελευθέρωσης πέραν από τα συνηθισµένα, τα αποδεκτά, τα διδασκόµενα, τα πωλούµενα, τα προφανή, τα συµβατά, τα εύκολα, τα επίπεδα, τα απλά, τα εύπεπτα, τα νορµάλ, τα βέβαια... Σηµειώσεις* 1. Βλ. Th. Adorno, L'Art et les arts, D. de Brouwer. 2. Η λέξη παράδειγµα χρησιµοποιείται µε επιστηµολογική κυρίως σηµασία της, σύµφωνα µε τις αναλύσεις του J. Habermas (Théorie de l'agir communicationnel, Fayard, τ. Ι και II). 3. Βλ. µεταξύ άλλων και Logiques de la fragmentation, έκδ. του Παν/µίου του Saint-Etienne. 4. Βλ. Β. Φιοραβάντες, Κοινωνική θεωρία και αισθητική, Αρµός, κεφ. «Η αντορνική µοντερνιστική σύλληψη», σσ Βλ. ib. κεφ. «Τέχνη και αισθητική», σσ Βλ. G. Conio, Les Avant-Gardes entre métaphysique et histoire, έκδ. L'âge d'homme. * Για τεχνικούς κυρίως λόγους, αλλά και για λόγους που έχουν να κάνουν και µε τη µικρή ιστορία των εκδόσεων των κειµένων µας, κρατήσαµε τις αναφορές σε αυτές σύµφωνα µε τη χρονική σειρά τους.

18 24 Βασίλης Φιοραβάντες 7. Βλ. Β. Φιοραβάντες, Θεωρία πολιτισµού, Ψηφίδα, τ. Π, κεφ. «Η σηµασία της αισθητικής της αφηρηµένης τέχνης», σσ Βλ. J. Habermas, ib. σηµ Βλ. Χορκχάιµερ-Τh. Αντόρνο, «Η βιοµηχανία της κουλτούρας...», συλλογικό, Τέχνη και µαζική κουλτούρα, Ύψιλον, σσ Βλ. Conio, ib. σηµ Βλ. ib. σηµ Βλ. Γκ. Λούκατς, Η ψυχή και οι µορφές, Θεµέλιο. 13. Βλ. Β. Φιοραβάντες, Θεωρία πολιτισµού, τ. Ι, Ψηφίδα, κεφ. «Παγκοσµιοποίηση και πολιτισµός», σσ Βλ. Β. Φιοραβάντες, ib. σηµ. 4. κεφ. «Μοντερνισµός και Μεταµοντερνισµός...», Αρµός, σσ

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005

«Ο ρόλος και το έργο των Διπλωματούχων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων» Πέμπτη 09.06.2005 Καθ. Bασίλης Ασημακόπουλος Ειδικός Γραμματέας για την Κοινωνία της Πληροφορίας Χαιρετισμός στο πλαίσιο της Ημερίδας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ Η αισθητική προσπαθεί να προσεγγίσει την τέχνη µε επιστηµονικό τρόπο χωρίς να γίνεται απόλυτη επιστήµη γιατί η τέχνη πάντα ξεφεύγει από νόρµες, όρια κλπ. Βέβαια δηµιουργεί άλλες

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Φωτεινή Αραβανή Βιβλιοθήκη Αρχείο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr)

Τέλης Τύμπας (Πανεπιστήμιο Αθηνών, Swedish Institute for Disability Research; tympas@phs.uoa.gr) Εισήγηση στην Ημερίδα Η Πολιτική για την Αναπηρία, Η Αναπηρία για την Πολιτική που συνδιοργάνωσε η ευρωβουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ Κωνσταντίνα Κούνεβα, το Τμήμα ΑΜΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ και το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ»

«Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ, 7 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΤΟΜΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

KOΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

KOΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ KOΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Δημήτρης Χατζαντώνης Δρ. Οικονομικής των Επιχειρήσεων Δ/ντής Τομέα Επιχειρηματικότητας ΣΕΒ Ηράκλειο 27/11/14 Περιεχόμενο της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ GD0350 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Κοινωνιολογία ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού.

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Από την ανάλυση του περιεχομένου αυτής της Ενότητας (η οποία παρουσιάζεται αυτούσια μετά τα

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης

Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης Ορισµοί και εξισώσεις κίνησης Σκοπός του κειµένου είναι να υποστηριχθούν οι παρακάτω θέσεις εν έχουν κανένα απολύτως νόηµα φράσεις του τύπου «η φάση της ταλάντωσης είναι» ή «η αρχική φάση της ταλάντωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους»

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» Σύντοµη περιγραφή Μέσα στο τρέχον εργασιακό περιβάλλον, κάτω από συνθήκες διαρκούς

Διαβάστε περισσότερα

Παραδόσεις 4. Δεν υφίστανται απαιτήσεις. Ελληνική/Αγγλική

Παραδόσεις 4. Δεν υφίστανται απαιτήσεις. Ελληνική/Αγγλική ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ DF8201 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Έκτο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Διοίκηση Ποιότητας στον Τουρισμό ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr

Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Δημόσια Ελληνική Αστρονομική Εγκυκλοπαίδεια www.astronomia.gr Ανδρέας Παπαλάμπρου Παναγιώτης Αντωνόπουλος Κωνσταντίνος-Νεκτάριος Γουργουλιάτος Νικόλας-Ρικάρδο Καβαλιέρο Αστρονομική

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων

Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Εισαγωγή στις τεχνικές παρουσιάσεων Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2003 ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΜΟΡΦΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ( ΟΜΗ, ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ) ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου

Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Τεχνολογικό-Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρείου και Μουσείο Μεταλλείας- Μεταλλουργίας Λαυρείου Γιώργος Ν. Δερμάτης, Δρ. Ιστορίας, μέλος της Επιστ. Επιτρ. του ΜΜΜΛ (ΕΜΠ και ΥΠΠΟΤ), Εταιρεία Μελετών Λαυρεωτικής Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

_Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης.

_Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης. 1. Τι είναι _Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης. _Στόχος μας για να γίνει η Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα