Η Τέχνη ως «εργαλείο» στην Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Τέχνη ως «εργαλείο» στην Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη"

Transcript

1 Η Τέχνη ως «εργαλείο» στην Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη Καθηγητής Μιχάλης Σκούλλος ιευθυντής Εργαστηρίου Χηµείας Περιβάλλοντος Πανεπιστηµίου Αθηνών Πρόεδρος Μεσογειακού Γραφείου Πληροφόρησης για το Περιβάλλον, τον Πολιτισµό και την Αειφόρο Ανάπτυξη (MIO-ECSDE) Συντονιστής δικτύου MEdIES ΠΕΡΙΛΗΨΗ Άµεσα συνυφασµένα µε τους στόχους, µεθόδους και πρακτικές τόσο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης όσο -και περισσότερο- της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη είναι η ουσιαστική ενσωµάτωση της Τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία σε πολλαπλά επίπεδα. Στο πρακτικό επίπεδο, µε ανάπτυξη δεξιοτήτων, κοινωνικότητας, καλαισθησίας, κ.λπ. Στο θεωρητικό µε ανάπτυξη της αισθητικής, της αναλυτικής και κριτικής σκέψης και τη δυνατότητα να «αναγνωρίζει» µέσα από την καλλιτεχνική δηµιουργία τα ερεθίσµατα και µηνύµατα, τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονοµικές παραµέτρους της εποχής κάθε έργου. Τέλος η Τέχνη βοηθά στον διαπολιτισµικό διάλογο και στην διεθνή κατανόηση και συνεργασία που αποτελούν στόχους και προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ), Τέχνη, Αισθητική, ιαµόρφωση Τάσεων ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΕΧΝΗΣ & ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ) προσβλέπει στη δηµιουργία ολοκληρωµένων προσωπικοτήτων που να γνωρίζουν, να αντιλαµβάνονται και να έχουν την θέληση και τις ικανότητες να πορευθούν στο µέλλον µε ρεαλισµό και αισιοδοξία, αντιµετωπίζοντας περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονοµικά προβλήµατα και κάθε λογής προκλήσεις και ευκαιρίες σε έναν κόσµο δύσκολο και θαυµαστό (UNECE, 2005). Κυρίαρχοι στόχοι της ΕΑΑ και της Παιδείας, γενικότερα, είναι αφενός να υποβοηθείται η ανάπτυξη των δηµιουργικών δυνατοτήτων των ανθρώπων και ιδιαίτερα των νέων και αφετέρου να ενισχύεται η γνώση, η ευαισθησία και οι ιδιότητες εκείνες που επιτρέπουν στο άτοµο να κατανοεί, να αισθάνεται και διαισθάνεται τους άλλους και τον κόσµο. Τόσο η δηµιουργικότητα όσο και η ευαισθησία είναι κυρίαρχα στοιχεία της Τέχνης. εν θα µπω εδώ στην περιπέτεια της αναζήτησης του τι είναι τέχνη και αν κάθε µορφή δηµιουργίας είναι τέχνη, αλλά θα αρκεστώ στο ότι ένα πολύ µεγάλο µέρος συνειδητής, ή και µη, δηµιουργίας είναι σίγουρα τέχνη, ιδιαίτερα όταν αντλεί ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 112

2 ερεθίσµατα από το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον και γίγνεσθαι και µέσω της ευαισθησίας του καλλιτέχνη τα µετασχηµατίζει σε κραδασµούς που εκπέµπει και µοιράζεται µε άλλους. Ο Άνθρωπος χρησιµοποίησε τα γεωµετρικά σχήµατα από την προϊστορική ήδη εποχή στην προσπάθεια του να προβάλλει την άποψη του για τον κόσµο µέσω ποικίλων εκφράσεων που συναποτέλεσαν σταδιακά την έννοια της τέχνης. Έργα από όλες τις περιόδους και κουλτούρες δείχνουν ότι η γεωµετρία αποτελεί θεµελιώδη ανθρώπινη εµπειρία (Rotger, 1988). Απλά γεωµετρικά σχήµατα κύκλοι, παραλληλογράµµατα, τετράγωνα- συνδυασµένα µε χρώµα, αποτελούν µερικές από τις πρώτες απεικονίσεις του περιβάλλοντος στα σχέδια των παιδιών. Μήπως όµως και στην ιστορία της τέχνης οι απόπειρες νέας σύλληψης των αρχών και της κίνησης του κόσµου στις αρχές του 20 ου αιώνα δεν οδήγησαν τους Picasso, Gris, Braque, Leger, Severini, Delaunay, Kupka, Boccioni, στον κυβισµό, φουτουρισµό, κονστρουκτιβισµό µε όραµα ακριβώς τη διαµόρφωση µιας νέας καλύτερης κοινωνίας; Με τον τρόπο αυτό η Τέχνη αποτελεί, σε µεγάλο βαθµό, εκδήλωση του συλλογικού οράµατος και πνεύµατος κάθε εποχής όπως εκφράζεται και ερµηνεύεται από ευαίσθητα και ταλαντούχα άτοµα κάθε κοινωνίας που όµως απευθύνονται αµέσως ή εµµέσως στο σύνολό της ή σε σηµαντικά τµήµατά της. Έτσι, η Τέχνη αντικατοπτρίζει άµεσα ή έµµεσα, το θετικό ή αρνητικό, φυσικό, οικονοµικό και κοινωνικό περιβάλλον της εποχής της και σε αρκετές περιπτώσεις το αποτυπώνει µε συγκεκριµένο ή αφηρηµένο τρόπο. Παραθέτω εδώ µια απλοποιηµένη απεικόνιση της σχέσης ανάµεσα στην πραγµατικότητα, ορατή (φυσικό περιβάλλον) έµµεσα ή µη ορατή (κοινωνικές και πολιτικές δοµές και καταστάσεις, πολιτισµικό υπόβαθρο) αλλά και ως επικρατούσα ψυχολογία και «κοινό αίσθηµα» (π.χ. επικρατούσα ανάταση από εθνικά επιτεύγµατα ή απογοήτευση, κ.λπ.) και την καλλιτεχνική έκφραση έργο τέχνης όπως την αντιλαµβάνοµαι. Το αριστερό σκέλος του σχήµατος δείχνει πως προσλαµβάνει την πραγµατικότητα ο καλλιτέχνης ενώ το δεξί δείχνει πως προσλαµβάνει το έργο τέχνης το ευρύ κοινό και κάθε άτοµο και πως το συγκρίνει, συσχετίζει και αναγιγνώσκει σε σύγκριση µε την πραγµατικότητα. Η επεξήγηση του σχήµατος 1 αποτελεί κατά τη γνώµη µου την αρχική και αρκετά ουσιαστική εισαγωγή περί τέχνης στο περιεχόµενο της ΕΑΑ. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 113

3 Σχήµα 1. Σχέση της «πραγµατικότητας» (αειφορικής ή µη) µε το έργο τέχνης όπως την προσλαµβάνει ο καλλιτέχνης και το ευρύτερο κοινό (και ο µαθητής) Ως Τέχνη ή Τέχνες συχνά εννοούµε το σύνολο των «καλών» (π.χ. εικαστικών και µη) τεχνών (π.χ. υφαντική, µεταλλουργία, µαγειρική, ναυπηγική), ενώ άλλοτε εννοούµε µόνο τις «καλές τέχνες». Και στις «καλές» και µόνο τέχνες αν περιοριστούµε, αυτές συµπεριλαµβάνουν τόσο τη «µεγάλη» τέχνη (ζωγραφική, γλυπτική, µουσική, χορό, θέατρο, λογοτεχνία, κ.λπ.) αλλά και τις «εφαρµοσµένες» καλές τέχνες όπως τη µεταλλοτεχνία-κοσµηµατοποιεία, διακοσµητική, κεραµική, υαλουργία, κ.λπ. Η τέχνη µε όλες αυτές τις εκφράσεις µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως ιδιαίτερα σηµαντικό χρηστικό εργαλείο για τις εκπαιδευτικές προσεγγίσεις οποιουδήποτε στοιχείου του περιβάλλοντος µας και ιδιαίτερα του φυσικού, όπως το έντρο και το άσος και για οποιοδήποτε ειδικό στόχο όπως π.χ. η ανακύκλωση. Μία άλλη σχετικά άµεσα «χρηστική» προσέγγιση είναι η ευρηµατικότητα στην αναγνώριση µορφών συχνά κρυµµένων ή διφορούµενων που έχει αποτελέσει ολόκληρο «κεφάλαιο» στην τέχνη (βλ. και πρόσφατη έκθεση στο Grand Palais Une image peut en casher une autre 2009). Ταυτόχρονα, η µελέτη της Τέχνης µπορεί να δώσει λιγότερο χρηστικά αλλά εξίσου σηµαντικά αποτελέσµατα αν συνδυαστεί µε άλλα αντικείµενα όπως η Ιστορία, η Θρησκεία, η Κοινωνιολογία, η Πολιτική, κ.λπ. και να παράσχει πολύ καλύτερη κατανόηση των κοινωνικοοικονοµικών και πολιτιστικών παραµέτρων των άλλων αντικειµένων φωτίζοντας διαστάσεις κρίσιµες για τη Αειφόρο Ανάπτυξη. ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ & ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΣΥΝ ΕΣΗ ΤΕΧΝΗΣ & ΕΑΑ Όπως διαφάνηκε ήδη οι συνηθέστερες προσεγγίσεις σύνδεσης της Τέχνης µε την ΕΑΑ είναι δύο: Α. Η Αναλυτική-ερµηνευτική, µε καταγραφική, συλλεκτική και ερµηνευτική µεθοδολογία (βλ. το δέντρο στις εικαστικές και διακοσµητικές τέχνες, σε αγάλµατα, πίνακες, κεντήµατα, αντικείµενα, κ.λπ.) ξεκινώντας από τη νεολιθική εποχή ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 114

4 (απεικονίσεις µέσα από τα σπήλαια, κοσµήµατα, αγγεία), την αρχαιότητα, τον µεσαίωνα, την αναγέννηση, τους νέους χρόνους και φθάνοντας ως το σήµερα και κάνοντας συνδέσεις µε το αντίστοιχο φυσικό περιβάλλον και τις αλλαγές σε αυτό, τις φιλοσοφικές και αισθητικές αντιλήψεις, τη σύνδεση τους µε την οικονοµία και κοινωνία, κ.λπ. Β. Η Συνθετική-πρωτότυπη νέα καλλιτεχνική δηµιουργία µε ερέθισµα κάποιους κύκλους π.χ. δέντρο/ δάσος/ προϋποθέσεις ανάπτυξης/ οφέλη/ απειλές/ προστασία/ ανακύκλωση ή γέννηση/ ανάπτυξη/ καρποφορία/ εποχιακή υλοτόµηση/ ανανέωση δασών/ ανακύκλωση ξύλου, κ.λπ. Στο σύνολο κάποιου κύκλου ή µεµονωµένου σταδίου του, µπορεί να βασιστεί η καλλιτεχνική δηµιουργία του εκπαιδευόµενου που συνδυάζει την συνεργασία του µυαλού µε την καλαισθησία-πειθαρχία και επιδεξιότητα στα χέρια, το σώµα, ή τη φωνή και απαιτεί συχνά συνδυασµένη προσπάθεια µέσα σε οµάδα και ανάπτυξη ικανοτήτων για να προκαλεί συγκίνηση και να µεταφέρει µηνύµατα και ερεθίσµατα ικανά να τα συλλαµβάνει και αποδέχεται ευρύτερη οµάδα ανθρώπων µιας κοινωνίας και εποχής. Πιστεύω ότι η τέχνη είναι το καλύτερο παράθυρο στον κόσµο, το φυσικό περιβάλλον και την κοινωνία για έναν άνθρωπο από την τρυφερή ηλικία του παιδιού µέχρι τα βαθιά γεράµατα δεδοµένου ότι παρέχει τη δηµιουργική µετάφραση της φαντασίας και τη ορµέµφυτης δηµιουργικότητας και καλαισθησίας. Σ ένα πρόσφατο βιβλίο του 2007 η νευροφυσιολόγος και ψυχολόγος Sally Goddard Blyth (Goddard- Blythe Sally, 2007) αναρωτιέται «µήπως η µουσική και η κίνηση είναι τα χαµένα κλειδιά της πρώιµης µάθησης;» Και στην κίνηση εδώ εντάσσεται, κατά τη γνώµη µου, όχι µόνο ο χορός αλλά και η ζωγραφική κίνηση του χεριού που όπως φαίνεται είναι τόσο απόλυτα δεµένη µε την προσωπικότητα όσο και ο γραφικός χαρακτήρας (Lumma Klaus, 2009). Ειδικά στις εικαστικές τέχνες η σοβαρότητα και το εσωτερικό δόσιµο, ιδιαίτερα των παιδιών στην προσπάθειά τους για µεταφορά του εξωτερικού ερεθίσµατος σε κίνηση ή εικόνα, η επιλογή των βασικών σχηµάτων και κυρίως του χρώµατος και του τρόπου µε το οποίο το απλώνουν, το συνδυάζουν και το ερµηνεύουν είναι αποκαλυπτικά και όµως όχι ακόµα επαρκώς αναλυµένα και αξιοποιηµένα στην εκπαίδευση. Όταν συχνά δείχνουν το έργο τους γελώντας ή µε αµφιβολία βλέπουµε πίσω από αυτές τις αντιδράσεις την αυστηρότητα τους στην κρίση του ίδιου του έργου τους, όχι µόνο του τεχνικού αποτελέσµατος, αλλά και της ίδιας της σύλληψης περί πραγµατικότητας. Εξάλλου η προσεκτική ψυχαναλυτική προσέγγιση του έργου των άλλων αλλά και του δικού µας, αποτελεί προωθηµένη µέθοδο µάθησης και άµεσης αυτογνωσίας και βελτίωσης του χαρακτήρα µας. εν την προτείνω ως προσέγγιση στο σχολείο παρά µόνο στη µορφή της αλληλοερµηνείας που γίνεται σχετικά απλά και ακίνδυνα όταν µια οµάδα ασχοληθεί π.χ. στη ζωγραφική απόδοση ενός και του αυτού θέµατος και ακολουθήσει η ερµηνεία των χαρακτήρων του θέµατος που αναδεικνύει κάθε άτοµο. Οι εκπαιδευόµενοι µπορούν να διευκολυνθούν από τον εκπαιδευτή να ακολουθήσουν µια από τις οδούς ή και τις δύο, διαδοχικά ή και σε διασταυρωµένους συνδυασµούς. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 115

5 Η µεταλαµπάδευση και «κοινωνία» της προσωπικής µας εµπειρίας µέσα σε ένα ευρύτερο σύνολο/ οµάδα/ τµήµα της κοινωνίας και συνάµα άθροισµα µεµονωµένων ατόµων - προσωπικοτήτων έχει πολύ µεγάλη αντικειµενική και υποκειµενική αξία αν και ο χωρισµός αυτός επίσης είναι τεχνητός και σε κάποιο βαθµό µη αναγκαίος. Η ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝ ΕΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΑΑ Η Υποκειµενική προσέγγιση βασίζεται στο γεγονός ότι κάθε άνθρωπος αντιλαµβάνεται και συναισθάνεται τη φύση, το περιβάλλον, τα µεγάλα αδιέξοδα, τις προκλήσεις, τις πιέσεις, τις ελπίδες για το µέλλον µε διαφορετικό αισθητικό τρόπο. Ο γραπτός λόγος είναι σίγουρα µια από τις πλέον ολοκληρωµένες και κορυφαίες µορφές έκφρασης αυτών των συναισθηµάτων. Την «κατανόηση» όµως τόσο των σπουδαίων όσο και µικρών που υπάρχουν ή συµβαίνουν γύρω µας σπανίως έχουν το χρόνο και τη διάθεση να «εκφράσουν» οι περισσότεροι άνθρωποι. Και όταν το κάνουν εκφράζουν αυτή την «πραγµατικότητα» συνήθως µέσα από στερεότυπα τα οποία περιορίζουν ασυνείδητα ή και από ανάγκη λόγω έλλειψης επιδεξιότητας και λόγω σταδιακής φθοράς του λόγου- τον πλούτο των συναισθηµάτων και αντιδράσεων τους απέναντι στα διάφορα ερεθίσµατα που γίνονται όλο και πιο πολυσύνθετα στις µέρες µας. εν είναι τυχαίο ότι όσο τα ερεθίσµατα αυξάνονται σε αριθµό, πολυπλοκότητα και ένταση τόσο πιο «ανήµποροι» γίνονται οι δέκτες στο να αντιδράσουν και να αρθρώσουν λόγο και µάλιστα λόγο κριτικό, ουσιαστικό και «ωραίο» µε την κυριολεκτική έννοια του όρου («λόγο στην ώρα του»). Σε τελική ανάλυση αυτό ίσως σηµαίνει έλλειψη «αισθητικής» τόσο µε το φιλοσοφικό όσο και µε το πιο σύγχρονο περιεχόµενο της. Σηµαντική είναι λοιπόν η υποκειµενική αποτίµηση της αξίας και του περιεχοµένου και µορφής της Τέχνης στην κατανόηση του Περιβάλλοντος και των σχέσεων που οριοθετούν το αειφορικό από το µη αειφορικό καθώς και τα κοινωνικά, πολιτισµικά και ιστορικά πλαίσια της διαµόρφωσης της ανάπτυξης και προόδου. Σπάνια η απαίτηση αυτή γίνεται µε τρόπο καθαρά γνωστικό και µε λογική ανάλυση, αν και αυτό µπορεί να είναι ένα από τα βασικά εργαλεία που παρέχει η ερµηνεία του καλλιτεχνικού µετασχηµατισµού στην εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη. Ο «αυθεντικός» τρόπος συσχετισµού του αρχικού πλέγµατος ερεθισµάτων που δέχεται ο καλλιτέχνης και του µηνύµατος που προσλαµβάνει ο δέκτης της καλλιτεχνικής παρέµβασης είναι άµεσος και η «παιδευτική» του αξία έγκειται στην «διευκόλυνση» που ασκεί το έργο τέχνης στην συνειδητοποίηση και έκφραση συναισθηµάτων του τελικού δέκτη µέσω του καλλιτέχνη που δρα εδώ ως ερµηνευτής, διαµεσολαβητής και µορφοποιός. Η έκφραση των συναισθηµάτων που προκαλεί το έργο τέχνης µπορεί να γίνεται µε τρόπο περισσότερο ή λιγότερο άµεσα δηµιουργικό, µέσω εµπάθειας, ταύτισης, συµπλήρωσης, αντιδιαστολής ή και απόρριψης. Αυτό είναι άσχετο µε την «καθιέρωση» και «αναγνώριση ενός έργου τέχνης που ως «µνηµείο» και τεκµήριο θα δούµε στη συνέχεια (στην ενότητα περί «Αντικειµενικής Αξίας). ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 116

6 Στο σηµείο αυτό και στο πλαίσιο της διδασκαλίας της ΕΑΑ, πρέπει από εκπαιδευτικής σκοπιάς να είµαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και απαιτητικοί από τους εαυτούς µας, δρώντας ως εκπαιδευτικοί. Είναι πολύ σηµαντικό µέσα από την εξοικείωση των εκπαιδευοµένων µε την τέχνη να εµπλουτίσουν την ποικιλία των εκφραστικών τους µέσων και να µπορέσουν σταδιακά να αυτενεργήσουν δηµιουργικά, παράγοντας και εκείνοι τέχνη. Οι ταλαντούχοι ίσως γίνουν, κάποια στιγµή, καλλιτέχνες συνειδητοί. Ο στόχος µας όµως στην προκειµένη περίπτωση δεν είναι η παραγωγή τέχνης αλλά η διαµόρφωση ανθρώπων σε αρµονία µε το περιβάλλον και ενισχυµένων µε εµπειρίες και «αρετή» για να αντιµετωπίσουν έναν δύσκολο και συναρπαστικό δρόµο. Η εµπειρία τους στην τέχνη πρέπει να οδηγεί σε ευχαρίστηση, κάθαρση, αυτοκυριαρχία και αυτογνωσία των αρχών τους, αύξηση της αυτοπεποίθησης και δυνατοτήτων τους για επικοινωνία. Αυτά εγώ προσωπικά τα αντιλαµβάνοµαι ως τα στοιχεία της «αρετής», και πάλι µε την αρχέγονη σηµασία του όρου, της δύναµης δηλαδή που πρέπει να οδηγεί τα άτοµα σε συνειδητές επιλογές του βέλτιστου ταυτόχρονα για τους ίδιους και για το σύνολο, τον κόσµο και για την άρθρωση κριτικού και «ωραίου» (επαναλαµβάνω τον όρο) λόγου. Πως επιτυγχάνεται αυτό; Νοµίζω ότι χρειάζεται όσο πιο ουσιαστικά γίνεται να αναπτύξουµε την «αισθητική» και ταυτόχρονα όσο πιο έντιµα γίνεται να αναχθούµε σε ανάλυση και κατανόηση (έστω και ατελή υποκειµενική) του ερεθίσµατος που οδήγησε στην δηµιουργία του συγκεκριµένου έργου, πράγµα που γνωρίζω ότι αντιπαθούν πολλοί δηµιουργοί. Η «αντιπάθεια» έχει να κάνει µε τη συχνά προβληµατική παραδοσιακή «κριτική» της τέχνης. Αυτό γιατί από την άποψη της αισθητικής δεν µεγάλη σηµασία η απλοϊκή αναφορά στα ενυπάρχοντα στο έργο στοιχεία αυτά καθαυτά, όταν αποδίδονται απλώς περιγραφικά (Φιορεβάντες, 1999). Αυτό που έχει ύψιστη σηµασία είναι η ανάλυση της θεώρησης του κόσµου και η ιδεολογία που εκφράζονται µέσα από το συνολικό έργο ενός καλλιτέχνη. Στην ΕΑΑ δεν αναφερόµαστε αναγκαστικά σε µια ενδελεχή ανάλυση του δηµιουργήµατος τέχνης από σκοπιάς Ιστορίας της Τέχνης, συµβολής στην Τέχνη, κ.λπ. αλλά από πρακτικής, εκπαιδευτικής σκοπιάς όπως θα µπορούσε να την βιώσει και µεταδώσει ένας ενηµερωµένος εκπαιδευτικός, π.χ. της ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. Τα πολλαπλά, όπως ανέφερα, και συχνότατα αντικρουόµενα ερεθίσµατα και η κυριαρχία της εικόνας (συχνά µε πολλαπλές εκφράσεις τέχνης) είναι βέβαιο ότι ενώ πιθανόν να απελευθερώνουν κάποιες πτυχές της φαντασίας των δεκτών κυρίως των νέων περιορίζουν δραστικά την χρήση από µέρους τους του λόγου, µε πολλαπλά δυσµενή αποτελέσµατα ένα από τα οποία είναι η µεγαλύτερη αποµόνωση ή η µικρότερη κοινωνικοποίηση και η δυσχέρεια επικοινωνίας και διατύπωσης συναισθηµάτων. Σε µια ακραία αλλά αληθινή κατάσταση όσο αυξάνουµε την ένταση και τον αριθµό ερεθισµάτων, ιδιαίτερα από τα ΜΜΕ (και τα περισσότερα από αυτά είναι εφιαλτικά και καταστροφολογικά, δικαιολογηµένα ή µη) αναπτύσσεται αφενός ο ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 117

7 Μιθριδατισµός, η εξοικείωση µε τον τρόµο και η απάθεια, και αφετέρου σε πολλούς σύγχρονους καλλιτέχνες, και µη, η απόρριψη, η αµφισβήτηση και τις ίδιας της τέχνης και η επιβεβαίωση ενός απαισιόδοξου αδιέξοδου όπου αφενός «αυτοκαταστρέφεται ο Λόγος» και αφετέρου έχουµε την κυριαρχία µιας φθοροποιού και αλλοτριωτικής βιοµηχανίας της κουλτούρας. Αυτά τα συναισθήµατα ως επεξεργασµένα ερεθίσµατα είναι πλέον καθηµερινές εκφράσεις της τέχνης εδώ και πάρα πολλά χρόνια και θα µπορούσαν να βοηθήσουν την εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη µε την προϋπόθεση ότι δεν θα σταθούµε µόνο στο τελικό αποτέλεσµα αλλά θα προχωρήσουµε στην ανάλυση όλου του κύκλου του έργου, από την έµπνευση και το αρχικό ερέθισµα µέχρι το υλικό, την τελική έκφραση και µορφή και τον τρόπο της ίδιας της «έκθεσης» και παρουσίασης του. Μια τέτοια ανάλυση (ασχέτως καλλιτεχνικού αποτελέσµατος) θα µπορούσε να καταλήξει πολύ «θετικά». Αντιµετωπίζοντας το έργο ως µια µορφή διαµαρτυρίας στα κακώς κείµενα και ταυτοχρόνως διαδηλώνοντας µε τη δηµιουργία ενός έργου την πίστη στην «οικοδόµηση» ίσως ενός άγνωστου νέου προτύπου, ενδεχοµένως καλύτερου από το προηγούµενο, µετέχουµε σε µια «µαρτυρία» ελπίδας και αισιοδοξίας. Η ανάλυση γίνεται µε τον τρόπο αυτό, το µάθηµα και ο «ωραίος» λόγος που σφυρηλατεί τη θέληση και έµπνευση για έναν καλύτερο κόσµο, στοιχείο απαραίτητο για τις παραπέρα πορείες µας, ατοµικές και συλλογικές. Παράλληλα όπως σηµειώνει ο Βασίλης Φιορεβάντες στο έργο του «Αισθητική και Σύγχρονη Τραγική Συνείδηση» (1999) η αισθητική είναι ανάγκη να αντιτίθεται ριζικά στο θεσµοθετηµένο και εργαλειοποιηµένο λόγο χωρίς να ξεχνά ότι ο κριτικός ορθολογισµός, όπως ήταν αυτός των πρωτοποριών (απόρροια της κατηγορηµατικής άρνησης εκ µέρους τους της αλλοτρίωσης) βρίσκεται πλέον σε µία σχεδόν ολοσχερή υποχώρηση παραχωρώντας τη θέση του στον άκρατο ανορθολογισµό, το σοφισµό και το νεοσυντηρισµό. Η ριζοσπαστική άρνηση της αλλοτρίωσης από τις ιστορικές και νεότερες πρωτοπορίες όλο και περισσότερο αντικαθίσταται από τη θετικοποίηση, την καταφατικοποίηση, την ενσωµάτωση. Η σηµερινή εποχή είναι η εποχή της επιταχυνόµενης πληροφοριοποίησης της κοινωνίας, της πλήρους κυριαρχίας του τεχνοκρατισµού και της γενικευµένης αδιαφορίας για τη θεωρία και κυρίως την ανατρεπτική πράξη... Η αισθητική, τοποθετούµενη στους αντίποδες αυτής της ολικά αρνητικής κατάστασης για τη σύγχρονη ανθρώπινη συνθήκη, και δεδοµένου ότι προσδιορίζεται καθοριστικά από όλα τα σηµαντικά προβλήµατα του ανθρώπου, της κοινωνίας, της τέχνης και της κουλτούρας, όλα δηλαδή τα ύστατα προβλήµατα της ζωής στα οποία συνίσταται η «ψυχή και οι µορφές» σύµφωνα µε το νεαρό Λούκατς, ίσως κατορθώσει να ανιχνεύσει µερικές δυνατότητες εξόδου, ακόµη δε και ξεπεράσµατος από αυτήν την κυρίαρχα αρνητική κατάσταση για τον άνθρωπο. Η διερεύνηση σε βάθος των γνωσιολογικών, επιστηµολογικών, κοινωνικών, µορφικών, κ.λπ. προβληµάτων που αποπειράται η αισθητική σε αυτό το πλαίσιο µ ένα συστηµατικό και ταυτόχρονα αντι-εµπειριστικό και αντιθετικιστικό τρόπο, ίσως δηµιουργήσει µερικές τουλάχιστον από τις προϋποθέσεις ανάπτυξης µιας ήδη αρκετά συνειδητοποιηµένης ανάγκης για τη δηµιουργία µιας νέας ορθολογικότητας. ΤΕΧΝΗ, GRAFFITI & ΑΕΙΦΟΡΙΑ Ζώντας και διδάσκοντας πολλά χρόνια µέσα στα Πανεπιστήµια, δε µπορώ να µην αναφερθώ εδώ και σε µια ευρύτατα διαδοµένη µορφή σύγχρονης λαϊκής τέχνης, του ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 118

8 graffiti, που θεωρείται από πολλούς ως πηγή καλλιτεχνικής έκφρασης, συχνά εκρηκτικής και ανατρεπτικής, όπως πάρα πολύ συχνά έχει συµβεί και µε άλλες µορφές στην εξέλιξη της τέχνης απόλυτα δικαιολογηµένη, ψυχολογικά και συχνά και ταυτόχρονα απόλυτα απαράδεκτη όταν π.χ. καταστρέφει παλαιότερα µνηµεία τέχνης, αρχιτεκτονήµατα και περιουσιακά στοιχεία, δηµόσια ή ιδιωτικά. Εδώ η ΕΑΑ πρέπει αφενός να συνηγορεί στην «ελεύθερη» καλλιτεχνική έκφραση και αφετέρου διδάσκοντας την κατανόηση της διαφορετικότητας, τον σεβασµό, «ανοχή» και συνύπαρξη των διαφορετικών απόψεων και εκφράσεων και την προστασία της πολιτιστικής µας κληρονοµιάς στέκεται αντίθετη σε κάθε τι που καταστρέφει και προσβάλει τους άλλους. Η διαγενεακή ισότητα εξάλλου απαιτεί όχι µόνο προστασία των δικαιωµάτων των µελλοντικών γενεών αλλά και σεβασµό στα όσα µας παρέδωσαν οι προηγούµενοι, σηµεία µνήµης, δηλαδή «µνηµεία» παλαιά και σύγχρονα. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΑ: ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΕΧΝΗΣ / ΣΧΟΛΕΣ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η αντικειµενική αξία της τέχνης στη µελέτη και κατανόηση του περιβάλλοντος και της κοινωνίας, ταυτίζεται σε µεγάλο βαθµό µε την αυταξία του έργου τέχνης ως τεκµηρίου διεργασιών µέσα από την οπτική του συνολικού έργου ενός καλλιτέχνη µιας συγκεκριµένης εποχής, κοινωνίας και χώρου. Η ουσιαστική «ανάγνωση» του έργου τέχνης µέσα από µια τεκµηριωµένη κοινωνική και ιστορική σκοπιά προσθέτει πάρα πολύ στην κατανόηση του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος µιας εποχής και την ιδεολογία του καλλιτέχνη ως φορέα και µεταφραστή της συγκεκριµένης «πραγµατικότητας». Επί παραδείγµατι, στη ζωγραφική, η Αναγέννηση, ο Μανιερισµός, το Μπαρόκ, το Ροκοκό, ο Νεοκλασικισµός, ο Ιµπρεσιονισµός, ο Κυβισµός, ο Συµβολισµός, ο Εξπρεσιονισµός, ο Ροµαντισµός, ο Ιδεαλισµός, ο Νατουραλισµός, ο Ρεαλισµός, ο Μιζεραµπιλισµός, ο Φουτουρισµός, ο Ντανταϊσµός, ο Σουρεαλισµός, κ.λ.π, αντιπροσωπεύουν ριζικά διαφορετικές προσεγγίσεις του ανθρώπου προς τη φύση, την αξία της και τις άλλες αξίες των ανθρώπων της κάθε εποχής που καθορίζουν τον ρόλο του ανθρώπου (και του καλλιτέχνη) µέσα ή απέναντι στο εκάστοτε περιβάλλον και την κοινωνία. Ο διαθέσιµος χρόνος και τα πλαίσια της παρούσας εργασίας δεν επιτρέπουν την λεπτοµερή αναφορά µέσα από χαρακτηριστικά έργα. Όλα αυτά προσφέρονται για εξαιρετικά ενδιαφέρουσες ερµηνείες και επεξηγήσεις. Όταν αυτό γίνεται σωστά (πράγµα που απαιτεί όχι µόνο ευαισθησία αλλά και αρκετές γνώσεις), το εκπαιδευτικό αποτέλεσµα είναι πολλαπλό και συχνά ιδιαίτερα εντυπωσιακό, συµβάλλοντας στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας των ανθρώπων και την διάνοιξη νέων και διάπλατων οριζόντων κατανόησης του κόσµου. Ο όρος «αναγνωρισµένο έργο τέχνης» είναι συµβατικός και εν µέρει αναχρονιστικός. εν αντιπροσωπεύει τον συγγραφέα αλλά δηλώνει ιδιαίτερα έργα τέχνης χαρακτηριστικά των τάσεων και σχολών-σταθµών στην ιστορία της τέχνης. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 119

9 εν είναι τυχαίο ότι ο «σφαιρικής» παιδείας άνθρωπος της ΕΑΑ ήταν το κύριο πρότυπο της κλασσικής παιδείας αλλά και του ανθρώπου της Αναγέννησης του «Homo Universalis» στην παιδεία του οποίου η Τέχνη είχε κυρίαρχη θέση (Κrauss, 2006). Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ & ΕΙΡΗΝΗΣ Στο σηµείο αυτό θέλω να προσθέσω µια ακόµη συµβολή της τέχνης στους στόχους της ΠΕ και της ΕΑΑ που είναι η συµβολή στην ιεθνή Κατανόηση και Ειρήνη (Scoullos, 1987). Παρά το γεγονός ότι απέφυγα στο κείµενο µέχρι τώρα, ηθεληµένα, την αναφορά στην έννοια του πολιτισµού και την διασύνδεση του µε την έννοια της Αειφόρου Ανάπτυξης και τους εκλεκτικούς συσχετισµούς τους µε την εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη πρέπει να τονίσω ότι η τέχνη (ή καλύτερα οι τέχνες «καλές» και µη) συναποτελούν ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά συστατικά στοιχεία του πολιτισµού και µάλιστα οι τέχνες και τα επιτεύγµατα τους, (τα έργα τέχνης και εν µέρει τεχνολογίας) είναι αυτά που συχνά σηµατοδοτούν τις εµπειρικές τουλάχιστον διαφοροποιήσεις ή οµοιότητες της πολιτισµικής πορείας οµάδων ή λαών και τεκµηριώνουν, ενίοτε, τους διαύλους επικοινωνίας, ανταλλαγής γνώσεων καθώς και πολλαπλών δανείων και αντιδανείων. Κατ επέκταση, ο πολιτισµός, ως αξία και ιδέα, µπορεί να αποτελέσει µοχλό στην µετατροπή των συνειδήσεων και πολιτικών προδιαθέσεων, σε διάφορα επίπεδα βελτιώνοντας ενίοτε και τις σχέσεις γειτονικών χωρών ή µιας ευρύτερης περιοχής, όπως π.χ.: η Μεσόγειος. Η µετάβαση από τον πολιτισµό - ως αξία ή ιδέα - στη δηµιουργία πολιτιστικού προϊόντος και ιδιαίτερα έργου τέχνης, διευρύνει και διευκολύνει ακόµα περισσότερο το πλαίσιο συνεργασίας. Η διάσταση αυτή θα πρέπει, βέβαια, να ειδωθεί µε τρόπο τέτοιο ώστε να αποµακρυνθεί από τη λογική του καταναλωτισµού, ο οποίος εµπορευµατοποιεί την καλλιτεχνική δηµιουργία και ταυτόχρονα απλοποιεί και καµιά φορά εκµηδενίζει την διαφορετικότητα η οποία είναι κυρίαρχο συστατικό της τέχνης. Αναζητώντας έτσι ένα σηµείο εκκίνησης, πιστεύω ότι η τέχνη αποτελεί, χωρίς καµιά αµφιβολία, µια αστείρευτη πηγή για να αναζητήσει κανείς συναίνεση και συνεργασία. Κοινές καλλιτεχνικές δραστηριότητες, φεστιβάλ µουσικής, χορού και θεάτρου, κοινές εκθέσεις ζωγραφικής, κλπ, π.χ. από σχολεία γειτονικών χωρών είναι ήδη αναγνωρισµένα εργαλεία στην ΕΑΑ. Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΑΕΙΦΟΡΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΖΩΗΣ Τέλος, θα ήθελα να θέσω το πιο βασικό ερώτηµα: πως µπορεί η τέχνη και ο πολιτισµός υπό την ευρεία του έννοια να βοηθήσουν τους ανθρώπους να επιλέξουν ένα περισσότερο αειφορικό µοντέλο διαχείρισης και τρόπο ζωής. Ποια είναι η θέση και ο ρόλος της τέχνης ως συστατικού της κουλτούρας σε έναν κόσµο µε αειφορική ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 120

10 συνείδηση; Η απάντηση που θα δώσω ίσως φανεί υπερβολική και «ουτοπική» αλλά την πιστεύω βαθιά. Στο µοντέλο της διπλής πυραµίδας που αντιπροσωπεύει το περιεχόµενο της ΕΑΑ (βλ. σχήµα 2) (Σκούλλος, 2007) η κουλτούρα αποτελεί, µαζί µε την τεχνολογία και τους θεσµούς, τα εργαλεία για την επίτευξη της αειφόρου ανάπτυξης. Σε όλα τα εργαλεία και την κουλτούρα ειδικότερα, απαιτούνται τοµές και «αλλαγές» οι οποίες δεν είναι ποτέ µονοσήµαντες και ευθύγραµµες. Στην κουλτούραπολιτισµό απαιτείται ταυτόχρονα «συντήρηση» (π.χ. παραδοσιακών αξιών, τεχνικών, κ.λπ.) και «ανατροπή» και ο ρόλος της τέχνης στους µετασχηµατισµούς αυτούς είναι σηµαντικός. Η Τέχνη πρέπει, και σε κάποιο βαθµό µπορεί, να παράσχει τα εναλλακτικά σύµβολα επιτυχίας και status που τόσο έχει ανάγκη η τάση του ανθρώπου για διάκριση ή ανθρωπαρέσκεια ή και κτητικότητα. Σε πολλές και µακρές προηγούµενες ιστορικές περιόδους διαδραµάτισαν τα έργα τέχνης και αυτόν τον ρόλο. Ενσωµατώνουν σε ελάχιστη ύλη και µε ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας, το µέγιστο της προστιθέµενης αξίας, µιας αξίας καθαρά πνευµατικής και αισθητικής. Είναι το υπόδειγµα του φιλοπεριβαλλοντικού συµβόλου εάν αντιπαρατεθεί σε ένα αντίστοιχης αξίας, π.χ. αυτοκίνητο ως σύµβολο επιτυχίας και status. H EAA οφείλει να αναλύει τη διαφορά αυτή, να χρησιµοποιεί τα παραδείγµατα της τέχνης και να οδηγεί ακριβώς σε διαφοροποιηµένα σύµβολα επιτυχίας που αποσυνδέονται από την εντατική χρήση ύλης και ενέργειας. Οικονοµία Κοινωνική Πρόνοια ΕΑΑ Προστασία Περιβάλλοντος Πολιτισµός Θεσµοί Επιστήµη &Τεχνολογία Σχήµα 2. Το µοντέλο της διπλής πυραµίδας για το περιεχόµενο της ΕΑΑ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Συµπερασµατικά, η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη, αµέσως και εµµέσως µπορεί και πρέπει να ωφελείται όσο καλύτερα µπορεί από τη σύνδεσή της µε την Τέχνη σε πολλαπλά επίπεδα. Στο πρακτικό µε ανάπτυξη και διοχέτευση της ενέργειας και ενθουσιασµού των εκπαιδευοµένων σε δηµιουργικό έργο που ασκεί την καλαισθησία, επιδεξιότητες και ταλέντα, κοινωνικότητα, πνευµατικότητα, εκφραστικότητα και οξυδέρκεια. Το πρακτικό µπορεί άριστα να συνδυαστεί µε την ανάλυση της αισθητικής και τη θεωρητική καλλιτεχνική κατάρτιση και σύνθεση. Παράλληλα, η ανάλυση του έργου τέχνης και η πολυεπίπεδη σύνδεσή του µε το ιστορικό, πολιτισµικό, κοινωνικοοικονοµικό πλαίσιο µέσα στο οποίο δηµιουργήθηκε, ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 121

11 αποτελούν άριστο εργαλείο κατανόησης της επί µέρους συµβολής και των τριών παραµέτρων της ανάπτυξης (περιβαλλοντικής, κοινωνικής, οικονοµικής) αλλά και των συνθηκών που προηγήθηκαν ή και αυτών που επρόκειτο να ανατείλουν. Η Τέχνη µπορεί ακόµα να αξιοποιηθεί άριστα στη δηµιουργία προϋποθέσεων και ευκαιριών για τη ιεθνή Κατανόηση, συνεργασία και συνύπαρξη µεταξύ λαών και οµάδων. Τέλος η Τέχνη και τα έργα Τέχνης µπορούν να προσφέρουν εναλλακτικά σύµβολα status και επιτυχίας τα οποία έχουµε ανάγκη για αλλαγή του καταναλωτικού προτύπου ζωής. Αντιστρέφοντας την εξίσωση: η ισορροπία και ολιστική προσέγγιση που επιδιώκεται και ενίοτε επιτυγχάνεται από την ΕΑΑ είναι φυσικό να βοηθούν σε µια αξιόλογη καλλιτεχνική δηµιουργία χωρίς ποτέ να ξεχνάµε ότι η τέχνη πηγάζει από τη ζωή αλλά ούτε µπορεί ούτε χρειάζεται να ταυτίζεται µε αυτή. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ UNECE, (2005). Strategy for Education for Sustainable Development adopted at the Highlevel meeting of Ministers of Environment and Education of UNECE Member States in Vilnius (Lithuania) on 17 March Rotger, Willy (1988). Constructive Concepts: A history of Constructive Art from Cubism to the Present. ABC Edition, Second Edition, Zurich. Une image peut en casher une autre : Archiboldo, Dali, Raetz. Galeries nationales Grand Palais/exposition organisee pre la RMN. Beaux Art Editions / TTM Editions, Paris, Goddard-Blythe, Sally (2007). Reflexes, Learning and Behaviour. A window into the child s mind. VAK Vertag. Lumma Klaus (2009). Buntstifte Statt Flimmerkiste. Art and Graphic Magazine, No 27, σελ. 62, Φιορεβάντες, Βασίλης (1999). Αισθητική και Σύγχρονη Τραγική Συνείδηση. Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα. Χορκχάιµερ, Μ. & Αντόρνο, Τ. (1990). «Η βιοµηχανία της κουλτούρας...» συλλογικό, Τέχνη και Μαζική Κουλτούρα». Ύψιλον, σελ Krausse, Anna (2006). Ιστορία της Ζωγραφικής: από την Αναγέννηση εώς σήµερα. Εκδ. Koneman, ελληνική µετάφραση Γ.Κ. Ελευθερουδάκης ΑΕ, Αθήνα. Scoullos M. (1987). International comprehension and problems of the contemporary environment: the role of environmental education background document of the UNESCO-UNEP. International Congress on Environmental Education Training, Moscow. USSRM August Σκούλλος, Μιχάλης (2007). Εξέλιξη και Αρχές της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ). Θαλλώ-Περιοδική Έκδοση των Κέντρων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Τεύχος 1 ο : Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Αειφορία, Ιούλιος ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 122

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ανανέωση του αντικειµένου Η καλύτερη προσέγγιση θα πρέπει να επιτρέπει τον πειραµατισµό.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας)

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εικόνα 1 Πατώντας Έναρξη βρισκόµαστε στο κεντρικό µενού του λογισµικού (εικ. 2) Εικόνα 2 1 1. Χώροι 1.1. Παίκτης

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

WebDance: Web dance for all using advanced e-learning tools. Χορός στο διαδίκτυο µε τη χρήση προηγµένων εργαλείων ηλεκτρονικής εκµάθησης

WebDance: Web dance for all using advanced e-learning tools. Χορός στο διαδίκτυο µε τη χρήση προηγµένων εργαλείων ηλεκτρονικής εκµάθησης WebDance: Web dance for all using advanced e-learning tools Χορός στο διαδίκτυο µε τη χρήση προηγµένων εργαλείων ηλεκτρονικής εκµάθησης Ευαγγελία Καβακλή Το ερευνητικό πρόγραµµα WebDance υλοποιείται µε

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς

Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Τα «µονοπάτια» του Σκιρώνειου Κέντρου Κηφισιάς Μάρι Πολυχρονοπούλου 1, Νίκη Αρχοντάκη 2 1. Πρόεδρος Ζωγράφος Σκιρώνειο Μουσείο Πολυχρονόπουλου email: skironio@otenet.gr 2. Γενική Γραµµατέας Συντηρήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΓΝΩΡΙΖΩ ΤΟΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΤΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ-ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ Έφη Δαρείου Εκπαιδευτικός, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος, Ειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Βενετία Κουσία. Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ManpowerGroup

Βενετία Κουσία. Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της ManpowerGroup Beyond coaching Στην Εποχή του Ανθρώπου όπου η πιο κρίσιμη επένδυση που μπορούμε να κάνουμε είναι σε εμάς και στην ομάδα μας, στο Talent Lab αναδεικνύουμε και συνθέτουμε τρόπους ώστε να ανακαλύψουμε, να

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ. 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Η προσφορά της Τέχνης και του μαθήματος της Εικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ Κύρια έννοια: Φιλία ΕΚΦΡΑΣΗ - ΕΚΘΕΣΗ A ΛΥΚΕΙΟΥ «Ποια πρέπει να είναι τα κριτήρια επιλογής των φίλων µας;» ευτερεύουσες έννοιες: Κριτήρια επιλογής Ζητούµενο: Το θέµα Φιλία αποκαλείται το κοινωνικό συναίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ GD0350 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Κοινωνιολογία ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

«Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)»

«Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)» Ημερίδα «Ανθρωπογενές Περιβάλλον & Αειφόρος Διαχείριση» Αθήνα, 13 Νοεμβρίου 2012 «Το Ανθρωπογενές Περιβάλλον στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΕΑ)» Καθ. Μιχαήλ Σκούλλος, ΕΚΠΑ Έδρα UNESCO για τη

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Βασιλική Μπρίνια και Μαρία Καγιαβή

«Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Βασιλική Μπρίνια και Μαρία Καγιαβή «Η ΤΕΧΝΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ» Βασιλική Μπρίνια και Μαρία Καγιαβή ΤΙ ΣΥΝΕΙΣΦΕΡΕΙ Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Υποκινεί τη σκέψη, το συναίσθημα, τη φαντασία. Έτσι το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας είμαστε όμως ίσοι Στέφανος Τόκα Δ τάξη και άξιοι να μας σέβονται Ζήτημα: Διαφορετικότητα Μάθημα: Εικαστική Αγωγή Θεματικές Περιοχές: -Tαυτότητα -Πολιτισμός της Εικόνας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 11 ( σελίδες σχολικού βιβλίου 135 139, έκδοση 2014 : σελίδες 130 134 ) 3.3.3 υναµική Οµάδων 3.3.3.1 Βασικές έννοιες - Ορισµοί Η οµάδα αποτελεί έννοια και όρο που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΘΕΜΑ: ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Νίκος ρίτσας, Υπεύθυνος Συστηµάτων ιαχείρισης Ποιότητας ΠΛΕΓΜΑ Α.Ε., Κατερίνα Κατελάνου, Σύµβουλος Ποιότητας ΠΛΕΓΜΑ Α.Ε, Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 1 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ Α ) Οι Αγώνες Χορού περιλαµβάνουν τρεις κύριους τοµείς : Αγώνες Ελληνικών Παραδοσιακών χορών. Αγώνες Κλασικού Μπαλέτου.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι. «Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ Αισώπου Β., Αλαµπάνου Ε., Κυρίτση Ι., Τσιώτρα

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου

Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου Σύγκριση του ισχύοντος και του νέου ωρολογίου προγράμματος του Λυκείου ΙΣΧΥΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΩΡΕΣ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ 2011 1. Θρησκευτικά 2 Θρησκευτικά: 2 ώρες 2. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα & Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ: ΠΕΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Β ΦΑΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΔΗΜΑΡΧΙΑΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 3-02-2014

ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ: ΠΕΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Β ΦΑΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΔΗΜΑΡΧΙΑΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 3-02-2014 ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ: ΠΕΔΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Β ΦΑΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΔΗΜΑΡΧΙΑΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 3-02-2014 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Περιγραφή Παρουσίαση της πραγματικότητας της πόλης. Βιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Μαθηµατικών Γ/σίου και Γεν. Λυκείου.

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδασκαλία των Μαθηµατικών Γ/σίου και Γεν. Λυκείου. Να διατηρηθεί µέχρι... ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ENIAIOΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α' Αν. Παπανδρέου 37, 15180 Μαρούσι Πληροφορίες : Αν. Πασχαλίδου Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα