κεφάλαιο 1 Αναπτύσσοντας κοινωνιολογική συνείδηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "κεφάλαιο 1 Αναπτύσσοντας κοινωνιολογική συνείδηση"

Transcript

1 κεφάλαιο 1 Αναπτύσσοντας κοινωνιολογική συνείδηση

2 Η κοινωνιολογική προσέγγιση Νέα επίπεδα πραγματικότητας Η κοινωνιολογική φαντασία Μικροκοινωνιολογία και μακροκοινωνιολογία Η εξέλιξη της κοινωνιολογίας Αύγουστος Κοντ: Ο πατέρας της κοινωνιολογίας Χάριετ Μαρτινό: Φεμινίστρια και μεθοδολόγος Χέρμπερτ Σπένσερ: κοινωνικός δαρβινισμός Καρλ Μαρξ: Ο ρόλος της πάλης των τάξεων Εμίλ Ντιρκάιμ: Κοινωνική ολοκλήρωση και κοινωνικά γεγονότα Μαξ Βέμπερ: Υποκειμενικότητα και κοινωνική οργάνωση Αμερικανική κοινωνιολογία Σύγχρονη κοινωνιολογία Θεωρητικές προσεγγίσεις Η προσέγγιση του λειτουργισμού Η προσέγγιση της κοινωνικής σύγκρουσης Η προσέγγιση της κοινωνικής διαντίδρασης Χρησιμοποιώντας τις τρεις προσεγγίσεις Διεξάγοντας έρευνα Η λογική της επιστήμης Μέθοδοι συλλογής δεδομένων Τα βήματα της επιστημονικής μεθόδου: μια κοντινή εξέταση Η δεοντολογία της έρευνας Πλαίσιο 1.1 Κοινωνικές ανισότητες: Το Tally s Corner στον 21ο αιώνα Πλαίσιο 1.2 Η κοινωνική έρευνα στην πράξη: Twitter, Google, Wikipedia, Mechanical Turk και κοινωνιολογία Όλοι μας είμαστε κοινωνικά όντα. Γεννιόμαστε μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον. Αναπτύσσουμε πλήρως την ανθρώπινη φύση μας σε ένα κοινωνικό περιβάλλον. Και κατά κανόνα περνάμε ολόκληρη τη ζωή μας μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον. Όλα όσα σκεπτόμαστε, αισθανόμαστε και εκφράζουμε διαμορφώνονται μέσα από την επαφή με τους συνανθρώπους μας. Η επιστημονική μελέτη των κοινωνικών διαντιδράσεων και της κοινωνικής οργάνωσης ονομάζεται κοινωνιολογία. Γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι πλούσιοι και κάποιοι φτωχοί; Ποια είναι τα αίτια του πολέμου; Γιατί παραβιάζουν οι άνθρωποι τους κοινωνικούς κανόνες; Τι προκαλεί τις επαναστάσεις; Σε τι οφείλονται οι εκδηλώσεις μαζικής υστερίας; Από τις αρχαίες λαϊκές παραδόσεις, τους μύθους και τα αρχαιολογικά ευρήματα γνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι ανέκαθεν προσπαθούσαν να κατανοήσουν τον ίδιο τον εαυτό τους και τις κοινωνικές τους διευθετήσεις. Όμως μόλις τα τελευταία 200 περίπου χρόνια άρχισαν να αναζητούν απαντήσεις σε αυτά και άλλα συναφή ερωτήματα μέσω της επιστήμης. Η συγκεκριμένη επιστήμη η κοινωνιολογία ασχολείται με τη μελέτη της κοινωνικής διαντίδρασης και της ομαδικής συμπεριφοράς με μέσο την έρευνα η οποία διέπεται από τη σχολαστική και οργανωμένη συλλογή στοιχείων και την ανάλυση των δεδομένων. Σε πολλούς από εμάς όμως δεν αρκεί απλώς η κατανόηση της κοινωνίας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Θα θέλαμε επίσης να βελτιώσουμε την κατάσταση του ανθρώπου, για να ζούμε πιο πλήρεις, πλούσιες και αποδοτικές ζωές. Για να το πετύχουμε, είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε τις βασικές δομές και διαδικασίες που αποτελούν το υπόστρωμα του κοινωνικού βίου. Με την έμφαση που δίνει στην παρατήρηση και στις μετρήσεις, η κοινωνιολογία μάς επιτρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη

3 44 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Οι φυσικές καταστροφές προκαλούν τεράστιες ζημιές, ωστόσο ο αντίκτυπός τους επηρεάζεται και από κοινωνικούς παράγοντες όπως οι κυβερνητικές πολιτικές και η αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών άμεσης επέμβασης. σχολαστική και συστηματική επιστημονική σκέψη και πληροφόρηση για να απαντήσουμε σε δύσκολα ερωτήματα που σχετίζονται με τις κοινωνικές και πολιτικές επιλογές. Να απαντήσουμε, για παράδειγμα, σε ερωτήματα που αφορούν τη φτώχεια, την υγεία, τη μετανάστευση, την εγκληματικότητα και την εκπαίδευση. Η κοινωνιολογική έρευνα βρίσκει συχνά εφαρμογή σε πρακτικά ζητήματα. Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν ερευνητικές μεθόδους των κοινωνικών επιστημών στην ανάλυση ρίσκου, την έρευνα αγοράς, την αξιολόγηση των εργαζομένων και σε αξιολογήσεις κόστους οφέλους, ενώ οι λομπίστες αξιοποιούν τα ευρήματα κοινωνιολογικών ερευνών για να ασκήσουν πίεση στα μέλη του Κογκρέσου (Prewitt, 2011). Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ στηρίχθηκε στα ευρήματα των κοινωνιολογικών ερευνών προκειμένου να καταλήξει στην ιστορική απόφαση του 1954, με την οποία έκρινε ως αντισυνταγματικό τον υποχρεωτικό φυλετικό διαχωρισμό στα σχολεία (Jackson, 1990). Οι κοινωνικές επιστήμες και οι επιστήμες της συμπεριφοράς διαμορφώνουν επίσης σε μεγάλο βαθμό την παγκόσμια ατζέντα σε θέματα υγείας και επιστήμης. Η φυματίωση είναι θεραπεύσιμη, ωστόσο, για να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, προϋποθέτει προγράμματα που λαμβάνουν υπόψη τους κοινωνικούς παράγοντες οι οποίοι σχετίζονται με τη μετάδοση και τη θεραπεία της (Cohen, 2011). Παρομοίως, η πρόοδος της ιατρικής στην πρόληψη και θεραπεία του ιού HIV και του Έιτζ είναι χρήσιμη εφόσον βασίζεται σε στοιχεία που σχετίζονται με τη συμπεριφορά, τη σύνθεση του πληθυσμού, τις εθνικές πολιτικές, την οικονομική ισχύ και άλλους, κατεξοχήν κοινωνικούς, παράγοντες (Shattock κ.ά., 2011 Mazus, 2011). Και είναι βέβαιο ότι τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα όπως η κλιματική αλλαγή και τα λοιπά ζητήματα υποβάθμισης του περιβάλλοντος συνδέονται άρρηκτα με κοινωνικούς παράγοντες (Gardiner, 2011): με τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο, με την εισοδηματική ανισότητα μεταξύ

4 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 45 ατόμων και κρατών, με τις οικονομικές και πολιτικές μάχες εξουσίας, με την αύξηση και δυναμική του πληθυσμού, με τα αξιακά συστήματα των κοινωνιών κ.ο.κ. Η κοινωνιολογία μπορεί να παίξει ρόλο ακόμα και σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών. Ο σεισμός που έπληξε την Αϊτή το 2010 προκάλεσε το θάνατο περισσότερων από ανθρώπων, ενώ ο αριθμός των αστέγων, των τραυματιών, των υποσιτισμένων, των ασθενών και των παιδιών που έμειναν ορφανά ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο. Ο σεισμός και το τσουνάμι που έπληξαν την Ιαπωνία το 2011 σκότωσαν περισσότερους από ανθρώπους, έσβησαν από το χάρτη ολόκληρες πόλεις και χωριά και άφησαν άστεγους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους (Folger, 2012). Ο αντίκτυπος τέτοιων γεγονότων συνδέεται με τον τόπο και τον τρόπο διαβίωσης των ανθρώπων (Bohannon, 2005) η κοινωνική οργάνωση και η κοινωνική πολιτική αποτελούν κρίσιμους παράγοντες, που επιδεινώνουν ή αμβλύνουν τις συνέπειες των φυσικών καταστροφών (Stone και Kerr, 2005). Οι κοινωνιολόγοι διεξάγουν βασικές έρευνες, προσπαθώντας να κατανοήσουν καλύτερα την κοινωνική διαντίδραση και την ομαδική συμπεριφορά, αλλά και σχεδιάζουν μελέτες για συγκεκριμένα ζητήματα, προκειμένου να αξιολογήσουν τη δημόσια πολιτική ή να πληροφορήσουν το κοινό για τις υφιστάμενες κοινωνικές συνθήκες. Μπορούν, για παράδειγμα, να αξιολογήσουν τα προγράμματα της ποινικής δικαιοσύνης, τις κοινωνικές συνέπειες της ανεργίας και τις επιπτώσεις της οικογενειακής δομής στα παιδιά και στο μέλλον τους. Η συλλογή απογραφικών και άλλων εθνικών στατιστικών στοιχείων, που αποτελούν τη βάση για την εφαρμογή πολλών πολιτικών σε ομοσπονδιακό και πολιτειακό επίπεδο στους τομείς της υγείας, της εκπαίδευσης, της στέγασης και της κοινωνικής πρόνοιας, στηρίζεται σε έρευνες δειγματοληψίας και σε άλλες στατιστικές τεχνικές τις οποίες ανέπτυξαν κοινωνιολόγοι και άλλοι κοινωνικοί επιστήμονες. Άρα η κοινωνιολογία είναι ένα ισχυρό επιστημονικό εργαλείο τόσο για την απόκτηση γνώσεων που αφορούν τον εαυτό μας όσο και για την άσκηση παρεμβάσεων στις κοινωνικές υποθέσεις με σκοπό την επίτευξη διαφόρων στόχων. Η κοινωνιολογική προσέγγιση Η κοινωνιολογική προσέγγιση μας καλεί να κοιτάξουμε πέρα από όσα θεωρούμε δεδομένα για την κοινωνική μας ζωή και να τα εξετάσουμε με νέους, δημιουργικούς τρόπους. Η ανθρώπινη πείρα διαθέτει πολλά επίπεδα νοήματος. Η συμπεριφορά μας διέπεται από δίκτυα αόρατων κανόνων και θεσμικών διευθετήσεων. Διαρκώς εξελισσόμαστε, αναδιαπραγματευόμαστε και αναδιαμορφώνουμε τις σιωπηρές συμφωνίες που έχουμε συνάψει με τα μέλη της οικογένειάς μας, τους φίλους, τους εραστές και τους συναδέλφους μας. Καθώς διερευνούμε πέρα από τα φαινόμενα και αναζητούμε τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια, ανακαλύπτουμε νέα επίπεδα της κοινωνικής πραγματικότητας. Αυτή η προσέγγιση της πραγματικότητας αποτελεί τον πυρήνα της κοινωνιολογικής προσέγγισης. Στην ενότητα αυτή θα δούμε πώς η κοινωνιολογία αποκαλύπτει νέα επίπεδα της πραγματικότητας, θα εξετάσουμε την κοινωνιολογική φαντασία και θα ορίσουμε τη μικροκοινωνιολογία και τη μακροκοινωνιολογία.

5 46 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νέα επίπεδα πραγματικότητας Το Tally s Corner, η κλασική έρευνα του κοινωνικού επιστήμονα Έλιοτ Λίμποου (1967/2003) μας έδειξε πώς μπορεί η κοινωνιολογία να αποκαλύψει νέα επίπεδα της κοινωνικής πραγματικότητας. Στις αρχές της δεκαετίας του 60, το ενδιαφέρον των Αμερικανών για τη φτώχεια ώθησε τον Λίμποου να συμμετάσχει σε μια πρωτοποριακή έρευνα με αντικείμενο τους χαμηλού εισοδήματος έγχρωμους άνδρες των αστικών κέντρων. Ασφαλώς οι περισσότεροι Αφροαμερικανοί δεν είναι φτωχοί. Σήμερα για παράδειγμα το 70% και πλέον των Αφροαμερικανών ζει πάνω από τα όρια της φτώχειας (DeNavas-Walt, Proctor και Smith, 2011). Παρ όλα αυτά, τα περισσότερα από τα προβλήματα φτώχειας που παρατήρησε ο Λίμποου περισσότερα από 40 χρόνια πριν είναι υπαρκτά και σήμερα, ενώ τα ευρήματα της έρευνάς του εξακολουθούν να διαφωτίζουν αυτό το μείζον κοινωνικό πρόβλημα στις ΗΠΑ (βλ. Πλαίσιο 1.1). Το πιο σημαντικό, ίσως, σε ό,τι μας αφορά είναι ότι η έρευνά του αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς μπορούμε μέσω της κοινωνιολογικής έρευνας να δούμε πέρα από τα φαινόμενα και τις απλουστευτικές ερμηνείες. Ο Λίμποου πραγματοποίησε την έρευνά του συχνάζοντας σε ένα γωνιακό κατάστημα, το New Deal Carry-out Shop, στην πόλη της Ουάσιγκτον, όπου κέρδισε την εμπιστοσύνη 20 περίπου νεαρών Αφροαμερικανών. Οι άνδρες που γνώρισε ο Λίμποου σύχναζαν σε αυτό το μαγαζί, που βρισκόταν σε μια κακόφημη γειτονιά της πόλης, όχι πολύ μακριά από τον Λευκό Οίκο, για να φάνε, να κουβεντιάσουν και να περάσουν την ώρα τους. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ο Λίμποου καταγράφει όσα παρατήρησε το πρωινό μιας εργάσιμης ημέρας (Liebow, 1967/2003:19). Ένα φορτηγάκι κατεβαίνει αργά το δρόμο. Σταματά μπροστά σε έναν άνδρα ο οποίος κάθεται σε μια ισόγεια βεράντα και ο λευκός οδηγός τον ρωτάει αν θέλει να βγάλει ένα μεροκάματο. Ο άνδρας του γνέφει αρνητικά, και το φορτηγάκι προχωρά στο επόμενο τετράγωνο, σταματώντας κάθε φορά με το που φτάνει σε κοντινή απόσταση από φαινομενικά αργόσχολους άνδρες. Στο γωνιακό κατάστημα, πέντε άνδρες συζητούν μεταξύ τους την πρόταση του οδηγού και τελικά του γνέφουν αρνητικά. Το φορτηγάκι στρίβει στη γωνία και συνεχίζει στον επόμενο δρόμο. Για τον λευκό οδηγό του εν λόγω φορτηγού, οι Αφροαμερικανοί που κάθονταν στη γωνία του δρόμου ήταν απλώς ανεύθυνοι τεμπέληδες, απρόθυμοι «να πουν ναι στη δουλειά, ακόμα κι όταν αυτή τούς σερβίρεται στο πιάτο». Όπως και πολλοί άλλοι Αμερικανοί της μεσαίας τάξης τότε και σήμερα, πίστευε ότι οι Αφροαμερικανοί των αστικών κέντρων ζουν μόνο για το σήμερα, χωρίς να υπολογίζουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ο οδηγός του φορτηγού υπέθεσε ότι όλοι όσοι κάθονταν στη γωνιά του δρόμου ήταν άνδρες ικανοί σωματικά, χωρίς μέσα διαβίωσης αλλά και χωρίς την παραμικρή διάθεση να αναλάβουν την εργασία που τους προσφέρθηκε. Όπως και πολλοί άλλοι Αμερικανοί, υπέθεσε ότι τα προβλήματα απασχόλησης των κατοίκων των γκέτο οφείλονται στους ίδιους και στην απροθυμία τους να εργαστούν. Η σχέση που ανέπτυξε ο Λίμποου με τους θαμώνες του καταστήματος του επέτρεψε να κοιτάξει πέρα από τη στερεότυπη αντίληψη για τους Αφροαμερικανούς και να ανακαλύψει ένα άλλο επίπεδο πραγματικότητας. Ο Λίμποου διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι από τους άνδρες που είχαν απορρίψει την προσφορά του λευκού οδηγού εργάζονταν κα-

6 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 47 νονικά, όμως για διάφορους λόγους δεν δούλευαν εκείνο το συγκεκριμένο πρωινό. Ορισμένοι ήταν πράγματι άνεργοι, όμως είχαν καλούς λόγους. Ο άνδρας που καθόταν στη βεράντα, για παράδειγμα, υπέφερε από οξεία αρθρίτιδα. Ο Λίμποου ανακάλυψε ότι οι Αφροαμερικανοί του γκέτο και οι άνδρες της μεσαίας τάξης δεν διέφεραν τόσο ως προς τις αξίες και τη στάση τους προς το μέλλον, αλλά ως προς το διαφορετικό μέλλον που έβλεπαν να ανοίγεται μπροστά τους. Οι άνδρες που ανήκουν στη μεσαία τάξη έχουν επαρκή εισοδήματα που τους επιτρέπουν να πραγματοποιούν μακροπρόθεσμες επενδύσεις, και οι δουλειές τους έχουν προοπτική. Όπως και οι μεσοαστοί, οι Αφροαμερικανοί που μελέτησε ο Λίμποου αποζητούσαν επίσης σταθερές δουλειές και ήθελαν να δημιουργήσουν οικογένεια. Όμως στον δικό τους κόσμο, δουλειές υπήρχαν μόνο περιστασιακά, προορίζονταν σχεδόν αποκλειστικά για ανειδίκευτους εργάτες, ήταν τις περισσότερες φορές χειρωνακτικές και δίχως εξαίρεση κακοπληρωμένες. Τα μεροκάματα που προσέφεραν εργοδότες όπως ο λευκός οδηγός του φορτηγού ήταν συνήθως για εργασίες που δεν προσέφεραν καμία προοπτική. Όμως και οι δουλειές που είχαν ήδη οι Αφροαμερικανοί της γειτονιάς δεν τους προσέφεραν και πολλές ελπίδες για το μέλλον. Αν η κρατική κοινωνική πολιτική βασιζόταν στην ερμηνεία του λευκού οδηγού, τότε θα έθετε ως στόχο να αλλάξει τα κίνητρα των Αφροαμερικανών των γκέτο, προκειμένου να τους ενθαρρύνει να αναπτύξουν τις αξίες και τους στόχους που οδηγούν στην επαγγελματική επιτυχία. Όμως τέτοιου είδους κοινωνικά προγράμματα δεν θα είχαν καμία πιθανότητα επιτυχίας. Οι Αφροαμερικανοί που μελέτησε ο Λίμποου ήταν ήδη πρόθυμοι να δουλέψουν και δεν είχαν καμία ανάγκη αναδιαμόρφωσης των αξιών και των στόχων τους. Το μόνο που χρειάζονταν ήταν να τους δοθούν δουλειές από τις οποίες να μπορούν να βγάλουν τα προς το ζην. Αναζητώντας μια ερμηνεία της συμπεριφοράς τους, ο Λίμποου κοίταξε πέρα από τα άτομα και τα εξωτερικά γνωρίσματα της ζωής στο γκέτο. Έστρεψε το ερευνητικό του βλέμμα στις κοινωνικές διευθετήσεις που ξεπερνούν μεν το άτομο, αλλά διαμορφώνουν τις εμπειρίες του και θέτουν περιορισμούς στη συμπεριφορά του. Η κοινωνιολογική φαντασία Μια βασική αρχή της κοινωνιολογίας είναι ότι μόνον αν κατανοήσουμε την κοινωνία στην οποία ζούμε μπορούμε να κατανοήσουμε πληρέστερα και την ατομική μας ζωή. Ο κοινωνιολόγος Τσ. Ράιτ Μιλς (Mills, 1959) ονόμασε αυτή την ιδιότητα του αντικειμένου κοινωνιολογική φαντασία. Πρόκειται για την ικανότητα να βλέπουμε τις ατομικές μας εμπειρίες, τις προσωπικές δυσκολίες και τα επιτεύγματά μας εν μέρει ως αντανάκλαση των κοινωνικών διευθετήσεων του τόπου και της εποχής μας. Στην καθημερινότητά μας το μόνο που σκεφτόμαστε συνήθως είναι το σχολείο, η δουλειά, η οικογένεια και η γειτονιά μας. Η κοινωνιολογική φαντασία μάς επιτρέπει να ανακαλύψουμε τη σχέση ανάμεσα στις προσωπικές μας εμπειρίες και τα ευρύτερα κοινωνικά και ιστορικά γεγονότα. Ο Μιλς, ένας αμφιλεγόμενος κοινωνιολόγος που άσκησε όμως μεγάλη επιρροή, επισήμανε ότι τα ατομικά προβλήματα και τα ζητήματα της δημόσιας σφαίρας «επικαλύπτονται και διεισδύουν το ένα στο άλλο, σχηματίζοντας έτσι μια ευρύτερη δομή του κοινωνικού και ιστορικού βίου». Οι δυσκολίες που αντιμετώπισαν πολλοί εργαζόμενοι στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της ύφεσης της περιόδου είναι ένα καλό παράδειγμα. Στο διάστημα

7 48 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1 ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ Το Tally s Corner στον 21ο αιώνα Ισχύουν άραγε και σήμερα τα συμπεράσματα του Έλιοτ Λίμποου; Η επανέκδοση του Tally s Corner το 2003, ενός βιβλίου που είχε πουλήσει πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα μετά την πρώτη έκδοσή του το 1967, είναι μια ένδειξη της αξίας που έχει για τους κοινωνικούς επιστήμονες, τους καθηγητές, τους φοιτητές, και όχι μόνο. Στην εισαγωγή που έγραψε για τη νέα έκδοση του βιβλίου, ο κοινωνιολόγος Γουίλιαμ Τζούλιους Γουίλσον (William Julius Wilson) παρατηρεί ότι «τα επιχειρήματα [του Λίμποου] για τις εργασιακές εμπειρίες και την οικογενειακή ζωή των μαύρων ανδρών του περιθωρίου στα γκέτο της Ουάσιγκτον ηχούν αληθινά και σήμερα» (Wilson, 2003:xxxiii). Μάλιστα οι προοπτικές των μαύρων με χαμηλές δεξιότητες στη σημερινή αγορά εργασίας είναι χειρότερες σε σχέση με την εποχή που έκανε ο Λίμποου την έρευνά του. Ο Γουίλσον εξηγεί ότι υπάρχουν και σήμερα δομικοί παράγοντες που εμποδίζουν την προσπάθεια των μαύρων ανδρών των γκέτο να βρουν δουλειές από τις οποίες να μπορούν να συντηρούν τον εαυτό τους και τις οικογένειές τους. «Η επανάσταση των υπολογιστών [ ] εκτοπίζει τους εργαζομένους με χαμηλά προσόντα και επιβραβεύει όσους έχουν ανώτερη εκπαίδευση και κατάρτιση. Παράλληλα, η αυξανόμενη διεθνοποίηση της οικονομικής δραστηριότητας [ ] φέρνει αντιμέτωπους όλο και περισσότερο τους ανειδίκευτους εργαζομένους των ΗΠΑ με τους ανειδίκευτους εργαζομένους του υπόλοιπου κόσμου» (Wilson, 2003:xxxiv). Όπως και την εποχή που έγραφε το βιβλίο του ο Λίμποου, έτσι και σήμερα ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι νέοι Αφροαμερικανοί δεν έχουν δουλειά επειδή αρνούνται να αναλάβουν χαμηλόμισθες εργασίες. Όμως ο κοινωνιολόγος Stephen M. Petterson δεν βρήκε «καμία φυλετική διαφορά όσον αφορά τους μισθούς που αποζητούν οι νέοι άνεργοι» (1997:605). Για την ακρίβεια, ο κατώτατος μισθός που θα αποδέχονταν οι μαύροι άνδρες και οι πραγματικοί μισθοί που έπαιρναν στην τελευταία εργασία αυτό, το ποσοστό ανεργίας υπερδιπλασιάστηκε από 5% που ήταν το 2007 σε περισσότερο από 10% τον Οκτώβριο του 2009 (Bureau of Labor Statistics, 2010). Η αύξηση αυτή μεταφράζεται σε 7,6 εκατομμύρια νέους ανέργους μέσα σε μία διετία. Προφανώς δεν θα μπορούσαν να έχουν αλλάξει τόσο δραματικά οι εργασιακές αξίες και στάσεις 7,6 εκατομμυρίων Αμερικανών, ώστε να έχασαν την όρεξή τους για δουλειά. Αυτό που θέλει να πει ο Μιλς (Mills, 1959) είναι ότι, σε τέτοιου είδους καταστάσεις, δεν αρκεί να μελετήσουμε την προσωπικότητα των ατόμων για να εξηγήσουμε τις αλλαγές που συντελούνται στο εργασιακό τους καθεστώς. Αντίθετα, θα πρέπει να εστιάσουμε στους οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς αν θέλουμε να προσδιορίσουμε το πρόβλημα, να κατανοήσουμε τα αίτιά του και να διατυπώσουμε εναλλακτικές λύσεις. Η κοινωνιολογική φαντασία μάς επιτρέπει να εντάξουμε τις εργασιακές απογοητεύσεις πολλών Αμερικανών στο πλαίσιο των δομικών παραγόντων που λειτουργούν στην ευρύτερη κοινωνία και στους χώρους εργασίας. Η χρησιμότητα της κοινωνιολογικής φαντασίας είναι όμως εμφανής και σε άλλα ζητήματα. Ο Μιλς ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για το θέμα του πολέμου και της ειρήνης: Στον πόλεμο, τα προσωπικά προβλήματα μπορεί να περιστρέφονται γύρω από το πώς να επιβιώσεις ή να έχεις έναν ένδοξο θάνατο, πώς να πλουτίσεις από τον πόλεμο, να

8 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 49 τους ήταν, σύμφωνα με τις απαντήσεις τους, χαμηλότεροι από τους αντίστοιχους των λευκών. Όπως ανακάλυψε ο Λίμποου τη δεκαετία του 60, η ανεργία δεν σχετίζεται απαραίτητα με την υποτιθέμενη απροθυμία του ατόμου να εργαστεί με χαμηλές απολαβές, και συνεπώς τα κοινωνικά προγράμματα που σχεδιάζονται αγνοώντας το γεγονός αυτό είναι καταδικασμένα να αποτύχουν. Τόσο ο Λίμποου όσο και ο Γουίλσον αναγνωρίζουν ότι οι μαύροι άνδρες των αστικών κέντρων είναι πιθανό να σταματήσουν να ψάχνουν ενεργά για δουλειά αφότου όμως βιώσουν τη ματαιότητα της αναζήτησης για μια ευπρεπή εργασία με αξιοπρεπείς απολαβές. «Ο Λίμποου ήταν ίσως ο πρώτος ακαδημαϊκός που απέδωσε την οφειλόμενη σημασία στο γεγονός ότι η επαναλαμβανόμενη αποτυχία κάποιου στην αγορά εργασίας μειώνει την αυτοπεποίθηση και προκαλεί αισθήματα παραίτησης, τα οποία συχνά καταλήγουν στην προσωρινή ή ακόμα και στη μόνιμη εγκατάλειψη κάθε προσπάθειας για την εύρεση απασχόλησης» σχολιάζει ο Γουίλσον. Το θεμελιώδες πρόβλημα της ανεργίας συμβάλλει σε πολλά ακόμα προβλήματα των αστικών γκέτο, όπως είναι τα υψηλά επίπεδα εφηβικής εγκυμοσύνης, κατάχρησης ναρκωτικών, εγκληματικότητας και εξάρτησης από το κράτος πρόνοιας. Τι μπορεί να γίνει για να χτυπηθεί το πρόβλημα στη ρίζα του; Ο Γουίλσον προτείνει τα κοινωνικά προγράμματα «να αντιμετωπίζουν τις στάσεις, τις νόρμες και τις συμπεριφορές και να συνδυάζονται με πολιτικές σε τοπικό και εθνικό επίπεδο για τη βελτίωση των εργασιακών προοπτικών. Τότε μόνο θα μπορούν οι πατέρες να ελπίζουν βάσιμα ότι μπορούν να θρέψουν τα παιδιά τους και να οραματιστούν μια καλύτερη ζωή για τον εαυτό τους» (Wilson, 2003:xxxix). Θέματα προς συζήτηση 1. Σκεφτείτε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν η οικογένεια, οι φίλοι σας ή εσείς οι ίδιοι. Αποδίδετε κάποια από αυτά σε δομικούς παράγοντες και όχι σε ατομικά χαρακτηριστικά; 2. Πέντε δεκαετίες και πλέον είναι πολύς χρόνος για να μένει ένα πρόβλημα χωρίς λύση. Μπορείτε να σκεφτείτε άλλα χρόνια κοινωνικά προβλήματα; σκαρφαλώσεις στη στρατιωτική ιεραρχία για να είσαι ασφαλής ή να συμβάλεις στον τερματισμό του πολέμου [ ] Όμως τα δομικά ζητήματα του πολέμου έχουν να κάνουν με τα αίτιά του, όπως το κοινωνικό υπόβαθρο των στρατιωτικών διοικητών, οι συνέπειές τους για τους οικονομικούς, πολιτικούς, οικογενειακούς και θρησκευτικούς θεσμούς ή η χαοτική ανευθυνότητα σε έναν κόσμο που αποτελείται από έθνη-κράτη. Εν ολίγοις, η κοινωνιολογική φαντασία μάς επιτρέπει να αναγνωρίσουμε τους δεσμούς ανάμεσα στην ατομική μας ζωή και τις ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις να διαπιστώσουμε ότι όλα όσα μας συμβαίνουν σε κάθε δεδομένη στιγμή αποτελούν συγκερασμό της προσωπικής μας ζωής με την κοινωνία. Μικροκοινωνιολογία και μακροκοινωνιολογία Οι κοινωνιολόγοι έχουν προεκτείνει την παρατήρηση του Μιλς, διακρίνοντας ανάμεσα στις μικρής κλίμακας (μικρο-) πτυχές του κοινωνικού συστήματος και στις μεγάλης κλίμακας (μακρο-) κοινωνικές δομές. Όταν εξετάζουμε τα κοινωνικά στοιχεία υπό το πρίσμα

9 50 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ της μικροκοινωνιολογίας, μελετάμε από κοντά τη συμπεριφορά και παρατηρούμε τι συμβαίνει στην πρόσωπο με πρόσωπο διαντίδραση των ανθρώπων. Οι κοινωνιολόγοι έχουν ορίσει αυτό το επίπεδο ανάλυσης ως μικροκοινωνιολογία, από τη λέξη «μικρός», το πρώτο συνθετικό λέξεων όπως το «μικροσκόπιο». Η μικροκοινωνιολογία αφορά τη λεπτομερή μελέτη των όσων λένε, πράττουν και σκέφτονται οι άνθρωποι λεπτό προς λεπτό καθώς ζουν την καθημερινότητά τους. Η έρευνα του Λίμποου με αντικείμενο τους έγχρωμους άνδρες ενός γκέτο της Ουάσιγκτον αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μικροκοινωνιολογικής ανάλυσης. Ο Λίμποου θέλησε να ανακαλύψει πώς έβλεπαν οι άνθρωποι αυτοί τον εαυτό τους, πώς αντιμετώπιζαν ο ένας τον άλλο στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και πώς εξισορροπούσαν τις ελπίδες και τις προσδοκίες τους με τις πραγματικές τους εμπειρίες. Άρα η μικροκοινωνιολογία ασχολείται με την καθημερινή ζωή: με τη συζήτηση μιας γυναίκας κι ενός άνδρα στο λεωφορείο, με το παιχνίδι μπάσκετ που παίζουν κάποιοι νεαροί σε ένα γήπεδο της πόλης, με την προσφορά δώρων από τους καλεσμένους σε μια φιλική συγκέντρωση γυναικών στη μέλλουσα νύφη ή μητέρα, με τον τροχονόμο που διευθύνει την κυκλοφορία σε κάποιο πολυσύχναστο σταυροδρόμι ή με την αλληλεπίδραση των φοιτητών με τον καθηγητή μετά το μάθημα. Οι κοινωνιολόγοι δεν στρέφουν όμως το ερευνητικό τους βλέμμα μόνο στο «δέντρο». Ασχολούνται και με το «δάσος», μελετώντας κοινωνικές ομάδες και κοινωνίες στο σύνολό τους. Η προσέγγιση αυτή ονομάζεται μακροκοινωνιολογία όπου το «μακρο-» παραπέμπει στην έννοια «ευρύς». Η μακροκοινωνιολογία μελετά τις μεγάλης κλίμακας και μακροπρόθεσμες κοινωνικές διαδικασίες καθώς και τους οργανισμούς, τους θεσμούς και τις ευρύτερες κοινωνικές διευθετήσεις, όπως είναι το κράτος, η κοινωνική τάξη, η οικογένεια, η οικονομία, ο πολιτισμός και η κοινωνία. Σε αυτό το επίπεδο, οι κοινωνιολόγοι μπορούν να στρέψουν, για παράδειγμα, την προσοχή τους στις αλλαγές που συντελούνται στις δομές κάποιας θρησκευτικής αίρεσης, στις επιπτώσεις των δημογραφικών τάσεων και της τεχνολογίας των υπολογιστών στο εργατικό δυναμικό μιας χώρας, στις μεταβολές της φυλετικής και εθνοτικής σύνθεσης του πληθυσμού μιας πόλης ή στη δυναμική του ανταγωνισμού και της σύγκρουσης στο εσωτερικό των ομάδων. Βλέποντας τη ζωή των έγχρωμων Αμερικανών που μελέτησε ο Λίμποου υπό το πρίσμα της μακροκοινωνιολογίας, σχηματίζουμε εικόνα για τους θεσμικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι μειονότητες και οι δυσπραγούντες άνδρες, οι οποίοι και μειώνουν τις ευκαιρίες τους για δουλειά. Το μικροκοινωνιολογικό και το μακροκοινωνιολογικό επίπεδο δεν είναι ανεξάρτητα το ένα από το άλλο (Ritzer, 2011 House, 1995). Οι συνθήκες ζωής των Αφροαμερικανών στο γκέτο που μελέτησε ο Λίμποου το αποδεικνύουν. Αν προσεγγίσουμε σωστά τα δύο επίπεδα, θα διαπιστώσουμε ότι η διαφορά τους έχει να κάνει με την κλίμακα (Lawler, Ridgeway και Markovsky, 1993). Οι μακροδομές όπως οι οργανισμοί και η ιεραρχία των κοινωνικών τάξεων συγκροτούνται από τη διαρκή και σταθερή ύπαρξη προτύπων και διευθετήσεων στο μικροεπίπεδο. Οι μικροδομές, όπως οι φιλικές σχέσεις και οι ομάδες εργασίας, σχηματίζονται μέσα από αυτόν το συγκερασμό και αποτελούν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στα άτομα και τις μακροδομές. Οι μικροδομές μπορούν επίσης να προκαλέσουν τη μεταβολή και εξέλιξη των μακροδομών. Για παράδειγμα η μακροδομή της εκπαίδευσης ή ενός οργανισμού που ανήκει στο εκπαιδευτικό σύστημα, όπως το σχολείο από το οποίο αποφοιτήσαμε, μπορεί να υπήρξε το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο διαμορφώσαμε την ομάδα των καλύτερών μας φίλων μια μικροδομή. Αντίστοιχα, οι φιλικές ομάδες μαθητών, με εκστρατείες δι αλληλογραφίας και καταλήψεις, με το σχηματισμό λε-

10 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 51 σχών αλλά και με άλλα μέσα, μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές και μεταβολές σε ένα σχολείο ή και σε ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα, τα οποία αποτελούν μακροδομές. Εν κατακλείδι, τα περίπλοκα δίκτυα σχέσεων ανάμεσα στο μικρο- και στο μακροεπίπεδο συντελούν στην ύπαρξη μιας διαρκώς μεταβαλλόμενης και πολυποίκιλης κοινωνικής δομής (Μouzelis, 1992). Η εξέλιξη της κοινωνιολογίας Και η ίδια η κοινωνιολογία είναι προϊόν μικρο- και μακροδυνάμεων. Οι πολιτικές επαναστάσεις στην Ευρώπη, που άρχισαν με τη Γαλλική Επανάσταση του 1789 και συνεχίστηκαν ολόκληρο τον 19o αιώνα, έδωσαν τεράστια ώθηση στο έργο της κοινωνιολογίας (Ritzer, 2011). Την ίδια στιγμή, η Βιομηχανική Επανάσταση, που έλαβε χώρα σε πολλές χώρες της Δύσης, είχε ως αποτέλεσμα μεγάλοι πληθυσμοί να εγκαταλείψουν τις αγροτικές κοινότητες, που αποτελούσαν μέχρι τότε τον κανόνα, αναζητώντας δουλειά στα εργοστάσια των πόλεων. Αναδείχθηκαν έτσι νέες κοινωνικές και οικονομικές διευθετήσεις, για να καλύψουν τις πλείστες ανάγκες του ανερχόμενου καπιταλισμού. Αυτές οι θεμελιώδεις αλλαγές που υπέστη η οργάνωση της κοινωνίας ώθησε ορισμένους στοχαστές της εποχής να στρέψουν την προσοχή τους στη μελέτη της κοινωνικής οργάνωσης και των κοινωνικών σχέσεων, καταλήγοντας στη θεμελίωση της επιστήμης που ονομάζουμε σήμερα κοινωνιολογία (Ritzer, 2011). Σε αυτή την ενότητα θα εξετάσουμε τη συμβολή έξι εξαιρετικά σημαντικών κοινωνιολόγων, την ανάδειξη της κοινωνιολογίας στις ΗΠΑ και τη διαμόρφωση της επιστήμης στη σύγχρονη εποχή. Αύγουστος Κοντ: Ο πατέρας της κοινωνιολογίας Ο Αύγουστος Κοντ (Auguste Compte, ) θεωρείται ευρέως ο πατέρας της κοινωνιολογίας, αλλά και ο στοχαστής που «βάφτισε» τη νέα επιστήμη. Ήταν επίσης υποστηρικτής του θετικισμού, ενός φιλοσοφικού συστήματος σύμφωνα με το οποίο υπάρχουν αφηρημένοι νόμοι που διέπουν τις σχέσεις μεταξύ των φυσικών αλλά και των κοινωνικών φαινομένων, οι οποίοι είναι δυνατόν να διακριβωθούν μέσα από τη χρήση εμπειρικών δεδομένων (Ritzer, 2011). Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε ότι η μελέτη της κοινωνίας πρέπει να γίνεται με επιστημονικό τρόπο, ενώ καλούσε τους κοινωνιολόγους να χρησιμοποιούν ως μεθόδους τους τη συστηματική παρατήρηση, το πείραμα και τη συγκριτική ιστορική ανάλυση. Ο Κοντ διαίρεσε τη μελέτη της κοινωνίας στην κοινωνική στατική και την κοινωνική δυναμική, μια εννοιολογική διάκριση η οποία παραμένει επίκαιρη. Η κοινωνική στατική περιλαμβάνει τη μελέτη των πτυχών της κοινωνικής ζωής που έχουν να κάνουν με τη δομή, τη σταθερότητα και την κοινωνική οργάνωση, επιτρέποντας στις κοινωνίες και τις ομάδες να διατηρούν την ενότητά τους και να επιβιώνουν. Η κοινωνική δυναμική αναφέρεται στις διαδικασίες της κοινωνικής ζωής που διαμορφώνουν τη θεσμική εξέλιξη και έχουν να κάνουν με την κοινωνική μεταβολή. Μολονότι οι συγκεκριμένες ιδέες έπαυσαν να δεσπό-

11 52 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ζουν στη σύγχρονη κοινωνιολογία, ο Κοντ έθεσε τα πνευματικά θεμέλια για την ανάπτυξη μιας επιστήμης της κοινωνικής ζωής και άσκησε τεράστια επιρροή στη σκέψη άλλων κοινωνιολόγων, κυρίως του Χέρμπερτ Σπένσερ, της Χάριετ Μαρτινό και του Εμίλ Ντιρκάιμ. Χάριετ Μαρτινό: Φεμινίστρια και μεθοδολόγος Την ώρα που ο Κοντ έθετε τα θεωρητικά θεμέλια της κοινωνιολογίας στη Γαλλία, η αγγλίδα κοινωνιολόγος Χάριετ Μαρτινό (Harriet Martineau, ) άνοιγε δρόμους για τη νέα αυτή επιστήμη μέσα από τις παρατηρήσεις της για την κοινωνική συμπεριφορά στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Αγγλία. Όπως και ο Κοντ, η Μαρτινό επέμενε ότι η μελέτη της κοινωνίας αποτελεί ένα διακριτό επιστημονικό πεδίο. Μια από τις συμβολές της στην επιστήμη ήταν το πρώτο της βιβλίο, με τίτλο How to Observe Manners and Morals, που εκδόθηκε το 1838 και αφορούσε τη μεθοδολογία της κοινωνικής έρευνας. Διεξήγαγε επίσης μια συγκριτική μελέτη για τα συστήματα κοινωνικής διαστρωμάτωσης της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Μαρτινό έδειξε πώς οι θεμελιώδεις ηθικές αξίες του νεαρού αμερικανικού έθνους συνέβαλαν στη διαμόρφωση των βασικών θεσμικών του διευθετήσεων. Καθ όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας της, η Μαρτινό στάθηκε ένθερμη υποστηρίκτρια των δικαιωμάτων των γυναικών. Ανέδειξε τις ομοιότητες της θέσης των γυναικών στις δυτικές κοινωνίες με τη θέση των δούλων στις ΗΠΑ και διατύπωσε το αίτημα της καθολικής ελευθερίας και δικαιοσύνης σε μια εποχή κατά την οποία τα αγαθά αυτά τα απολάμβαναν αποκλειστικά οι λευκοί εκπρόσωποι του ανδρικού φύλου (Deegan, 1991). Παρότι η Χάριετ Μαρτινό υπήρξε ενόσω ζούσε μια δημοφιλής και σημαντική διανοούμενη και συγγραφέας, οι συμβολές της στην κοινωνιολογία περιθωριοποιήθηκαν από το ανδροκρατούμενο κατεστημένο εκείνης της πρώιμης περιόδου της επιστήμης, το οποίο απέκλειε γυναίκες όπως η ίδια από τις σημαντικές θέσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας (Ritzer, 2011). Έτσι, ο ρόλος της Μαρτινό στα πρώτα στάδια ανάπτυξης της κοινωνιολογίας μόνο πρόσφατα άρχισε να αναγνωρίζεται πλήρως (Deegan, 2003 Hoecker-Drysdale, 1994 Lengermann και Niebrugge-Brantley, 2011). Χέρμπερτ Σπένσερ: Κοινωνικός δαρβινισμός Ο άγγλος κοινωνιολόγος Χέρμπερτ Σπένσερ (Herbert Spencer, ) συμμεριζόταν το ενδιαφέρον του Κοντ για την κοινωνική στατική και την κοινωνική δυναμική. Παρομοίαζε την κοινωνία με βιολογικό οργανισμό και την περιέγραφε ως σύστημα, δηλαδή ως ένα σύνολο αποτελούμενο από αλληλοσχετιζόμενα μέρη. Όπως το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από όργανα, έτσι και η κοινωνία αποτελείται από θεσμούς (όπως η οικογένεια, η θρησκεία, το εκπαιδευτικό σύστημα, το κράτος και η οικονομία). Στην περιγραφή της κοινωνίας ως οργανισμού, ο Σπένσερ επικεντρώθηκε στις δομές της και στη λειτουργική συμβολή των δομών αυτών στην επιβίωσή της. Αυτή η εικόνα της κοινωνίας συνάδει με αυτό που οι σύγχρονοι κοινωνιολόγοι ονομάζουν θεωρία του δομολειτουργισμού. Ο Σπένσερ θεωρούσε ότι οι στατικοί κοινωνικοί θεσμοί είναι τα «όργανα» της κοινωνίας, όμως ο ίδιος ενδιαφερόταν περισσότερο για την κοινωνική δυναμική. Διατύπωσε μια πρωτοποριακή θεωρία για την ιστορική εξέλιξη, σύμφωνα με την οποία ο κόσμος προο-

12 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 53 Σύμφωνα με τη θεωρία των συγκρούσεων, η δομή της κοινωνίας επηρεάζεται καίρια από συγκρούσεις όπως αυτή που εκφράστηκε από το κίνημα των καταλήψεων (Occupy) του δεύει σταθερά προς το καλύτερο. Εμπνεόμενος από τη δαρβινική θεωρία της φυσικής επιλογής, ο Σπένσερ εφάρμοσε την έννοια της επιβίωσης του ισχυροτέρου στον κοινωνικό κόσμο, προσέγγιση η οποία ονομάστηκε κοινωνικός δαρβινισμός. Ο Σπένσερ θέλησε να δείξει ότι η κυβέρνηση δεν πρέπει να παρεμβαίνει στις φυσικές διεργασίες της κοινωνίας. Μόνον έτσι, υποστήριζε, θα επιβιώσουν οι «ισχυρότεροι» άνθρωποι και κοινωνικές δομές, αφήνοντας τις «ανίσχυρες» να χαθούν. Εάν επιτραπεί σε αυτή την αρχή να λειτουργήσει χωρίς περιορισμούς, τόσο οι ίδιοι οι άνθρωποι όσο και οι θεσμοί τους θα προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους και θα φτάνουν σε όλο και υψηλότερα επίπεδα ιστορικής εξέλιξης (Ritzer, 2011).

13 54 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Οι ιδέες του κοινωνικού δαρβινισμού που εισηγήθηκε ο Σπένσερ χρησιμοποιήθηκαν ευρέως στην Αγγλία και στις Ηνωμένες Πολιτείες ως πηγή νομιμοποίησης του άκρατου καπιταλισμού. Ο Τζον Ντ. Ροκφέλερ, ο αμερικανός μεγιστάνας του πετρελαίου, απηχώντας τις απόψεις του Σπένσερ παρατηρούσε: «Η ανάδειξη των επιχειρηματικών κολοσσών είναι απλώς το αποτέλεσμα της επιβίωσης του ικανοτέρου [ ] Δεν πρόκειται για κάποια αρνητική τάση στον κόσμο των επιχειρήσεων. Είναι η εφαρμογή ενός νόμου της φύσης» (αναφέρεται στο Lewontin, Rose και Kamin, 1984:26). Καρλ Μαρξ: Ο ρόλος της πάλης των τάξεων Παρόλο που ο Καρλ Μαρξ ( ) αυτοπροσδιοριζόταν ως πολιτικός ακτιβιστής και όχι ως κοινωνιολόγος, στην πραγματικότητα ήταν και τα δύο όπως ήταν επίσης φιλόσοφος, ιστορικός, οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμονας. Πίστευε ότι η επιστήμη δεν είναι απλώς το μέσο για την κατανόηση της κοινωνίας αλλά και το εργαλείο για τη μεταμόρφωσή της. Ο Μαρξ επιδίωκε πρωτίστως την αλλαγή της δομής των θεσμών του καπιταλισμού και την αντικατάστασή τους από καινούριους, που θα ήταν στην υπηρεσία της ανθρωπότητας. Παρότι γεννήθηκε στη Γερμανία, υποχρεώθηκε να περάσει μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής του στο Λονδίνο ως πολιτικός εξόριστος, καθώς οι γερμανικές αρχές τον θεωρούσαν πολιτικά επικίνδυνο. Ο Μαρξ προσπάθησε να ανακαλύψει τις θεμελιώδεις αρχές της ιστορίας. Εστίασε την έρευνά του στο οικονομικό περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσονται οι κοινωνίες, και ιδιαίτερα στο επίπεδο της τεχνολογικής τους ανάπτυξης και στον τρόπο οργάνωσης της παραγωγής (θηρευτικός, συλλεκτικός, γεωργικός ή βιομηχανικός). Σε κάθε στάδιο της ιστορίας, οι παράγοντες αυτοί είναι που καθορίζουν ποια κοινωνική ομάδα είναι επικυρίαρχη και ποιες υποτελείς. Πίστευε ότι η κοινωνία χωρίζεται ανάμεσα σε αυτούς που κατέχουν και σε αυτούς που δεν κατέχουν τα μέσα παραγωγής, μια κατάσταση που γεννά την πάλη των τάξεων. Όπως έλεγε, η ιστορία όλων των ανθρώπινων κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων. Στην αρχαία Ρώμη πρωταγωνιστές της σύγκρουσης ήταν οι πατρίκιοι και οι πληβείοι, οι αφέντες και οι δούλοι. Κατά τον Μεσαίωνα, η σύγκρουση ήταν ανάμεσα στους αρχηγούς των συντεχνιών και τους τεχνίτες, και ανάμεσα στους άρχοντες και τους υποτελείς τους. Στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες ο ταξικός ανταγωνισμός περιστρέφεται γύρω από τη σύγκρουση ανάμεσα στην καταπιεστική καπιταλιστική (αστική) τάξη και την καταπιεσμένη εργατική τάξη, το προλεταριάτο. Τα μέλη της πρώτης αντλούν το εισόδημά τους από την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής πρωτίστως των εργοστασίων, η οποία τους επιτρέπει να εκμεταλλεύονται την εργασία των εργατών. Οι δεύτεροι δεν έχουν τίποτε άλλο πέρα από την εργατική τους δύναμη, κι επειδή η επιβίωσή τους εξαρτάται από τις δουλειές που προσφέρουν οι καπιταλιστές, υποχρεούνται να πουλήσουν την εργατική τους δύναμη για να ζήσουν. Η προσέγγιση του Μαρξ ονομάζεται διαλεκτικός υλισμός: η έννοια ότι η ιστορική εξέλιξη καθορίζεται από τη σύγκρουση των δυνάμεων της κοινωνίας που έχουν αντίθετα συμφέροντα και από τη συνακόλουθη δημιουργία νέων, πιο αναπτυγμένων δομών. Σύμφωνα με την προσέγγιση αυτή, ο κόσμος δεν αποτελείται από στατικές δομές αλλά από δυναμικές διαδικασίες, είναι ένας κόσμος μεταβαλλόμενος, όχι σταθερός. Σύμφωνα με τη μαρξιστική προσέγγιση της ιστορίας, κάθε οικονομική τάξη πραγμάτων φτάνει κάποια

14 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 55 στιγμή στην κατάσταση της μέγιστης αποτελεσματικότητας. Την ίδια ώρα αναπτύσσονται εσωτερικές αντιφάσεις ή αδυναμίες που δρομολογούν την παρακμή της. Τότε αρχίζουν να αναπτύσσονται στο παλαιό καθεστώς οι ρίζες μιας νέας τάξης πραγμάτων. Στο τέλος, η νέα τάξη αντικαθιστά την παλαιά, απορροφώντας παράλληλα τα πιο χρήσιμα γνωρίσματά της. Σύμφωνα με την οπτική του Μαρξ, η δουλεία αντικαταστάθηκε από το φεουδαλισμό και ο φεουδαλισμός από τον καπιταλισμό, ο οποίος θα δώσει τη θέση του στο σοσιαλισμό και, τελικά, ο σοσιαλισμός θα αντικατασταθεί από τον κομμουνισμό το ανώτατο κατά τον Μαρξ στάδιο της κοινωνικής εξέλιξης. Σύμφωνα με τη θεωρία του Μαρξ, οι πολιτικές ιδεολογίες, η θρησκεία, η οργάνωση της οικογένειας, το εκπαιδευτικό σύστημα και η κυβέρνηση συγκροτούν αυτό που ονόμασε κοινωνικό εποικοδόμημα. Το εποικοδόμημα επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική βάση της κοινωνίας δηλαδή από τον τρόπο παραγωγής των αγαθών και από την ταξική δομή της. Όταν μια τάξη ελέγχει τα σημαντικότερα μέσα βιοπορισμού των ανθρώπων, τότε τα μέλη αυτής της τάξης αποκτούν την επιρροή και τη δύναμη που τους επιτρέπουν να διαμορφώσουν και τις άλλες πτυχές του θεσμικού βίου το εποικοδόμημα με τρόπους που να ευνοούν τα ταξικά τους συμφέροντα. Η οικονομική δομή δεν διαμορφώνει όμως μονομερώς το εποικοδόμημα. Πτυχές του εποικοδομήματος επενεργούν στην οικονομική βάση και τη μεταβάλλουν σε μια αμφίδρομη σχέση. Ο Μαρξ πίστευε ότι η ανάδειξη μιας επαναστατικής ιδεολογίας η οποία θα καταφέρει να κινητοποιήσει την εργατική τάξη προς την επιδίωξη του ταξικού της συμφέροντος θα οδηγούσε στην ανατροπή της υφιστάμενης κοινωνικής τάξης και στην αντικατάστασή της από μια άλλη, η οποία θα επιδιώκει πιο ανθρωπιστικούς στόχους. Σύμφωνα με την αντίληψη του Μαρξ, οι οικονομικοί παράγοντες το ποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής είναι οι κυρίαρχοι. Γι αυτόν το λόγο, πολλοί θεωρούν ότι υπήρξε ένας οικονομικός ντετερμινιστής. Παρόλο που ο Μαρξ ταυτίζεται συχνά με τις κομμουνιστικές επαναστάσεις και τις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις που αναδείχθηκαν σε πολλά κράτη κατά τον 20ό αιώνα, στην πραγματικότητα είπε ελάχιστα πράγματα για τον κομμουνισμό και το σοσιαλισμό. Ο Μαρξ ήταν ένας ουτοπιστής. Επικέντρωσε το έργο του στον καπιταλισμό και στην εσωτερική δυναμική του, υποθέτοντας ότι η αντικατάστασή του από το σοσιαλισμό θα έλυνε αυτομάτως πολλά από τα προβλήματα του κόσμου. Οι περισσότεροι κοινωνιολόγοι αναγνωρίζουν σήμερα τον Μαρξ ως εξέχουσα φυσιογνωμία της κοινωνιολογικής θεωρίας (Ritzer, 2011 Pampel, 2006). Σήμερα γνωρίζουμε, κατανοούμε και μελετάμε τον Μαρξ περισσότερο από κάθε άλλη εποχή από τότε που ξεκίνησε την πορεία του τη δεκαετία του Πολλά από τα σημαντικότερα στοιχεία του έργου του έχουν πλέον ενσωματωθεί στο γενικό ρεύμα της κοινωνιολογίας, κυρίως από τη σχολή των συγκρούσεων. Για τους περισσότερους κοινωνιολόγους, το έργο του Μαρξ είναι μεν υπερβολικά ξεπερασμένο για να το ακολουθήσει κανείς στις ειδικές επιμέρους πτυχές του, ως γενική θεωρία όμως παραμένει σημαντική και εμπνέει ένα μεγάλο μέρος της σύγχρονης έρευνας και θεωρίας (π.χ. Wright, 2000). Εμίλ Ντιρκάιμ: Κοινωνική ολοκλήρωση και κοινωνικά γεγονότα Ενώ ο Μαρξ έβλεπε την κοινωνία ως πεδίο ανταγωνισμού των τάξεων που έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα, ο γάλλος κοινωνιολόγος Εμίλ Ντιρκάιμ (Émile Durkheim, 1858-

15 56 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1916) έστρεψε το κοινωνιολογικό του βλέμμα στο ερώτημα πώς καταφέρνουν οι κοινωνίες να διατηρούν την ενότητά τους και να επιβιώνουν. Οι βασικές ενστάσεις του Ντιρκάιμ στο έργο του Μαρξ ήταν αφενός ότι ο Μαρξ απέδιδε υπερβολική σημασία στους οικονομικούς παράγοντες και στις ταξικές συγκρούσεις, παραμελώντας την κοινωνική αλληλεγγύη (Turner, 1990), αφετέρου ότι δεν αναγνώριζε την ικανότητα αυτομεταρρύθμισης της σύγχρονης κοινωνίας (Pampel, 2006). Κεντρική θέση στην κοινωνιολογία του Ντιρκάιμ (1897/1951) έχει η έννοια της κοινωνικής ολοκλήρωσης. Η κοινωνική ολοκλήρωση αναφέρεται στην πυκνότητα των κοινωνικών σχέσεων στο σύνολο των σχέσεων που αναπτύσσονται στο εσωτερικό μιας ομάδας ανθρώπων. Όσο πιο συνδεδεμένοι είναι οι άνθρωποι μεταξύ τους, τόσο πιο ισχυρά και ουσιαστικά είναι τα συναισθήματα που παράγουν αυτές οι σχέσεις (Pope, 1976). Ο Ντιρκάιμ υποστήριξε ότι η κοινωνική ολοκλήρωση είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης και για την ευτυχία των ατόμων. Συγκεκριμένα, πρότεινε ότι η ευτυχία εξαρτάται από τη δυνατότητα των ατόμων να ανακαλύψουν μια αίσθηση σκοπού και νοήματος πέρα από τον εαυτό τους, και ότι αυτό το επιτυγχάνουν συμμετέχοντας σε ομάδες. Ο Ντιρκάιμ θέλησε να αποδείξει ότι η καταστροφή των κοινωνικών δεσμών (όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με το διαζύγιο) έχει αρνητικές συνέπειες για τον άνθρωπο και, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορεί να αυξήσει ακόμα και την πιθανότητα αυτοκτονίας. Άλλοι κοινωνιολόγοι, ορμώμενοι από την κεντρική ιδέα του Ντιρκάιμ, έδειξαν πώς η κατάρρευση των ομαδικών δεσμών μπορεί να οδηγήσει σε έκτροπη συμπεριφορά (Merton, 1968) καθώς και στη συμμετοχή σε κοινωνικά κινήματα (Kornhauser, 1959). Στο έργο του The Division of Labor in Society (Ο καταμερισμός της εργασίας στην κοινωνία) (Durkheim, 1893/1964) ο Ντιρκάιμ εξέτασε το ζήτημα της κοινωνικής αλληλεγγύης, δηλαδή την τάση των ανθρώπων να αναπτύσσουν κοινωνικές σχέσεις. Έκανε τη διάκριση ανάμεσα στην αλληλεγγύη των πρωτόγονων και των σύγχρονων κοινωνιών. Στις πρωτόγονες κοινωνίες, όπως οι θηρευτικές, οι συλλεκτικές και οι αγροτικές κοινωνίες, η κοινωνική δομή ήταν σχετικά απλή και χαρακτηριζόταν από περιορισμένο καταμερισμό εργασίας. Οι άνθρωποι ανέπτυσσαν δεσμούς μέσω της ενασχόλησής τους με παρόμοιες εργασίες. Ανέπτυσσαν την αίσθηση ότι ανήκουν στο ίδιο σύνολο χάρη στο γεγονός ότι ήταν εξαιρετικά όμοιοι μεταξύ τους, αυτό που ο Ντιρκάιμ ονόμασε μηχανική αλληλεγγύη. Αντίθετα, οι σύγχρονες κοινωνίες χαρακτηρίζονται από περίπλοκες κοινωνικές δομές και από έναν εξελιγμένο και περίπλοκο τρόπο καταμερισμού της εργασίας. Οι άνθρωποι εκτελούν ειδικευμένες εργασίες στα εργοστάσια, στα γραφεία και στα σχολεία. Κανείς δεν είναι αυτάρκης και όλοι εξαρτώνται από τους άλλους για την επιβίωσή τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, η κοινωνία διατηρεί την ενότητά της χάρη στην αλληλεξάρτηση, την οποία προάγουν οι διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους, αυτό που ο Ντιρκάιμ ονόμασε οργανική αλληλεγγύη. Κατά την εξέταση της κοινωνικής αλληλεγγύης και άλλων κοινωνιολογικών ζητημάτων, ο Ντιρκάιμ πίστευε ότι θα πρέπει να εστιάζουμε την προσοχή μας στην ομάδα και όχι στο άτομο. Πρότεινε ως διακριτό αντικείμενο της κοινωνιολογίας τη μελέτη των κοινωνικών γεγονότων. Τα κοινωνικά γεγονότα αποτελούν πτυχές της κοινωνικής ζωής οι οποίες δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό το πρίσμα των βιολογικών και πνευματικών χαρακτηριστικών του ατόμου. Οι άνθρωποι βιώνουν τα κοινωνικά γεγονότα ως εξωγενή, υπό την έννοια ότι τα γεγονότα αυτά έχουν μια ανεξάρτητη υπόσταση και αποτελούν μέρος του αντικειμενικού περιβάλλοντός τους. Με αυτή τους την ιδιότητα, τα κοινωνικά γεγονότα

16 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 57 υπηρετούν την κοινωνία θέτοντας όρια στη συμπεριφορά των ανθρώπων, και περιλαμβάνουν όχι μόνο νομικούς και ηθικούς κοινωνικούς κανόνες, αλλά και σχέσεις και πρότυπα συμπεριφοράς που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Τα υλικά κοινωνικά γεγονότα περιλαμβάνουν την ίδια την κοινωνία, τους μείζονες θεσμούς της (το κράτος, τη θρησκεία, την οικογένεια, το εκπαιδευτικό σύστημα κτλ.) καθώς και τις διάφορες δομές που αποτελούν το θεμέλιο της κοινωνίας (οικιστικά πρότυπα, εγκληματικότητα, κατανομή του πληθυσμού κτλ.). Τα άυλα κοινωνικά γεγονότα είναι οι κοινωνικοί κανόνες, οι ηθικές αρχές, τα νοήματα των συμβόλων και η κοινή συνείδηση που παράγεται από αυτά. Ο Ντιρκάιμ επέμενε ότι η ερμηνεία της κοινωνικής ζωής πρέπει να θεμελιώνεται μέσα στην ίδια την κοινωνία. Η κοινωνία, όπως έλεγε, είναι κάτι περισσότερο από το σύνολο των μερών της: είναι ένα σύστημα που διαμορφώνεται μέσα από την ένωση ατόμων και αποτελεί μια ξέχωρη πραγματικότητα, με τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ο Ντιρκάιμ ανέδειξε με πειστικό τρόπο τον κρίσιμο ρόλο που παίζουν τα κοινωνικά γεγονότα στην ανθρώπινη συμπεριφορά στο βιβλίο του Suicide (Durkheim, 1897/1951), μια μελέτη-σταθμό στην ιστορία της κοινωνιολογίας. Ενώ πολλοί προηγούμενοι κοινωνιολόγοι ήταν επιρρεπείς στις «θεωρίες του καναπέ», ο Ντιρκάιμ προχώρησε στη σχολαστική συλλογή και ανάλυση στοιχείων που αφορούσαν το ζήτημα της αυτοκτονίας. Ανακάλυψε ότι τα ποσοστά αυτοκτονίας ήταν υψηλότερα στους προτεστάντες από ό,τι στους καθολικούς, στους ανύπαντρους σε σχέση με τους παντρεμένους, αλλά και στους στρατιωτικούς σε σχέση με τους πολίτες. Βρήκε επίσης ότι τα ποσοστά αυτοκτονίας ήταν υψηλότερα σε καιρό ειρήνης απ ό,τι σε εποχές πολέμων και επαναστάσεων, αλλά και σε περιόδους οικονομικής ευημερίας ή ύφεσης απ ό,τι σε περιόδους οικονομικής σταθερότητας. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αυτές οι διαφορές στα ποσοστά των αυτοκτονιών αποτελούν απόρροια υφιστάμενων διαφορών στην κοινωνική αλληλεγγύη. Όταν τα άτομα είναι ενταγμένα σε ένα δίκτυο κοινωνικών δεσμών, είναι λιγότερο πιθανό να αυτοκτονήσουν συγκριτικά με την περίπτωση που δεν έχουν ενσωματωθεί πλήρως στον συλλογικό βίο. Ο Ντιρκάιμ ήταν ο πρώτος μεγάλος κοινωνιολόγος που ανταποκρίθηκε στις υψηλές απαιτήσεις που έχει η πειθαρχημένη και σχολαστική εμπειρική μελέτη της κοινωνικής ζωής. Αμφισβήτησε την ιδέα ότι η αυτοκτονία είναι το αποτέλεσμα ατομικών, καθαρά, παραγόντων. Αντίθετα υποστήριξε ότι η αυτοκτονία είναι ένα κοινωνικό γεγονός: ένα προϊόν των νοημάτων, των προσδοκιών και των δομικών διευθετήσεων που εξελίσσονται μέσα από την αλληλόδραση των ανθρώπων. Ως κοινωνικό γεγονός, η αυτοκτονία μπορεί να ερμηνευτεί με βάση κοινωνικούς παράγοντες. Όπως και ο Μαρξ, ο Ντιρκάιμ εξακολουθεί να ασκεί επιρροή στη σύγχρονη κοινωνιολογία, εμπνέοντας νέες ερευνητικές προσπάθειες και θεωρητικές αλλαγές (Bergesen, 2004 Moody και White, Stockard και O Brien, 2002). Μαξ Βέμπερ: υποκειμενικότητα και κοινωνική οργάνωση Αν εξαιρέσει κανείς τον Μαρξ, κανένας κοινωνιολόγος δεν άσκησε μεγαλύτερη επιρροή στο αντικείμενο από τον γερμανό κοινωνιολόγο Μαξ Βέμπερ (Max Weber, ). Το έργο του Βέμπερ μάς κληροδότησε πλήθος εννοιολογικών επεξεργασιών για μια σειρά από επιστημονικά πεδία όπως τα οικονομικά, η πολιτική επιστήμη και η ιστορία. Στους

17 58 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ κοινωνιολόγους, το έργο του Βέμπερ δεν είναι γνωστό μόνο για τη συμβολή του στην ιστορική επιστήμη, αλλά και για το πλήθος των ιδεών του που γέννησαν και ενέπνευσαν σημαντικό ενδιαφέρον και έρευνες. Πολλές από τις σημαντικότερες ιδέες που θεωρούμε σήμερα δεδομένες και οι οποίες μας βοηθούν να αντιληφθούμε την κοινωνική ζωή έχουν την προέλευσή τους στο έργο του Βέμπερ, όπως η γραφειοκρατία, το λάιφ στάιλ (τρόπος ζωής), η προτεσταντική ηθική και το χάρισμα. Το κοινωνιολογικό έργο του Βέμπερ καλύπτει πλήθος θεμάτων, από την πολιτική, τους οργανισμούς, την κοινωνική διαστρωμάτωση, το δίκαιο, τη θρησκεία και τον καπιταλισμό, μέχρι τη μουσική, τα αστικά κέντρα και τις διαπολιτισμικές συγκρίσεις, ενώ η επιρροή του στην επιστήμη της κοινωνιολογίας είναι αισθητή και σήμερα (π.χ. Swedberg, 2003 Wright, 2002). Ο Βέμπερ υποστήριξε ότι ένα από τα βασικά θέματα με τα οποία πρέπει να ασχοληθεί η κοινωνιολογία είναι η μελέτη της ανθρώπινης υποκειμενικότητας, δηλαδή των προθέσεων, των αξιών, των πεποιθήσεων και των στάσεων που κρύβονται πίσω από την ανθρώπινη συμπεριφορά. Ο Βέμπερ χρησιμοποίησε τη γερμανική λέξη Verstehen που σημαίνει «κατανόηση» ή «ενόραση» για να περιγράψει αυτή την προσέγγιση της μάθησης των υποκειμενικών νοημάτων που αποδίδουν οι άνθρωποι στις πράξεις τους. Χρησιμοποιώντας αυτή τη μέθοδο, οι κοινωνιολόγοι επιχειρούν νοητικά να βάλουν τον εαυτό τους στη θέση των άλλων για να διαπιστώσουν πώς σκέφτονται και αισθάνονται εκείνοι. Μια άλλη σημαντική συμβολή του Βέμπερ στην κοινωνιολογία είναι η έννοια του ιδεατού τύπου (ιδεότυπου). Ο ιδεότυπος είναι μια έννοια την οποία κατασκεύασαν οι κοινωνιολόγοι για να απεικονίσουν τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του αντικειμένου που θέλουν να μελετήσουν. Είναι ένα εργαλείο το οποίο επιτρέπει στους κοινωνιολόγους να γενικεύουν και να απλοποιούν τα δεδομένα, αγνοώντας τις μικρές διαφορές, προκειμένου να υπογραμμίσουν τις μεγάλες ομοιότητες. Ένα αστυνομικό τμήμα και ένα νοσοκομείο, για παράδειγμα, διαφέρουν σε πολλά προφανή σημεία, διαθέτουν όμως και πολλά κοινά χαρακτηριστικά, που επιτρέπουν την ένταξή τους στην κοινή κατηγορία της «γραφειοκρατίας». Στο Κεφάλαιο 4 (σ. ) θα δούμε πώς χρησιμοποίησε ο Βέμπερ την έννοια του ιδεατού τύπου για να διατυπώσει το μοντέλο του για τη γραφειοκρατία. Ο ιδεότυπος λειτουργεί ως το μέτρο με το οποίο μπορούν οι κοινωνιολόγοι να αξιολογήσουν πραγματικά γεγονότα. Εάν, για παράδειγμα, διαπιστώσουν με βάση ιστορικά και σύγχρονα στοιχεία ότι ο ιδεότυπος της γραφειοκρατίας διαθέτει ένα συγκεκριμένο σύνολο χαρακτηριστικών, τότε μπορούν να συγκρίνουν αυτό τον ιδεότυπο με πραγματικές γραφειοκρατίες και στη συνέχεια να ερμηνεύσουν τους λόγους για τους οποίους κάποια από τα χαρακτηριστικά των πραγματικών γραφειοκρατιών αποκλίνουν από τον ιδεατό τύπο. Κατ αυτό τον τρόπο μπορούμε να μάθουμε πολλά σχετικά με τα αίτια των διαφορετικών τρόπων λειτουργίας των διαφόρων οργανισμών. Ο Βέμπερ ανέδειξε στο έργο του την έννοια της αξιολογικά ελεύθερης κοινωνιολογίας. Υπογράμμισε ότι οι κοινωνιολόγοι δεν πρέπει να αφήνουν τις προσωπικές τους προκαταλήψεις να επηρεάζουν τη διεξαγωγή της επιστημονικής έρευνας. Παραδεχόταν ότι οι κοινωνιολόγοι, όπως όλοι οι άνθρωποι, έχουν τις δικές τους ατομικές προκαταλήψεις και ηθικές πεποιθήσεις για τη δέουσα συμπεριφορά. Επέμενε όμως ότι οι κοινωνιολόγοι οφείλουν να καλλιεργούν μια πειθαρχημένη προσέγγιση των φαινομένων που μελετούν, ώστε να βλέπουν τα γεγονότα όπως πραγματικά είναι και όχι όπως θα ήθελαν οι ίδιοι να είναι. Ο Βέμπερ αναγνώριζε όμως ότι αντικειμενικότητα δεν σημαίνει ουδετερότητα ούτε ηθική αδιαφορία. Η ουδετερότητα υποδηλώνει ότι κάποιος δεν παίρνει το μέρος

18 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 59 της μιας ή της άλλης πλευράς σε ένα ζήτημα, και η ηθική αδιαφορία ότι δεν ενδιαφέρεται καν. Αντίθετα η αντικειμενικότητα αφορά την αναζήτηση της επιστημονικά επαληθεύσιμης γνώσης. Παρότι λοιπόν υπήρξε υπέρμαχος της αντικειμενικότητας ως σημαντικού στόχου της κοινωνικής επιστήμης, ο ίδιος δεν τήρησε ουδέτερη στάση ούτε ως διανοούμενος ούτε ως πολίτης. Δεν δίσταζε να διατυπώνει αξιακές κρίσεις και να παίρνει θέση στα σημαντικά ζητήματα της εποχής του (Ritzer, 2011). Αμερικανική κοινωνιολογία Οι κοινωνιολόγοι που εξετάσαμε μέχρι τώρα προέρχονταν όλοι από την Ευρώπη. Αν καταρτιζόταν ποτέ από τους κοινωνιολόγους ένα πάνθεο της κοινωνιολογίας, οι Κοντ, Μαρτινό, Σπένσερ, Μαρξ, Ντιρκάιμ και Βέμπερ θα ήταν αναμφίβολα μέσα στους πρώτους που θα περιλαμβάνονταν. Όμως, με την έλευση του 20ού αιώνα, οι Αμερικανοί άρχισαν να παίζουν κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη της κοινωνιολογίας. Την περίοδο που προηγήθηκε του Α Παγκόσμιου πολέμου, διάφοροι παράγοντες δημιούργησαν ευνοϊκό κλίμα για την ανάπτυξη της κοινωνιολογίας στις Ηνωμένες Πολιτείες (Calhoun, 2007 Fuhrman, 1980). Όπως και στην Ευρώπη, και στις ΗΠΑ η βιομηχανική επανάσταση και η αστικοποίηση έδωσαν μεγάλη ώθηση στην κοινωνιολογική έρευνα. Ένας πρόσθετος παράγοντας υπήρξε η μαζική μετανάστευση αλλοδαπών στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα προβλήματα απορρόφησης και αφομοίωσης που δημιούργησε το μεταναστευτικό ρεύμα στον αμερικανικό τρόπο ζωής. Επιπλέον, η κοινωνιολογία και το σύγχρονο πανεπιστημιακό σύστημα αναδείχθηκαν ταυτόχρονα στις ΗΠΑ, σε αντίθεση με την Ευρώπη, όπου η κοινωνιολογία δυσκολεύθηκε περισσότερο να καθιερωθεί, καθώς ήταν υποχρεωμένη να διεισδύσει σε ένα ήδη εδραιωμένο σύστημα ακαδημαϊκών επιστημονικών πεδίων. Στα πρώτα της βήματα, η αμερικανική κοινωνιολογία είχε αισιόδοξο και προοδευτικό χαρακτήρα και βαθιά πίστη στην πρόοδο και την αξία της ατομικής ελευθερίας και ευημερίας, καθώς και στην πεποίθηση ότι, παρά τα όποια ελαττώματά της, η αμερικανική κοινωνία ήταν κατά βάση υγιής. Ορισμένοι από τους πρώτους αμερικανούς κοινωνιολόγους, όπως ο Λέστερ Γουάρντ (Lester Ward, ), πίστευαν ότι έργο των κοινωνιολόγων είναι να διατυπώσουν τους βασικούς νόμους του κοινωνικού βίου και να χρησιμοποιήσουν αυτή τη γνώση για να μεταρρυθμίσουν την κοινωνία. Άλλοι, όπως ο Γουίλιαμ Γκρέιχαμ Σάμνερ (William Graham Sumner, ), υιοθέτησαν την προσέγγιση της επιβίωσης του ικανοτέρου, την οποία υιοθέτησαν από τον Σπένσερ, πιστεύοντας ότι τα προβλήματα της κοινωνίας θα λυθούν από μόνα τους αν αφήνονταν στην τύχη τους. Εξαίρεση σε αυτό το κλίμα αισιοδοξίας αποτελεί το έργο του Γ. Ε. Μπ. Ντι Μπόις (W.E.B. Du Bois, ), ενός κορυφαίου αφροαμερικανού διανοούμενου και ενός από τους ιδρυτές της Εθνικής Ένωσης για την Πρόοδο των Έγχρωμων Ανθρώπων (National Association for the Advancement of Colored People), ο οποίος ανέλυσε τη φυλετική ανισότητα και εισηγήθηκε ριζικές τομές για την εξάλειψή της (Du Bois, 1903/1990 Blau και Brown, 2001). Ο Ντι Μπόις έβγαλε επίσης την κοινωνιολογία από το ακαδημαϊκό ερημητήριό της, διεξάγοντας επιτόπιες έρευνες και συλλέγοντας στοιχεία για την κοινότητα των αφροαμερικανών της Φιλαδέλφειας, τα οποία παρουσίασε το 1900 στη μελέτη The Philadelphia Negro (Ο νέγρος της Φιλαδέλφειας). Στο διάστημα από το 1896 ως το 1914, ο Du Bois διετέλεσε πρόεδρος των ετήσιων Διασκέψεων του Πανεπιστημίου της Ατλάντα

19 60 / ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ για τα Προβλήματα των Νέγρων, από τα οποία προήλθαν και οι πρώτες αξιόπιστες κοινωνιολογικές έρευνες για τον αμερικανικό Νότο. Σημαντική συμβολή στην επιστήμη είχαν επίσης οι κοινωνιολόγοι του πανεπιστημίου του Σικάγου, όπου ιδρύθηκε και το πρώτο τμήμα κοινωνιολογίας στις ΗΠΑ το Εκεί, παράχθηκε τις τρεις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα σημαντικό κοινωνιολογικό έργο, το οποίο συνεχίζει να ασκεί επιρροή στη σύγχρονη κοινωνιολογία. Η πόλη του Σικάγου θεωρήθηκε «κοινωνικό εργαστήρι» και υποβλήθηκε σε σχολαστική και συστηματική μελέτη. Σε αυτές τις έρευνες περιλαμβάνονται μελέτες για τις συμμορίες των εφήβων, τα γκέτο των μεταναστών, την πλούσια Χρυσή Ακτή και τη ζωή στις φτωχογειτονιές, τα κακόφημα καταγώγια της πόλης, την πορνεία και τις νοητικές διαταραχές. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, υπολογίζεται ότι οι κοινωνιολόγοι του Σικάγου εκπαίδευσαν περίπου τους μισούς από τους κοινωνιολόγους όλου του κόσμου. Mεγάλο μέρος από τις ικανότερες κοινωνικές επιστήμονες διεθνώς αποφοίτησαν από το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο. Όμως το τμήμα κοινωνιολογίας ανδροκρατούνταν και τηρούσε εχθρική στάση απέναντι στον πολιτικό ακτιβισμό, τον οποίο ασπάζονταν πολλές από τις γυναίκες αυτές. Ο γυναικείος κόσμος της κοινωνιολογίας είχε ως βάση του το ίδρυμα Hull House στο Σικάγο, το οποίο είχαν ιδρύσει το 1889 η Τζέιν Άνταμς (Jane Addams) και η Έλεν Γκέιτς Σταρ (Ellen Gates Starr). Το Hull House ήταν ένα από τα φιλανθρωπικά ιδρύματα της εποχής που λειτουργούσαν σε φτωχικές συνοικίες και παρείχαν υπηρεσίες στους απόρους των πόλεων, και κυρίως στους μετανάστες. Υπήρξε το πρότυπο των δράσεων κοινωνικής μεταρρύθμισης και των αστικών ψυχαγωγικών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων που ταυτίστηκαν με τα αντίστοιχα ιδρύματα που είχαν δημιουργηθεί σε όλη τη χώρα. Τα δικαστήρια ανηλίκων και η αποζημίωση των εργαζομένων είναι δύο επιτεύγματα των εν λόγω γυναικών. Οι Άνταμς και Σταρ βρέθηκαν επίσης στην πρωτοπορία των κινημάτων για την παροχή εκλογικών δικαιωμάτων στις γυναίκες, για τη βελτίωση των συνθηκών στέγασης, για την αναβάθμιση του κράτους πρόνοιας, για την εφαρμογή αυστηρότερων νόμων για την παιδική εργασία και για την προστασία των εργαζόμενων γυναικών. Οι γυναίκες του Hull House πιστώνονται με το ότι επινόησαν τη μέθοδο της κοινοτικής περιπτωσιολογικής έρευνας και της δημογραφικής χαρτογράφησης όπου ο πληθυσμός κατανέμεται γεωγραφικά κατά εισόδημα, ηλικία, εθνότητα, γλώσσα, επίπεδο εκπαίδευσης και άλλα χαρακτηριστικά, που θα αποτελούσαν αργότερα ορόσημα της κοινωνιολογικής σχολής του Σικάγου (Lengermann και Niebrugge- Brantley, 2011). Επειδή ήταν γυναίκες, η Άνταμς και η Σταρ δεν αναγνωρίζονταν και δεν έγιναν πλήρως αποδεκτές από την ανδροκρατούμενη κοινωνιολογία της εποχής. Το ίδιο ισχύει και για την Σαρλότ Πέρκινς Γκίλμαν (Charlotte Perkins Gilman) και δύο αφροαμερικανίδες διανοούμενες, τις Ίντα Γουέλς-Μπαρνέτ (Ida Wells-Barnett) και Άννα Τζούλια Κούπερ (Anna Julia Cooper). Οι γυναίκες αυτές είχαν σημαντική συμβολή στην κατανόηση της κοινωνίας, προχωρώντας, για παράδειγμα, σε ολοκληρωμένες αναλύσεις για μειονεκτούσες ομάδες όπως οι γυναίκες, οι φτωχοί και οι Αφροαμερικανοί. Έθεσαν επίσης τα θεμέλια της σύγχρονης φεμινιστικής κοινωνιολογίας (Lengermann και Niebrugge-Brantley, 2011). Από τη δεκαετία του 40 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 60, τα ηνία πέρασαν στους κοινωνιολόγους των πανεπιστημίων Κολούμπια, Χάρβαρντ και του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια Μπέρκλεϊ, οι οποίοι θεμελίωσαν τις βασικές κατευθύνσεις της κοινωνιολογικής έρευνας και θεωρίας, δημιουργώντας τεχνικές για την καταγραφή των στάσεων της

20 ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ / 61 Ο Γ. Ε. Μπ. Ντι Μπόις διεξήγαγε πρωτοποριακές έρευνες για τη ζωή των Αφροαμερικανών, ανέπτυξε μια θεωρητική προσέγγιση για την κατανόηση της φυλετικής ανισότητας και εισηγήθηκε ραγδαίες κοινωνικές τομές για την εξάλειψη του ρατσισμού. κοινής γνώμης και εξελίσσοντας τα μοντέλα που απεικονίζουν την κοινωνία ως σύστημα αποτελούμενο από μέρη που επιτελούν αλληλοεξαρτώμενες λειτουργίες. Την περίοδο εκείνη, οι κορυφαίες μορφές της αμερικανικής κοινωνιολογίας πίστευαν ότι η κοινωνιολογία οφείλει ως επιστήμη να ασχολείται με την αναζήτηση της γνώσης ως αυτοσκοπού. Επέμεναν λοιπόν ότι η κοινωνιολογία δεν πρέπει ασχολείται άμεσα με την επίλυση των υπαρκτών κοινωνικών προβλημάτων. Όμως ο κοινωνικός αναβρασμός κατά τη δεκαετία του 60 και στις αρχές της επόμενης έφερε στην κοινωνιολογία πολλούς ακτιβιστές φοιτητές οι οποίοι συμμετείχαν ενεργά στα κινήματα υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων, της φοιτητικής δύναμης και της ειρήνης. Αυτή η «νέα γενιά» κοινωνιολόγων πίστευε ότι το δόγμα της κοινωνιολογικής ουδετερότητας είναι ένα προσωπείο που κάλυπτε την ηθική αδιαφορία. Αντιδρώντας στην ουδετερότητα των προηγούμενων δεκαετιών, απέρριψαν την εδραιωμένη κοινωνιολογική θεωρία και αναζήτησαν νέες κατευθύνσεις στη θεωρία και την έρευνα στρεφόμενοι στο έργο του Μαρξ και του Τσ. Ράιτ Μιλς (βλ. Lemert, 2002 Ritzer, 2011). Σύγχρονη κοινωνιολογία Η κοινωνιολογία συνεχίζει να εξελίσσεται. Ανάμεσα στις πολλές θεωρητικές εξελίξεις που έχουν σημειωθεί, ξεχωρίζουν τρεις σημαντικές και συναφείς σχολές: η κριτική θεωρία, ο φεμινισμός και ο μεταμοντερνισμός. Κριτική θεωρία Η κριτική θεωρία γεννήθηκε μέσα από την απογοήτευση για την κοινωνιολογία του 20ού αιώνα εν γένει και για το μαρξισμό ειδικότερα (Ritzer, 2011). Οι πρώτοι θεωρητικοί της σχολής αυτής ήταν γερμανοί κοινωνιολόγοι, οι οποίοι, κυνηγημένοι από το ναζιστικό καθεστώς, μετανάστευσαν τη δεκαετία του 30 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ορισμένοι έμειναν μόνιμα στη νέα τους πατρίδα. Οι θεωρητικοί αυτοί και οι οπαδοί τους άσκησαν διπλή κριτική στην κοινωνιολογία, υποστηρίζοντας αφενός ότι είχε υιοθετήσει μια επιστημονική προσέγγιση που έβλεπε τα άτομα ως παθητικές και αβοήθητες οντότητες, φυλακισμένες στις κοινωνικές δομές, αφετέρου ότι ανέλυε τις κοινωνίες χωρίς να ανιχνεύει τα κοινωνικά προβλήματα και χωρίς να διατυπώνει κάποιο κανονιστικό όραμα. Επέκριναν επίσης το

Ευρετήριο πλαισίων... 23 Εισαγωγή του επιμελητή... 25 Πρόλογος... 31 Ευχαριστίες... 39

Ευρετήριο πλαισίων... 23 Εισαγωγή του επιμελητή... 25 Πρόλογος... 31 Ευχαριστίες... 39 περιεχόμενα Ευρετήριο πλαισίων............................................... 23 Εισαγωγή του επιμελητή............................................ 25 Πρόλογος.......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

1. Γυναίκα & Απασχόληση

1. Γυναίκα & Απασχόληση 1. Γυναίκα & Απασχόληση Παρά τα βήματα προόδου τα οποία έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, τόσο σε θεσμικό επίπεδο (νομοθετικό έργο), όσο και στην ανάπτυξη «ειδικευμένων πολιτικών και δράσεων» καταπολέμησης

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Εισαγωγή Τα παραδείγµατα γυναικών επιστηµόνων, που ακολουθούν, επιλέχθηκαν µετά από έρευνα στο διαδίκτυο. Ο κατάλογος δεν είναι φυσικά πλήρης,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην ανεργία των ντόπιων που οφείλεται στη μετανάστευση αλλοδαπών, γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Χημικοί Τμήμα Χημικών Μηχανικών 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Επιστήμη Τμήμα ς 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Ερευνητής:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Project: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Project: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Project: COMPASS 510858-LLP-1-AT-LEONARDO-LMP ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Αυτό το ερωτηµατολόγιο έχει σαν στόχο να εξασφαλίσει σηµαντικές πληροφορίες πάνω στις ειδικές ανάγκες υποστήριξης που έχει η νεολαία η

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαζόμενος - Εργοδότης

Εργαζόμενος - Εργοδότης Οικονομική δραστηριότητα στην Αρχαία Ελλάδα Εργαζόμενος - Εργοδότης Καταναλωτή Επενδυτές Εργαστήρι 1 Η Πρώτη του Μάη δεν είναι αργία είναι απεργία Εικόνες από την απεργία στο Σικάγο 1886 8ώρες δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου

Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου Χαιρετισμός του Προέδρου του Αντιναρκωτικού Συμβουλίου Κύπρου Δρα. Χρύσανθου Γεωργίου στη Συνέντευξη Τύπου για παρουσίαση του αναθεωρημένου Οδηγού για τα ΜΜΕ, 3 Ιουλίου 2015 Αγαπητοί συνεργάτες Λειτουργοί

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ψυχολογία 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

MSc in Management Γκαλέτση Παναγιώτα Εισηγήτριες: Dr Kατσαλιάκη Κορίνα, Dr Κυργίδου Λήδα

MSc in Management Γκαλέτση Παναγιώτα Εισηγήτριες: Dr Kατσαλιάκη Κορίνα, Dr Κυργίδου Λήδα MSc in Management Γκαλέτση Παναγιώτα Εισηγήτριες: Dr Kατσαλιάκη Κορίνα, Dr Κυργίδου Λήδα Μη εκτελεστικά μέλη Εισηγμένες εταιρείες 40% μέχρι 2020 ή 2018 για τις δημοσίου συμφέροντος εταιρείες Εργαζόμενοι:

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Φιλολογία Τμήμα Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής 1 Μελέτη απορρόφησης

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014

Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Ανακοίνωση της Ετήσιας Έκθεσης του ΙΝCB για το 2013 Αθήνα, 4 Μαρτίου 2014 Γεράσιμος Νοταράς, πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΘΕΑ Η διεθνής οικονομική κρίση και τα μέτρα λιτότητας που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 3 η Ομάδα. Συγγραφική Ομάδα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. 3 η Ομάδα. Συγγραφική Ομάδα ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ 3 η Ομάδα Συγγραφική Ομάδα Λάμπος Δημήτρης, Μπαμπάτσικος Άρης, Νικολουτσόπουλος Διονύσης, Παναγιωτοπούλου Ιόλη, Παπαδημητρίου Αλέξανδρος, Παπαδημήτρης Δημήτρης 1. γωγή 2. Ορισμός του Ρατσισμού

Διαβάστε περισσότερα