Υποστηριζόμενα Αντιδραστήρια και Πράσινη Χημεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υποστηριζόμενα Αντιδραστήρια και Πράσινη Χημεία"

Transcript

1 Υποστηριζόμενα Αντιδραστήρια και Πράσινη Χημεία Α. Ι. Μαρούλης 1, Κ. Π. Χατζηαντωνίου Μαρούλη 1, Σ. Λ. Κουρτίδου, Χ. Ε. Σαπουνά (1) Τμήμα Χημείας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Ένα από τα εργαλεία της Πράσινης Χημείας είναι τα Υποστηριζόμενα Αντιδραστήρια (Supported Reagents). Τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια είναι αντιδραστήρια, τα οποία στερεώνονται πάνω σε κάποιο αδιάλυτο υποστηρικτικό μέσο, είτε με απορρόφηση, είτε με διασπορά είτε με επίστρωση. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ελκυστική κατηγορία ετερογενών συστημάτων, τα οποία παρουσιάζουν εξαιρετική δραστικότητα και εκλεκτικότητα στις χημικές διαδικασίες στις οποίες συμμετέχουν. Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται τα είδη των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων, οι μέθοδοι παρασκευής τους, καθώς και οι εφαρμογές τους σε διάφορους τομείς, όπως η οργανική σύνθεση, η κατάλυση, η βιομηχανία και η εκπαίδευση. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: υποστηριζόμενα αντιδραστήρια, υπόστρωμα, εκλεκτικές αντιδράσεις, Envirocats, κατάλυση ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκάλεσε και συνεχίζει να προκαλεί η χημική βιομηχανία, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που οδήγησαν στη στροφή προς εναλλακτικές μεθοδολογίες και προσεγγίσεις πιο φιλικές προς το περιβάλλον. Το κόστος, η εξάντληση των φυσικών πόρων αλλά και η ανάγκη για προϊόντα υψηλής καθαρότητας αποτέλεσαν ίσης σημασίας κίνητρα για την προώθηση αυτών των αλλαγών. Η Πράσινη Χημεία δεν είναι μια άλλη χημεία, εστιάζεται όμως στην προστασία της υγείας του ανθρώπου και στην αποφυγή της καταστροφής του περιβάλλοντος, επιχειρώντας να ανακαλύψει νέους συνθετικούς δρόμους και νέα προϊόντα (π.χ. πράσινοι διαλύτες). Η παρούσα εργασία παρουσιάζει ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιεί η Πράσινη Χημεία για την επίτευξη των στόχων και των αρχών της, που είναι, μεταξύ άλλων, και τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια (supported reagents). Πρόκειται για αντιδραστήρια τα οποία στερεώνονται πάνω σε κάποιο στερεό υπόστρωμα, με απλούς μηχανισμούς, όπως απορρόφηση, προσρόφηση, διασπορά ή επίστρωση και διακρίνονται σε οργανικά και ανόργανα. Η πρώτη αναφορά πάνω στα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια γίνεται το 1928, ενώ ορόσημο για την ανάπτυξή τους στήθηκε η εργασία του Fetizon το Η χρήση των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων και η ευρεία πλέον εφαρμογή τους και ανάπτυξη έγκειται στην πληθώρα των πλεονεκτημάτων που εμφανίζουν. Προσφέρουν δυνατότητα ανάκτησης, ανακύκλωσης και επανάχρησης του αντιδραστηρίου ή του υποστρώματος, χωρίς σημαντικές απώλειες,. Παράλληλα, με τη χρήση τους επιτυγχάνονται μεγάλες αποδόσεις, με σχετικά μικρό κόστος και υψηλή εκλεκτικότητα. Η αποφυγή χρήσης τοξικών διαλυτών και άλλων επικίνδυνων ουσιών περιορίζει το ρίσκο των ατυχημάτων. Τέλος, πρόκειται για περιβαλλοντικά φιλικά αντιδραστήρια, τα οποία δεν απαιτούν πολύπλοκους χειρισμούς, 1

2 αλλά ούτε χρονοβόρες διαδικασίες. Τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια βρίσκουν εφαρμογές σε ποικίλους τομείς της Επιστήμης της Χημείας, αρχής γενομένης της οργανικής σύνθεσης. Ποικίλες αντιδράσεις σύνθεσης και χημικές μετατροπές πραγματοποιούνται με τη χρήση των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων, ενισχύοντας τις επιταγές της εκλεκτικότητας και της μεγάλης απόδοσης, Μια από τις μεγαλύτερες και ευρείες εφαρμογές τους αφορούν στην κατάλυση, όπου τα συναντούμε με διάφορες μορφές. Από την άλλη, οι σύγχρονες βιομηχανικές πρακτικές επιτάσσουν την υιοθέτηση μεθόδων καθαρής σύνθεσης και ελαχιστοποίησης των αποβλήτων, κάτι το οποίο επιτυγχάνεται αποτελεσματικά με την εισαγωγή και τη χρήση των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι η μελέτη των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων μπορεί και πρέπει να ενταχθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία, ώστε να καταστεί δυνατή η μετάβαση από τη θεωρία στην πράξη, συντελώντας κατ αυτόν τον τρόπο στη διάδοση των αρχών της πράσινης χημείας στις διάφορες βαθμίδες εκπαίδευσης. ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΑ Για την προετοιμασία των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων είναι απαραίτητη η μελέτη των υποστρωμάτων που θα χρησιμοποιηθούν, τα οποία διακρίνονται σε ανόργανα και οργανικά. Από τα ανόργανα υποστρώματα ευρεία εφαρμογή βρίσκουν η αλούμινα, Al 2 O 3 (H 2 O) n, n=0-3, η σίλικα, SiO 2 x(h 2 O), οι πηλοί, οι μοντμοριλλονίτες και οι ζεόλιθοι, C x [(T y, Si 1-y )O 2 ]X z wm, όπου x,z,w ο αριθμός των κατιόντων (C), ανιόντων (X) και των μορίων, M, για παράδειγμα H 2 O, που βρίσκονται εκτός του πλέγματος, και όπου y ο αριθμός των στοιχείων εκτός του πυριτίου, τα οποία βρίσκονται συναρμοσμένα σε τετραεδρική διάταξη στο πλέγμα. Όσον αφορά στα οργανικά υποστρώματα χρησιμοποιούνται οργανικά πολυμερή, όπως για παράδειγμα το διασταυρωμένο (cross-linked) πολυστυρένιο. Ανάλογα, με την εφαρμογή για την οποία προορίζεται το πολυμερές μπορεί να είναι είτε γραμμικό, διαλυτό και με ευρύ φάσμα μοριακού βάρους, είτε κάποιο διασταυρωμένο δίκτυο (crosslinked network) ακόμα και μια μεμβράνη. Εκτός από τα πολυστυρένια και τα ακρυλοπολυμερή, οργανικά υποστρώματα μπορούν να αποτελέσουν και οι πολυβινυλοπυριδίνες, τα πολυβενζιμιδαζόλια, τα χλωροφθοροπολυμερή και τα πολυφωσφαζένια. Τα κριτήρια που είναι απαραίτητο να πληρούν τα υποστρώματα είναι τα εξής: 1. Να είναι αδιάλυτα στους διαλύτες που χρησιμοποιούνται στην αντίδραση. 2. Να είναι χημικά αδρανή σε σχέση με τα αντιδρώντα και τα προϊόντα της αντίδρασης. 3. Να έχουν τη δυνατότητα ικανοποιητικής διασποράς των διαλυτών και αντιδρώντων στην επιφάνειά τους. 4. Να είναι θερμικά σταθερά στο σύνηθες εύρος θερμοκρασίας της αντίδρασης. 5. Να είναι μηχανικά σταθερά κάτω από συνθήκες ανάδευσης. 6. Να αναγεννώνται εύκολα μετά το πέρας της αντίδρασης. 2

3 Η επιλογή του υποστρώματος γίνεται εξετάζοντας το πορώδες του, τη χημική σύσταση και την επιφάνεια επαφής του. Το πορώδες του υποστηρικτή σχετίζεται άμεσα με την εκλεκτικότητα της αντίδρασης στην οποία συμμετέχει, επηρεάζεται από το σχήμα των κενών, καθώς και από το υλικό πλήρωσης μεταξύ των κόκκων του υποστρώματος, αλλά και από το μέγεθος και τη διάταξή τους. Υποστρώματα με μικρό πορώδες (π.χ. ζεόλιθοι) οδηγούν σε αυξημένη εκλεκτικότητα. Συχνά όμως παρατηρείται μείωση της ταχύτητας της αντίδρασης, λόγω της αργής διασποράς των μορίων του αντιδραστηρίου, όταν αυτό βρίσκεται στην υγρή φάση. Υλικά με σχετικά μεγάλο πορώδες είναι τα αργιλοφωσφορικά άλατα και οι διαστρωματωμένοι πηλοί (pillared clays). Κάτι που αξίζει να σημειωθεί, χωρίς απαραίτητα να αποτελεί σημαντικό ζήτημα, είναι ότι για υποστρώματα με μικρό πορώδες συχνά απαιτούνται μεγάλες ποσότητες, λόγω της μικρής πρόσβασης από τα αντιδραστήρια. Επίσης, αν το υπόστρωμα δεν έχει κατεργαστεί κατάλληλα πριν την αλληλεπίδρασή του με το αντιδραστήριο, τότε οι μεγαλύτεροι σε μέγεθος πόροι θα γεμίσουν πρώτοι και θα οδηγήσουν στην εμφάνιση πιο στενών καναλιών διασποράς, αλλά και δομών πόρων με λιγότερες ενεργές περιοχές. Η χημική σύσταση των υποστρωμάτων αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς παράγοντες επιλογής τους. Είναι απαραίτητος ο έλεγχος της σύστασης, έτσι ώστε να αποφεύγεται αφενός ο σχηματισμός ανενεργών υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων και η ανάπτυξη ισχυρού δεσμού μεταξύ υποστρώματος και αντιδραστηρίου και αφετέρου ο σχηματισμός επικίνδυνων παραπροϊόντων. Τέλος, προτιμώνται υποστρώματα τα οποία διαθέτουν μεγάλη επιφάνεια επαφής, η οποία οδηγεί σε αύξηση των ενεργών περιοχών και κατά συνέπεια σε αύξηση της απορρόφησης των αντιδραστηρίων σε αυτά. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΩΝ Τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των στερεών υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων μπορούν να συνοψιστούν στα παρακάτω : 1. Απομακρύνονται εύκολα με διήθηση 2. Με περίσσεια υποστηριζόμενου αντιδραστηρίου η αντίδραση διεξάγεται ποσοτικά, χωρίς να επηρεάζεται η καθαρότητα του τελικού προϊόντος 3. Η ανακύκλωση των ανακτημένων αντιδραστηρίων είναι οικονομική, επαρκής και περιβαλλοντικά φιλική 4. Ευκολία χειρισμού ακριβών καταλυτών ή καταλυτών που απαιτούν χρονοβόρες διαδικασίες προκατεργασίας και βρίσκουν εφαρμογή ως παράγοντες ροής ή σε αυτοματοποιημένες διαδικασίες 5. Με αλλαγή του υποστρώματος μεταβάλλονται και οι χημικές τους ιδιότητες 6. Τοξικά, εκρηκτικά και επικίνδυνα αντιδραστήρια διαχειρίζονται με μεγαλύτερη ασφάλεια, όταν βρίσκονται ακινητοποιημένα σε στερεά υποστρώματα 7. Παρέχουν μεγαλύτερη εκλεκτικότητα αντιδραστηρίων, καθόσον ακινητοποιούνται στο υπόστρωμα και δεν κυκλοφορούν ελεύθερα. 3

4 Τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια παρουσιάζουν ωστόσο και κάποια μειονεκτήματα: 1. Κάποια εξ αυτών δεν αλληλεπιδρούν αποτελεσματικά με το υπόστρωμα 2. Δεν είναι πάντοτε εφικτή η δυνατότητα ανακύκλωσης των αντιδραστηρίων, που βρίσκονται στερεωμένα στο υπόστρωμα 3. Πολλές φορές εμφανίζεται ελάττωση της ταχύτητας της αντίδρασης, εξαιτίας περιορισμών στη διάχυση του αντιδραστηρίου πάνω στην επιφάνεια του υποστρώματος 4. Σε κάποιες περιπτώσεις πολυμερών υποστρωμάτων εμφανίζεται μεγάλο κόστος παρασκευής τους 5. Κάτω από έντονες συνθήκες η σταθερότητα του υποστρώματος επηρεάζεται και πολλάκις ελαττώνεται 6. Σε κάποιες περιπτώσεις που χρησιμοποιείται πολυμερές ως υπόστρωμα, μπορεί το ίδιο το πολυμερές να προκαλέσει περεταίρω παράπλευρες αντιδράσεις. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΩΝ Η παρασκευή τους είναι απλή και δεν απαιτεί πολύπλοκες τεχνικές. Η επιλογή του υποστηριζόμενου αντιδραστηρίου που θα χρησιμοποιηθεί σε μια διαδικασία γίνεται με βάση τα επιθυμητά προϊόντα, τις συνθετικές διαδικασίες και την αλληλεπίδραση μεταξύ υποστρώματος, αντιδραστηρίου και προϊόντων. Η προετοιμασία των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων συνήθως γίνεται εφαρμόζοντας απλές τεχνικές όπως εξάτμιση, κατακάθιση, προσρόφηση, ανάμιξη/ άλεση, με in situ μεθόδους, με χρήση υπερήχων, ιονανταλλαγή και άλλες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η προετοιμασία των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων καθορίζεται κάθε φορά και από την αντίδραση, στην οποία συμμετέχουν. Ακολούθως παρατίθεται η παρασκευή καυστικού καλίου σε αλούμινα, που αποτελεί υποστηριζόμενο αντιδραστήριο για την αλδολική συμπύκνωση βενζαλδεΰδης κυκλοεξανόνης. Η συγκεκριμένη μέθοδος έχει αντικαταστήσει την παραδοσιακή στα πλαίσια του Εργαστηριακού μαθήματος Οργανικής Χημείας Ι, που πραγματοποιείται στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Παρασκευή Καυστικού Καλίου Υποστηριγμένου σε Αλούμινα Σε ποτήρι ζέσεως των 100 ml πρώτα ζυγίζεται 1 gr καυστικού καλίου και κατόπιν προστίθενται σε αυτό 80 ml μεθανόλης. Έπειτα από ανάδευση μερικών λεπτών το άλκαλι διαλυτοποιείται πλήρως. Αφού ζυγιστούν 10 gr alumina σε εσμυρισμένη σφαιρική φιάλη των 100 ml, προστίθενται στη φιάλη 40 ml από το μεθανολικό διάλυμα του καυστικού καλίου. Από το προκύπτον μίγμα απομακρύνεται η μεθανόλη σε περιστροφικό εξατμιστή στους 90 ο C. Κατόπιν η διαδικασία επαναλαμβάνεται με την προσθήκη στην αλούμινα και των υπόλοιπων 40 ml του μεθανολικού διαλύματος. Μετά την ορατή απομάκρυνση του διαλύτη, το μίγμα alumina/koh παραμένει στους 90 ο C, στον περιστροφικό εξατμιστή, για 30 επιπλέον λεπτά ώστε να απομακρυνθεί όσο γίνεται περισσότερο η μεθανόλη και να ληφθεί ξανά αλούμινα ελεύθερης ροής. 4

5 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΜΕΝΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΤΗΡΙΩΝ Τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια βρίσκουν ποικίλες εφαρμογές σε διάφορους τομείς της Χημείας. Σημαντικές είναι οι εφαρμογές τους σε εναλλακτικές συνθετικές μεθόδους, οι οποίες είναι φιλικές προς το περιβάλλον και συμβαδίζουν με τις αρχές της Πράσινης Χημείας, όπως για παράδειγμα στην εποξείδωση ακόρεστων κετονών, στη δημιουργία δεσμού C-C κατά την αντίδραση Suzuki Miyaura, αλλά και σε εναλλακτικές μεθόδους της αντίδρασης Wittig, με παράλληλη χρήση μικροκυματικής ακτινοβολίας και υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων. Μια εφαρμογή των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων στην οργανική σύνθεση αποτελεί η σύνθεση θειαζολών. Σύνθεση 2-αμινοθειαζολών, με μια αντίδραση τριών βημάτων σε ένα σκεύος (three-step one-pot reaction) Οι θειαζόλες είναι πολύ χρήσιμες ενώσεις, οι οποίες βρίσκουν εφαρμογή στην ιατρική, τη φαρμακευτική αλλά και στη χημεία που αφορά στη γεωργία. Ο αμινοθειαζολικός δακτύλιος, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται στην ιατρικά και φαρμακευτική χημεία, στην ανάπτυξη και τεχνολογία φαρμάκων που αντιμετωπίζουν τις αλλεργίες, την υπέρταση, φλεγμονές, βακτηριακές λοιμώξεις κ.α. Μια αντίδραση που πραγματοποιείται σε πολλά στάδια απαιτεί για την ολοκλήρωσή της ισάριθμα ή και περισσότερα με τα στάδια σκεύη και δοχεία, διάφορους διαλύτες και αντιδραστήρια ή βοηθητικά μέσα, κατανάλωση μεγαλύτερου ποσού ενέργειας, αλλά και χρόνου και αυτό ερμηνεύεται ως επιπλέον κόστος, ενώ για την αποτελεσματική απομόνωση των προϊόντων είναι απαραίτητη η επανάληψη της διαδικασίας αρκετές φορές. Τα προβλήματα που μόλις αναφέρθηκαν μπορούν να εξαλειφθούν με τις αντιδράσεις, τα στάδια των οποίων πραγματοποιούνται διαδοχικά στο ίδιο σκεύος (Σχήμα.1.) Σχήμα 1: Σύνθεση πολλών σταδίων σε ένα δοχείο (one-pot multi-step synthesis) χρησιμοποιώντας υποστηριζόμενα αντιδραστήρια 5

6 Με την παράλληλη χρήση υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων σε τέτοιου είδους αντιδράσεις, εκείνο που επιτυγχάνεται είναι η σταθεροποίηση αντιδραστηρίων πάνω σε ένα στερεό υπόστρωμα, έτσι ώστε να αποφεύγεται η αντίδραση μεταξύ τους, στην περίπτωση που τα αντιδραστήρια όταν συνυπάρχουν στο ίδιο μέσο αντιδρούν μεταξύ τους. Επιπλέον, με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζονται μεγαλύτερες αποδόσεις συγκριτικά με εκείνες τις αντιδράσεις, οι οποίες γίνονται σταδιακά. Για την παρασκευή και προετοιμασία των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων που χρησιμοποιήθηκαν ακολουθήθηκαν πολύ απλές διαδικασίες. Το πρώτο υποστηριζόμενο αντιδραστήριο ήταν Na 2 CO 3 /SiO 2, ακολούθησε η παρασκευή του KSCN/SiO 2 και τέλος του NH 4 OAc/Al 2 O 3. Στις δύο πρώτες περιπτώσεις το υπόστρωμα προστέθηκε σε υδατικό διάλυμα του εκάστοτε αντιδραστηρίου με απεσταγμένο νερό και ακολούθησε ανάδευση για σύντομο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια, έλαβε χώρα απομάκρυνση του νερού με εξάτμιση με φυγοκέντριση, σε χαμηλή πίεση και σε θερμοκρασία κάτω από 60 ºC. Τέλος, το υποστηριζόμενο αντιδραστήριο που προέκυψε ξηράνθηκε σε κενό, σε θερμοκρασία δωματίου. Σχετικά με το τρίτο υποστηριζόμενο αντιδραστήριο, όλη η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν η ίδια, μόνο που αντί για υδατικό διάλυμα του αντιδραστηρίου, χρησιμοποιήθηκε διαλυτής μεθανόλη. Σχήμα 2: Εναλλακτική σύνθεση του αμινοθειαζολίου μέσω της αντίδρασης τριών σταδίων σε ένα δοχείο και οι αποδόσεις, μέσω διαδοχικών αντιδράσεων. Στην προσπάθεια πρασινίσματος των χημικών διαδικασιών η ετερογενής κατάλυση με χρήση υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων καθίσταται ιδιαίτερα χρήσιμη, αφού προσφέρει τη δυνατότητα αποφυγής οργανικών και άλλων επικίνδυνων διαλυτών και κατά συνέπεια έτσι αποφεύγονται και οι επακόλουθες διαδικασίες εκχύλισης και διαχωρισμού των διαλυτών από τα επιθυμητά προϊόντα της αντίδρασης. Το τελικό προϊόν είναι δυνατό να παραληφθεί με εξάτμιση από την επιφάνεια του στερεού καταλύτη, ενώ το αδιάλυτο αντιδραστήριο ή ο καταλύτης με αναγέννηση μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου. Πλέον πολλά καταλυτικά συστήματα υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων είναι εμπορικά διαθέσιμα, ενώ ακόμα και τα πιο κοινά οξειδωτικά και αναγωγικά μέσα, καθώς και πυρηνόφιλα αντιδραστήρια (αζίδια, θειοκυανιούχα, ακόμα και φθοριούχα) βρίσκουν εφαρμογή σε υποστηριζόμενα αντιδραστήρια. 6

7 Μια ξεχωριστή κατηγορία καταλυτών, οι οποίοι βασίζονται στα χαρακτηριστικά των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων και τα τελευταία χρόνια βρίσκουν πολλές πράσινες εφαρμογές είναι οι Envirocats, ένα είδος περιβαλλοντικών καταλυτών, που προωθήθηκαν εμπορικά για πρώτη φορά από την εταιρεία Contract Chemicals Ltd.(Ηνωμένο Βασίλειο). Οι Envirocats είναι εμπορικά διαθέσιμα υποστηριγμένα αντιδραστήρια που καταλύουν τις οξειδώσεις και τις αντιδράσεις Friedel-Crafts (σημαντικές αντιδράσεις ηλεκτρονιόφιλης υποκατάστασης). Έχουν τις χαρακτηριστικές ονομασίες EPZG, EPZ10, EPZE, EPIC και EPAD και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μια ποικιλία καταλυτικών συστημάτων. Παράγονται από την τοποθέτηση ενός άλατος μετάλλου σε ένα ανόργανο υποστηρικτικό υλικό μεγάλης επιφάνειας. Ο τρόπος αλληλεπίδρασης του αντιδραστηρίου με τον υποστηρικτή του δεν είναι απολύτως σαφής. Ωστόσο ποικίλες μέθοδοι ανάλυσης έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες για τις ενεργές επιφάνειες που δημιουργούνται κατά τη χρήση των καταλυτών αυτών. Οι Envirocats βρίσκουν εφαρμογή σε αντιδράσεις αλκυλίωσης, εστεροποίησης, αερόβιας οξείδωσης, σουλφονίωσης και αρωματικής βρωμίωσης αρωματικών ενώσεων. Μια σημαντική αντίδραση είναι η αντίδραση ακυλίωσης της ανισόλης, η οποία βρίσκει εφαρμογή στην παρασκευή του αντικαρκινικού φαρμάκου Tamoxifen (καρκίνος του μαστού). Στη συνέχεια παρατίθεται μια εφαρμογή των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων ως καταλυτών για την εκλεκτική οξείδωση των αλκοολών. Εκλεκτική Οξείδωση Αλκοολών Μια από τις πιο σημαντικές αντιδράσεις για τη σύνθεση εξευγενισμένων, υψηλής καθαρότητας χημικών προϊόντων και ενδιάμεσων είναι η εκλεκτική οξείδωση των αλκοολών προς καρβονυλικές ενώσεις. Κατά καιρούς έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορα οξειδωτικά μέσα, αλλά συνεχώς αναζητούνται νέα, τα οποία πρέπει να συμβαδίζουν με τις αρχές της βιωσιμότητας. Παραδοσιακά, η οξείδωση των αλκοολών γίνεται με χρήση ενός ανόργανου οξειδωτικού αντιδραστηρίου, όπως για παράδειγμα ενώσεις του Cr (VI). Σημαντικά μειονεκτήματα όμως είναι η απαίτηση στοιχειομετρικής ποσότητας του οξειδωτικού μέσου, το οποίο οδηγεί σε επακόλουθη αύξηση του κόστους, αλλά και η παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων αποβλήτων, τα οποία περιέχουν βαρέα μέταλλα. Τα τελευταία χρόνια για την καταλυτική οξείδωση των αλκοολών έχει εξαπλωθεί η χρήση μιας σταθερής νιτροξυλικής ρίζας 2,2,6,6-τετραμέθυλο-1-οξο-πιπεριδίνης (TEMPO), η οποία σε συνδυασμό με ένα άλλο οξειδωτικό μέσο έχει αντικαταστήσει εκείνα που περιέχουν μέταλλα, ενώ το τελικό οξειδωτικό μέσο παραμένει ο ατμοσφαιρικός αέρας ή το οξυγόνο. Το ΤΕΜΡΟ είναι ένα αρκετά ακριβό αντιδραστήριο, για αυτό και η ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίησή του κρίνεται απαραίτητη, ειδικά για εκείνες τις περιπτώσεις, που χρησιμοποιείται για αντιδράσεις σε μεγάλη κλίμακα. Δεδομένου του έντονου ενδιαφέροντος προς το αντιδραστήριο ΤΕΜΡΟ και τις εφαρμογές του στην καταλυτική οξείδωση των αλκοολών, οι ερευνητές ασχολήθηκαν διεξοδικά με τη μελέτη και παρασκευή διαφόρων καταλυτικών συστημάτων. Μια πρώτη αναφορά, για την οξείδωση των αλκοολών με οξειδωτικό μέσο τον ατμοσφαιρικό αέρα, 7

8 ήταν η συνδυαστική χρήση του ΤΕΜΡΟ με μεταβατικά μέταλλα, όπως το Ru και ο Cu. Δυσκολίες όμως, όπως η αδυναμία οξείδωσης αλειφατικών και δευτεροταγών αλκοολών, αλλά και η απαίτηση υψηλών θερμοκρασιών, οδήγησε σε περεταίρω έρευνα, η οποία έδειξε ότι η χρήση καταλυτικής ποσότητας Mn II - Co II αναιρεί κάποιες από αυτές. Παρόλαυτα, το γεγονός ότι το ΤΕΜΡΟ είναι ένα ακριβό αντιδραστήριο έθεσε ως κύριο άξονα για την ανεύρεση ενός νέου καταλυτικού συστήματος τη δυνατότητα ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησής του, κάτι που είχε σαν ακόλουθο το σχεδιασμό και σύνθεση διάφορων τύπων υποστηριζόμενου ΤΕΜΡΟ. Αρχικά, χρησιμοποιήθηκε υποστηριζόμενο ΤΕΜΡΟ μαζί με μοριακό οξυγόνο και άλατα μεταβατικών μετάλλων ή άλλα είδη οξειδωτικών μέσων σε στοιχειομετρικές ποσότητες, όμως, όπως και στα προηγούμενα παραδείγματα, εκείνο που γινόταν ήταν μερική αποσύνθεση του ΤΕΜΡΟ. Ακολουθώντας τις προσταγές της ασφάλειας, του κόστους αλλά και της Πράσινης Χημείας, ο Hu και οι συνεργάτες του παρουσίασαν ένα καταλυτικό σύστημα ΤΕΜΡΟ, το οποία δεν δρα σε συνδυασμό με κάποιο μέταλλο για την αερόβια οξείδωση των αλκοολών. Η μέθοδος θα μπορούσε να αποτελεί μια καινοτόμο οξειδωτική οδό, όμως το κόστος της συσκευής από Teflon είναι εξαιρετικά υψηλό, απαιτείται μεγάλη ποσότητα του ΤΕΜΡΟ, καθώς και υψηλές πιέσεις χειρισμού operating (πάνω από 9 bar) και θερμοκρασίες (πάνω από 80 ºC) και γίνεται χρήση του ανεπιθύμητου διαλύτη, CH 2 Cl 2, διχλωρομεθανίου. Για την επίλυση των παραπάνω προβλημάτων οι ερευνητές έστρεψαν την προσοχή τους προς καταλυτικά συστήματα ελεύθερα από μεταβατικά μέταλλα, τα οποία προσφέρουν χαμηλότερο κόστος, ασφάλεια και βρίσκονται πιο κοντά σε πράσινες μεθοδολογίες. Μια εξαιρετικά σταθερή και καινοτόμος μορφή είναι εκείνη του υποστηριζόμενου ΤΕΜΡΟ (Σχήμα 3). Σχήμα 3: Συντακτικός τύπος του αντιδραστηρίου ΤΕΜΡΟ, υποστηριζόμενο σε υπόστρωμα SBA-15. Τα υποστρώματα, προκειμένου να γίνονται με επιτυχία οι αερόβιες οξειδώσεις των αλκοολών, τόσο με ενεργές όσο και με ανενεργές υδροξυλομάδες, θα πρέπει να έχουν μεσαίο μέγεθος πόρων (MCM-41, SBA-15) και με ομοιόμορφη κατανομή (2-30 nm), μεγάλο κενό μεταξύ τους, αλλά και μεγάλη επιφάνεια επαφής. Ο υποστηριζόμενος ΤΕΜΡΟ σε SBA-15 πρόκειται για έναν εξαιρετικά εκλεκτικό και αποτελεσματικό καταλύτη για την αερόβια οξείδωση πρωτοταγών, δευτεροταγών ακόμα και στερεοχημικά παρεμποδισμένων αλκοολών, κάτω από τις ίδιες συνθήκες αντίδρασης. Ενώ σε αντίθεση με άλλες εφαρμογές ετερογενούς κατάλυσης με καταλύτη ΤΕΜΡΟ, ο υποστηριζόμενος καταλύτης παρουσιάζει σημαντική δραστικότητα σχετικά με την εκλεκτική οξείδωση διαφόρων τύπων αλκοολών, αλλά και μεγάλη ανοχή σε διδραστικές αλκοόλες (bifunctional). 8

9 Τέλος, τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια χρησιμοποιούνται και σε βιομηχανικές εφαρμογές, όπως η ελαχιστοποίηση των αποβλήτων και η καθαρή σύνθεση. Τα τελευταία χρόνια επίσης, γίνεται προσπάθεια ένταξής τους στα αναλυτικά προγράμματα τόσο της δευτεροβάθμιας όσο και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα υποστηριζόμενα αντιδραστήρια είναι ένα είδος αντιδραστηρίων τοποθετημένων με κάποιο μηχανισμό πάνω σε ένα στερεό υπόστρωμα. Διακρίνονται σε οργανικά και ανόργανα και παρουσιάζουν μια πληθώρα πλεονεκτημάτων και εφαρμογών. Χαρακτηρίζονται από ευκολία στο χειρισμό τους, συντελούν στη μείωση του κόστους μέσω της δυνατότητας επαναχρησιμοποίησής τους αλλά και λόγω περιορισμού των αποβλήτων. Γενικότερα, πρόκειται για αντιδραστήρια φιλικά προς το περιβάλλον, με ποικίλες εφαρμογές στην οργανική σύνθεση, τις καταλυτικές και βιομηχανικές διαδικασίες καθώς και την εκπαίδευση. Τέλος, κρίνεται επιτακτική η ανάγκη εμπλουτισμού της υπάρχουσας βιβλιογραφίας με νέα παραδείγματα, εφαρμογές των υποστηριζόμενων αντιδραστηρίων, καθώς και με προτεινόμενες λύσεις. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Kirkwood, R.C. and Longley, A.J., Clean Technology and the Environment, Ed. Blackie Academic and Professional, Anastas, P.T. and Warner, J.C., Πράσινη Χημεία Θεωρία και Πράξη, 2007, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 3. Clark, J.H.; Kybett, A.P. and Maquarrie, D.J., Supported Reagents. Preparation, Analysis and Applications, Ed. Wiley-VCH, Clark, J.C. and Rhodes, C.N., Clean Synthesis Using Porous Inorganic Solid Catalysts and Supported Reagents, Ed. Royal Society of Chemistry, Clark, J.H.and Macquarrie, D.J., Handbook of Green Chemistry and Technology, Εd. Blackwell Publishing, Sherrington, D.C., Polymer-Supported Reagents, Catalysts and Sorbents: Evolution and Exploitation- A Personalized View, J. Polym. Sci. Part A: Polym. Chem., 2001, 39, Aoyama, T.; Murota, S.; Takido, T.and Kodomari, M., Novel one-pot three-step reaction using supported reagents system: synthesis of 2-aminothiazoles, Tetrahedron, 2007, 63, Karimi, B.; Biglari, A.; Clark, J.H. and Budarin, V., Green, transition-metal-free aerobic oxidation of alcohols using a highly supported organocatalyst, Angew. Chem. Int. Ed., 2007, 46, Αργυρόπουλος, Ν.; Κουτούλη, Ε.; Λίτινας, Κ.; Μαλαμίδου, Ε.; Μαρούλης, Α. Ι.; Σπυρούδης, Σ.; Τσολερίδης, Κ. και Χατζηαντωνίου, Κ., Πειραματική Οργανική Χημεία, εκδ. Α. Σάββας και Δ. Γαρταγάνης, 2009, σελ

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων

τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ τεκμηρίωση και συνειδητοποίηση επικινδυνότητας λυμάτων αυστηρή νομοθεσία διαχείρισης αποβλήτων Καθαρισμός αποβλήτων επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων, εξαντλούμενων

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση

Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Γ Διδασκαλία τη Χημείας Με Νέες Τεχνολογίες Χημεία Β Λυκείου Γενικής Παιδείας: Όλα τα πειράματα σε προσομοίωση Γεώργιος Ξεντές

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας B Λυκείου 2 ο και 3 ο Κεφάλαιο 19/04/2015 1 ο Θέμα.... Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Με προσθήκη νερού στο CH 2 =CHCH 3 σχηματίζεται κύριο προϊόν: α)

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Δρ. Πέτρος Α. Ταραντίλης, Λέκτορας Δρ. Χρήστος Παππάς, Λέκτορας (βάσει Ν. 407/80) Δρ. Σοφία Κουλοχέρη, Επιστημονικός συνεργάτης Δρ. Αναστασία Μίχου, Επιστημονικός συνεργάτης Βάση

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Στόχοι Απομάκρυνση Ανεπιθύμητων Συστατικών Νερό Βαρείς Υδρογονάνθρακες Υδρόθειο Διοξείδιο του Άνθρακα Στοιχειακό Θείο Άλλα Συστατικά Ανάκτηση Συστατικών με Οικονομική Αξία Ήλιο Υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΟΞΙΝΩΝ ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΝΤΕΛΗ. Κτίριο 1 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 13, Τηλ. 210 8048919 / 210 6137110 Κτίριο 2 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 29, Τηλ. 210 8100606 ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ

ΠΕΝΤΕΛΗ. Κτίριο 1 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 13, Τηλ. 210 8048919 / 210 6137110 Κτίριο 2 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 29, Τηλ. 210 8100606 ΒΡΙΛΗΣΣΙΑ Τάξη Μάθημα Εξεταστέα ύλη Καθηγητές Γ Λυκείου XHMEIA Γ Λυκείου Οργανική-Οξειδοαναγωγή- Θερμοχημεία-Χημική κινητική Δημητρακόπουλος Θοδωρής Τζελέπη Αναστασία ΠΕΝΤΕΛΗ Κτίριο 1 : Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 13,

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 16: Χημεία του βενζολίου: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση 1. Αντιδράσεις αρωματικών ενώσεων Σημαντικότερη αντίδραση αρωματικών ενώσεων: ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Οξίμης της Κυκλοεξανόνης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Οξίμης της Κυκλοεξανόνης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Οξίμης της Κυκλοεξανόνης Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Δρ. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΚΟΚΟΤΟΣ Email: ckokotos@chem.uoa.gr ΠΥΡΗΝΟΦΙΛΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΣΕ ΚΑΡΒΟΝΥΛΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν:

Μονάδες 5. 1.2 Στο μόριο του CH C CH=CH 2 υπάρχουν: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 31 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς

Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς Κατάλυση Μεταφοράς φάσεως. Ένα πολύτιµο εργαλείο της Πράσινης Χηµείας Α. Ι. Μαρούλης, Κ Χατζηαντωνίου,. Πανούσης & Κ. Γ. Κεραµιδάς Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκη, Τµήµα Χηµείας, Θεσσαλονίκη 54124

Διαβάστε περισσότερα

4010 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη

4010 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη 4010 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη O C 3 + O O 3 C O C 3 Zeolith O C 3 + C 3 COO O C 3 C 7 8 O (108.1) C 4 6 O 3 (102.1) C 9 10 O 2 (150.2) C 2 4 O 2 (60.1) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Συνθετική Οργανική Χημεία

Κεφάλαιο 5. Συνθετική Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5 Συνθετική Οργανική Χημεία Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό αναπτύσσονται θέματα σχετιζόμενα με την οργανική σύνθεση, δηλαδή την Παρασκευή, οργανικών ενώσεων μέσω αντιδράσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις,

Διαβάστε περισσότερα

http://www.oc-praktikum.de

http://www.oc-praktikum.de NP 05 Σύνθεση της π-µεθοξυακετοφαινόνης από ανισόλη CH + CH CH Sc(Tf) + CH CH CH CH C 7 H 8 (08.) C 4 H 6 (02.) (CF S ) Sc (492.2) C 9 H 0 2 (50.2) C 2 H 4 2 (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Αρχή της μεθόδου: MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Αρχή της μεθόδου: Η μέθοδος στηρίζεται στις διαφορετικές διαλυτότητες των ουσιών σε δύο μη μιγνυομένους διαλύτες Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λιπαρά οξέα, εστέρες Λευκοτριένια, προσταγλαδίνες Πολυαιθέρες, μακρολίδια

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Λ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Λιπαρά οξέα, εστέρες Λευκοτριένια, προσταγλαδίνες Πολυαιθέρες, μακρολίδια ΧΗΜΕΙΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ-ΓΕΝΙΚΑ ΦΥΣΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ: Ενώσεις που αποτελούν τους ζωντανούς οργανισμούς ή παράγονται από αυτούς. Σήμερα ο όρος φυσικά προϊόντα αναφέρεται στα προϊόντα του δευτερογενούς μεταβολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Για τους διαγωνιζόµενους Αγαπητοί µαθητές και µαθήτριες, κατ αρχήν σας συγχαίρουµε για την εξαιρετική επίδοσή σας στην α φάση του 17 ου Πανελλήνιου Μαθητικού ιαγωνισµού Χηµείας, βάσει των αποτελεσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 14 Ιουνίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α... 1 Α1. Β... 1 Α2. Γ... 1 Α3. Δ... 1 Α4. Α... 1 Α5. Α....

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 13 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 015 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ. ΘΕΜΑ Α (μονάδες 5x5) Στις παρακάτω προτάσεις να επιλέξετε την σωστή απάντηση Α.1 Πρωτοταγή αλκοόλη παίρνουμε α. κατά την προσθήκη αντιδραστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Το πρόβλημα της ιλύς. Η λύση GACS

Το πρόβλημα της ιλύς. Η λύση GACS Το πρόβλημα της ιλύς Κατά την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων παράγονται ταυτόχρονα και ορισμένα παραπροϊόντα, όπως τα εσχαρίσματα, η άμμος, τα ξαφρίσματα και η περίσσεια ιλύς από τις δεξαμενές καθίζησης

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 Ηλεκτρονιόφιλη προσβολή σε παράγωγα του βενζολίου Ασπιρίνη Η ασπιρίνη παρασκευάζεται βιομηχανικά με εκλεκτική ηλεκτρονιόφιλη αρωματική υποκατάσταση της φαινόλης.

Διαβάστε περισσότερα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα NP 4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα CEt + FeCl 3 x 6 H 2 CEt C 8 H 12 3 C 4 H 6 C 12 H 18 4 (156.2) (70.2) (270.3) (226.3) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

3002 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό

3002 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό 32 Προσθήκη βρωµίου στο φουµαρικό οξύ προς mesoδιβρωµοηλεκτρικό όξύ H HOOC COOH H Br 2 HOOC H Br Br H COOH C 4 H 4 O 4 (116.1) (159.8) C 4 H 4 Br 2 O 4 (275.9) Βιβλιογραφία A. M. McKenzie, J. Chem. Soc.,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΜΙΜΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΩΣ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ

ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΜΙΜΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΩΣ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ 9ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Κατάλυσης, Λευκάδα, 6-7 Οκτωβρίου 2006 349 ΣΥΝΘΕΤΑ ΒΙΟΜΙΜΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΩΣ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ Βαρτζούμα Χρυσούλα, Άγγελος Σταμάτης, Μαρία Λουλούδη* Τομέας Ανόργανης και Αναλυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών Κωστής Μαγουλάς, Καθηγητής Επαμεινώνδας Βουτσάς, Επ. Καθηγητής 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ . ΟΡΙΣΜΟΣ Οι διαχωρισμοί είναι οι πιο συχνά παρατηρούμενες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff

2006 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-10 προς µια βάση Schiff 26 Αντίδραση της (R)-(-)καρβόνης µε βενζυλαµίνη παρουσία µοντµοριλλονίτη Κ-1 προς µια βάση Schiff CH 3 O + CH 2 NH 2 Montmorillonit K-1 cyclohexane CH 3 NCH 2 Ph + H 2 O H 3 C CH 2 C 1 H 14 O (15.2) C

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΣΕ Υ ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΜΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΕΡΗΧΟΙ ΩΣ ΠΡΑΣΙΝΟ ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ. Α.Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Σ.Ι. Παταρούδη,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Δ. Κουτσονικόλας 1, Σ. Τόπης 3, Σ. Καλδής 2, Γ. Σκόδρας 1,2,3 και Γ.Π. Σακελλαρόπουλος 1,2,3 * 1 Εργαστήριο Γενικής Χημικής Τεχνολογίας, Τμήμα Χημικών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

3015 Σύνθεση του ιωδοκυκλοεξανίου από κυκοεξάνιο και ιωδοφόρµιο

3015 Σύνθεση του ιωδοκυκλοεξανίου από κυκοεξάνιο και ιωδοφόρµιο 5 Σύνθεση του ιωδοκυκλοεξανίου από κυκοεξάνιο και ιωδοφόρµιο + CHI NaOH I C 6 H (8.) CHI (9.7) (.) C 6 H I (.) Βιβλιογραφία P. R. Schreiner, O. Lauenstein, E. D. Butova, and A. A. Fokin, Angew. Chem. 999,,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

Οµογενής κατάλυση µε σύµπλοκα µετάλλων µετάπτωσης

Οµογενής κατάλυση µε σύµπλοκα µετάλλων µετάπτωσης ΟΜΟΙΟΓΕΝΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΗ ΜΕ ΣΥΜΠΛΟΚΑ ΜΕΤΑΠΤΩΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Η Οµοιογενής κατάλυση, που ουσιαστικά θεµελιώθηκε µε την ανακάλυψη της υδροφορµυλίωσης το 1938 (tto oelen/uhrchemie) αποτελεί σήµερα ένα λίαν ανταγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 1.2 1.1. γ. Μονάδες 5 1.2. Μονάδες 5

ΘΕΜΑ 1ο 1.1 1.2 1.1. γ. Μονάδες 5 1.2. Μονάδες 5 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τις

Διαβάστε περισσότερα

Καταλύτες Κατάλυση. MnO 2. 2KCl(s) + 3O 2 (g)

Καταλύτες Κατάλυση. MnO 2. 2KCl(s) + 3O 2 (g) Καταλύτες Κατάλυση Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η ταχύτητα μιας αντίδρασης; Φύση των αντιδρώντων, συγκέντρωση αντιδρώντων, πίεση (για αέρια), επιφάνεια επαφής (για ετερογενείς αντιδράσεις), θερμοκρασία,

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο

Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 2. Από ποια μέρη αποτελείται το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων Χημεία Α Λυκείου ΟΛΑ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 11 ερωτήσεις με απάντηση Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός 1. Σε ορισμένη ποσότητα ζεστού νερού διαλύεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. 31 Οκτωβρίου 2005. Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ. 31 Οκτωβρίου 2005. Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας. 1 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αρ. Φακ. 7.12.12.32.1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 1434 ΛΕΥΚΩΣΙΑ 31 Οκτωβρίου 2005 Διευθυντές/ντριες Λυκείων Θέμα: Υποστηρικτικό υλικό στο μάθημα της Χημείας. Σας αποστέλλουμε

Διαβάστε περισσότερα

4.15 Αλογόνωση των αλκανίων RH + X 2 RX + HX

4.15 Αλογόνωση των αλκανίων RH + X 2 RX + HX 4.15 Αλογόνωση των αλκανίων R + X 2 RX + X Ενεργειακό περιεχόμενο R + X 2 RX + X εκρηκτική για το F 2 εξώθερμη για το Cl 2 και το Br 2 ενδόθερμη για το I 2 4.16 Χλωρίωση του Μεθανίου Χλωρίωση του Μεθανίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΕΔΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. αρχικό υλικό. *στάδια επίπεδης τεχνολογίας. πλακίδιο Si. *ακολουθία βημάτων που προσθέτουν ή αφαιρούν υλικά στο πλακίδιο Si

ΕΠΙΠΕΔΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. αρχικό υλικό. *στάδια επίπεδης τεχνολογίας. πλακίδιο Si. *ακολουθία βημάτων που προσθέτουν ή αφαιρούν υλικά στο πλακίδιο Si ΕΠΙΠΕΔΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ αρχικό υλικό + *στάδια επίπεδης τεχνολογίας πλακίδιο Si *ακολουθία βημάτων που προσθέτουν ή αφαιρούν υλικά στο πλακίδιο Si οξείδωση εναπόθεση διάχυση φωτολιθογραφία φωτοχάραξη Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα.

6. To στοιχείο νάτριο, 11Na, βρίσκεται στην 1η (IA) ομάδα και την 2η περίοδο του Περιοδικού Πίνακα. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11 Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. 2. Σε 2 mol NH 3 περιέχεται ίσος αριθμός μορίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα