Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ - ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΛΑ ΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΧΩΡΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΑΙΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΛΟΓΙΑΣ Ανδροµάχη Μαρούδα Πρωτεύουσα Μεταπτυχιακή Εργασία Τα προεπαναστατικά έγγραφα της Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων - Η ζωή στην Πελοπόννησο κατά την βενετική και οθωµανική κυριαρχία και η µελέτη των δικαιοπραξιών της µονής ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ- ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΟΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΛΑ ΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΧΩΡΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΑΙΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΛΟΓΙΑΣ Ανδροµάχη Μαρούδα Πρωτεύουσα Μεταπτυχιακή Εργασία Τα προεπαναστατικά έγγραφα της Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων- Η ζωή στην Πελοπόννησο κατά την βενετική και οθωµανική κυριαρχία και η µελέτη των δικαιοπραξιών της µονής Επιβλέπων καθηγητής: Ιωάννης Χ. Αλεξανδρόπουλος Ηµεροµηνία έγκρισης: 27/1/2009 Η έγκριση της Μεταπτυχιακής Εργασίας από το τµήµα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α. Π. Θ. δεν υποδηλώνει αναγκαστικά ότι αποδέχεται το τµήµα τις γνώµες του συγγραφέα.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος σελ. 1 Εισαγωγή σελ. 4 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ 1.1. «Η χερσόνησος του Μορέως»....σελ Η περίοδος της βενετικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο ( )......σελ Η περίοδος της β οθωµανικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο έως το κίνηµα των Ορλωφικών Η µετάβαση και η ανάκτηση της χερσονήσου....σελ Ρωσο-οθωµανικός πόλεµος ( ) και τα Ορλωφικά...σελ. 31 ΜΕΡΟΣ ΕΥΤΕΡΟ 2.1. Αγροτικές σχέσεις Το καθεστώς της έγγειας ιδιοκτησίας...σελ Η µεταφορά από το τιµάριο στο τσιφλίκι....σελ. 43 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ 3.1. Τα µοναστήρια ως φορείς οικονοµικής δραστηριότητας.. σελ Τρόποι απόκτησης κινητής και ακίνητης περιουσίας σελ ικαιοπρακτικά ελληνικά έγγραφα βενετικής ( ) και οθωµανικής κυριαρχίας ( )..σελ. 54 Συµπεράσµατα....σελ. 80 Βιβλιογραφία....σελ. 85 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

4 Πρόλογος Η µελέτη αυτή, έχει ως θέµα αρχικά, τη διερεύνηση του κοινωνικού και οικονοµικού καθεστώτος της Πελοποννήσου, µέσα από το πρίσµα των διαχειριστικών πολιτικών δύο διαφορετικών εξουσιαστικών δυνάµεων. Πρόκειται για τις περιόδους κυριαρχίας της Βενετικής ηµοκρατίας που διήρκησε από το 1685 έως το 1715, και της δεύτερης φάσης της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας που ακολούθησε, έως την εµφάνιση της εξέγερσης των Ορλωφικών. Στο πλαίσιο της εργασίας αυτής, χρησιµοποιήθηκαν τα προεπαναστατικά δικαιοπρακτικά έγγραφα της Ιεράς Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων, τα οποία αναφέρονται στα έτη και , καλύπτοντας παράλληλα τις δύο περιόδους κατάκτησης στην χερσόνησο του Μοριά. Λόγω του ότι τα έγγραφα αυτά αφορούν δικαιοπραξίες που συµπεριλαµβάνουν κυρίως τις εµπράγµατες αλλά και µη συναλλαγές της µονής, δηλαδή τους µηχανισµούς απόκτησης περιουσιακών αγαθών, και περισσότερο των εκτάσεων γης, επιχειρείται επιπλέον, η παρουσίαση και ανάλυση του γαιοκτητικού καθεστώτος και των δικαιωµάτων των καλλιεργητών, όπως εκείνα διαµορφώθηκαν. Τέλος, γίνεται προσπάθεια να αναλυθεί η λειτουργική φύση των µοναστηριών, ως φορέων κοινωνικής και οικονοµικής δραστηριότητας, και ξεχωριστή βαρύτητα ώστε να αναδειχθούν τα κίνητρα και οι τρόποι απόκτησης της ακίνητης, κατά κύριο λόγο, και κινητής περιουσίας από µέρους τους. Εισαγωγικά, δίνεται µια συνοπτική, µα απαραίτητη, αναφορά της ιστορίας του µοναστηριού, από την εποχή της ίδρυσής του, έως τους νεότερους χρόνους. Στη συνέχεια, παρουσιάζεται η φύση και το περιεχόµενο του πρωτογενούς υλικού πάνω στο οποίο βασίστηκε η συγκεκριµένη έρευνα, η τεχνική που χρησιµοποιήθηκε για τη µεταγραφή του, και ο κεντρικός σκοπός της εξέτασής του. Ο βασικός κορµός της εργασίας είναι διαχωρισµένος σε τρία µέρη το πρώτο µέρος ξεκινά µε µία ανασκόπηση των διαδοχικών κατακτήσεων της χερσονήσου καθώς και οι ιστορικές συγκυρίες που οδήγησαν στην βενετική κατάκτηση. Στη συνέχεια, εξετάζεται κυρίως, το ιστορικό πλαίσιο της εποχής χωρισµένο στις δύο υπό µελέτη περιόδους. Σε αυτό το σηµείο, γίνεται

5 προσπάθεια να εµβαθύνουµε στον χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των κυριαρχικών δυνάµεων, αποσαφηνίζοντας το κοινωνικό, διοικητικό, οικονοµικό και παράλληλα γαιοκτητικό γίγνεσθαι, που επικρατεί µέσα από τις διαφορετικές συνιστώσες της Βενετικής ηµοκρατίας και της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας. Στο εξής, παρατίθεται η ιστορική συνέχεια έως το ξέσπασµα του κινήµατος των Ορλωφικών, καθώς τα υπό µελέτη έγγραφα αναφέρονται και καλύπτουν και αυτή την περίοδο. Στο δεύτερο µέρος, επιχειρείται η ανάδειξη του γαιοκτητικού συστήµατος κατά την πρώτη και δεύτερη περίοδο της οθωµανικής κυριαρχίας, καθώς καλύπτει το µεγαλύτερο χρονικά µέρος των εγγράφων µας, αλλά κυρίως εξαιτίας του ότι πάνω σε αυτό κινήθηκε και η διαχειριστική πολιτική των Βενετών. Οι κοινωνικές δοµές και σχέσεις που διαµορφώθηκαν άλλωστε, εξαρτώνται άµεσα από το γαιοκτητικό σύστηµα, από τη στιγµή που εκείνο εφαρµόστηκε στο ευρύτερο πλαίσιο επιβολής πολιτικού ελέγχου, διοικητικής οργάνωσης, φορολογικής προσόδου και συσσώρευσης κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, οριοθετείται η έννοια της κύριας µορφής ιδιοκτησίας (τιµάριο) και παρουσιάζονται παράλληλα, οι υπόλοιπες µορφές έγγειας ιδιοκτησίας. ιερευνάται ακόµα, ως κύρια πηγή σχετικά µε το καθεστώς γαιοκτησίας των υπηκόων, ο νόµος (καννουναµές του Αχµέτ Γ ) που εφαρµόστηκε «άµα τη αφίξη» της οθωµανικής κυριαρχίας στη χερσόνησο. Ιδιαίτερη έµφαση δίνεται επιπλέον, στα δικαιώµατα των καλλιεργητών καθώς και στην πορεία και εξέλιξη του συστήµατος µέσα στο χρόνο, ώστε να γίνουν κατανοητές οι µορφές εκµετάλλευσης της γης. Στο τρίτο και τελευταίο µέρος της µελέτης αυτής, δίνεται έµφαση στον λειτουργικό ρόλο των µοναστηριών ως φορέων οικονοµικής και κοινωνικής δραστηριότητας κατά τη διάρκεια των διαδοχικών κατακτήσεων. Γίνεται προσπάθεια να διευκρινιστεί η θέση των ιερών αυτών καθιδρυµάτων και κατ επέκταση της Ιεράς Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων µέσα στο αλλόθρησκο οικοδόµηµα, οι µηχανισµοί και οι στρατηγικές που ακολούθησαν για οικονοµική και εδαφική επέκταση, καθώς και η νοµολογία που καθόριζε την εγκυρότητα των πράξεων αυτών. Για να γίνει αυτό αντιληπτό, παρατίθενται περιπτώσεις από όλες τις µορφές συναλλαγών όπως εκείνες αποτυπώθηκαν στις δικαιοπραξίες της µονής, και επιδιώκεται µέσα από την αξιοποίηση και ανάλυση των πληροφοριών τους να αποδοθεί η σηµασία τους. Οι δικαιοπραξίες αυτές, µας προσέφεραν τη δυνατότητα ώστε να εξεταστούν κατά

6 βάση οι σχέσεις που διαµορφώνονται γύρω από τις εµπράγµατες συναλλαγές οι οποίες αφορούν κατά κύριο λόγο την αγορά, µεταβίβαση, ανταλλαγή και αφιέρωση µεταξύ του µοναστηριού και των κατοίκων της επαρχίας Καλαβρύτων στην οποία υπάγεται το αναφερόµενο µοναστήρι, αλλά και των γειτονικών περιοχών. Τέλος, ακολουθεί το παράρτηµα των πηγών το οποίο, εκτός των άλλων, περιλαµβάνει τη µεταγραφή επιλεγµένων εγγράφων, καθώς και την επισύναψη των πρωτοτύπων τους. Κατά την υλοποίηση αυτής της µελέτης, εµφανίστηκαν ορισµένες δυσκολίες. Η περίοδος της βενετικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο δεν έχει ερευνηθεί επαρκώς, ενώ απουσιάζουν οι συνθετικές εργασίες που θα βοηθούσαν να «φωτιστεί» περισσότερο αυτή η εποχή. Ακόµα, η σχετική µε τα εµπράγµατα δικαιώµατα και το καθεστώς των ιδιοκτησιών των χριστιανικών καθιδρυµάτων στην Πελοπόννησο βιβλιογραφία εµφανίζεται ελλιπής, και η διερεύνηση της φύσης αυτών των σχέσεων δεν έχει προχωρήσει σε βάθος, κυρίως λόγω της αδυναµίας ανάγνωσης των οθωµανικών πηγών. Κατά την εκπόνηση της µελέτης, ακόµη, εντοπίστηκαν διαφορετικές εκδοχές από µέρους των ιστορικών πάνω σε συγκεκριµένα σηµεία, γεγονοτολογικά και µη, µε αποτέλεσµα οι πληροφορίες που διατίθενται στις πηγές να διαφέρουν και να δυσκολεύουν το έργο αυτό. Κατά συνέπεια, µελετήθηκαν επιπροσθέτως ποικίλα έντυπα και ψηφιοποιηµένα περιοδικά, καθώς και ορισµένα έργα περιηγητών. Σηµαντικός αρωγός στην ανάγνωσή των δικαιοπρακτικών εγγράφων της µονής υπήρξε η παρακολούθηση µαθηµάτων παλαιογραφίας στο κέντρο Αγιολογικών ερευνών Αγίας Θεοδώρας Θεσσαλονίκης. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω οπωσδήποτε στην καθηγήτρια µας κ. Μαρία Βρέττα - Πασχαλίδου. Το µεγαλύτερο κίνητρο ωστόσο για την εργασία αυτή, ήταν η διδασκαλία του επιβλέποντος καθηγητή κ. Ιωάννη Χ. Αλεξανδρόπουλου, µέσω της οποίας δεν σταµατούσε ποτέ να υπενθυµίζει την δυνάµει ερευνητική ικανότητα που µπορεί ο καθένας να «κρύβει µέσα του». Επιπλέον, οφείλω να ευχαριστήσω την οικογένεια µου, καθώς και τους συµφοιτητές µου, που µε στήριξαν µε κάθε δυνατό µέσο καθ όλη τη διάρκεια της φοίτησης µου στο µεταπτυχιακό πρόγραµµα αλλά και κατά την υλοποίησης αυτού του πονήµατος.

7 Εισαγωγή Η ιστορία της Ιεράς Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων, λέγεται ότι ξεκινά τον 10 ο αιώνα µ.χ., αφού χτίζεται σύµφωνα µε το κτητορικό της έγγραφο το 961, παρουσιάζοντας γρήγορούς ρυθµούς ανάπτυξης. Αρχικά, τοποθετείται νοτιοδυτικά των Καλαβρύτων στη ρίζα ενός βράχου, εκεί όπου σήµερα σώζεται το λεγόµενο «Παλιοµονάστηρο». Μετά από διάφορες αναταραχές, επιδροµές και πυρπολήσεις, ανεγείρεται εκ νέου στα τέλη του 17 ου αιώνα, µεταφέρεται χαµηλότερα, εκεί όπου βρίσκεται η σηµερινή του τοποθεσία, και αναγνωρίζεται επίσηµα από τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Τιµόθεο ως σταυροπηγιακό 1. Αυτό που προκαλεί ίσως έκπληξη, είναι το γεγονός πως η αλλαγή κυριαρχίας και η εµφάνιση της Βενετικής ηµοκρατίας στην χερσόνησο που ξεκινά στα 1685, φαίνεται να µην αποτέλεσε δυσµενή παράγοντα για την ανοικοδόµηση του µοναστηριού. Την ίδια περίοδο, µε την ανάληψη της ηγεµονίας του Ευγενίου ( ) έτσι, δηµιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες ώστε να αγορασθούν αρκετά µετόχια, αµπέλια και αγροί και να κατοχυρωθεί περισσότερο η σταθερότητα της µονής στην περιοχή. Στα Καλάβρυτα, σηµειώνεται να κατέχει εκτεταµένες περιοχές, σκορπισµένες γύρω από τα χωριά Κραστικοί, Βισοκά, Κούτελη και Κέρτεζη 2. Η έναρξη των εργασιών για την ανοικοδόµηση του σηµερινού καθολικού ναού της µονής ξεκινά στις 17 Απριλίου του έτους 1692, η οποία ολοκληρώνεται µέσα στους επόµενους τρεις µήνες. Στα χρόνια που ακολούθησαν, επικρατεί σχετική ηρεµία και πρόοδος. Παρατηρείται χαρακτηριστικά πως από το 1735, στην περιουσία της µονής προστίθενται νέα κτήµατα, ενώ κατασκευάζεται ο άµβωνας και το τέµπλο του ναού. Στη συνέχεια, µε την βοήθεια σηµαντικών προεστών των Καλαβρύτων, όπως του Κωνσταντίνου Ζαΐµη, αυξάνεται ο αριθµός των µοναχών και ανεγείρεται 1 Κ. Λάππας, Αγία Λαύρα Καλαβρύτων. Α Κείµενα από τον Κώδικα της Μονής, Αθήνα 1975, σελ.14. Σχετικά µε την πορεία του µοναστηριού βλ. επίσης Γ. Παπανδρέου, «Πραγµατεία περί της ιστορικής των Καλαβρύτων επαρχίας», Καλαβρυτινή Επετηρίς (1980), σελ Σε ακριβές αντίγραφο, σηµειώνεται: «[ ]το κοινόβιον αυτών ειη και διαµένη εις το διηνεκές έως ου ο Ήλιος εφορά και το αυτό ποιή πατριαρχικόν σταυροπήγιον. Είνε ελεύθερον, άδουλον και ακαταπάτητον, παρά παντός προσώπου µετά και των Μετοχίων και εξωκλησίων αυτού», βλ. Χρ. Γ. Ευαγγελάτου, Αγία Λαύρα: χίλια χρόνια ( ), Πάτρα 1961, σελ Κ. Λάππας, ό.π., σελ. 16.

8 δεύτερος όροφος στο κύριο κτίσµα. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της ηγουµενίας του Άνθιµου, σηµειώνεται νέα ώθηση στα οικονοµικά της µονής. Στα 1781 ακόµα, η συντεχνία των µπακάληδων της Κωνσταντινούπολης παραχωρεί στην Αγία Λαύρα το µοναστήρι του Αγίου Γεωργίου Κωδωνά στην Πρίγκιπο, µε όλη την κτηµατική του περιουσία. Στα 1770 ωστόσο, η αποτυχία της ορλωφικής επανάστασης, αποτελεί δοκιµασία για την µονή της Αγίας Λαύρας, αφού µε την επιδροµή των άτακτων σωµάτων Αλβανών υφαρπάζεται η κινητή περιουσία της 3. Επιπλέον, στα 1826, κατά την εκκαθαριστική πορεία του Ιµπραήµ πασά στη χερσόνησο, το µοναστήρι πυρπολείται και ξαναχτίζεται δύο χρόνια αργότερα. Η µονή εντούτοις, κλονίζεται εκ νέου από δυσµενή γεγονότα και καταφέρνει να ολοκληρώσει την τελική της µορφή στα Το αρχείο της µονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων είναι χωρισµένο σε τρεις ενότητες: α) τα ελληνικά που καλύπτουν την µακρά περίοδο από το 1615 έως και τα τέλη του 19 ου αιώνα β) τα βενετικά που καλύπτουν την περίοδο της βενετικής κυριαρχίας και γ) µέρος των οθωµανικών του 18 ου και αρχών του 19 ου αιώνα 5. Αφού εξετάσθηκε το σύνολο του υλικού µε την ευγενική παραχώρηση άδειας από τον ηγούµενο του µοναστηρίου 6, φωτογραφήθηκαν 3 Ο συντάκτης του χρονικού της επιδροµής των Αλβανών στην Αγία Λαύρα καταγράφει χαρακτηριστικά: «Εις το µοναστήριον εισβάντες, εν µία ροπή πάσας τας θύρας των κελλιών και τα ερµάρια και τας κιβωτούς διέσχιζον µε πέτρας µεγίστας[ ].Τα αµπουλούκια των Αλβανών, δεν έπαυον από του να υπερεκθλίβουν. Όθεν, πότε µεν 50, πότε δε 100 έκαµνον κονάκιον, άλλοτε δε και 500, αλλά τελευταίον έλθον των 1500 οι καλόγηροι έφυγον άπαντες, ευρόντες την καταφυγήν εν τοις όρεσι», βλ. Τάσος Αθ. Γριτσόπουλος, «Τα Ορλωφικά. Η εν Πελοποννήσω Επανάστασις του 1770 και τα επακόλουθα αυτής», Μνηµοσύνη (1967), σελ Χρ. Γ. Ευαγγελάτου, ό.π., σελ Αυτό που έχει σηµασία για την ιστορία των εγγράφων της µονής είναι να αναφέρουµε πως εν όψει της επιδροµής του Ιµπραήµ πασά, κρίθηκε σκόπιµο να µεταβιβαστούν χειρόγραφα της στο χωριό Κάλαµο της Ζακύνθου για µεγαλύτερη ασφάλεια. Επιπλέον, τρεις βιβλιοθήκες της µεταφέρθηκαν στο µοναστήρι του Μέγα Σπηλαίου, βλ. Π. Γ. Νικολόπουλος, «Τα χειρόγραφα της Ιεράς Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων, Ενεστώσα κατάστασις», Σύµµεικτα ΚΒΕ/ΕΙΕ 2 (1970), σελ Επίσης σώζεται χαραγµένη επιγραφή στη παλιά θέση του µοναστηριού, που αναφέρει: «1826 Μαίου 4. Επέρασεν ο Ιµπραήµ Πασάς, από τα Καλάβρυτα, λεηλατών και αιχµαλωτίζων. Έκαυσε δε και την Μονήν Αγίαν Λαύραν ο Οµερχµετής Τούρκος», βλ. Χρ. Γ. Ευαγγελάτου, ό.π., σελ Σχετικά µε το αρχείο της µονής βλ. Λουκία ρούλια - Χρύσα Μαλτέζου, «Το αρχείον της Ιεράς Μονής Αγίας Λαύρας», Σύµµεικτα Βυζαντινών Σπουδών 2 (1970), σελ Στο σηµείο αυτό οφείλω να ευχαριστήσω θερµά, µέσα από την καρδιά µου, τον ηγούµενο του µοναστηρίου πατέρα Φιλάρετο και τη λοιπή αδελφότητα για την πρόθυµη και θερµή φιλοξενία τους, καθώς και για τη βοήθεια που µου παρείχαν κατά τη διάρκεια των αποστολών µου στη Αγία Λαύρα Καλαβρύτων, γεγονός που διευκόλυνε τα µέγιστα την εργασία µου.

9 κυρίως τα έγγραφα τα οποία επρόκειτο να µας απασχολήσουν, καθώς και κάποια άλλα που θεωρήθηκε πως ίσως θα βοηθούσαν επιπλέον στην έρευνα 7. Τα προεπαναστατικά δικαιοπρακτικά έγγραφα (οµολογίες, διαθήκες, κ.ά.) της Ιεράς Μονής Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων που εντάχθηκε στην εργασία, περιλαµβάνουν δύο φακέλους, µε τον πρώτο να αναφέρεται στα έτη και τον δεύτερο στα Τα λοιπά ελληνικά που δεν έχουν συµπεριληφθεί στην εργασία, αναφέρονται στα χρόνια της επανάστασης και της µεταγενέστερης αυτής περιόδου, τα βενετικά είναι αποτυπωµένα στα ιταλικά και αναφέρονται στις σχέσεις του µοναστηριού µε τη ηµοκρατία της Βενετίας, ενώ τα οθωµανικά (φιρµάνια, χοτζέτια, τεσκερέδες) που ταξινοµηθήκαν µόνο µε χρονολογική σειρά λόγω της δυσκολίας της γλώσσας, απαιτούσαν περισσότερο χρόνο µελέτης. Εκτός αυτών, υπάρχουν και ποικίλα λυτά έγγραφα που δεν εµπίπτουν στην χρονική περίοδο που ασχολούµαστε, καθώς και µερικά έντυπα (εφηµερίδες και αποκόµµατα). Κατά την αξιολόγηση του υλικού, το οποίο ανέρχεται στο σύνολό του στα 205 έγγραφα, χρησιµοποιήθηκε ο αριθµός ταξινόµησης υπό την επιµέλεια του Κ. Λάππα. Όσον αφορά στη µεταγραφή των εγγράφων, αποδόθηκε η ορθογραφία και στίξη των πρωτοτύπων, ενώ χρησιµοποιήθηκαν οι αγκύλες για τα σηµεία που το κείµενο ήταν κατεστραµµένο ή δυσανάγνωστο. Ωστόσο, δεν καταγράφτηκαν οι οπισθογραφήσεις και ορισµένες σηµειώσεις, καθώς όπως διαπιστώθηκε, δεν προσέφεραν ουσιαστικά στοιχεία στην έρευνα. Στις δικαιοπραξίες παρατηρήθηκε εντούτοις, η εναλλαγή των γραφέων και νοταρίων, µε αποτέλεσµα η γραφή και ορθογραφία να παρουσιάζει σηµαντικές διαφορές, γεγονός που θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για περαιτέρω ανάλυση. Οι άνθρωποι που συνθέτουν αυτές τις δικαιοπραξίες άλλωστε, σκέπτονταν πρακτικά -δηλαδή να γίνονται αντιληπτοί- και όχι σχετικά µε το αν οι λέξεις που χρησιµοποιούν είναι ελληνικές, ιταλικές ή τουρκικές 8. 7 Κατά την επιτόπια έρευνα, διαπιστώθηκε πως αν και τα έγγραφα λόγω της παλαιότητας και των πολλαπλών πυρκαγιών ήταν αρκετά καταπονηµένα και κάποιο µέρος του υλικού έχει χαθεί, υπήρχε µια σχετική συνοχή και λειτουργική σειρά µεταξύ τους. Η πρώτη ταξινόµηση έγινε από τον Χ. Ηλιόπουλο στα 1896 και η επόµενη υπό την αιγίδα και επίβλεψη του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος Ερευνών και Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών τον εκέµβρη του 1969 και Σεπτέµβρη 1970, την οποία επιµελήθηκε ο Κ. Λάππας. 8 Σε µαρτυρία εµπορικών επιστολών για παράδειγµα, ο συντάκτης ενός επιστολαρίου εξηγεί ακριβώς γιατί ακολουθείται αυτή η πρακτική: «Εις τας επιστολάς της πραγµατείας δεν πρέπει τινάς να δυσχεραίνη, όταν βλέπη τον γράφοντα όπου µεταχειρίζεται λέξεις άλλης διαλέκτου και µάλιστα Ιταλικαίς[ ]και άλλα όµοια, διότι ο πραγµατευτής έχει χρέος να γράψη µε εκείνους του

10 Λόγω του ότι ωστόσο, τα συγκεκριµένα έγγραφα είναι επιλεγµένα και εµµέσως διαχωρισµένα από «το όλον», και εξαιτίας της τοπικής µονοµέρειας, παρουσιάζεται η αποσπασµατική εικόνα της λειτουργίας της µονής. Οφείλουµε εντούτοις να τονίσουµε, πως αποτελούν ένα ικανό δείγµα από το υλικό που ήταν διαθέσιµο για αυτό το πόνηµα. Ο βασικός στόχος της µελέτης αυτής µε αυτόν τον τρόπο, αποβλέπει κυρίως στην έρευνα γύρω από τους τρόπους απόκτησης κινητής και ακίνητης περιουσίας από µέρους της µονής, δηλαδή τα είδη και τις µορφές εµπράγµατων διακανονισµών, µέσα από τις δικαιοπραξίες της βενετικής και δεύτερης οθωµανικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο. Η µελέτη των εγγράφων καταλήγει στο συµβατικό όριο του έτους 1799, όχι εξαιτίας κάποιου συγκεκριµένου ιστορικού γεγονότος, αλλά λόγω της φύσης του αρχειακού υλικού, αφού η τελευταία εγγραφή του δεύτερου φάκελου των δικαιοπραξιών σταµατά σε αυτήν την χρονολογία. όρους, όπου είναι πλέον κοινοί και όπου καταλαβαίνονται από όλους[ ]», βλ. Ευτυχία. Λιατά, «Μαρτυρίες για την πτώση τ Αναπλιού στους Τούρκους (9 Ιουλη 1715)», Μνήµων, 5 (1975), σελ

11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ 1.1. «Η χερσόνησος του Μορέως» Μοριάς είναι το κοινό όνοµα κατά τους µεσαιωνικούς και νεώτερους χρόνους που αποδόθηκε στην χερσόνησο της Πελοποννήσου, λόγω πιθανώς της πληθώρας των µουριών 9 που υπήρχαν στις περιοχές της Αχαΐας και της Ηλείας. Το όνοµα αυτό, το διατήρησε µέχρι και την δηµιουργία του ελληνικού κράτους, όπου και επέστρεψε η επίσηµη ονοµασία Πελοπόννησος, η οποία «φέρει» και αυτή µια ιστορία πολλών ετών 10. Χαρακτηριστική σε αυτό το σηµείο είναι και η αναφορά του περιηγητή Πουκεβίλ στο ταξίδι του στο Μοριά: «Η Πελοπόννησος έχασε το όνοµα της στα χρόνια της παρακµής της Ρωµαϊκής Αυτοκρατορίας και ονοµάστηκε τότε Μορέας, είτε για τις πολλές µουριές της, είτε γιατί ακολούθησε και αυτής της µοίρας το γραφτό[ ]» 11. Περιγραφή της χερσονήσου λαµβάνουµε και από δηµοσιευµένο έγγραφο-υπόµνηµα του Lebègne de Villiers από τα αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών Γαλλίας µε τον τίτλο «Mémoire sur la Morée» το 1780, όπου σκιαγραφείται µε λεπτοµέρειες η εικόνα της: «Ο Μοριάς είναι χώρα της Ανατολής που ονοµαζόταν παλιά Πελοπόννησος. Είναι µία χερσόνησος ανάµεσα στο Ιόνιο πέλαγος και το Αιγαίο, που σήµερα καλείται Αρχιπέλαγος. Βρέχεται από τη θάλασσα σε τρία σηµεία. Στα βόρεια είναι ο κόλπος της Κορίνθου που βρίσκεται η Πάτρα και ο Ισθµός την ενώνει µε την Ελλάδα. Από την µεριά της δύσης είναι η Αδριατική θάλασσα που βρίσκεται η Βενετία και στα ανατολικά το Κρητικό πέλαγος. Στα παλιότερα χρόνια είχε διαφορετικά ονόµατα των οποίων δεν είναι απαραίτητο να αναφέρουµε εδώ αφού µέχρι σήµερα αποδεικνύουν τη µυθική τους υπόσταση. Ωστόσο δεν είναι τόσο γνωστή µε το όνοµα Μοριάς. Έχει το σχήµα ενός φύλλου πλατάνου µε περίµετρο περίπου 560 µίλια» Στο λεξικό του Μ. Τριανταφυλλίδη η λέξη «µορέα» ερµηνεύεται ως µουριά [λογ.<αρχ.µορέα], βλ. Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυµα Μανόλη Τριανταφυλλίδη], Θεσσαλονίκη, 1998, σελ N. A Bées - A. Savvides, Encyclopaedia of Islam, Vol.VII, Leiden - New York 1993, σελ F.C.H.L. Pouqueville, Ταξίδι στο Μοριά, Αθήνα 1980, σελ Β. Βαγιάκος, «Ειδήσεις περί Μάνης εκ Γαλλικού υποµνήµατος του 1780», Λακωνικαί Σπουδαί, 3 (1977), σελ Σχετικά µε την δοµή της χερσονήσου πληροφορίες

12 Πρώτοι χρονικά κατακτητές της περιοχής ήταν οι Ρωµαίοι, η κυριαρχία των οποίων εδραιώνεται µε την καταστροφή της Κορίνθου το 146 π.χ. Τις εισβολές από γοτθικά φύλα κατά τον 4 ο αιώνα ακολουθεί η εξέλιξη της ρωµαϊκής σε βυζαντινή, πλέον, κυριαρχία, ενώ τον 6 ο αιώνα σλαβικά φύλλα κατέρχονται στην περιοχή όπου και εγκαθίστανται µέχρι την τελική αφοµοίωσή τους από το ντόπιο ελληνόφωνο στοιχείο κατά τον 9 ο αιώνα 13. Η τέταρτη σταυροφορία (1204), είχε ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία ενός φραγκικού κράτους (Πριγκιπάτο του Μορέως) από τον Γοδεφρείγο Βιλλαρδουίνο και τον Γουλιέλµο Σαµπλίτ. Το βυζαντινό διοικητικό σύστηµα αντικαταστάθηκε από το δυτικό φεουδαρχικό και τα εδάφη µοιράστηκαν ως φέουδα στους Σταυροφόρους, ενώ παράλληλα λαµβάνει χώρα η άνοδος της στρατιωτικής ολιγαρχίας και η τάση για αποκέντρωση µε την ανάπτυξη κοινοτικών θεσµών. Στη συνέχεια, καταλαµβάνουν σταδιακά τα παράλια της Πελοποννήσου και της δύσης, αν και στα τέλη του 14 ου αιώνα η ιπποτική ηγεµονία αρχίζει και εξασθενεί µε την εµφάνιση στο Αιγαίο των ανταγωνιστικών δυνάµεων της Βενετίας, Γένουας και οθωµανικής αυτοκρατορίας, µε σαφείς επεκτατικούς σκοπούς 14. Στις τελευταίες προσπάθειες για ανασυγκρότηση του ελληνισµού, ο δεσπότης του Μοριά Κωνσταντίνος Παλαιολόγος σε συνεργασία µε τον Τραπεζούντιο καρδινάλιο Βησσαρίωνα προσπαθούν να αναδιοργανώσουν την περιοχή. Οι επιδροµές των Οθωµανών όµως που ξεκίνησαν το 1423 από τον σουλτάνο Μουράτ Β ( ), οδήγησαν τελικά στην από µέρους τους κατάκτηση της περιοχής, η οποία ολοκληρώθηκε -µε εξαίρεση ορισµένες βενετικές αποικίες- µε την διάλυση του εσποτάτου του Μοριά από τον Μωάµεθ Β ( , ) το Ωστόσο, η αλλαγή καθεστώτος δεν επηρέασε τις κτήσεις των εκκλησιών και µοναστικών ιδρυµάτων, τις οποίες διατήρησαν αλλά και επέκτειναν, στο µέτρο του δυνατού, ενώ ο σουλτάνος παρατίθενται και στο άρθρο του J. M. Wagstaff, "War and settlement Desertion in the Morea, ", Transactions of the Institute of British Geographers, New Series, Vol.3, No.3, Settlement and Conflict in the Mediterranean World (1978), σελ Dimitri Obolensky, Η Βυζαντινή Κοινοπολιτεία: η Ανατολική Ευρώπη, , τοµ. 1, Θεσσαλονίκη, 1991, σελ και Σχετικά µε την εµφάνιση των ξένων φύλων και την µετακίνηση τους προς τον νότο βλ. επίσης, Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισµού, τοµ. Α,Θεσσαλονίκη 1974, σελ Peter Lock, Οι Φράγκοι στο Αιγαίο, Αθήνα 1998, σελ και Απόστολος Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισµού, τοµ. Α, ό.π., σελ , και 282. Όσον αφορά στην δράση των Παλαιολόγων στην Πελοπόννησο και τις εκστρατείες των Σουλτάνων βλ. επίσης Ουίλλιαµ Μίλλερ, Ιστορία της Φραγκοκρατίας στην Ελλάδα, τοµ. Β, Αθήνα 1960, σελ , και

13 εκχώρησε θρησκευτική ελευθερία στους χριστιανούς, αναγνωρίζοντας παράλληλα λίγους µήνες αργότερα τον πρώτο Πατριάρχη της οθωµανικής κυριαρχίας Γεννάδιο. Με αυτόν τον τρόπο, το Οικουµενικό Πατριαρχείο, ενισχυµένο από τα προνόµια του Σουλτάνου, έπαιξε σηµαίνοντα ρόλο στην διοίκηση των χριστιανικών κοινοτήτων της Αυτοκρατορίας, αφού εκτός από το ρόλο του εκκλησιαστικού αρχηγού των ορθόδοξων πληθυσµών συγκέντρωνε γύρω του και δικαιώµατα κοσµικής εξουσίας, τα οποία έχουν καθιερωθεί να ονοµάζονται «προνόµια» 16. Η πτώση της Κωνσταντινούπολης, είχε ως παρεπόµενο την επιβολή της οθωµανικής κυριαρχίας στον Μοριά. Η προσάρτηση των βενετικών κτήσεων όµως, παρέµενε βασικός στόχος τη Αυτοκρατορίας ανεξάρτητα του γεγονότος πως η Βενετία είχε εξασθενίσει και δεν αποτελούσε πλέον άµεση στρατηγική απειλή, παρέµενε ένας ενοχλητικός παράγοντας µε ισχυρή ναυτική δύναµη και στην περιοχή της Πελοποννήσου. Τα αλληλοσυγκρουόµενα εµπορικά συµφέροντα άλλωστε, έφεραν συχνά αντιµέτωπες τις δύο δυνάµεις, µε άµεσο αποτέλεσµα οι σχέσεις τους να είναι πάντα τεταµένες 17. Μέχρι τα µέσα του 16 ου αιώνα εντούτοις, οι Οθωµανοί είχαν σχεδόν ολοκληρώσει την κατάκτηση της χερσονήσου και οι περισσότερες περιοχές είχαν καταληφθεί και ενσωµατωθεί στο οθωµανικό οικοδόµηµα. Πολιορκώντας και καταλαµβάνοντας σταδιακά τα πιο καίρια σηµεία της -τα εδάφη της νότιας πλευράς της Πελοποννήσου, Ναβαρίνο (Πύλος), Μεθώνη και Κορώνη έως το 1500, το Ναύπλιο και την Μονεµβασιά έως τα επόµενα σαράντα χρόνιακατάφεραν να κάνουν κτήση τους ολόκληρη τη χερσόνησο Σύµφωνα µε την υπάρχουσα βιβλιογραφία, ο σουλτάνος δεν ενέργησε φιλάνθρωπα απέναντι σε αυτή την απόφαση, αλλά σύµφωνα µε βάση ορισµένες ισλαµικές αρχές σχετικές µε την ανεκτικότητα προς τον Χριστιανισµό, σε συνδυασµό πάντα µε την επιθυµία του να εποικιστεί σύντοµα η ερηµωµένη Κωνσταντινούπολη. Το Κοράνι εξάλλου, αναγνώριζε τους πιστούς της εβραϊκής και χριστιανικής θρησκείας ως λαούς του βιβλίου (ahl-al kitab) οι οποίοι από την στιγµή της υποταγής τους, είχαν το δικαίωµα να συνεχίζουν τη ζωή τους ως υπήκοοι του µουσουλµάνου ηγεµόνα. Οι αρχές της ισλαµικής θεωρίας ωστόσο, δεν εφαρµόστηκαν καθολικά και µε τον ίδιο τρόπο πάντοτε, βλ. Ελισάβετ Ζαχαριάδου, έκα Τουρκικά έγγραφα για την Μεγάλη Εκκλησία, ( ), Αθήνα 1993, σελ Η νοµική κατοχύρωση της θέσης τους δηλωνόταν µε την υποχρέωση καταβολής του κεφαλικού φόρου. Με αυτόν τον τρόπο, η Αυτοκρατορία παρείχε τη προστασία ώστε να διατηρούν τη θρησκεία τους και τους κανόνες ζωής που βασίζονται σε αυτή, ενώ παράλληλα η καθιέρωση αυτού του µέτρου, απέφερε σηµαντικό οικονοµικό όφελος, βλ. Caroline Finkel, Οθωµανική Αυτοκρατορία, , Αθήνα 2007, σελ Caroline Finkel,ό.π. σελ Peter Lock, ό.π., σελ Ακόµα, η χερσόνησος αποτέλεσε ένα αυτοτελές διαµέρισµα, πασαλίκι, που διοικούσε πασάς εγκατεστηµένος στην έδρα του (το Ναύπλιο), ενώ ιδιαίτερα

14 Η οθωµανική κυριαρχία στην περιοχή, συνέπεσε µε το απόγειο γοήτρου και δύναµης των σουλτάνων και την εδραίωση της κυριαρχίας τους κατά τη διάρκεια των ετών Σε αυτήν την περίοδο επέκτασης, η διοικητική δοµή της αυτοκρατορίας ακολουθεί την στρατιωτική οργάνωση, σύµφωνα µε τις επιτάσεις του συγκεντρωτισµού. Στους δύο αιώνες που ακολούθησαν, η χερσόνησος φαίνεται να απολαµβάνει σχετική ευηµερία και ανοικοδόµηση, η οποία δεν περιοριζόταν µόνο στην Πελοπόννησο, αλλά και στις υπόλοιπες περιοχές της Αυτοκρατορίας. Οι αιτίες αυτού του φαινοµένου έγκεινται περισσότερο στη γενική διαµόρφωση και ανασυγκρότηση των βαλκανικών επαρχιών της Αυτοκρατορίας κατά τον 16 ο αιώνα, αλλά και στην αποκατάσταση µια οµαλής ζωής -που ονοµάστηκε συµβατικά «Pax Ottοmanica»- µετά από τις επάλληλες συγκρούσεις επί των εδαφών της. Σύµφωνα µε τον Παναγιωτόπουλο, κατά την δεκαετία ανάµεσα στα 1520 και στα 1530, ο πληθυσµός της Πελοποννήσου -ο οποίος προσµετρείται σε νοικοκυριά- είχε ως εξής: Μουσουλµάνοι Χριστιανοί 466 Εβραίοι 19 Ωστόσο, λόγω των επιδηµιών πανώλης, των κλιµατικών συνθηκών και των εχθροπραξιών που ακολούθησαν στην χερσόνησο, εξαιτίας του γεγονότος ότι χρησιµοποιείτο ως ναυτική και στρατιωτική βάση κατά τη διάρκεια του πολέµου της Κρήτης ( ) αλλά και λόγω του ακόλουθου οθωµανοβενετικού πόλεµου ( ), ο πληθυσµός κατά τον 17 ο αιώνα µειώθηκε σηµαντικά 20. Στο πολεµικό προσκήνιο εντούτοις, οι ευρωπαϊκές χώρες διαδραµατίζουν δυναµικό ρόλο, οι οποίες εποφθαλµιώντας τα εδάφη της Αυτοκρατορίας προκαλούν τις δυνάµεις της. Η ήττα της τελευταίας στην τµήµατα, τα βιλαέτια, δηµιουργήθηκαν από χωριστές επαρχιακές µονάδες, Τάσος Γριτσόπουλος, «Η Γορτυνιακή γη», Πελοποννησιακά, ΚΓ (1998), σελ Οι αριθµοί αυτοί πολλαπλασιαζόµενοι µε τον συντελεστή 5 µας δίνουν συνολικό πληθυσµό Μουσουλµάνων, Χριστιανών και Εβραίων. Σχετικά µε τον συντελεστή βλ. Faroqhi Suraiya, Κουλτούρα και καθηµερινή ζωή στην Οθωµανική Αυτοκρατορία. Από τον Μεσαίωνα ως τις αρχές του 20 ού αιώνα, Αθήνα 2000, σελ Β. Παναγιωτόπουλος, Πληθυσµός και οικισµοί της Πελοποννήσου 13 ος -18 ος αιώνας, Αθήνα 1985, σελ

15 πολιορκία της Βιέννης το 1683, σηµατοδότησε την απόσυρση των Οθωµανών από τα ουγγρικά εδάφη και δηµιούργησε την εντύπωση πως ο στρατός της δεν ήταν πια ανίκητος. Ένας αιώνας στρατιωτικών συγκρούσεων ξεκινά, και στα 1684, τα χριστιανικά κράτη οργανώνουν την δηµιουργία µιας συµµαχίας µε σκοπό να πλήξουν τις κτήσεις των Οθωµανών. Η Αυστρία, η Βενετία, το παπικό κράτος και η Κοινοπολιτεία Πολωνίας-Λιθουανίας, δηµιουργούν έναν συνασπισµό και συσπειρώνονται µε αυτό τον τρόπο σε µία «Ιερή Συµµαχία», ενώ η Ρωσία λαµβάνει µέρος σε αυτήν αργότερα, µε βασικό στόχο να επεκτείνει τις κατακτήσεις της στις βόρειες ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Κατά την διάρκεια των εχθροπραξιών στα διάφορα µέτωπα, ο Σουλτάνος πληροφορείται πως η Πελοπόννησος είχε περάσει στον έλεγχο του βενετικού ναυτικού υπό την αρχηγία του Φραγκίσκου Μοροζίνι 21. Αργότερα, κατά τη διάρκεια πολεµικής επιχείρησης µε κατεύθυνση την Τιµισοάρα το έτος 1697, ο οθωµανικός στρατός δέχεται επίθεση από την Αυστρία και αναγκάζεται να εγκαταλείψει το πεδίο της µάχης. Οι συζητήσεις για σύναψη ειρήνης σε εκείνο το σηµείο, καταλήγουν στην υπογραφή της συνθήκης ειρήνης του Κάρλοβιτς στις 26 Ιανουαρίου 1699, που υποχρέωνε την αυτοκρατορία να ανακαθορίσει και να διανείµει τα εδάφη της σύµφωνα µε την αρχή του uti possidetis. Σύµφωνα µε αυτήν την αρχή, δηλώνεται πως τα εδάφη που κατακτήθηκαν κατά την διάρκεια των εχθροπραξιών δεν επιστρέφονταν 22. Ένα τµήµα των ευρωπαϊκών κτήσεών της µε αυτόν τον τρόπο χάνεται, και οι Οθωµανοί συνάπτουν ξεχωριστές συνθήκες µε καθένα από τα κράτη που έλαβαν µέρος στις εκστρατείες. Στο τµήµα της Συνθήκης που αφορά στις εδαφικές παραχωρήσεις της Αυτοκρατορίας προς την Βενετία, αποφασίζεται να αποδοθεί η περιοχή της Πελοποννήσου στην τελευταία, ενώ η ίδια διατήρησε τις κτήσεις της στην αλµατία. Ο σουλτάνος όφειλε παράλληλα να εγγυηθεί την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Κορινθιακό κόλπο και το Ιόνιο πέλαγος Το βάρος της συµµαχίας διατήρησαν οι περιοχές εκείνες που είχαν άµεσα πολιτικά συµφέροντα, δηλαδή η Βενετία, η Αυστρία και η Πολωνία, αφού η πρώτη αξίωνε την επιστροφή της Κρήτης υπό την εξουσία της, η δεύτερη την αποχώρηση των Οθωµανών από την κατακτηµένη από µέρους της Ουγγαρία και η τελευταία την επιστροφή της Ποδολίας, βλ. Caroline Finkel,ό.π., σελ Halil Inalcik - Donald Quataert, An economic and social history of the Ottoman Empire, , Cambridge 1994,σελ Οι ξεχωριστές συνθήκες προέβλεπαν την απόδοση της Ουγγαρίας και Τρανσυλβανίας στην Αυστρία, στην Κοινοπολιτεία της Πολωνίας Λιθουανίας επιστρεφόταν η περιοχή της Ποδολίας,

16 Η Αυτοκρατορία εισέρχεται κατά συνέπεια, σε µία νέα φάση της ιστορίας της. Για πρώτη φορά αποδέχεται ανακωχή ως ηττηµένη χώρα, ωθούµενη να παραχωρήσει µεγάλης έκτασης περιοχές στους απίστους 24. Η συνθήκη αυτή ωστόσο, δεν αποτέλεσε µόνο µια κρίσιµη καµπή για τις σχέσεις της Οθωµανικής αυτοκρατορίας µε τις δυνάµεις της Ευρώπης, αλλά σηµείωσε την αποκορύφωση της εσωτερικής της αποσύνθεσης 25. Για την Γαληνότατη ηµοκρατία του Αγίου Μάρκου εντούτοις, η συνθήκη του Κάρλοβιτς σήµαινε την δυναµική επανεµφάνισή της σε ελληνικά εδάφη, αποκτώντας ένα νέο και σηµαντικό εδαφικό έρεισµα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτή τη κρίσιµη καµπή της ιστορίας της, η Πελοπόννησος ή διαφορετικά η «Ακρόπολη της Ελλάδος» όπως συνήθιζαν να την αποκαλούν οι αρχαίοι συγγραφείς, παραχωρείται στους Βενετούς αν και η εγκατάστασή τους στη χερσόνησο τελικά, έµελλε να είναι βραχύχρονη ενώ η Ρωσία διατήρησε τις κτήσεις της στην περιοχή του Αζόφ και του νείστερου. Σχετικά µε τα γεγονότα υπάρχει εκτενής βιβλιογραφία, βλ. Caroline Finkel, ό.π., σελ , Stanford Shaw, History of the Ottoman Empire and modern Turkey, Vol. I. Empire of the Gazis, The Rise and decline of the Ottoman Empire , London 1976, σελ , Sicker Martin, The Islamic world in decline : from the treaty of Karlowitz to the disintegration of the Ottoman Empire, London 2001, σελ , Peter F. Sugar, Η Νοτιοανατολική Ευρώπη κάτω από Οθωµανική κυριαρχία, , Αθήνα, 1994, σελ , Donald Quataert, The Ottoman Empire, , Cambridge 2005, σελ Sicker Martin, The Islamic world in decline: from the treaty of Karlowitz to the disintegration of the Ottoman Empire, London 2001, σελ. 32, βλ. επίσης Donald Quataert, The Ottoman Empire, , ό.π., σελ Stanford Shaw, ό.π., σε Από τέλη του 17 ου και κατά τον 18 ο αιώνα άλλωστε, η εικόνα της στιγµατίζεται από την έννοια της «παρακµής» από την κυρίαρχη θέση που ανήκε. Γύρω από αυτό το ζήτηµα διαµορφώθηκαν εντούτοις διάφορες απόψεις, αφού ο όρος παρακµή φαίνεται να θεωρείται καταχρηστικός. Αφενός η διάρκεια της παρακµής για ένα διάστηµα πολλών ετών, όπως υποστηρίζεται, ακυρώνει την σηµασία του όρου αυτού και αφετέρου η ιδέα της αργής διοικητικής αποσάθρωσης που δηλώνει η έννοια αυτή, δεν περιλαµβάνει την εξέταση σηµαντικών παραµέτρων, όπως τις νέες κοινωνικές δυναµικές, τις ανακατανοµές του πλούτου και την ανάπτυξη νέων ιδεολογικών και πνευµατικών ρευµάτων, βλ. Παπασταµατίου Χρ. ηµήτρης, Οικονοµικοκοινωνικοί µηχανισµοί και το προυχοντικό φαινόµενο στην Οθωµανική Πελοπόννησο του 18 ου αιώνα: η περίπτωση του Παναγιώτη Μπενάκη, αδηµοσίευτη διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2009, σελ

17 1.2. Η περίοδος της βενετικής κυριαρχίας στη Πελοπόννησο ( ) Κατά τη διάρκεια του πολέµου µε την «Ιερή Συµµαχία», τον τελευταίο πόλεµο σε σειρά που έλαβε χαρακτήρα σταυροφορίας των ευρωπαϊκών δυνάµεων έναντι των Οθωµανών, οι Βενετοί µε αρχηγό τον Μοροζίνι 26 και µε τη βοήθεια των συνεργατών του, προωθούνται στο Μοριά και καταφέρνουν να κατακτήσουν ολόκληρη την χερσόνησο οργανώνοντάς την ως βενετική επαρχία (Regno della Morea). Καταλαµβάνουν σταδιακά τη Μάνη, την Καλαµάτα, την Κόρινθο, την Αθήνα -αν και την εγκατέλειψαν σύντοµα- και την Ναύπακτο 27. Στις 12 Αυγούστου του 1690, µε την πτώση του τελευταίου εναποµείναντος «τεριτορίου», εκείνο της Μονεµβασιάς, ολοκληρώνεται ουσιαστικά η κατάκτηση της περιοχής, ενώ παράλληλα δηµιουργείται πιο έντονα το αίσθηµα ελπίδας της Γαληνότατης ηµοκρατίας για την αναβίωση του εµπορίου της στην Ανατολή 28. Η τελευταία περίοδος της Βενετικής κυριαρχίας στην χερσόνησο του Μοριά βρίσκει τον πληθυσµό της ελαττωµένο σε πολύ µεγάλο βαθµό, λόγω φυσικά των επανειληµµένων πολεµικών επιχειρήσεων αλλά και των λοιµών 29. Σε αυτό το σηµείο, κρίνεται καίριας σηµασίας η παρουσίαση του τρόπου διαµόρφωσης της διοικητικής διαίρεσης της χερσονήσου αµέσως µετά την 26 Ο Λεοπόλδος Ράνκιος έχοντας ερευνήσει τις εκθέσεις των βενετικών αρχείων µας δίνει κάποια χαρακτηριστικά του Φραγκίσκου Μοροζίνη: «Αριστοκράτης της παλαιάς ζύµης[ ], πείσµων και δεινός προς τους αντιπάλους - ανηλεής κατά του νικηθέντος εχθρού[ ]. Ποτέ δεν εστάθµιζε τι έµελλε να κερδήση και τι να κινδυνεύση τα πάντα ετόλµα και δια την ευτελεστέραν ωφελείαν[ ]», βλ. Λεοπόλδος Ράνκιος, «Περί της εν Πελοποννήσω Ενετοκρατίας ( )», Πανδώρα, ΙΒ (1862), σελ Stanford Shaw, ό.π., σελ Κων. Ντόκος, Η Στερεά Ελλάς κατά τον Ενετοτουρκικόν Πόλεµον ( ) και ο Σαλώνων Φιλόθεος, Αθήνα 1975, σελ Στοιχεία για την κατάσταση της Πελοποννήσου εκείνη την περίοδο, καταγράφονται σε έκθεση του έκτακτου προνοητή Taddeo Gradenigo: «αι κακουχίαι του πολέµου και η πανώλης οιονεί εξερηµωσαν το Βασίλειον και την Πελοπόννησο. Πέραν του ενός τετάρτου των χωριών και των αγρών είχον εξολοθρευθή, το δε πλείστον µέρος της χώρας έµενεν ακαλλιέργητον[ ]», βλ. Θάνος Κριµπάς, «Η Ενετοκρατούµενη Πελοπόννησος», Πελοποννησιακά, Α (1956), σελ Επίσης, η πρώτη απογραφή που έλαβε χώρα πριν το τέλος του 1690 από τον πρώτο προβλεπτή Corner, αναβιβάζει τους κατοίκους της χερσονήσου -εξαιρώντας εκείνους της Μάνης και της Κορίνθου- σε Ωστόσο, ο αριθµός φάνηκε πως εκτιµήθηκε ιδιαίτερα χαµηλά, ειδικά αν λάβουµε υπόψη µας τα νούµερα που υπολόγιζαν τον πληθυσµό πριν την κατάκτηση, σε κατοίκους περίπου. Μετά από διάφορες εκτιµήσεις και απόψεις ιστορικών που τέθηκαν γύρω από αυτό το ζήτηµα, η αλήθεια φαίνεται να τείνει περισσότερο κοντά στις εκτιµήσεις του γενικού προβλεπτή Grimani για το έτος 1700 που αναγάγει την απογραφή σε κατοίκους, βλ. Κων.Ντόκος, ό.π., σελ 38-9.

18 κατάληψη. Προτιµήθηκε και επιλέχτηκε ο διαχωρισµός της σε τέσσερα διαµερίσµατα (teritorii), το καθένα από τα οποία είχε ορισµένες επαρχίες. Το διαµέρισµα της Ρωµανίας µε πρωτεύουσα το Ναύπλιο και τις επαρχίες του Άργους, Κορίνθου, Τριπόλεως, Αγίου Πέτρου Τσακωνιάς, το διαµέρισµά της Αχαΐας µε πρωτεύουσα την Πάτρα και τις επαρχίες της Βοστίτσας (Αίγιο), Καλαβρύτων, Γαστούνης και Πατρών, το διαµέρισµα της Μεσσηνίας µε πρωτεύουσα το Ναβαρίνο και τις επαρχίες της Μεθώνης, Κορώνης, Αδρούσας, Καλαµάτας, Λεονταρίου, Καρύταινας, Φαναρίου, Ναβαρίνου, και Κυπαρισσίας, και τέλος εκείνο της Λακωνίας µε πρωτεύουσα την Μονεµβασία και τις επαρχίες του Μιστρά, Βαρδουνίας, Κελεφά, Πασσαβά, και Ζαρνάτα. Στις παραπάνω επαρχίες του Μοριά, καταγράφονται κυρίως Έλληνες και Αλβανοί χριστιανοί, από τους οποίους οι πρώτοι ανέλαβαν την γεωργία και εµφανίζονται ευπορότεροι, ενώ οι δεύτεροι ήσαν κτηνοτρόφοι και ηµινοµάδες ποιµένες. Ανάµεσα σε αυτούς ζουν επίσης περίπου Οθωµανοί και ένας µικρός αριθµός Εβραίων 30. Βάση της διοικητικής εξουσίας και επικεφαλής όλων, ήταν ο Γενικός Προνοητής (General Provveditor) σε κάθε διαµέρισµα ωστόσο, διοριζόταν ένας ξεχωριστός προνοητής µε στρατιωτικές και πολιτικές αρµοδιότητες, ένας υπεύθυνος για τη δικαιοσύνη (rettore), ένας επιπλέον για τα οικονοµικά ζητήµατα (camerlingo), καθώς και ορισµένοι υπάλληλοι που ήσαν υπεύθυνοι για την διοίκηση των κάστρων Κων.Ντόκος, ό.π., σελ. 40 και σχετικά µε την διαίρεση των διαµερισµάτων βλ. επίσης William Miller, "The Venetian Revival in Greece, ", The English Historical Review, Vol.35, No.139 (Jul.,1920), σελ Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα αποτελέσµατα της απογραφής των Βενετών του έτους 1698 για την περιοχή της Τριπολιτσάς αν και οι µουσουλµάνοι κάτοικοι της χερσονήσου αποτυπώνονται να κατέχουν σχεδόν διπλάσιες κτήσεις στο παρελθόν σε σχέση µε τους χριστιανούς, οι τελευταίοι καταλαµβάνουν µια αριθµητικά µεγαλύτερη µερίδα του συνόλου κατοικιών, βλ. J. C. Alexander, " Conquest and assimilation : Urban and Rural real estate in the town of Tripolitsa, ", ό.π., σελ Θάνος Κριµπάς, «Η Ενετοκρατούµενη Πελοπόννησος », Πελοποννησιακά Β (1957), σελ Επιπλέον, την ίδια περίοδο κυριαρχίας της Γαληνότατης ηµοκρατίας (αλλά και πιο πριν), απαντώνται µαρτυρίες για την διαµόρφωση ενός είδους κοινοτικής αυτοδιοίκησης σηµειώνονται φορολογικές ελαφρύνσεις για τους πρόκριτους της εποχής, ενώ καταγράφεται ακόµη, να λαµβάνουν χώρα συµβούλια των ίδιων ή γερόντων στην περιοχή. Ο Μοροζίνη επέτρεψε µε αυτόν τον τρόπο, σε ορισµένες κοινότητες να διευθύνουν οι ίδιοι τα τοπικά τους ζητήµατα, ενώ την ίδια στιγµή η Μάνη απολάµβανε ήδη στην πράξη ανεξαρτησία, βλ. Βασίλης. Σιακωτός, Ο Θεσµός των µεϊντάνιδων και το φαινόµενο της ληστείας στην Βενετοκρατούµενη Πελοπόννησο, ( ), αδηµοσίευτη διπλωµατική διατριβή, Αθήνα 2002, σελ. 24. Υποστηρίζεται εντούτοις και η άποψη, πως αυτή η παραχώρηση από µέρους των Βενετών και η ανάδειξη τοπικών αρχόντων στις κοινότητες του Μοριά δεν εφαρµόστηκε µε επιτυχία. Αρκετά άτοµα προάχθηκαν από το καθεστώς του ραγιά σε µεγαλογαιοκτήµονα, µην αντιµετωπίζοντας πάντα τους αγρότες µε τον καλύτερο τρόπο, µε την ιδιότητα ίσως του

19 Η εικόνα που αντιµετώπισαν οι Βενετοί κατά την αναδιοργάνωση του Μοριά, ήταν µιας επαρχίας ερηµωµένης, µε εµφανή πληθυσµιακή µείωση, ενώ αρκετές εκτάσεις γης είχαν αφεθεί ακαλλιέργητες από τη στιγµή που δεν υπήρχαν «χέρια» για να δουλέψουν πάνω σε αυτή 32. Για τον παραπάνω λόγο, ευθύς εξ αρχής, προσπάθησαν να αναδιοργανώσουν την Πελοπόννησο µοιράζοντας γαίες, αµπέλια και οπωροφόρα δένδρα µε απώτερο σκοπό να προσελκύσουν εποίκους και να καλύψουν το πληθυσµιακό κενό που είχε δηµιουργηθεί. Έποικοι από διάφορες περιοχές, όπως η Στερεά Ελλάδα, το Αιγαίο (κυρίως την Χίο) και τα Επτάνησα κατέφθασαν έχοντας δελεαστεί από τις ελκυστικές παραχωρήσεις και τα προνόµια των Βενετών 33. Η τακτική του εποικισµού άλλωστε, φαίνεται να αποτελεί σύνηθες µέτρο που εφάρµοζαν οι Ενετοί στα νεοαποκτηθέντα εδάφη τους, αφού και σε παλιότερες εποχές χρησιµοποιήθηκε ευρέως στις κτήσεις τους στην Ανατολή. Επιπλέον, η εφαρµογή του συστήµατος των κτηµατικών παραχωρήσεων στο οποίο προέβησαν, αποτέλεσε σηµαντικό παράγοντα για την εντονότερη καλλιέργεια της γης, και κατ επέκταση την αύξηση της παραγωγής. Το µέτρο που έλαβαν για την επίτευξη του παραπάνω στόχου, ήταν κατά κύριο λόγο, η αναγνώριση και επικύρωση των παλαιών τίτλων ιδιοκτησίας. Αφού έγινε ο απαραίτητος διαχωρισµός των γαιών και κτηµάτων που ανήκαν την προηγούµενη περίοδο σε χριστιανούς κατά πλήρη κυριότητα, αναγνωρίστηκε σε εκείνους η εκ νέου κατοχή της ακινήτου περιουσίας που τους ανήκε ανέκαθεν. Οι ενδιαφερόµενοι προσκαλούνταν να πιστοποιήσουν την κυριότητα των εδαφών τους µε ιεροδικαστικό έγγραφο (χοτζέτι) ή µε την παρουσίαση µαρτύρων για τη «χειραφετηµένου υπηκόου», ο οποίος επιθυµούσε να µετατραπεί σε «οιονεί» αρχηγό του ντόπιου πληθυσµού. Οι γηγενείς, σε περιπτώσεις καταγράφονται να αποζητούν την τοποθέτηση βενετού άρχοντα στην θέση του προκρίτου, φθάνοντας στο σηµείο ακόµα να είναι διατεθειµένοι να πληρώνουν οι ίδιοι τον µισθό του, βλ. William Miller,ό.π., σελ William Miller, ό.π., σελ Ευτυχία. Λιατά, ό.π., σελ Σύµφωνα µε τον Β. Παναγιωτόπουλο όµως, σχετικά µε το ποσοστό που καταγράφεται στα 1700 και διαµορφώνεται σύµφωνα µε τον πληθυσµό της χερσονήσου, εµφανίζεται αρκετά χαµηλό σε σχέση πάντα µε τις οικονοµικές και κοινωνικές συνθήκες της εποχής του. Με οκτώ κατοίκους κατά τετραγωνικό χιλιόµετρο η Πελοπόννησος εµφανίζεται σχεδόν έρηµη, βλ. Β. Παναγιωτόπουλος, «ΙΗ αιώνας στην Πελοπόννησο: η απορρόφηση των οικονοµικών πόρων και του πληθυσµού από την ανάπτυξη της γεωργίας», στο: Ασδραχάς Σπύρος, Η οικονοµική δοµή των βαλκανικών χωρών στα χρόνια της Οθωµανικής κυριαρχίας ιε -ιθ- αιώνας, Αθήνα, 1979, σελ Επίσης, ο Έκτακτος προνοητής Γραδενίγος σε έκθεση του αναφέρει: «Το Βασίλειον κατοικείται από εκατόν δέκα έξι χιλιάδες ψυχές περίπου, αριθµός ο οποίος είναι πολύ µικρός σε σχέση µε την έκταση και τη γονιµότητα αυτή της χώρας[ ]», βλ. Αγαµεµν. Τσελίκας, «Μεταφράσεις Βενετικών Εκθέσεων περί Πελοποννήσου», Πελοποννησιακά, 21 (1995), σελ. 40.

20 διαβεβαίωση των κτήσεων τους. Ως εκ τούτου, εκχωρήθηκαν µε συγκεκριµένο έγγραφο (γνωστό µε την ονοµασία Beneprobatum) προσωρινοί τίτλοι ιδιοκτησίας. Η διαδικασία αυτή διατηρήθηκε εξίσου, σχετικά µε τις περιουσίες των ιερών καθιδρυµάτων, εκκλησιών, ναών και µοναστηριών. Σε δεύτερο επίπεδο, «προχώρησαν» στην εκχώρηση µεγάλου µέρους δηµόσιων κτηµάτων προς εκµετάλλευση σε ιδιώτες, µε όρους νοµής, κατοχής, µισθώσεως ή εµφυτεύσεως. 34 Φαίνεται πάντως, πως οι Βενετοί, ίσως εξαιτίας της σχετικής απειρίας και άγνοιας των τοπικών συνθηκών αλλά και της εν γένει πολιτικής του εποικισµού που ισοδυναµούσε µε εισοδηµατική ανάπτυξη της χερσονήσου, ήσαν πιο ελαστικοί σχετικά µε την κατοχύρωση της κατοχής γαιών από τους γηγενείς 35. Το µέτρο των εδαφικών παραχωρήσεων άλλωστε, εκτός από το ότι αποδείχθηκε σηµαντικός παράγοντας για την αποκατάσταση του πληθυσµιακού ελλείµµατος, αποτέλεσε και µέσο στρατιωτικής οργάνωσης αλλά και άσκησης δηµοσιονοµικής πολιτικής η παραχώρηση γαιών µεταφραζόταν µε αυτόν τον τρόπο, µε ανταπόδοση στρατιωτικών υπηρεσιών 36. Οι εκχωρήσεις αυτές ακόµα, φαίνεται να απέβλεπαν στην γρήγορη εκµετάλλευση και καλλιέργεια των χέρσων και εγκαταλειµµένων τµηµάτων γης και κατά συνέπεια, στην αύξηση των κρατικών εσόδων µέσα από την φορολογία. Η διανοµή δηµόσιας γης ωστόσο, έµελλε να οδηγήσει και σε επιζήµια αποτελέσµατα αφού συχνά, ελλείψει δυνατότητας έλεγχου, η εφαρµογή αυτού του µέτρου, «δηµιούργησε» τις συνθήκες για τον σφετερισµό εκτάσεων και την απόκτηση µεγάλων περιουσιών δια µέσου της καταπάτησης γαιών που ανήκαν κατά την προηγούµενη περίοδο σε Οθωµανούς 37. Η εισαγωγή της αγροτικής καλλιέργειας και εκτεταµένης µονοκαλλιέργειας παράλληλα, είχε ως 34 Οι παραχωρήσεις αυτές εντούτοις, πραγµατοποιούνταν υπό όρους για παράδειγµα η παραχώρηση χωραφιών και σπιτιών, αφορούσε στην περίοδο από 6 έως 8 χρόνια, προοριζόταν για καλλιέργεια και επισκευή, µε την προϋπόθεση να καταβάλλεται ο φόρος της δεκάτης για τη γη, και µικρό χρηµατικό ποσό για το οίκηµα, βλ. Κων. Ντόκος, ό.π., σελ Ι. Χ. Αλεξανδρόπουλος, Μηχανισµοί προσαρµογής και ανάπτυξης µιας χριστιανική µονής κατά την οθωµανική περίοδο: η Ιερά Μονή Βουλκάνου Μεσσηνίας (16ος - αρχές 19ου αιώνα), Θεσσαλονίκη 2006, σελ. 32. Ακόµα, παράλληλα µε την γεωργική ανάπτυξη στην χερσόνησο, σηµειώθηκε πρόοδος και στη βιοτεχνία καταγράφεται για παράδειγµα, αύξηση των ελαιοτριβείων, τα οποία φαίνεται να καλύπτουν τις νέες ανάγκες που διαµορφώθηκαν µετά την εισροή κατοίκων στην περιοχή, βλ. Σταύρος Κωστόπουλος, «Ένα χρονικό της Πελοποννησιακής οικονοµίας», Πελοποννησιακή Πρωτοχρονιά, (1957), σελ Κων. Ντόκος, ό.π., σελ Θ. Κριµπάς, «Η Ενετοκρατουµενη Πελοπόννησος », ό.π., σελ Σχετικά βλ. επίσης Κων. Ντόκος, ό.π., σελ

21 αποτέλεσµα να λαµβάνει χώρα ένας αργός µετασχηµατισµός παραγωγικών δυνάµεων. Τα αποτελέσµατα άλλωστε µιλούν από µόνα τους ενώ επιτεινόταν η καλλιέργεια, οι τιµές των προϊόντων ελαττώνονταν, µε άµεσο επακόλουθο οι καλλιεργητές να αποχωρούν από τις εκτάσεις τους, αφού δεν είχαν την δυνατότητα πια να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Κατά συνέπεια, ένα µέρος των γαιών παρέµενε ανεκµετάλλευτο και ακαλλιέργητο 38. Σε άλλο επίπεδο τώρα, εκείνο της εµπορικής δραστηριότητας, η χερσόνησος ήδη από την πρώτη περίοδο κυριαρχίας της, εντοπίζεται να διεξάγει συναλλαγές µε ορισµένες οθωµανικές επαρχίες εµπορική κίνηση εµφανίστηκε έτσι, στις περιοχές της Μεσσηνίας, Μονεµβασιάς, Ναυπλίου και Αχαΐας. Με την εγκατάσταση της Γαληνότατης ηµοκρατίας στην Πελοπόννησο, ο Μοροζίνι φαίνεται πως κατέβαλε προσπάθειες να ενδυναµώσει την κίνηση εκ µέρους των ντόπιων στον τοµέα αυτό, δηµιουργώντας ορισµένες προϋποθέσεις για εµπορικό «άνοιγµα», χωρίς να επιτρέψει όµως στην πράξη την ελεύθερη διεξαγωγή του. Το εµπόριο µε αυτόν τον τρόπο διοχετεύθηκε κατεξοχήν στην Βενετία, που αποτελούσε την µοναδική αγορά και τον µοναδικό προµηθευτή της περιοχής, ενώ παράλληλα το µονοπώλιο των αγορών διαφύλασσαν αµιγώς οι ίδιοι, η διαχείριση του οποίου απέβαινε τελικά προς όφελός τους 39. Η βενετική διοίκηση ωστόσο, κατέβαλλε προσπάθειες ώστε να εµπεδώσει και να αποκαταστήσει την ασφάλεια και την τάξη στην επαρχία από τους ληστές. Σώµα ισχυρής πολιτοφυλακής, γνωστή µε την ονοµασία µεïντάνηδες (αν και ως θεσµός προϋπήρχε της έλευσης των Βενετών), επιβλήθηκε από τις τοπικές κοινότητες της επαρχίας, ενώ η ύπαρξή της στην χερσόνησο µαρτυρείται στην περιοχή του Μυστρά από το Προκύπτει ωστόσο, µέσα από τις βιβλιογραφικές αναφορές, πως λόγω του ότι δεν φαίνεται να επέφερε τα επιθυµητά αποτελέσµατα, χρησιµοποιήθηκε εν τέλει σε µικρή κλίµακα από την βενετική διοίκηση Μιχαήλ Σακελλαρίου, Η Πελοπόννησος κατά τη δεύτεραν Τουρκοκρατίαν ( ), Αθήνα 1978, σελ Μιχαήλ Σακελλαρίου, ό.π. σελ και William Miller,ό.π. σελ Σχετικά µε τον θεσµό αυτό ωστόσο, δεν σώζονται αρκετά στοιχεία σχετικά µε τον τρόπο της οργάνωσής του ως προς την αστυνόµευση της υπαίθρου, βλ. Βασίλης. Σιακωτός, Ο Θεσµός των µεϊντάνιδων και το φαινόµενο της ληστείας στην Βενετοκρατούµενη Πελοπόννησο, ( ), αδηµοσίευτη διπλωµατική διατριβή, Αθήνα, 2002, σελ Μια επιπλέον ερµηνεία σχετικά µε τον θεσµό αυτών των ενόπλων σωµάτων παρατίθεται από τον Γριτσόπουλο, ο

22 Η εγκατάσταση των Βενετών στη χερσόνησο ακόµα, φαίνεται πως δεν «έπληξε» την ορθόδοξη πίστη. Η εικόνα που θεωρείται πως πλησιάζει περισσότερο κοντά στη πραγµατικότητα σχετικά µε την στάση τους απέναντι στα θρησκευτικά ζητήµατα, είναι πως προτίµησαν την διαδικασία αναζωογόνησης της λατινικής εκκλησίας, χωρίς να διαφαίνεται από µέρους τους προσπάθεια να στρέψουν τον πληθυσµό της χερσονήσου προς τον καθολικισµό. Οργάνωσαν ωστόσο τέσσερις επισκοπές στις αντίστοιχες επαρχίες που είχαν ήδη διαµορφώσει, και όρισαν έδρα της αρχιεπισκοπής, την Κόρινθο 41. Στις µεταφράσεις Βενετικών εκθέσεων που έχουν διασωθεί για την περιοχή της Πελοποννήσου, σηµειώνεται χαρακτηριστικά: «Βάση θεµελιώδης για να κρατήσουµε έµπιστους και αφοσιωµένους τους υπηκόους, θα ήταν πραγµατικά ο παραδειγµατισµός και η αγνότητα των εκκλησιαστικών προσώπων. Αλλά επειδή σ αυτούς αναφαίνεται ολοκληρωµένο κάθε ανήθικο και ανάρµοστο ήθος[ ]καταλήγουµε στο αποτέλεσµα η επίσηµη λατρεία να υφίσταται αξιοσηµείωτη ζηµία[ ]» 42. Η ηµοκρατία του Αγίου Μάρκου ως εκ τούτου, λαµβάνοντας σηµαντικά υπόψη την σηµαντική θέση που κατείχαν οι αρχιερείς ανάµεσα στους ορθόδοξους πληθυσµούς, φρόντισε να διάκειται ευµενώς απέναντι τους, ανταµείβοντάς τους µε ετήσια επιδόµατα και κτηµατικές παραχωρήσεις. Η θέση της θα µπορούσε κατά συνέπεια να χαρακτηριστεί από διπλωµατική διαλλακτικότητα, παρά τη δυσχέρεια που προκαλούσε η µόνιµη σχέση των χριστιανών της Πελοποννήσου µε το πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, ως επίσηµου θρησκευτικού λειτουργού και προστάτη των υπηκόων της. Ωστόσο η θρησκευτική ευαισθησία του ντόπιου στοιχείου θιγόταν ούτως ή άλλως, γεγονός που είχε ως επακόλουθο οποίος υποστηρίζει πως οι Βενετοί, ακολουθώντας το προϋπάρχον σύστηµα των Οθωµανών, προσέλαβαν µε µισθό αγροφύλακες, οι οποίοι προέρχονταν από την µερίδα των κλεφτών της προγενέστερης περιόδου. Οι µεïντάνηδες, σύµφωνα µε αυτή την άποψη, απάρτισαν ειδικά ένοπλα σώµατα και αποτέλεσαν επικουρική παρουσία στον κεντρικό κορµό της στρατιωτικής δύναµης της Βενετίας, βλ. Τάσος Αθ. Γριτσόπουλος, «Η Γορτυνιακή γη», ό.π., σελ Αν και οι Βενετοί φρόντιζαν να αποφεύγουν τις συγκρούσεις µε τους αλλόδοξους, φαίνεται να εµφανίστηκαν και δυσκολίες στις µεταξύ τους σχέσεις. Η ιδιότητα του πατριάρχη να ορίζει ο ίδιος του επισκόπους και τους ηγούµενους των µοναστηριών και να εισπράττει µέρος των εισοδηµάτων τους, δηµιούργησε αναπόφευκτα εντάσσεις. Κατέφυγαν µε αυτόν τον τρόπο, σε συγκεκριµένα µέτρα για την επίλυση των ζητηµάτων αυτών, όπως την κατάργηση των εκτάκτων εισοδηµάτων των επίσκοπων µε βασικό στόχο την µείωση των εισοδηµάτων του πατριαρχείου, και την ανάθεση της εκλογής τους στις κοινότητες, βλ. Θ. Κριµπάς, «Η Ενετοκρατούµενη Πελοπόννησος », ό.π., σελ Αγαµεµν. Τσελίκας, «Μεταφράσεις Βενετικών Εκθέσεων περί Πελοποννήσου», ό.π., σελ

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1 ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ Ακριβές αντίγραφο από το πρωτότυπο που κατετέθην στα βιβλία εταιρειών του Πρωτοδικείου Αθηνών µε αυξ. Αριθµό 5427 το οποίο θεωρήθηκε για την νόµιµη σήµανση, Αθήνα, 6 Απριλίου 2006. Εταίροι:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S.

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 22η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας

Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Γενικά Αρχεία του Κράτους Αρχεία Νομού Λευκάδας Ελένη Δ. Γράψα Προϊσταμένη Γ.Α.Κ. Αρχείων Ν. Λευκάδας e-mail: mail@gak. lef.sch. g Ιστορικά στοιχεία Τον Ιούλιο του 1684 ο Βενετός αρχιστράτηγος Φραγκίσκος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

9.ΦΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

9.ΦΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝ 9.ΦΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Ν. 3427/2005 (ΦΕΚ 312 Α ) ΦΟΡΟΣ ΑΥΤΟΜΑΤΟΥ ΥΠΕΡΤΙΜΗΜΑΤΟΣ (Άρθρο 2) Αντικείµενο του φόρου 1. Επί ακινήτου ή ιδανικού µεριδίου αυτού ή εµπράγµατου δικαιώµατος επί ακινήτου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΑΝΑΣΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΑΝΑΣΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΘΑΝΑΣΙΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΜΠΟΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΕΝΝΟΙΑ ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΗ- ΚΥΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΥ- ΕΦΟΠΛΙΣΤΗ ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΗΣ = φυσικό ή νομικό πρόσωπο που εκμεταλλεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Α1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να γράψετε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 1 Α φάση Εξέτασης Οµάδα Α 1) ΠότεκαιγιαποιουςλόγουςιδρύθηκεηΑ ΑθηναϊκήΣυµµαχία; 2) Πότε εµφανίστηκε η αλφαβητική γραφή στον ελληνικό κόσµο και ποιες ανάγκεςεξυπηρετούσε;

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός»

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» ΘΕΜΑΤΑ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑ Α Α. Α1. 1. Να δώσετε τον ορισµό των όρων : α) «Πεδινοί» β) «Βενιζελισµός» 8 ΜΟΝΑ ΕΣ 2. Ποιοι ήταν οι λόγοι της ίδρυσης και ποια τα αποτελέσµατα της δραστηριότητας

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. Αθήνα, 2 Μαρτίου 2006 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. Αθήνα, 2 Μαρτίου 2006 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Αθήνα, 2 Μαρτίου 2006 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισµού σχετικά µε τις συµφωνίες ήσσονος σηµασίας οι οποίες δεν περιορίζουν σηµαντικά τον ανταγωνισµό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

Γενικά. ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος Γενικά α. Τα Λατινικά κράτη Στη θέση της βυζαντινής αυτοκρατορίας που καταλύθηκε εγκαθίστανται οι Φράγκοι: ένα μωσαικό κρατιδίων και ηγεμονιών. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία τους είναι δύναμη λόγω των πολλών

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα

Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Ορθή επανάληψη: Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος για υποψηφίους διδάκτορες στο πλαίσιο της χρηµατοδοτούµενης Πράξης Κύρτου Πλέγµατα Αθήνα, 22/7/2013 To Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Βρυξέλλες, 26-X-2004 E(2004) 4287

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ. Βρυξέλλες, 26-X-2004 E(2004) 4287 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 26-X-2004 E(2004) 4287 Θέµα: Κρατικές ενισχύσεις/ελλάδα Ενίσχυση αριθ. N 132/04 Πρόγραµµα ενισχύσεων FROST (δυσµενείς καιρικές συνθήκες κατά την περίοδο από 12 έως 15 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Επώνυµο Όνοµα Τίτλος Υπογραφή Γκόζιας Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Υπογραφές αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεων, ΙΕΕΕ, Αθήνα 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

O ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΝΟΜΟΣ

O ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΝΟΜΟΣ III O ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΝΟΜΟΣ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΙΑΤΑΞΕΙΣ 1. Συνοπτικός τίτλος 2. Ερµηνεία ΜΕΡΟΣ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ 3. Μέλη της Κοινότητας 4. Μητρώον µελών της Κοινότητας ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΟΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ- ΠανοζάχοςΔημήτριος Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Δ/νων Σύμβουλος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α.Ε.

ΦΟΡΟΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ- ΠανοζάχοςΔημήτριος Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Δ/νων Σύμβουλος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α.Ε. ΕΝ.Φ.Ι.Α. ΦΟΡΟΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ- ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΠανοζάχοςΔημήτριος Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Δ/νων Σύμβουλος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α.Ε. Τι είναι ο ΕΝ.Φ.Ι.Α.; Ν.4223/13 Άρθρο 1:

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 1. «Η υλοποίηση αυτών των στόχων ζήτηση» (σ. 195) Ήδη σήµερα 500 περίπου Ευρωσύµβουλοι βοηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

1966, σ.233. 1 Η. Βενέζη, Εμμανουήλ Τσουδερός, ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης και η Εποχή του. Αθήναι,

1966, σ.233. 1 Η. Βενέζη, Εμμανουήλ Τσουδερός, ο πρωθυπουργός της Μάχης της Κρήτης και η Εποχή του. Αθήναι, 3 H ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ Η Ελληνική Κυβέρνηση συνεχίζει τη δραστηριότητα της από το Κάιρο, πρώτο σταθμό της εξορίας της όπου έχει μεταφερθεί στα τέλη Μαΐου 1941 όταν αρχίζει η μάχη της Κρήτης. Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ. Καταστατικό ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Καταστατικό Προοίμιο Το φοβερό μεταπολιτευτικό αδιέξοδο, εθνικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και οικονομικό, βύθισε την ελληνική κοινωνία σε μια βαθύτατη κρίση αξιών. Οι πολιτικές δυνάμεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

10.- ΕΙΔΙΚΟΣ ΦΟΡΟΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ OFF SHORE ΕΤΑΙΡΙΩΝ. Ν.3091/2002 (ΦΕΚ 330 Α 24-12-2002), όπως ισχύει. (Άρθρο 15 ) Ειδικός φόρος επί των ακινήτων

10.- ΕΙΔΙΚΟΣ ΦΟΡΟΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ OFF SHORE ΕΤΑΙΡΙΩΝ. Ν.3091/2002 (ΦΕΚ 330 Α 24-12-2002), όπως ισχύει. (Άρθρο 15 ) Ειδικός φόρος επί των ακινήτων 10.- ΕΙΔΙΚΟΣ ΦΟΡΟΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ OFF SHORE ΕΤΑΙΡΙΩΝ Ν.3091/2002 (ΦΕΚ 330 Α 24-12-2002), όπως ισχύει (Άρθρο 15 ) Ειδικός φόρος επί των ακινήτων 1. Εταιρείες οι οποίες έχουν εµπράγµατα δικαιώµατα πλήρους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Κοινοποίηση των διατάξεων του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ Α 94/14.08.2015) αναφορικά με το ΦΠΑ και παροχή σχετικών διευκρινίσεων

ΘΕΜΑ: Κοινοποίηση των διατάξεων του άρθρου 2 του ν. 4336/2015 (ΦΕΚ Α 94/14.08.2015) αναφορικά με το ΦΠΑ και παροχή σχετικών διευκρινίσεων ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Αθήνα, 15/9/2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΣΟΔΩΝ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΜΜΕΣΗΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Α ΦΠΑ Ταχ.Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ

Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ Ο διαχειριστής εκπροσωπεί την γερμανική ΕΠΕ και ενεργεί επ'ονόματι αυτής κάθε πράξη διαχείρισης. Ποιος μπορεί να γίνει διαχειριστής σε μία γερμανική ΕΠΕ Διαχειριστής μίας

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7)

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) C 326/266 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 26.10.2012 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ (αριθ. 7) ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ ΚΑΙ ΑΣΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΤΑ ΥΨΗΛΑ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ, ΕΠΕΙΔΗ τα άρθρα 343 της Συνθήκης για τη

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο

για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο 1 6 Μαΐου 2011 www.geostrategy.gr Οι Τούρκοι αµφισβητούν τα δικαιώµατά µας για έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο Του Χρήστου Μηνάγια Από 3 έως 5 Μαΐου 2011 οι τουρκικές ένοπλες δυνάµεις πραγµατοποίησαν τη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΘΕΣΙΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Ε.Π.Ε. Δεκέμβριος 2009 ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΟΔΗΓΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Η σύντομη αυτή ενημέρωση,

Διαβάστε περισσότερα