ΦΡΟΥΤΑ, ΧΥΜΟΙ και ΤΡΟΦΙΜΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΦΡΟΥΤΑ, ΧΥΜΟΙ και ΤΡΟΦΙΜΑ"

Transcript

1 ΦΡΟΥΤΑ, ΧΥΜΟΙ και ΤΡΟΦΙΜΑ 2η ΑΣΚΗΣΗ Μούρθια, 2 Απριλίου, 2009 Σελίδα 1 από 22

2 Εισαγωγή Ο κ. Hero μόλις διορίστηκε ως Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας στην οποία έχει εργαστεί για πολλά χρόνια. Θυμήθηκε το χρόνο κατά τον οποίο ζητούσε από τον πατέρα του, διευθυντή στο κεντρικό εργοστάσιο της εταιρείας για πολλά χρόνια: "Μπαμπά, θα είμαι σε θέση να γίνω Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρίας μία μέρα;" Και ο πατέρας του απάντησε: "Φυσικά, μπορείς, όπως και οποιοσδήποτε άλλος που θέλει, αλλά για να είσαι ένας καλός διευθυντής θα πρέπει να γνωρίζεις για τα οπωροφόρα δέντρα, διαδικασίες παραγωγής ταυτόχρονα και τεχνικές πτυχές και εργαστηριακές αναλύσεις θα πρέπει να διεξάγεις έρευνες αγοράς, κ.λπ. Όλα αυτά και επίσης θα πρέπει να μάθεις για την ανθρώπινη φύση και να γνωρίζεις για τους ανθρώπους που εργάζονται στο εργοστάσιο. Μόνο τότε θα είσαι ένας καλός Διευθυντής". Ο κ. Hero ήθελε πολύ να είναι Διευθύνων Σύμβουλος και να βοηθά στην επίλυση των προβλημάτων που ανέκυπταν κάθε μέρα στην επιχείρηση και τα οποία θα μπορούσαν να έχουν αρνητικές οικονομικές συνέπειες για την εταιρεία, για την οποία ήταν υπερήφανος να εργάζεται. Μέχρι τώρα είχε άλλες θέσεις ευθύνης σε διάφορα εργοστάσια της εταιρείας, που συνήθως συνδέονταν με τις πωλήσεις και την αγορά πρώτων υλών. Η ανάμνηση της συνομιλίας του με τον πατέρα του τον βοήθησε κατά την επόμενή του απόφαση: θα έπρεπε να ενημερωθεί σχετικά με τις σύγχρονες επιστημονικές διαδικασίες που επιτρέπουν στην εταιρεία να μετατρέπει τα φυσικά προϊόντα, που τόσο συχνά αγοράζει, σε κονσερβοποιημένα προϊόντα, για τα οποία είχε συμβάλει στις πωλήσεις τους. Κοινοποίησε την απόφασή του αυτή στο διοικητικό συμβούλιο και διευθέτησε αμέσως τον τόπο όπου πίστευε ότι θα επιτύχει την καλύτερη και πιο ολοκληρωμένη κατάρτιση το εργοστάσιο που είχε η εταιρεία από το 1922 κοντά στη Μούρθια, στην καρδιά της "Huerta de Murcia "γνωστή ως "Περιβόλι της Ευρώπης" που προμηθεύει την εταιρεία με τα εξαιρετικά της φρούτα που χρειάζεται για τις μαρμελάδες της και τα κονσερβοποιημένα της προϊόντα. Επιπλέον, η εταιρεία είχε αποφασίσει να επικεντρώσει την έρευνά της σε νέα προϊόντα και εκεί να ανοίξουν νέα πεδία, παράλληλα με τη βασική της δραστηριότητα την παραγωγή παιδικών τροφών, κονσερβοποιημένων λαχανικών και διαιτητικών προϊόντων. Έκπληκτοι από την παρουσία του, αλλά γνωρίζοντας τα κίνητρά του, οι τεχνικοί του εργοστασίου τον συμβούλευσαν να αρχίσει την κατάρτισή του στα εργαστήρια του Πανεπιστημίου της Μούρθια, δεδομένου ότι για πολλά χρόνια είχαν εκπονήσει κοινά ερευνητικά προγράμματα με τις σχολές Χημείας και Βιολογίας. Έτσι, μετά από μια σύντομη συνέντευξη με τους δύο κοσμήτορες, συμφωνήθηκε ότι θα ξεκινούσε την "επιστημονική του κατάρτιση" στο Τμήμα Αναλυτικής Χημείας, όπου θα τον εκπαίδευαν σε αναλυτικές τεχνικές, οι οποίες είναι αναγκαίες ώστε να εξασφαλιστεί Σελίδα 2 από 22

3 ότι τα παραγόμενα τρόφιμα συμμορφώνονται με τους αντίστοιχους κανονισμούς της ΕΕ. Με την ευκαιρία του διαγωνισμού EUS2009, ο οποίος διευκολύνει τις ανταλλαγές μεταξύ νέων επιστημόνων από όλες τις χώρες της ΕΕ, συνεργάστηκε με τους διαγωνιζόμενους, οι οποίοι είχαν εργαστεί στο ίδιο τμήμα για αρκετές μέρες, στην επίλυση των πειραματικών διαδικασιών που τους είχαν τεθεί. Σελίδα 3 από 22

4 ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ A: ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΦΡΟΥΤΟΧΥΜΟΥ ΣΕ ΒΙΤΑΜΙΝΗ Το ασκορβικό οξύ (Lασκορβικό) ή βιταμίνη είναι μια γλακτόνη που συντίθεται από τα φυτά και σχεδόν όλα τα ζώα εκτός από τα ανθρωποειδή και τα χάμστερς. H H H2H H H Η παρατεταμένη έλλειψή της από τη διατροφή των ανθρώπων μπορεί να προκαλέσει μια ασθένεια γνωστή ως σκορβούτο, που χαρακτηρίζεται από δερματικές αλλοιώσεις, εύθραυστα αιμοφόρα αγγεία και δύσκολη επούλωση των πληγών. Επίσης, το ασκορβικό οξύ είναι ένα ισχυρό φυσικό αντιοξειδωτικό που βρίσκεται στους φρουτοχυμούς και χρησιμοποιείται ευρύτατα ως πρόσθετο τροφίμων. Ωστόσο, η βιταμίνη οξειδώνεται συνεχώς στα παρασκευαζόμενα προϊόντα που εκτίθενται στο οξυγόνο του αέρα, καθώς η ίδια είναι ένα αναγωγικό σώμα που αντιδρά με ήπια οξειδωτικά μέσα και παράγει αφυδρογονανασκορβικό οξύ. H H H2H H H H H2H H + 2 H+ + 2 e Σχηματικά, η παραπάνω αντίδραση μπορεί να γραφεί όπως πιο κάτω: ΑΑ (ασκορβικό οξύ) DHAA + 2H+ + 2e (αφυδρογονανασκορβικό οξύ) Οι περισσότερες μέθοδοι προσδιορισμού του ασκορβικού οξέος (AΑ) βασίζονται στον αναγωγικό του χαρακτήρα. Μια τέτοια μέθοδος, η οποία είναι γρήγορη κι αξιόπιστη, είναι η ογκομέτρηση του οξέος με ένα διάλυμα του Nβρομοβουτανοδιικοϊμιδίου (NBS) τo oποίο δρα ως οξειδωτικό σώμα. Το NBS Σελίδα 4 από 22

5 μετατρέπει τις δευτεροταγείς αλκοόλες σε κετόνες (κατ αυτόν τον τρόπο παράγεται το DHAA).Το ΝΒS ανάγεται σε βουτανοδιικοϊμίδιο και υδροβρώμιο. H αντίδραση είναι ισομοριακή (ένα προς ένα) και γρήγορη, και περιγράφεται από την πιο κάτω εξίσωση H H H H2H + H2 H2 H AA N Br H2H H NBS H H2 + H 2 NH + HBr DHAA Επειδή το NBS είναι οξειδωτικό σώμα, ελευθερώνει ιώδιο όταν αντιδρά με ιωδιούχο κάλιο σε όξινο διάλυμα (οξικού οξέος), αλλά, με την παρουσία του AA, οξειδώνει πρώτα το ασκορβικό οξύ (ΑΑ). Εάν και οι δύο ουσίες βρεθούν στο ίδιο διάλυμα, το ιώδιο ελευθερώνεται αφού πρώτα οξειδωθεί πλήρως όλο το ασκορβικό οξύ (ΑΑ). Μικρή περίσσεια του NBS μετά την οξείδωση όλου του AA θα προκαλέσει την παρουσία του ιωδίου στο διάλυμα. Το ιώδιο μπορεί ν ανιχνευτεί έχοντας προσθέσει προηγουμένως στο διάλυμα λίγες σταγόνες διαλύματος αμύλου, με το οποίο το ιώδιο δημιουργεί ένα σύμπλοκο με χαρακτηριστικό μπλε, μπλειώδες χρώμα. Τώρα, ας ξεκινήσουμε τη δουλειά μας. Φορέστε τις εργαστηριακές σας μπλούζες και, ακολουθώντας τους συνήθεις κανόνες ασφαλείας, εκτελέστε το παρακάτω πείραμα. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ Για να προσδιορίσετε το ασκορβικό οξύ (AA) ή βιταμίνη σε ένα δείγμα φρουτοχυμού θα χρειαστεί: ένας μαρκαδόρος μαγνητικός αναδευτήρας τρία μαγνητάκια στήριγμα προχοΐδας πλαστική ογκομετρική φιάλη 250 ml προχοΐδα 25 ml μικροπιπέττα και ακροφύσια πέντε γυάλινα ποτήρια ζέσεως των 50 ml γυάλινο ποτήρι ζέσεως 100 ml πλαστικός ογκομετρικός κύλινδρος 25 ml πλαστικό χωνί Σελίδα 5 από 22

6 φιαλίδιο στερεού ασκορβικού οξέος, με ετικέτα που γράφει [Ascorbic acid] διάλυμα Nβρομοβουτανοδιικοϊμιδίου [NBS sol.] διάλυμα ιωδιούχου καλίου 4 %, [KI(aq), 4 %] διάλυμα οξικού οξέος 10%, [Acetic acid, 10 %] διάλυμα αμύλου [Starch] δείγμα φρουτοχυμού [Juice sample] ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Όταν τελειώσετε τις ογκομετρήσεις, πετάξτε τα υγρά απόβλητα και τα υπολείμματα στα κατάλληλα δοχεία δίπλα στο νεροχύτη. Σελίδα 6 από 22

7 A) Τιτλοδότηση (ογκομέτρηση) διαλύματος NBS Για τον προσδιορισμό της βιταμίνης στο άγνωστο δείγμα (φρουτοχυμός) θα πρέπει πρώτα να τιτλοδοτήσετε (ογκομετρήστε) το διάλυμα NBS. Για λόγους μεγαλύτερης αξιοπιστίας, ογκομετρήστε πέντε διαλύματα AA γνωστής συγκέντρωσης. Με αυτόν τον τρόπο μπορείτε να συσχετίσετε μέσω γραφικής παράστασης την ποσότητα του AA σε κάθε διάλυμα, με τον όγκο του διαλύματος NBS που χρησιμοποιήθηκε (δηλαδή που απαιτήθηκε για να φτάσετε στο τελικό σημείο) κατά την ογκομέτρησή του. Πρώτα ετοιμάστε ένα διάλυμα AA γνωστής συγκέντρωσης. 1. Ζυγίστε σε γυάλινο ποτήρι ζέσεως την μάζα του AA (μοριακή μάζα =176.13) που χρειάζεται για την παρασκευή 250 ml διαλύματος συγκέντρωσης M. Γράψετε, με τρία σημαντικά ψηφία, την υπολογισθείσα μάζα και τη μάζα που ζυγίσατε στο τετράδιο απαντήσεων (A.1). Προσθέστε 5060 ml αποσταγμένο νερό στο γυάλινο ποτήρι ζέσεως, βάλτε ένα μαγνητάκι και τοποθετείστε το ποτήρι ζέσεως πάνω στο μαγνητικό αναδευτήρα, και ρυθμίστε τον να αναδεύει αργά. Όταν όλο το AA διαλυθεί, τοποθετείστε το πλαστικό χωνί στο στόμιο της ογκομετρική φιάλης των 250 ml και μεταφέρετε το διάλυμα σε αυτήν. Ξεπλύνετε το ποτήρι ζέσεως με λίγο αποσταγμένο νερό τρεις φορές έτσι ώστε τα υγρά εκπλύσεως να καταλήγουν στην ογκομετρική φιάλη. Προσθέστε προσεκτικά αποσταγμένο νερό μέχρι τη χαραγή. 2. Μαρκάρετε τα γυάλινα ποτήρια ζέσεως των 50 ml από 1 έως 5 με το μαρκαδόρο. Χρησιμοποιώντας τη μικροπιπέττα, προσθέστε με ακρίβεια 1, 2, 3, 4 και 5 ml διαλύματος AA, αντίστοιχα στα αριθμημένα ποτήρια ζέσεως. Υπολογίστε και γράψτε την μάζα του AA σε γραμμάρια (με τρία σημαντικά ψηφία), που βρίσκεται σε κάθε ποτήρι στο τετράδιο απαντήσεων. (A.2) Γεμίστε την προχοΐδα με το διάλυμα NBS. Σε ένα από τα γυάλινα ποτήρια ζέσεως που περιέχουν το διάλυμα AA προσθέστε: 2 ml του διαλύματος 4% KI, 0.5 ml του διαλύματος οξικού οξέος 10%, 3 σταγόνες διαλύματος αμύλου και περίπου 10 ml αποσταγμένου νερού (μετρημένα με τον ογκομετρικό κύλινδρο). Βάλτε ένα μαγνητάκι μέσα στο ποτήρι ζέσεως, τοποθετείστε το ποτήρι ζέσεως πάνω στο μαγνητικό αναδευτήρα, και αναδεύστε αργά. Ξεκινήστε την ογκομέτρηση προσθέτοντας αργά το διάλυμα NBS μέχρις ότου οι σταγόνες που Σελίδα 7 από 22

8 πέφτουν να προκαλέσουν το σχηματισμό μπλε χρώματος που να εξαφανίζεται. Προσθέστε ακόμα 2 σταγόνες διαλύματος αμύλου και συνεχίστε να προσθέτετε από την προχοΐδα διάλυμα NBS σταγόνα σταγόνα μέχρις ότου ένα μόνιμο μπλε χρώμα να παραμένει στο διάλυμα. Επαναλάβετε τη διαδικασία με τα υπόλοιπα ποτήρια ζέσεως που έχετε ετοιμάσει. Σημειώστε στο Τετράδιο Απαντήσεων τον όγκο του διαλύματος NBS που χρειάστηκε για να φτάσετε στο τελικό σημείο για κάθε ποτήρι ζέσεως και συμπληρώστε τον πίνακα (A.2). Σε μια γραφική παράσταση, τοποθετήστε τα σημεία που αντιστοιχούν στη μάζα του AA που περιέχει το κάθε ποτήρι ζέσεως τον όγκο του διαλύματος NBS που χρειάστηκε για την ογκομέτρηση (A.3). B) Προσδιορισμός της περιεκτικότητας του AA στο φρουτοχυμό Ζυγίστε περίπου 5 g φρουτοχυμού (με ακρίβεια 3 σημαντικών ψηφίων) μέσα σε ένα καθαρό και στεγνό ποτήρι ζέσεως των 50 ml ή των 100 ml. Προσθέστε 1520 ml αποσταγμένου νερού και άλλα 1520 ml KI (aq), 1520 ml διαλύματος οξικού οξέος και 1520 ml διαλύματος αμύλου. Τώρα ογκομετρήστε αυτό το διάλυμα με διάλυμα NBS. Επαναλάβετε την ογκομέτρηση με άλλο ένα, παρόμοιο δείγμα από τον ίδιο φρουτοχυμό. Σημειώστε τους όγκους που απαιτήθηκαν για να φτάσετε στο τελικό σημείο των 2 ογκομετρήσεων στο Τετράδιο Απαντήσεων (A.4). Καταγράψετε τους όγκους με ένα δεκαδικό ψηφίο. Χρησιμοποιώντας τη γραφική παράσταση, προσδιορίστε τη μάζα του AA που αντιστοιχεί σε κάθε δείγμα φρουτοχυμού που ογκομετρήσατε, με βάση τον όγκο του διαλύματος NBS που απαιτήθηκε για να φτάσετε στο τελικό σημείο. Σημειώστε τις τιμές στο Τετράδιο Απαντήσεων (A.5). Τώρα υπολογίστε την επί τοις εκατό κατά μάζα (%w/w) περιεκτικότητα του AA στο φρουτοχυμό και σημειώστε την απάντηση στο Τετράδιο Απαντήσεων (A.6). Ο κ. Hero έχει εντυπωσιαστεί από τη δουλειά και τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν. Παρόλα αυτά, υπάρχει ένα ακόμα ζήτημα που τον απασχολεί. Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση συνιστά ως ημερήσια δόση βιταμίνης τα 60 mg, πόσα κουτιά χυμού των 200 ml από αυτά που αναλύσατε πρέπει να πίνει ένας άνθρωπος την ημέρα για ν ακολουθήσει τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης; ρωτάει. Επιθυμώντας να τον βοηθήσουν όσο είναι δυνατόν, οι νέοι του φίλοι προτείνουν η πυκνότητα του χυμού να θεωρηθεί ίση με αυτή του νερού (A.7). Σελίδα 8 από 22

9 ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ B Η βιοτεχνολογία ενδιαφέρει τον κύριο Hero, ειδικά τα προϊόντα που μπορεί να παράγει η εταιρεία του. Έχει διαβάσει ότι υπάρχουν πρωτοποριακές εφαρμογές όπου χρησιμοποιούνται μικροοργανισμοί για την παραγωγή σπάνιων και πανάκριβων φρουτοχυμών και μιλκσέικ και χυμούς (fruitmilkshakes). Έτσι αποφάσισε να πάει στο Ινστιτούτο Γενετικής και Μικροβιολογίας όπου μπορούν να του εξηγήσουν πώς να αναγνωρίζει τους μικροοργανισμούς αλλά και να του υποδείξουν πώς να χρησιμοποιήσει αυτούς τους μικροοργανισμούς για να παράγει αυτά τα νέα προϊόντα. Αποφάσισε να χρησιμοποιήσει μαθητές από τη EUS ώστε να αξιοποιήσουν την καινούργια γνώση του στη βιοτεχνολογία. Πιο κάτω θα του υποδείξουμε τις βασικές πληροφορίες. Οι μικροοργανισμοί είναι ζωντανοί οργανισμοί που έχουν μέγεθος μικρότερο από 0.1 mm και έτσι μπορείς να τους δεις μόνο με τη βοήθεια μικροσκοπίου. Οι μικροοργανισμοί ανήκουν σε τρεις κατηγορίες: Βακτήρια, Αρχαϊκά και Ευκαρυωτικά. Στις δύο πρώτες κατηγορίες, Βακτήρια και Αρχαϊκά, τα κύτταρα είναι προκαρυωτικά και έτσι δεν έχουν εξειδικευμένο πυρήνα οπότε το DNA βρίσκεται μέσα στο κυτταρόπλασμα. Οι μύκητες είναι ευκαρυωτικοί οργανισμοί που διακρίνονται σε δυο κατηγορίες, τους νηματοειδείς μουχλομύκητες και τους σακχαρομύκητες. Η μούχλα έχει νηματοειδή μορφολογία και παράγει σπόρους. Οι σακχαρομύκητες είναι μονοκύτταροι οργανισμοί με ωοειδές σχήμα. Με αυτές τις πληροφορίες ο κος Hero μπορεί να ακολουθήσει τις οδηγίες για τα δυο πιο κάτω πειράματα. Στο πρώτο πείραμα B1 οι μαθητές θα αναγνωρίσουν τους μικροοργανισμούς που βρίσκονται στις καλλιέργειες μικροβίων σε 3 δείγματα που βρίσκονται σε σωλήνες Eppendorf (Α, Β και ) Στο δεύτερο πείραμα B2 οι μαθητές θα αξιολογήσουν την δράση του ενζύμου πεκτινάση (pectinase) που παράγεται από τα μικρόβια και βρίσκεται στο εξωκυττάριο υγρό (υπερκείμενο) της κάθε καλλιέργειας μικροβίων. Οι συμμετέχοντες πρέπει να υπολογίσουν το βαθμό του ιξώδους ενός δείγματος χυμού μετά την προσθήκη των υπερκειμένων των μικροβιακών καλλιεργειών. Το ιξώδες του χυμού που δεν έχει υποστεί επεξεργασία και αυτό που υπέστησαν διάφορες επεξεργασίες θα μετρηθούν με ένα εργαλείο που ονομάζεται βισκόμετρο. Με αυτό το εργαλείο θα υπολογιστεί ο χρόνος που απαιτείται για να ταξιδεύσει ένα υγρό σε ένα τριχοειδές σωλήνα. Βέβαια, ο χρόνος είναι συνάρτηση του ιξώδους του υγρού. Σελίδα 9 από 22

10 Δοκιμασία Β1. Προσδιορισμός μικροοργανισμών που παράγουν το ένζυμο πεκτινάση και που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την επεξεργασία χυμών φρούτων. Προσοχή: Για να εξοικονομήσετε χρόνο, πρώτα να αρχίσετε το πείραμα Β.2 και στη συνέχεια θα έχετε 40 λεπτά διάρκεια χρόνου επώασης κατά τη διάρκεια του οποίου θα κάνετε το Β.1 πείραμα. Υλικά 3 άγνωστα δείγματα σε σωλήνες Eppendorf (Α, Β και ) Αντικειμενοφόρες πλάκες μικροσκοπίου και καλυπτρίδες Μικροσκόπιο Λάδι μικροσκοπίου (immersion oil) Πλαστικά σιφώνια/πιπέττες Pasteur Πειραματική Διαδικασία Για να δείτε τις καλλιέργειες μικροβίων (Α, Β και ), να τοποθετήσετε μια σταγόνα από το δείγμα Α σε μια αντικειμενοφόρο πλάκα μικροσκοπίου, χρησιμοποιώντας μια πιπέτα Pasteur και προσεκτικά να επικαλύψετε τη σταγόνα με μια καλυπτρίδα. Να παρατηρήσετε αυτό το παρασκεύασμα, χρησιμοποιώντας το μικροσκόπιο. Πρώτα δοκιμάστε με 40x φακό μεγέθυνσης και αν δεν είναι δυνατό να παρατηρηθεί ο μικροοργανισμός, τότε να χρησιμοποιήσετε το 100x φακό μεγέθυνσης. Θα χρειαστεί μια σταγόνα λαδιού μεταξύ της καλυπτρίδας και του 100x φακού του μικροσκοπίου (βλ. διάγραμμα). Φακός Σταγόνα λαδιού Καλυπτρίδα Αντικειμενοφόρα πλάκα Επαναλάβετε το πείραμα και για τα άλλα δύο δείγματα. Όταν ολοκληρώσετε και τις τρεις παρατηρήσεις, να απαντήσετε στα ερωτήματα που υπάρχουν στο τετράδιο απαντήσεων. Σελίδα 10 από 22

11 Β1.1. Με βάση τις φωτογραφίες που εμφανίζονται στην επόμενη σελίδα και τις παρατηρήσεις με το μικροσκόπιο, να αντιστοιχίσετε την κάθε εικόνα (που είδατε με το μικροσκόπιο) με ένα αριθμό από τις πέντε αριθμημένες φωτογραφίες. 2. Staphylococcus aureus 1. Aspergillus niger 4. Escherichia coli 3. Saccharomyces cerevisiae 5. Spirillum sp. 6. Penicillium chrysogenum Σελίδα 11 από 22

12 Β.1.2. Σημειώστε με ένα (Χ) στο κατάλληλο κουτί του τετραδίου απαντήσεων το είδος του μικροοργανισμού (βακτήριο, νηματοειδής μύκητας μούχλας ή σακχαρομύκητας ζύμης), που παρατηρήθηκε στο μικροσκόπιο για τα δείγματα Α, Β και. Β.1.3. Σύμφωνα με το σχήμα που βλέπετε πιο κάτω, το οποίο παρουσιάζει τις πιο κοινές μορφολογίες βακτηρίων, αλλα και τις φωτογραφίες στο Β1.1., να προσδιορίσετε το είδος Escherichia coli, το είδος Staphylococcus aureus και το είδος Spirillum sp., βάζοντας τον αντίστοιχο αριθμό στο τετράδιο απαντήσεων (Β.1.3) B.1.4. Σημειώστε με ένα Χ στο τετράδιο απαντήσεων, αν οι δηλώσεις είναι ορθές ή λανθασμένες. Σελίδα 12 από 22

13 Δοκιμασία B2. Προσδιορισμός της παραγωγής πεκτινάσης σε μικροβιακές καλλιέργειες Απαιτούμενα υλικά Ιξωδόμετρο (viscometer) φούρνος στους 37 º δείγμα χυμού 6 δοκιμαστικοί σωλήνες με βιδωτό πώμα μια πλαστική θήκη για τους δοκιμαστικούς σωλήνες απoσταγμένο νερό στατώ (στήριγμα) σωλήνων eppendorf με τα ακόλουθα δείγματα: eppendorf 1. Νερό eppendorf 2. Πεκτινάση διαλυμένη σε νερό συγκέντρωσης Units/mL eppendorf 3. Πεκτινάση διαλυμένη σε νερό συγκέντρωσης 0.02 Units/mL eppendorf 4. Πεκτινάση διαλυμένη σε νερό συγκέντρωσης 0.06 Units/mL eppendorf 5. Το υπερκείμενο της καλλιέργειας A eppendorf 6. Το υπερκείμενο της καλλιέργειας B χρονόμετρο αντλία πιπέττας μικροπιπέττα ακροφύσια για την μικροπιπέττα μαρκαδόρος calculator πλαστικό ποτήρι ζέσεως το οποίο θα χρησιμοποιηθεί σαν υδατόλουτρο πλαστικό χωνί (από τη δοκιμασία Α) Πειραματική διαδικασία a) Τοποθετήστε 10 ml δείγματος χυμού σε κάθε ένα από τους δοκιμαστικούς b) c) d) e) f) g) σωλήνες. Αριθμήστε τους σωλήνες 16. Προσθέστε 0.5 ml από το δείγμα που περιέχει ο σωλήνας eppendorf nº 1 στο δοκιμαστικό σωλήνα nº 1; 0.5 ml από το δείγμα που περιέχει ο σωλήνας eppendorf nº 2 στο δοκιμαστικό σωλήνα nº 2, και κ.ο.κ. Ανακινήστε ώστε να αναμιχθεί το περιεχόμενο κάθε σωλήνα. Τοποθετήστε τους σωλήνες στο στατώ και ρωτήστε τον επιβλέποντα να σας υποδείξει πού βρίσκεται ο φούρνος. Επωάστε τους σωλήνες στους 37 º για 40 λεπτά. **ΤΩΡΑ ΝΑ ΔΟΥΛΕΨΕΤΕ ΤΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ Β.1** Αφού παρέλθει ο χρόνος, ψύξτε τους δοκιμαστικούς σωλήνες με τρεχούμενο νερό βρύσης για 30 δευτερόλεπτα προσέχοντας να μην μπει νερό μέσα. Σελίδα 13 από 22

14 Το ιξώδες είναι μία ιδιότητα που σχετίζεται με την εσωτερική τριβή υλικών που ρέουν. Το ιξώδες μπορεί να μετρηθεί εύκολα σε συνθήκες ελασματοειδούς ροής, η οποία επιτυγχάνεται όταν λεπτές στιβάδες υγρού ρέουν πάνω από άλλες σε διαφορετική ταχύτητα. Ελασματοειδής ροή επίσης συμβαίνει όταν τα υγρά ρέουν μέσα από σωλήνες σε μέσες ταχύτητες: η λεπτή στιβάδα ενός υγρού που βρίσκεται σε επαφή με τα τοιχώματα του δοκιμαστικού σωλήνα είναι πιθανά ακίνητη, η επόμενη στιβάδα κινείται αργά, η επόμενη λίγο ταχύτερα κ.ο.κ. Συνεπώς ο όγκος του υγρού μπορεί να θεωρηθεί ως μία σειρά ομοκεντρικών κυλίνδρων, καθένας εκ των οποίων κινείται με σταθερή ταχύτητα, η οποία είναι μεγαλύτερη προς το κέντρο. Ο Poiseuille μελέτησε την κίνηση των υγρών μέσα σε τροχοειδείς σωλήνες και βρήκε μια άμεση σχέση ανάμεσα στον όγκο του υγρού και το ιξώδες της ροής του υγρού. Για ένα δεδομένο ιξωδόμετρο, το ιξώδες μπορεί να εκφραστεί ως ν = kν tc όπου ν είναι το δυναμικό ιξώδες, kν είναι μία σταθερά του ιξωδόμετρου και tc ο χρόνος πτώσης. Η πιο συνηθισμένη μονάδα που χρησιμοποιείται για το ιξώδες είναι το centipoise, cp, που είναι το 1/100 του ενός poise, P, (1 g cm1 s1). Βραχίονας μικρότερης διαμέτρου Θάλαμος Α Η συσκευή που χρησιμοποιείται για να μετρηθεί το εξώδες ενός υγρού ονομάζεται ιξωδόμετρο. Μερικές απλές συσκευές, όπως το ιξωδόμετρο annonfenske που απεικονίζεται, βασίζονται στη μέτρηση του χρόνου που απαιτείται ώστε το υγρό να κινηθεί εξαιτίας της βαρύτητας μέσα από ένα τριχοειδή σωλήνα. Υψηλότερη διαβάθμιση Θάλαμος Β Χαμηλότερη διαβάθμιση Βραχίονας μεγαλύτερης διαμέτρου Για να μετρηθεί το ιξώδες των προϊόντων που παράγονται μετά από επώαση με ένα ιξωδόμετρο αυτού του τύπου, ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα: Τριχοειδής σωλήνας Με το ιξωδόμετρο τοποθετημένο μέσα στο υδατόλουτρο, εισάγετε 10 ml από το υγρό του Αποθήκη δοκιμαστικού σωλήνα 1, μετά την υγρού επώαση, μέσα από τον βραχίονα με την μεγαλύτερη διάμετρο της συσκευής, χρησιμοποιώντας ένα πλαστικό χωνί από την προηγούμενη δοκιμασία. Σελίδα 14 από 22

15 Τοποθετήστε το ιξωδόμετρο όσο πιο κάθετα γίνεται και αφήστε να περάσει ικανός χρόνος ώστε να φτάσει τη θερμοκρασία του υδατόλουτρου. Τοποθετήστε την αντλία πιπέττας στο στόμιο του βραγχίονα μικρότερης διαμέτρου και αναρροφήστε το υγρό μέχρις ότου ο Θάλαμος Α γεμίσει κατά το ήμισυ. Αφαιρέστε την αντλία πιπέττας και αφήστε το υγρό να κινηθεί προς τα κάτω ώστε να ξεπλυθεί η συσκευή. Αναρροφήστε ξανά με τον ίδιο τρόπο και μετρήστε, χρησιμοποιώντας το χρονόμετρο, το χρόνο που απαιτείται για να πέσει το υγρό από την υψηλότερη διαβάθμιση του Θαλάμου Β στη χαμηλότερη διαβάθμιση όπως φαίνεται στο σχήμα. Αφαιρέστε το ιξωδόμετρο από το υδατόλουτρο (χαλαρώστε το ελαστικό που το συγκρατεί), προσθέστε λίγο αποσταγμένο νερό και αδειάστε το περιεχόμενο του στο νεροχύτη. Ξεβγάλατε δύο φορές με αποσταγμένο νερό πριν το τοποθετήσετε ξανά στο υδατόλουτρο για να μετρήσετε ένα άλλο δείγμα. Επαναλάβετε τα παραπάνω βήματα με τον ίδιο τρόπο για να μετρήσετε το ιξώδες των υπόλοιπων δοκιμαστικών σωλήνων. B2.1. Καταγράψτε τους χρόνους πτώσης για κάθε ένα από τα υγρά. B2.2. Σχεδιάστε τη γραφική παράσταση του χρόνου που χρειάζονται τα δείγματα που επωάστηκαν με πεκτινάση του εμπορίου (ΚΑΙ ΤΟ ΝΕΡΟ) σε σχέση με την συγκέντρωση του ενζύμου. ΜΗ ΞΕΧΑΣΕΤΕ ΝΑ ΠΕΡΙΛΑΒΕΤΕ ΤΗ ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ B2.3. Αναγνωρίστε ποια είναι η μικροβιακή καλλιέργεια, Α ή Β, η οποία παράγει πεκτινάσες και υπολογίστε τη δραστικότητα πεκτινάσης σε αυτή χρησιμοποιώντας τη γραφική παράσταση (την οποία θα εκφράσετε σε μονάδες δραστικότητας ανά ml υπερκείμενου υγρού). B2.4. Υπολογίστε τη μεταβολή του ιξώδους (σε cp) του δείγματος σας που επήλθε ως αποτέλεσμα της επεξεργασίας του με την καλλιέργεια (Α ή Β) που παράγει πεκτινάση, γνωρίζοντας ότι: ιξώδες ( σε cp) = 0.25 (cps1) χρόνος (s) B2.5. Ποια είναι η μονάδα μέτρησης του ιξώδους στο Διεθνές Σύστημα (SI); Ποια είναι η ισοδυναμία της σε centipoises; Σελίδα 15 από 22

16 B2.6. Μια εταιρία θέλει να παράγει χυμό με ιξώδες 16 cp. Ποια είναι η συγκέντρωση πεκτινάσης η οποία απαιτείται για να επεξεργαστούν 10 ml χυμού φρούτων σύμφωνα με την τεχνική που περιγράφηκε; Πόσες μονάδες πεκτινάσης χρειάζονται για να κατεργαστούν 5000 L χυμού; Σελίδα 16 από 22

17 ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ Τώρα, ο κ. Hero πρέπει να ενημερωθεί για τις θερμικές ιδιότητες των χυμών, προκειμένου να μάθει για την ενέργεια που απαιτείται για την ψύξη των δεξαμενών με τους οποίους μεταφέρονται οι χυμοί. Στο Τμήμα Φυσικής, διεξάγονται πειράματα για τον υπολογισμό της ειδικής θερμότητας των υγρών, που βασίζονται στη μέθοδο allendar και Barnes. Οι μαθητές που συμμετέχουν στην EUS καλούνται επίσης να ασχοληθούν με το πείραμα αυτό και, αφού δοκιμάσουν διάφορες τεχνικές, να κατορθώσουν να κατασκευάσουν ένα κατάλληλο θερμιδόμετρο για τη διενέργεια των μετρήσεων. Γνωρίζοντας ότι θα μάθει όσα του χρειάζονται, ο κ. Hero εντάσσεται στην ομάδα σας που θα μετρήσει την ειδική θερμότητα ενός είδους από τους χυμούς που έχουν αναλυθεί. Θα χρειαστείτε: Ένα θερμιδόμετρο συνεχούς ροής. Η συσκευή είναι θερμικά μονωμένη και εφοδιασμένη με ένα εσωτερικό θερμαντήρα (αντίστασης R = 100 Ω). Επίσης στη συσκευή υπάρχει ρυθμιστής ροής υγρού (στρόφιγγαβίδα). Δύο αισθητήρες θερμοκρασίας. Χρονόμετρο. Ντεπόζιτο με χυμό. Ρυθμιστή τάσης, για αλλαγή της τάσης (V) που εφαρμόζεται στον θερμαντήρα. Ηλεκτρονικό Πολύμετρο για τη μέτρηση της τάσης. Ένα πλαστικό ποτήρι των 500 ml. Ζυγό. 1. Ντεπόζιτο 2. Ρυθμιστής ροής 3. Δείγμα 4. Μονωτική ταινία 5. Ρυθμιστής τάσης 6. Νεροχύτης T1 και T2. αισθητήρες τάσης. Σχήμα πειραματικής διάταξης Σελίδα 17 από 22

18 Η μέθοδος βασίζεται στην κυκλοφορία χυμού μέσω θερμικά μονωμένου σωλήνα μέσα στον οποίο υπάρχει αντίσταση που θερμαίνει το υγρό (χυμός). Γνωρίζοντας την ενέργεια που παρέχεται και την αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλείται για δεδομένη ροή μάζας, μπορούμε όπως θα δούμε να προσδιορίσουμε βάσει της αρχής διατήρησης της ενέργειας, την ειδική θερμότητα του χυμού. Θα δεχθούμε ότι ισχύουν τα παρακάτω : Το υγρό είναι ασυμπίεστο, Η πυκνότητα του υγρού παραμένει σταθερή, παρά την αύξηση της θερμοκρασίας Η θερμότητα που παράγεται από την τριβή μεταξύ του χυμού και των τοιχώματων του σωλήνα μπορεί να θεωρηθεί αμελητέα, Η τιμή της ηλεκτρικής αντίστασης παραμένει σταθερή παρά τις αλλαγές στη θερμοκρασία, Σταθερή κατάσταση θεωρείται ότι επιτυγχάνεται όταν η θερμοκρασίες εισόδου και εξόδου δεν μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου, Η μεταβολή της κινητικής και της δυναμικής ενέργειας, από την είσοδο στην έξοδο, του υγρού είναι αμελητέα, και Η διατομή εισόδου και εξόδου είναι η ίδια. Με την προϋπόθεση ότι ισχύουν τα πιο πάνω μπορούμε να πούμε ότι μια δεδομένη μάζα υγρού που κυκλοφορεί διαμέσου του σωλήνα και θερμαίνεται από την αντίσταση μπορεί να θεωρηθεί σύστημα όπου ισχύει η αρχή διατήρησης της ενέργειας. Τότε ισχύουν τα ακόλουθα: Ενέργειαπαρεχόμενη = Ενέργειαπου απορροφά ο χυμός + Απώλειες Η παρεχόμενη ενέργεια σε χρόνο t είναι η θερμότητα που παρέχεται από την αντίσταση R και δίνεται από το νόμο του Joule Ενέργειαπαρεχόμενη = V2 t R όπου V είναι η διαφορά δυναμικού μεταξύ των άκρων της αντίστασης R. Η ενέργεια που απορροφά το υγρό είναι Ενέργειαπου απορροφά το υγρό = m cp T όπου m είναι η μάζα του υγρού, cp η ειδική θερμότητα και T η αύξηση της θερμοκρασίας του υγρού από την είσοδο (με θερμοκρασία T1) στην έξοδο (με θερμοκρασία T2) (βλέπε σχήμα προηγούμενης σελίδας). Σελίδα 18 από 22

19 Παρά το γεγονός ότι το θερμιδόμετρο είναι θερμικά μονωμένο, υπάρχουν αναπόφευκτα μικρές απώλειες ενέργειας προς το περιβάλλον. Θα τις ονομάζουμε γενικά «απώλειες». Έτσι η Αρχή Διατήρησης της Ενέργειας μπορεί να εκφραστεί από την παρακάτω εξίσωση V2 t = m c p Τ + Απώλειες R Με αναγωγή της εξίσωσης στη μονάδα του χρόνου (διαιρώντας με το χρόνο t) παίρνουμε: V2 cp Τ + K = m R (1) είναι η παροχή μάζας (μάζα ανά μονάδα χρόνου) που ρέει μέσα στο σωλήνα όπου m για δεδομένη ρύθμιση του «ρυθμιστή ροής» (βλέπε σχήμα). Το K αντιπροσωπεύει τις απώλειες ενέργειας ανά μονάδα χρόνου. Το πρώτο σκέλος της εξίσωσης αντιπροσωπεύει την παρεχόμενη ηλεκτρική ισχύ. Εφόσον οι απώλειες είναι άγνωστες, το πείραμα πρέπει θα γίνει τρεις φορές. Ρυθμίζοντας την παροχή ( m ) για διαφορετικές τάσεις (V) οι σταθερές καταστάσεις μπορούν να επιτευχθούν αν οι θερμοκρασίες εισόδου και εξόδου παραμείνουν ίδιες όπως στο πρώτο πείραμα που θα εκτελέσετε στη συνέχεια. Έτσι οι απώλειες ενέργειας (Κ) θα είναι ίδιες σε κάθε πειραματική διαδικασία. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Πριν θέσετε σε λειτουργία τη συσκευή, ζητήστε από τον επιβλέποντα να ελέγξει ότι όλες οι συνδέσεις είναι σωστές και ότι το θερμιδόμετρο είναι γεμάτο με χυμό. Ζητήστε του/της να υπογράψει στο Απαντητικό Φύλλο (.1). ΑΝ ΔΕΝ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΕΤΕ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΑ ΔΕΝ ΘΑ ΠΑΡΕΤΕ ΒΑΘΜΟΥΣ ΓΙΑ ΑΥΤΟ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ. Σελίδα 19 από 22

20 1ο ΠΕΙΡΑΜΑ Να ανοίξετε τη βαλβίδα ρύθμισης της παροχής εξόδου και να βεβαιωθείτε ότι ο χυμός ρέει στο θερμιδόμετρο. Να ελέγξετε ότι ο χυμός εξέρχεται από το σύστημα προς το νεροχύτη. Να θέσετε σε λειτουργία το θερμιδόμετρο και να ρυθμίσετε την τάση (με το ρυθμιστή τάσης) σε χαμηλή τιμή π.χ. 100 V. Να παρατηρήσετε ότι η θερμοκρασία Τ 2 αυξάνεται σταδιακά μέχρι να φτάσει σε μια (πρακτικά) σταθερή τιμή. Ταυτόχρονα να παρατηρήσετε ότι η θερμοκρασία Τ 1 παραμένει σταθερή ή μεταβάλλεται μόνο κατά μερικά δεκαδικά του βαθμού κατά τη διάρκεια του πειράματος. Προσπαθήστε να διατηρήσετε χαμηλή παροχή στο πρώτο πείραμα, ρυθμίζοντας τον ρυθμιστή ροής βίδα πολύ αργά, αλλά αρκετά ώστε η θερμοκρασία εξόδου T2 να μην ξεπερνά τους 37 º. Να ελέγξετε τη θερμοκρασία του χυμού κατά την είσοδο και έξοδο από το θερμιδόμετρο (η συνιστώμενη θερμοκρασία εξόδου είναι γύρω στους 37 º). Δεν χρειάζεται να σημειώσετε τις θερμοκρασίες σ αυτό το στάδιο, απλά να τις έχετε στο μυαλό σας. Όταν δείτε ότι η θερμοκρασία εξόδου Τ 2 δεν αλλάζει ή αλλάζει πολύ αργά (λιγότερο από 0,2 ο ανά λεπτό) μπορείτε να θεωρήσετε ότι έχει επέλθει η σταθερή κατάσταση. Όταν επέλθει σταθερή κατάσταση, να συλλέξετε μια ορισμένη ποσότητα χυμού στο ποτήρι, σε χρόνο που πρέπει να μετρήσετε με ακρίβεια, με το χρονόμετρο (π.χ. για ένα λεπτό, αν και οποιοσδήποτε άλλος χρόνος είναι δεκτός). Να γράψετε στο Φύλλο Απαντήσεων (.2) την τάση και τις δύο θερμοκρασίες που σημειώσατε όταν αρχίσατε (S=Start), στη μέση (Μ=Med.) και στο τέλος (E=End) του χρονικού διαστήματος συλλογής του χυμού. Να καταγράψετε το χρόνο συλλογής του χυμού στο ποτήρι. Να υπολογίσετε τις μέσες τιμές των T1, T2 και του V (η τάση μπορεί να αλλάζει λίγο ή και καθόλου) για το πείραμα και να τις καταγράψετε στον πίνακα.2. Χρησιμοποιώντας το ζυγό, να μετρήσετε τη μάζα του χυμού Mχυμού που συλλέξατε. και διαιρώντας την με το χρόνο συλλογής να υπολογίσετε την παροχή μάζας m (ΠΡΟΣΟΧΗ: Να μη μετρήσετε και τη μάζα του ποτηριού και αν το βάρος του χυμού υπερβεί τα όρια μέτρησης του ζυγού να χρησιμοποιήσετε δύο ποτήρια για τις μετρήσεις σας). Να καταγράψετε τις μετρήσεις σας στον πίνακα.2 του Τετραδίου Απαντήσεων. 2ο ΠΕΙΡΑΜΑ Να περιστρέψετε περίπου μίση στροφή το ρυθμιστή ροήςβίδα και να παρατηρήσετε πως ελαττώνεται η θερμοκρασία εξόδου T2. Να ρυθμίσετε την τάση περίπου στα 140 V. Σελίδα 20 από 22

21 Μετά από λίγο η θερμοκρασία εξόδου (Τ2) θα αρχίσει να αυξάνεται. Να ρυθμίσετε την παροχή ώστε να πετύχετε τις ίδιες θερμοκρασίες όπως και στο 1ο πείραμα. Όταν επέλθει σταθερή κατάσταση (ίδιες θερμοκρασίες εισόδου και εξόδου του χυμού όπως και στο 1ο Πείραμα), να συλλέξετε το χυμό που εξέρχεται από το σύστημα για συγκεκριμένο χρόνο (που μπορεί να είναι ίδιος με αυτόν στο 1 ο Πείραμα). Το χρόνο αυτό να μετρήσετε με το χρονόμετρο. Να καταγράψετε τα αποτελέσματα σας στον πίνακα.2, όπως και πριν. 3ο ΠΕΙΡΑΜΑ Να επαναλάβετε την παραπάνω πειραματική διαδικασία αλλά με νέα τάση (περίπου 180 V) και με νέα παροχή μάζας. Να συμπληρώσετε τον πίνακα.2 στο Τετράδιο Απαντήσεων. Να σχεδιάσετε τη γραφική παράσταση (.3). V2 σε συνάρτηση με την παροχή μάζας m R Να βρείτε την κλίση της γραφικής παράστασης και από αυτή, και βάσει της εξίσωσης (1) διαιρώντας την κλίση με τη μεταβολή της θερμοκρασίας, να υπολογίσετε την ειδική θερμότητα cp σε μονάδες μέτρησης στο S.I. (.4). Πόση ενέργεια έδωσε η αντίσταση R κατά το χρονικό διάστημα συλλογής του χυμού στο 2ο πείραμα; (.5) Αν υποθέσουμε ότι L (δέκα χιλιάδες λίτρα) χυμού πρέπει να ψυχθούν από τους 15 στους 4 τότε πόση ποσότητα ενέργειας πρέπει να αφαιρεθεί από το χυμό; (.6) Επισημάνσεις Η βασική προϋπόθεση σε όλα αυτά τα πειράματα είναι να εξασφαλιστεί ότι στο χρονικό διάστημα που υπολογίζουμε τις μέσες τιμές, έχουμε πετύχει σταθερή κατάσταση που σημαίνει ότι οι θερμοκρασίες εισόδου και εξόδου παραμένουν σταθερές. Ο παράγοντας που επιδρά περισσότερο στο να έχουμε σωστά αποτελέσματα είναι η παροχή χυμού να παραμένει σταθερή. Για να το πετύχουμε χρησιμοποιούμε τη συσκευή Mariotte (Ντεπόζιτο). Όπως μπορείτε να δείτε από το σχήμα το ντεπόζιτο αποτελείται από ένα κλειστό χώρο και ένα λεπτό σωλήνα, η κάτω άκρη του οποίου Σελίδα 21 από 22

22 είναι μέσα στον χυμό ενώ η πάνω άκρη επικοινωνεί με τον ατμοσφαιρικό αέρα ώστε ο αέρας να μπορεί να μπαίνει μέσα στο ντεπόζιτο με αποτέλεσμα να αυξάνεται η πίεση του αέρα πάνω από το χυμό. Στο.7 να επιλέξετε ποια από τις προτάσεις είναι λανθασμένη. a) Η συσκευή Mariotte εξασφαλίζει ότι η εξερχόμενη παροχή μάζας χυμού από την συσκευή (χυμός που διοχετεύεται από το Ντεπόζιτο (deposit) διαμέσου του σωλήνα) είναι σταθερή. b) Η συσκευή Mariotte εξασφαλίζει ότι η πίεση στην ελεύθερη επιφάνεια του χυμού στο Ντεπόζιτο αυξάνει όσο το Ντεπόζιτο αδειάζει. c) Η συσκευή Mariotte εξασφαλίζει ότι η πίεση στην ελεύθερη επιφάνεια του χυμού στο Ντεπόζιτο ελαττώνεται όσο το Ντεπόζιτο αδειάζει. d) Η συσκευή Mariotte επιτρέπει στον ατμοσφαιρικό αέρα να φθάσει στο πάνω μέρος του Ντεπόζιτου. Σελίδα 22 από 22

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:..

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 26/11/2011. Σύνολο µορίων:.. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 10 η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών EUSO 2012 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συµµετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 26/11/2011

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης

Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Εργαοιηριακήβ άσκηση Μικροοργανισμοί και συνθήκες αποστείρωσης Σιόχοί ίου πειράμαιοε Το πείραμα αυτό στοχεύει να σε φέρει σε επαφή με την εργαστηριακή μέθοδο μικροβιακών καλλιεργειών. Επίσης θα διαπιστώσεις

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων

5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων 5. Η ισχύς ενός λευκαντικού ρούχων Σκοπός Τα λευκαντικά είναι συνήθως υδατικά διαλύματα υποχλωριώδους νατρίου, NaOCl, και κυκλοφορούν με την εμπορική ονομασία «χλωρίνη». Σκοπός αυτού του πειράματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2013. Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012. Διαγωνισμός στη Φυσική.

ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2013. Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012. Διαγωνισμός στη Φυσική. 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2013 Σάββατο 8 Δεκεμβρίου 2012 Διαγωνισμός στη Φυσική (Διάρκεια 1 ώρα) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΩΝ 1)... 2)...

Διαβάστε περισσότερα

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων.

1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. Εισηγητές, οι συνεργάτες του ΕΚΦΕ : Γαβρίλης Ηλίας, Χημικός Βράκα Ελένη, Φυσικός Α. ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ 1. Παρατήρηση βρασμού του νερού μέσω των αισθητήρων. 2. Σύσταση του ατμοσφαιρικού αέρα Σκοπός Να

Διαβάστε περισσότερα

1 η Δραστηριότητα Υπολογισμός της πυκνότητας στερεού σώματος

1 η Δραστηριότητα Υπολογισμός της πυκνότητας στερεού σώματος 7η ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΟΜΑΔΑ... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΑ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ: 1. 2. 3. 1 η Δραστηριότητα Υπολογισμός της πυκνότητας στερεού σώματος Ο Σκοπός της άσκησης Ο σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C

ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ C Μανδηλιώτης Σωτήρης, Γεωλόγος Υπεύθυνος ΕΚΦΕ Σερρών Χατζάρα Στέλλα, Χηµικός Βιολόγος Γενικό Λύκειο Νιγρίτας Η Αφορµή Στη Νέα Ζηλανδία το 2004 2 µαθήτριες 14 ετών

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή;

Α. Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι το λεμόνι, το ξίδι, τα πορτοκάλια έχουν χαρακτηριστική γεύση. Ποια πιστεύεις ότι είναι αυτή; ΟΞΕΑ ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ PH ΣΤΟ ΕΙΚΟΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ «Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ» 1 Ο ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ- ΒΑΣΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ 1.1 ΣΤΟΧΟΙ 1. Να διαπιστώσουν οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. ΑΣΚΗΣΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΑΣΚΗΣΗ 13 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΥΓΡΟΥ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1.1. Εσωτερική ενέργεια Γνωρίζουμε ότι τα μόρια των αερίων κινούνται άτακτα και προς όλες τις διευθύνσεις με ταχύτητες,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ

Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ 2015 2016 Ε.Κ.Φ.Ε ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρχή του Le Chatelier Όταν μεταβάλλουμε ένα από τους συντελεστές ισορροπίας (συγκέντρωση, πίεση, θερμοκρασία) η θέση της ισορροπίας μετατοπίζεται προς εκείνη

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ

Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ. Χημεία. Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ ΑΕΝ / ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Καθηγητής : ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΑΝΙΗΛ ΠΛΑΪΝΑΚΗΣ Χημεία Εργαστηριακή άσκηση ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΟΥ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Προσδιορισμός περιεκτικότητας άγνωστου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει)

Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού χάρτου, πεχαμέτρου και αισθητήρα ph Multilog, (όπου υπάρχει) 1 Εργαστηριακή Διδασκαλία των Φυσικών εργασιών στα Γενικά Λύκεια Περίοδος 2006 2007 Χημεία Α Λυκείου Ενδεικτική προσέγγιση της εργαστηριακή δραστηριότητας : Εύρεση ph διαλυμάτων με χρήση δεικτών, πεχαμετρικού

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Η Μαρία και ο Γιάννης είναι μέλη ερευνητικής ομάδας που υποστηρίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ τοπικού διαγωνισµού EUSO 2013 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ τοπικού διαγωνισµού EUSO 2013 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΚΦΕ ΒΟΙΩΤΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ τοπικού διαγωνισµού EUSO 2013 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 2 3 Ονοµατεπώνυµο µαθητών Σχολείο ΟΡΓΑΝΑ Ένα τροφοδοτικό, δύο πολύµετρα, ένα κουτί αντιστάσεων, ένα λαµπάκι πυρακτώσεως, καλώδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια:

Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ. Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ. Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ον/νυμο: Τμήμα: Ημ/νια: ΤΑΞΗ B' ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ Εργαστηριακή άσκηση: Ο Ξ Ε Ι Δ Ω Σ Η Α Ι Θ Α Ν Ο Λ Η Σ Θωμάς Kρεμιώτης 1 από 6 ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ α/α ΟΡΓΑΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΟΞΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΝaOH ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ

ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΟΞΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΝaOH ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ Παπαδημητρόπουλος Νικόλαος M.Sc. Συνεργάτης του ΕΚΦΕ Πειραιά - Νίκαιας ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ ΟΞΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕ ΝaOH ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΟΓΚΟΜΕΤΡΗΣΗ Στην παρούσα εργασία παρουσιάζονται οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών

Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία. Μικροσκοπική παρατήρηση φυτικών κυττάρων Ανίχνευση αμύλου και πρωτεϊνών Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΙΓΑΛΕΩ Ε.Κ.Φ.Ε. ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ Προκριματικός διαγωνισμός για την 14 th EUSO 2016 στην Βιολογία Ονοματεπώνυμα μελών ομάδας 1) 2) 3) Σχολείο: Σάββατο 5/12/2015 Διάρκεια: 45 λεπτά Μικροσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Χημεία

Περιβαλλοντική Χημεία ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Περιβαλλοντική Χημεία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 3: Ισοζύγιο Ενέργειας Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΛΙΠΩΝ, ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ, ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΚΑΙ ΑΜΥΛΟΥ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ (άσκηση 10 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος:

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα

Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Πείραμα σύνθεσης ακετυλοσαλικυλικού οξέος με μικροκλίμακα Εισαγωγή Το ακετυλοσαλικυλικό οξύ είναι ένα εξαιρετικό φάρμακο. Χρησιμοποιείται ευρέως ως αναλγητικό (κατευναστικό πόνου) και αντιπυρετικό. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

Εξοπλισμός για την εκπαίδευση στην εφαρμοσμένη μηχανική Υπολογισμός της τριβής σε σωλήνα

Εξοπλισμός για την εκπαίδευση στην εφαρμοσμένη μηχανική Υπολογισμός της τριβής σε σωλήνα Εξοπλισμός για την εκπαίδευση στην εφαρμοσμένη μηχανική Υπολογισμός της τριβής σε σωλήνα Εργαστηριακή Άσκηση HM 150.01 Περιεχόμενα 1. Περιγραφή συσκευών... 1 2. Προετοιμασία για το πείραμα... 1 3. Πειράματα...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 8.1: Βιοχημικά Απαιτούμενο Οξυγόνο (Biochemical Oxygen Demand, BOD) Ευάγγελος Φουντουκίδης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Ονοματεπώνυμο:Κυρκιμτζής Γιώργος Σ.Τ.Ε.Φ. Οχημάτων - Εξάμηνο Γ Ημερομηνία εκτέλεσης Πειράματος : 12/4/2000 Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες και 30 λεπτά Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΗ ΘΑΝΑΤΩΣΗ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΘΕΡΜΙΚΗ ΘΑΝΑΤΩΣΗ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΘΕΡΜΙΚΗ ΘΑΝΑΤΩΣΗ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Εισαγωγή Η θέρμανση είναι μια μορφή επεξεργασίας, ίσως η πιο ευρέως διαδεδομένη, που χρησιμοποιείται για να θανατώσει ή αδρανοποιήσει τους μικροοργανισμούς (βλαστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

G.U.N.T. Gerätebau GmbH P.O. Box 1125 D-22881 Barsbüttel Γερμάνια Τηλ: (040) 670854-1 Fax: (040) 670854-41

G.U.N.T. Gerätebau GmbH P.O. Box 1125 D-22881 Barsbüttel Γερμάνια Τηλ: (040) 670854-1 Fax: (040) 670854-41 Εξοπλισμός για την εκπαίδευση στην εφαρμοσμένη μηχανική Εγχειρίδιο Οδηγιών HM 150.07 Επίδειξη του θεωρήματος του Μπερνούλη G.U.N.T. Gerätebau GmbH P.O. Box 1125 D-22881 Barsbüttel Γερμάνια Τηλ: (040) 670854-1

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Αξιοποίηση μικροοργανισμών στην παραγωγή τροφίμων

Φύλλο Εργασίας. Αξιοποίηση μικροοργανισμών στην παραγωγή τροφίμων European Union Science Olympiad - EUSO 2012 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών- EUSO 2012 Τοπικός Διαγωνισμός Νομού Μαγνησίας 26-11-2011 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Ονομ/νυμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΔΕΙΚΤΩΝ Ή ΠΕΧΑΜΕΤΡΙΚΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΜΙΝΟΠΕΤΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ - Ρ/Η ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΦΕ 2 ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ph ΔΙΑΛΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) ΘΕΩΡΙΑ Ιξώδες ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) Το ιξώδες είναι η ιδιότητα που έχει ένα ρευστό να παρουσιάζει αντίσταση κατά τη ροή του, ως αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

CH COOC H H O CH COOH C H OH

CH COOC H H O CH COOH C H OH ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΙΡΑΜΑ 2 ΧΗΜΙΚΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗΣ (ΧΚ2) ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ: 2013-14 ΤΜΗΜAΤΑ TΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ Τίτλος Πειράματος: ΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ (Ε.Κ.Φ.Ε.) ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΙΛΟΓΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ελένη Γ. Παλούμπα,

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal

Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal Θ2 Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί, με αφορμή τον προσδιορισμό του παράγοντα μετατροπής της

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 9. Προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής

Άσκηση 9. Προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής 1.Σκοπός Άσκηση 9 Προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής τριβής υγρών Σκοπός της άσκησης είναι ο πειραματικός προσδιορισμός του συντελεστή εσωτερικής τριβής (ιξώδες) ενός υγρού. Βασικές θεωρητικές γνώσεις.1

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ

ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΙΞΩΔΟΥΣ ΥΓΡΩΝ Εγχειρίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Εξοπλισμός Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΧΩΡΟΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Κάθε εργαστήριο θα πρέπει να διαθέτει χώρους

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός βαθμολόγησης Εξεταστικού Δοκιμίου Α Λυκείου

Οδηγός βαθμολόγησης Εξεταστικού Δοκιμίου Α Λυκείου ΛΥΚΕΙΟ ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Οδηγός βαθμολόγησης Εξεταστικού Δοκιμίου Α Λυκείου 1) Να γράψετε 3 διανυσματικά μεγέθη και 2 μονόμετρα μεγέθη καθώς και τις μονάδες μέτρησής τους (στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο

Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Δύο εναλλακτικές εργαστηριακές ασκήσεις Χημείας της Α Λυκείου ή πώς να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη στο εργαστήριο Αναστασία Γκιγκούδη Η διδακτική αξία της εργαστηριακής άσκησης στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

23 Ιανουαρίου 2016 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

23 Ιανουαρίου 2016 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ 23 Ιανουαρίου 2016 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: Η ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΩΝ ΠΙΘΗΚΩΝ Η ΙΣΤΟΡΙΑ: Βρισκόμαστε στα μέσα μιας παγκόσμιας οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΠΕΙΡΑΜΑ A: ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΠΕΙΡΑΜΑ A: ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ ΠΕΙΡΑΜΑ A: ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Ονοματεπώνυμο μαθητή: Ημερομηνία:.. ΣΚΟΠΟΣ: Σκοπός του πειράματος αυτού είναι να καταδείξει μέσω ενός απλού μοντέλου τον τρόπο κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση Βλιώρα Ευαγγελία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι ο υπολογισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια

Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Ον/νυμο Τμήμα: Ημ/νια 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 2 ο Σχολικό Εργα στήριο Φυσικών Επιστημών Υπεύθυνος. καθηγητής: Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός ΤΑΞΗ Γ' ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ον/νυμο Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Οδηγιών HM150.35 Οριζόντια Επίδειξη Osborne Reynolds

Εγχειρίδιο Οδηγιών HM150.35 Οριζόντια Επίδειξη Osborne Reynolds Εγχειρίδιο Οδηγιών HM150.35 Οριζόντια Επίδειξη Osborne Reynolds Εγχειρίδιο Οδηγιών Περιεχόμενα 1. Περιγραφή Εξοπλισμού... 4 2. Προετοιμασία και ρύθμιση της συσκευής... 5 3. Εκτέλεση του πειράματος... 6

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης)

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία - Θερμότητα (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία Ποσοτικοποιεί την αντίληψή μας για το πόσο ζεστό ή κρύο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα.

Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Διάσπαση του ανθρακικού ασβεστίου με θέρμανση σε υψηλή θερμοκρασία προς οξείδιο του ασβεστίου και διοξείδιο του άνθρακα. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ B ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαΐου 2009 Ώρα: 10:00 12:30 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Απαντήστε σε όλα τα θέματα. 3) Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS

ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS ΧΗΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ CHEMICAL ANALYSIS C.S.I. BRUSSELS SUPERVISORS: LUC LEYNS ROBERT FINSY MARIJKE HENDRICKX C.S.I. BRUSSELS SPECIAL ASSISTANTS: TIM SIERENS ANJA VAN GEERT AMAIA MARCILLA DIANE SORGELOOS Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08--05 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α. Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 5 η ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΞΕΝΗΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ

ΑΣΚΗΣΗ 5 η ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΞΕΝΗΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΑΣΚΗΣΗ 5 η ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΞΕΝΗΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ Σκοπός της Άσκησης: Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι α) η κατανόηση της λειτουργίας της γεννήτριας συνεχούς ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Environmental Fluid Mechanics Laboratory

Environmental Fluid Mechanics Laboratory Environmental Fluid Mechanics Laboratory University of Cyprus Department Of Civil & Environmental Engineering ΣΥΣΚΕΥΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΡΟΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΔΗΓΙΩΝ HM 134 ΣΥΣΚΕΥΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΡΟΗΣ Εγχειρίδιο Οδηγιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα

ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ. Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ. Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κ.α τρόφιμα ΕΚΦΕ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ Για τη Β ΛΥΚΕΙΟΥ Περιεχόμενα ασκήσεων ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ στο συκώτι, στο γάλα κα τρόφιμα ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ της ΩΑΛΒΟΥΜΙΝΗΣ (πρωτεΐνης στο ασπράδι του αυγού) και της ΚΑΖΕΪΝΗΣ (πρωτεΐνης του γάλακτος)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Εικονικό εργαστήριο Χηµείας: IrYdium Chemistry Lab. Οδηγίες χρήσης

Εικονικό εργαστήριο Χηµείας: IrYdium Chemistry Lab. Οδηγίες χρήσης . Οδηγίες χρήσης Η εκκίνηση του Εικονικού εργαστηρίου Χηµείας «IrYdium Chemistry Lab» γίνεται µε διπλό κλικ στο αρχείο «VLab.exe». Κατόπιν επιλέγετε το µενού Αρχείο > Άνοιγµα εργασίας και από τη λίστα

Διαβάστε περισσότερα

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί

Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί Ερ. Γιακουμάκης, Γ. Καπελώνης, Μπ. Καρακώστας Χημικοί ΕΚΦΕ Δ Δ/ΝΣΗΣ ΔΕΥΤ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Αθήνα Ιανουάριος 2006 ΟΞΙΝΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΩΝ ΟΞΕΩΝ 1 Όξινος χαρακτήρας καρβοξυλικών οξέων ΣΚΟΠΟΣ: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ Ο ΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΕΩΣ

ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ Ο ΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΕΩΣ ΣΥΣΚΕΥΗ ΝΟΜOY ΤΩΝ ΑΕΡΙΩΝ GLA01 ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ Ο ΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΕΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Ε.Π.Ε. Αγ.Σαράντα 45, 18346 Μοσχάτο, Τηλ. 2104823421, 2104838270, Fax: 2104820580 ΣΚΟΠΟΣ Η πραγματοποίηση και παρατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά που χρειαζόμαστε

Υλικά που χρειαζόμαστε Θέρμανση νερού σε ηλιακό συλλέκτη και κατασκευή ενός ηλιακού θερμοσίφωνα Η Ελλάδα έχει περίπου το 1/4 των ηλιακών θερμοσιφώνων από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό το διαπιστώνουμε εύκολα αν κοιτάξουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ

Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ Εργαστηριακή Άσκηση 1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΜΕΣΩΝ Εισαγωγή Τα θρεπτικά υλικά περιέχουν τις κατάλληλες ενώσεις για την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασμό των μικροοργανισμών. Οι ετερότροφοι οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Δεύτερη Φάση) Κυριακή, 13 Απριλίου 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Οδηγίες: Το δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες και έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Θεωρητικό μέρος

Εισαγωγή Θεωρητικό μέρος 13 η ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΦ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ & ΚΦ Ν. ΙΩΝΙΑΣ Τοπικός διαγωνισμός στη Βιολογία 13 Δεκεμβρίου 2014 Ονοματεπώνυμα μαθητών ομάδας Ονομασία σχολείου 1. 2. 3. ισαγωγή Θεωρητικό μέρος Τα σπέρματα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµιστικά διαλύµατα - Οδηγίες για τον καθηγητή

Ρυθµιστικά διαλύµατα - Οδηγίες για τον καθηγητή - Τάξη Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο ιδακτική ενότητα Απαιτούµενος χρόνος Γ Λυκείου Χηµεία Οξέα Βάσεις και ιοντική ισορροπία Ρυθµιστικά διαλύµατα 2 διδακτικές ώρες Ειδικοί διδακτικοί στόχοι Το λογισµικό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος ASTM D 445 (ΙΡ 71)

Μέθοδος ASTM D 445 (ΙΡ 71) ΤΕΙ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΛΙΠΑΝΤΙΚΩΝ Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Αυλωνίτης Μέθοδος ASTM D 445 (ΙΡ 71) Κινηματικό Ιξώδες Διαφανών και Αδιαφανών Υγρών Σκοπός Με τη μέθοδο

Διαβάστε περισσότερα

Η τιτλοδότηση διαλύµατος οξέος ή βάσης µε την αυτόµατη πεχαµετρική µέθοδο, ως µέσο διδακτικής αξιοποίησης της «σιγµοειδούς» καµπύλης εξουδετέρωσης.

Η τιτλοδότηση διαλύµατος οξέος ή βάσης µε την αυτόµατη πεχαµετρική µέθοδο, ως µέσο διδακτικής αξιοποίησης της «σιγµοειδούς» καµπύλης εξουδετέρωσης. Η τιτλοδότηση διαλύµατος οξέος ή βάσης µε την αυτόµατη πεχαµετρική µέθοδο, ως µέσο διδακτικής αξιοποίησης της «σιγµοειδούς» καµπύλης εξουδετέρωσης. Ιωάννης Γράψας, ρ. Χηµικός Ζάννειο Πειραµατικό Γυµνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα;

Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Μήπως κάποια από τα προϊόντα που αγοράζουμε είναι νοθευμένα; Nα εργαστείτε ατομικά 1. Με ποια μέθοδο διαχωρισμού των μειγμάτων στα συστατικά τους μπορείτε να πάρετε: α) ένα ευδιάλυτο άλας από το διάλυμά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 26 Ώρα : 1:3-13: Οδηγίες: 1)Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη. Και στα τρία µέρη υπάρχουν συνολικά δώδεκα (12)

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικα Θέ ματα Φυσικη ς Α Γυμνασι ου

Επαναληπτικα Θέ ματα Φυσικη ς Α Γυμνασι ου Επαναληπτικα Θέ ματα Φυσικη ς Α Γυμνασι ου Επιμέλεια: Σ. Ασημέλλης Θέμα Τέσσερις μαθητές συμμετείχαν σε αγώνα δρόμου. Για την καταγραφή των επιδόσεών τους, χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης δευτερολέπτων ενός

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Το μανόμετρο (1) που βρίσκεται στην πάνω πλευρά του δοχείου δείχνει πίεση Ρ1 = 1,2 10 5 N / m 2 (ή Ρα).

Το μανόμετρο (1) που βρίσκεται στην πάνω πλευρά του δοχείου δείχνει πίεση Ρ1 = 1,2 10 5 N / m 2 (ή Ρα). 1. Το κυβικό δοχείο του σχήματος ακμής h = 2 m είναι γεμάτο με υγρό πυκνότητας ρ = 1,1 10³ kg / m³. Το έμβολο που κλείνει το δοχείο έχει διατομή Α = 100 cm². Το μανόμετρο (1) που βρίσκεται στην πάνω πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών

10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Σκοπός 10. Η αρχή του Le Chatelier: Μερικά παραδείγματα χημικών ισορροπιών Ο σκοπός των πειραμάτων που θα εκτελέσετε είναι να δείτε πώς εφαρμόζεται η αρχή του Le Chatelier σε συστήματα ευρισκόμενα σε χημική

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα