Η βιοτική αυτοτέλεια ως ratio και κανονιστικός πυρήνας των κοινωνικών δικαιωμάτων Του Στέργιου Μήτα Υποψήφιου Διδάκτορα Φιλοσοφίας του Δικαίου Α.Π.Θ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η βιοτική αυτοτέλεια ως ratio και κανονιστικός πυρήνας των κοινωνικών δικαιωμάτων Του Στέργιου Μήτα Υποψήφιου Διδάκτορα Φιλοσοφίας του Δικαίου Α.Π.Θ."

Transcript

1 Η βιοτική αυτοτέλεια ως ratio και κανονιστικός πυρήνας των κοινωνικών δικαιωμάτων Του Στέργιου Μήτα Υποψήφιου Διδάκτορα Φιλοσοφίας του Δικαίου Α.Π.Θ. Στο ερώτημα «ποια είναι και πώς διακρίνονται τα θεμελιώδη δικαιώματα», η απάντηση συνήθως αντλείται από την εγνωσμένη συνταγματική ιστορία ή/και τα δεδομένα συνταγματικά κείμενα. Αντιστοίχως, λοιπόν, θα αποκρινόταν κανείς ότι τα «ανθρώπινα δικαιώματα» είναι όσα έχουν κατακτηθεί ιστορικά ή/και αποτυπώνονται στα θετικά συντάγματα. Οι περισσότερες των προσεγγίσεων αρκούνται έτσι σε μια, βαθιά θετικιστική, ταυτολογία: «τα συνταγματικά δικαιώματα είναι όσα το Σύνταγμα ορίζει ως τέτοια». Εξάλλου, τα ανθρώπινα δικαιώματα είθισται να αποτυπώνονται διακριτά στα νομικά κείμενα, ως εξής: ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά. Αλλά τούτο καθαυτό δεν απαντάει κατά πόσον είναι και θεωρητικά δόκιμη η ανωτέρω τριμερής ταξινόμηση. Προτείνεται σχετικά ότι η διάκριση είναι ζήτημα γενεαλογικής και όχι εννοιολογικής τάξης. Ο T.H. Marshall, λόγου χάρη, υποστηρίζει ότι η τυπολογία των δικαιωμάτων υπαγορεύεται «από την ιστορία και όχι από τη λογική», εντοπίζοντας την ιστορική ανάδυση των ατομικών δικαιωμάτων κατά το 18 ο αιώνα, των πολιτικών κατά τους 19 ο - 20 ο και των κοινωνικών κατά τον 20 ο. i Έτσι, τα ιστορικώς πρωτότοκα ατομικά δικαιώματα συνδέονται με τις αξίες του πολιτικού φιλελευθερισμού, τα δε κοινωνικά δικαιώματα εγγράφονται στο πλαίσιο του κοινωνικού ζητήματος και των εργατικών διεκδικήσεων. ii Όμως, ένας τέτοιος ιστορικός αναγωγισμός συγχέει τη συνθήκη γέννησης, κάτι ασφαλώς εμπειρικό και εντοπίσιμο ιστορικά, ενός δικαιώματος με τη συνθήκη ισχύος του: τους δικαιολογητικούς λόγους για τη γενικεύσιμη εμβέλειά του. Παραδείγματος χάρη, το γεγονός ότι οι ατομικές ελευθερίες αξιώθηκαν εν πρώτοις από την αστική τάξη, ώστε η οικονομική της δράση να απεγκλωβισθεί από το φεουδαρχικό κλοιό, δεν αντιφάσκει προς αλλά ούτε και δικαιολογεί την καθολική αξίωση, στο σήμερα και για όλους, δικαιωμάτων ατομικής αυτοδιάθεσης. Όπως επίσης το ότι η εργαζόμενη τάξη αξίωσε και κατέκτησε πρόσβαση σε υλικούς όρους βιώσιμης αναπαραγωγής του εαυτού της (κοινωνικά δικαιώματα), δεν αντιφάσκει προς την ίδια τη γενικευμένη

2 αξίωση βιοτικής αυτοτέλειας όλων των ανθρώπινων υποκειμένων. Απεναντίας, όπως θα δούμε, καταξιώνεται από αυτήν. Ο θετικιστικός αναγωγισμός, πάλι, διαπλέκει αθέμιτα τη συνταγματική διάταξη με το συνταγματικό κανόνα. Παραβλέπει, δηλαδή, ότι αρμόζει να προσεγγίζουμε το εκάστοτε δικαίωμα όχι μέσω σημασιολογικής ανάλυσης της φέρουσας γλωσσικής εκφοράς του, αλλά με επιχειρήματα διασάφησης και δικαιολόγησης του κανονιστικού νοήματός του. iii Επείγει, ως εκ τούτου, μια θεώρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων που να διέλθει το ιστορικά και θετικιστικά προφανές, προς τελολογικά επιχειρήματα φώτισης του νοήματος και της εμβέλειάς τους. Ασφαλώς, η δικαιολόγηση των δικαιωμάτων μπορεί να γίνει δεόντως μόνο σε επίπεδο κανονιστικού φιλοσοφικού στοχασμού, κάτι που απαιτεί ξέχωρη και επίπονη πραγμάτευση. Εδώ, αρκούμαστε να επισημάνουμε ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου κατονομάζονται ως τέτοια, διότι ανάγονται σε συμφύεις στην ανθρώπινη αυτονομία αξιώσεις. Είναι δόκιμο να διακριθεί τριμερώς η «ύλη» τους, ανάλογα προς τη διάσταση της ανθρώπινης αυτονομίας που το κάθε «μέρος» δικαιωμάτων ευνοεί: την ιδιωτική - ατομική, τη δημόσια - πολιτική και την κοινωνική - οικονομική διάσταση, αντιστοίχως. iv Στο ιστορικό ανάπτυγμα της ανθρώπινης αυτονομίας, κατά τους τελευταίους ιδίως αιώνες, οι τρεις πτυχές έχουν συνδεθεί πράγματι με κινήματα, ατομικής, πολιτικής και κοινωνικής αυτοδιάθεσης. Η τρίπτυχη διάκριση των δικαιωμάτων σε ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά ανταποκρίνεται σε μια τρίπτυχη κατανόηση της ανθρώπινης αυτονομίας. Αλλά εάν κάθε επιμέρους corpus δικαιωμάτων φωτίζει μια επιμέρους, πρισματική όψη της ίσης αυτονομίας όλων των ανθρώπινων υποκειμένων, γίνεται φανερό ότι αυτά τελούν σε σχέση αλληλοθεμελίωσης και όχι ενδεχόμενης ιεράρχησης αναμεταξύ τους (π.χ. «υπεροχή» των ατομικών δικαιωμάτων). Εάν το εκάστοτε δικαίωμα αποδεικνύεται σημαίνον για την οικεία «ακτίνα αυτονομίας», η αμοιβαία εμπέδωσή τους καθιστά εν όλω πληρέστερη την ενιαία αυτονομία. Όπως και αντίστροφα, η απίσχναση μιας επιμέρους όψης των δικαιωμάτων αδυνατίζει και τις άλλες, καθιστώντας εντέλει ισχνή την ίδια την αυτονομία. Αποτελεί δόκιμη, ως εκ τούτου, αφετηρία η διάκριση των δικαιωμάτων του ανθρώπου σε μία ενότητα ατομική (ατομικά δικαιώματα, στη βάση της ίσης ατομικής αυτοδιάθεσης), μία πολιτική (πολιτικά δικαιώματα, στη βάση της ίσης πολιτικής συμμετοχής) και μία κοινωνική (κοινωνικά δικαιώματα, στη βάση της ίσης κοινωνικής ασφάλειας). Αλλά οι ενότητες συρράπτονται από κοινού στο αξιακό νήμα της ίσης

3 αυτονομίας (ατομικής, πολιτικής και κοινωνικής) και οι επιμέρους εκδηλώσεις τους διασταυρώνονται τόσο αποφατικά όσο και θετικά. Η ατομική ελευθερία έκφρασης, λόγου χάρη, δεν προσλαμβάνει νόημα δίχως το κοινωνικό δικαίωμα στη μόρφωση. v Ή ο άστεγος: δεν αποστερείται απλώς της στέγασης και της αξιοπρεπούς διαβίωσης, αλλά και της ουσιώδους επικράτειας για την ελευθερία δράσης και την ενάσκηση της ιδιότητας του πολίτη. vi Η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου εξαγγέλλεται στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 25 του ισχύοντος ελληνικού Συντάγματος. Μια σειρά από συνταγματικά άρθρα αποκρυσταλλώνουν, περαιτέρω, συγκεκριμένα κοινωνικά δικαιώματα. Όμως, είναι σκόπιμο να αναζητηθεί, στο επέκεινα της θετικής διακήρυξης του κοινωνικού κράτους, η δικαιολογητική ιδέα που την επιστηρίζει. Κοντολογίς, να αναγνωρισθεί ότι τα κοινωνικά - οικονομικά δικαιώματα αφενός καταγράφονται ως κανονιστικές επιταγές υπέρτερης ισχύος, αφετέρου δικαιολογούνται ως τέτοιες. Αποτυπώνονται, δηλαδή, στον πολιτειακό χάρτη, σε οικείες συνταγματικές διατάξεις, θεραπεύοντας μια ratio που θα αποκαλούσαμε δικαίωμα βιοτικής ασφάλειας, η οποία προσιδιάζει στη διάσταση της κοινωνικής - οικονομικής αυτονομίας του ανθρώπου. Πλάι στη διακηρυγμένη πρόκριση της αξίας και της αυτονομίας όλων των ανθρώπων, ο καταστατικός χάρτης της ελληνικής πολιτείας εξυφαίνει συνταγματικά την αξία της βιοτικής - κοινωνικής ασφάλειας ως υλικής διάστασης της αυτονομίας. Το δε δικαίωμα υλικής αυτοτέλειας του πολίτη και, αντιστοίχως, το καθήκον υλικής συνδρομής της πολιτείας σαρκώνονται απτά στην «οικονομία» των άρθρων 25 παρ. 2 και 4 (κοινωνική δικαιοσύνη - κοινωνική αλληλεγγύη). Στη συνέχεια, το πλέγμα των άρθρων 2 (ανθρώπινη αυταξία ως σκοπός της πολιτείας), 5 (προσωπική ελευθερία, συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή) και 25 (δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου όσο και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου), στο πλάι των επιμέρους ρητών κοινωνικών αξιώσεων (άρθρα 16, 21 επ.), εξειδικεύει την αποστολή της πολιτείας για υλική πρόσβαση όλων των προσώπων σε συνθήκες αντάξιες της ανθρώπινης ιδιότητας και ευεπίφορες αυτονομίας. vii Εξάλλου, στο διεθνές επίπεδο, αναντίστρεπτη παραμένει η απονομή σε κάθε ανθρώπινο ον ενός δικαιώματος στην κοινωνική ασφάλεια και στην αξιοπρεπή διαβίωση (άρθρα 22, 25 της Οικ. Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του 1948, άρθρο 11 του Διεθνούς Συμφώνου περί Οικονομικών, Κοινωνικών και Μορφωτικών Δικαιωμάτων). Και όμως, παραδοσιακά τα κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα γίνονται δεκτά ως απλές προσδοκίες του «δικαιούχου», θεμιτές ενδεχόμενα, αλλά απολύτως

4 εξαρτώμενες από τους διαθέσιμους πόρους της πολιτείας. Εξάλλου, υπογραμμίζεται ότι δεν είναι δυνατό οι κοινωνικές αξιώσεις να ικανοποιούνται από τα δικαστήρια κατά τον ίδιο τρόπο που περιθάλπονται τα ατομικά δικαιώματα. Η κρατούσα γνώμη στο χώρο του συνταγματικού δικαίου περισφίγγει, λοιπόν, τα κοινωνικά δικαιώματα με τα βαρίδια της κανονιστικής ατέλειας, της έλλειψης αγωγιμότητας και της στυγνής δημοσιονομικής εξάρτησης. viii Είναι ίσως εμφανής η δημοσιονομική συνθήκη εκπλήρωσης των κοινωνικών αξιώσεων, λόγω της υλικο-οικονομικής τους σύστασης. Αλλά στο πεπερασμένο των δημόσιων πόρων θα ήταν δυνατό να σκοντάφτουν και άλλα δικαιώματα, πέραν των κοινωνικών, όπως για παράδειγμα η παροχή έννομης δικαστικής προστασίας ή το ίδιο το εκλογικό δικαίωμα, ως προς τη θεσμική - υλική συνθήκη εκπλήρωσής τους. Κανείς, ωστόσο, δεν αποτολμά θεωρητικά να εξαρτήσει τη διενέργεια εκλογών ή δικαστικών συνεδριάσεων από τα εκάστοτε διαθέσιμα οικονομικά αποθέματα. Ούτε, κατ επέκταση, σπεύδει εξ αυτού να συναγάγει κάποια υποτιθέμενη «κανονιστική παθογένεια» στα οικεία δικαιώματα, όπως γίνεται παγίως για τα κοινωνικά. Η κριτική κοινωνική θεωρία έχει, βέβαια, αναδείξει την υβριδική, εν μέρει αντινομική, συνύπαρξη του φιλελεύθερου και του κοινωνικού λόγου (discours) εντός της σύγχρονης συνταγματικής πολιτείας. ix Υποδεικνύεται εύστοχα ότι η ανάσχεση της απειλής που η κοινωνία δέχεται από την ίδια της την ανταγωνιστική μορφή αρθρώνει τα κοινωνικά δικαιώματα ως αμυντικό ρυθμιστικό ανάχωμα. Όπως και, ανάποδα, ότι η θεσμικά διακανονισμένη συλλογική απόσπαση ενός εισοδηματικού τεμαχίου με τη μορφή της φορολογίας, συνεπάγεται μια κάποια σχετικοποίηση του δικαιώματος της ιδιοκτησίας. x Πράγματι, η ιδιοσυστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων, αναγκαίων για την (ανα)παραγωγή του ανθρώπινου συλλογικού βίου, είναι με ευρεία έννοια οικονομική. Συνιστούν δικαιώματα σε ενός είδους εισόδημα, σε πληθυντικό κοινωνικό μισθό. xi Τα επιμέρους κοινωνικά δικαιώματα συγκροτούν, λοιπόν, στο σύνολό τους, ένα γενικό δικαίωμα επιβίωσης, ένα δικαίωμα οικειοποίησης του κοινωνικού προϊόντος, που στοιχειοθετείται ανεξάρτητα από την ιδιοκτησία και την προσφερόμενη εργασία. Η αγγλοσαξονικής, κυρίως, κοπής θεωρητική τάση, που περιλαμβάνει στα κοινωνικά δικαιώματα τα κατεξοχήν ανταγωνιστικά προς αυτά ιδιοκτησιακά δικαιώματα, απλά σκιάζει τη θεμελιώδη αυτή αντινομία. xii Τα κοινωνικά δικαιώματα αντιστρατεύονται ή έστω σχετικοποιούν την ιδιοκτησία, διότι αναφέρονται εξίσου σε ένα οικονομικό αντικείμενο, ως δικαιώματα σε κάποιου είδους εισόδημα. Όμως, η διαγνωσμένη στην

5 ιστορική εμπειρία αντιπαλότητα αυτή, μεταξύ των κοινωνικών και ιδιοκτησιακών αξιώσεων, δεν είναι δόκιμο να επιλύεται διά της κανονιστικής τους ιεράρχησης. Είναι ευκρινές ότι από καθαρή κανονιστική σκοπιά θεμελίωσης, η αυτονομία δεν νοείται να στεγάζει ατελείς ή αντιμαχόμενες μεταξύ τους πτυχές. Προς τι, λοιπόν, και για ποιον λόγο έχει εδραιωθεί η αντίληψη «κανονιστικής μειονεξίας» των κοινωνικών δικαιωμάτων; Κατά την άποψή μας, η «ατέλεια» που προσάπτεται ειδικά στην κοινωνική όψη της αυτονομίας ανακλά απλώς την εμπειρική παραφθορά του κοινωνικού δικαιώματος εντός της κανονιστικής θεωρίας. xiii Σε επίπεδο ιστορικής εμπειρίας, καθ όσον τα μέσα κοινωνικής παραγωγής παραμένουν αμιγώς ιδιόκτητα, αληθεύει ότι η εντελής ικανοποίηση του δικαιώματος στην υλική - κοινωνική ασφάλεια διακυβεύεται ευθέως. xiv Αλλά εάν ο κανόνας υλικής αυτονομίας δοκιμάζεται ριζικά εντός του (κεφαλαιοκρατικού) κοινωνικού σχηματισμού, είναι η διάρθρωση του τελευταίου που πρέπει να αναπροσανατολισθεί στα περιεχόμενα του πρώτου. Η άποψη που διαγιγνώσκει κανονιστική καχεξία στα κοινωνικά δικαιώματα διαπράττει τη θεωρητική λαθροχειρία που ακριβώς προσπαθεί να αποσοβήσει ο Kant στην ακόλουθη αποστροφή, με την οποία μάλιστα σφραγίζει τις σελίδες της Θεωρίας Δικαίου του: «Σίγουρα, κανένα παράδειγμα δεν μπορεί να υποληφθεί σε ευθεία αντιστοιχία προς τον κανόνα, αλλά και καμία εμπειρία δεν αρμόζει να αντιφάσκει ως προς αυτό που συγκροτείται από τον κανόνα». xv Είναι φιλοσοφικά σφαλερό (και κοινωνικο-πολιτικά ολισθηρό) να προτείνεται από κανονιστική σκοπιά ότι μια συγκεκριμένη όψη της αυτονομίας είναι κρισιμότερη των άλλων, ότι κάποια εξ αυτών υστερεί έναντι των λοιπών ή ότι οι επιμέρους όψεις αντιμάχονται μεταξύ τους. Είναι διαφορετικό το θέμα ότι από την ίδια την ύλη αναφοράς τους και προκειμένου να προάγονται σύμμετρα, όλες υπόκεινται σε εγγενή όρια και ρυθμίσεις. Η προαγωγή της ισότιμης ατομικής αυτοδιάθεσης, αναφερόμενη σε ένα πεδίο εσωτερικής ελευθερίας, προϋποθέτει τη χάραξη δόκιμων ορίων ανάμεσα στις σφαίρες οικειότητας επιμέρους προσώπων. Η προαγωγή της ισότιμης κοινωνικής ασφάλειας, όμως, αναφερόμενη στο πεδίο της εξωτερικής ελευθερίας, στους υλικούς όρους ενάσκησης της αυτονομίας, προϋποθέτει ένα δημοσιονομικό - διανεμητικό περίγραμμα σε σχέση με την πρόσβαση σε αυτούς.

6 Ακριβολογώντας, η περίφημη «δημοσιονομική πρόσδεση» των κοινωνικών δικαιωμάτων δεν συνιστά κάτι άλλο από ό,τι η «ατομική αυτοδιάθεση των άλλων» σε σχέση με τα «κλασικά» ατομικά δικαιώματα: το αναγκαίο μέτρο για να σταθμίζεται και να προάγεται η ίση βιοτική αυτοτέλεια όλων. xvi Όπως στην ατομική «σφαίρα» δικαιωμάτων, έτσι και στην υλική - κοινωνική διαγράφονται αφενός όρια, όσο όμως αφετέρου και ένας απρόσβλητος πυρήνας. Ο πυρήνας, εδώ, είναι η βιοτική ασφάλεια του καθενός και το όριο είναι η βιοτική ασφάλεια όλων. Η νομολογία, εξάλλου, ήδη ρέπει προς τη δικαστική δυνατότητα ελέγχου των κοινωνικών δικαιωμάτων και, άρα, στη διάγνωση ενός κανονιστικού πυρήνα σε αυτά. Το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε δεχθεί, από νωρίς, την κανονιστική φύση των κοινωνικών δικαιωμάτων. xvii Έως και ο Άρειος Πάγος, ο οποίος, μέχρι πρότινος, δεν θεωρούσε ότι οι οικείες συνταγματικές διατάξεις περικλείουν κανόνα δικαίου και ότι είναι δυνατός ο δικαστικός έλεγχος συνταγματικότητας για τυχόν παραβίασή τους, xviii ανέστρεψε ευκρινώς πορεία. Πλέον, ασκεί συνταγματικό έλεγχο, ιδίως ως προς το δικαίωμα εργασίας. xix Αναγνωρίζεται, ολοένα και λιγότερο δειλά καθ οδόν, ότι τα κοινωνικά δικαιώματα δεν εγκλείουν απλές συνταγματικές ευχές, δεν ισοδυναμούν, με άλλα λόγια, με κάποια ιδιότυπη κρατική φιλανθρωπία. xx Αλλά και διεθνώς, το λεξιλόγιο της κοινωνικής αξιοπρέπειας αναδεικνύεται βαθμηδόν σε δικαστηριακή lingua franca. Δικαιοδοτικά όργανα διαφόρων χωρών, σε πλήθος και ποικιλία περιπτώσεων, αναγνωρίζουν το εντελές χρέος για τα κράτη να προσφέρουν υπηρεσίες στέγασης, περίθαλψης, παιδείας και εν γένει κοινωνικής φροντίδας, καθ υπέρβαση των συνήθων θεσμικών - κανονιστικών επιφυλάξεων. xxi Το Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά, για παράδειγμα, αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση υπέχει υποχρέωση να παρέχει υπηρεσίες μετάφρασης στα δημόσια νοσοκομεία, επ αφορμή προσφυγής κωφαλάλων που ζήτησαν δωρεάν μετάφραση στη νοηματική γλώσσα. xxii Εξάλλου, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ν. Αφρικής έκανε δεκτή την αξίωση για επείγουσα ανακούφιση της στεγαστικής ανάγκης, που προβλήθηκε από αστέγους σεισμοπαθείς, καταφάσκοντας έτσι στο κανονιστικό σθένος του οικείου κοινωνικού δικαιώματος. xxiii Σε διεθνές επίπεδο, περαιτέρω, χαρακτηριστικό πεδίο έμμεσης κανονιστικής ανάγνωσης των κοινωνικών δικαιωμάτων αποτελεί το προσφυγικό δίκαιο. Καθώς είναι γνωστό, προκειμένου ένα πρόσωπο να αναγνωριστεί ως πρόσφυγας θα πρέπει να έχει βάσιμο και δικαιολογημένο φόβο ότι σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα

7 αυτά. xxvi Το ζήτημα κατά πόσον η εν λόγω προσβολή αγγίζει το κατώφλι της δίωξης, καταγωγής του θα υποστεί διώξεις ( well-founded fear of persecution ). xxiv Η δίωξη συνίσταται κατ αρχήν σε απειλή ενάντια στη ζωή ή στην ελευθερία, από λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, πολιτικών πεποιθήσεων ή συμμετοχής σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα. Ωστόσο, δίωξη μπορεί να στοιχειοθετείται ενγένει από τη σοβαρή παραβίαση δικαιωμάτων για τους ίδιους λόγους. xxv Όπως παραδέχονται οι ανά χώρα αποφαινόμενες αρχές ασύλου, ακόμη και η προσβολή κοινωνικών δικαιωμάτων είναι δυνατό να οδηγεί σε δίωξη κατά την έννοια του προσφυγικού δικαίου: δεν είναι, παραδείγματος χάρη, επιτρεπτός ο αποκλεισμός ορισμένων κοινωνικών ομάδων από επισημαίνεται περαιτέρω, δεν σχετίζεται με την «άκαμπτη ή μηχανική εφαρμογή των κατηγοριών δικαιωμάτων», αλλά με τη «φύση της απειλής ή του περιορισμού και τη σοβαρότητα της απειλούμενης βλάβης». xxvii Τα κοινωνικά δικαιώματα διακυβεύονται στον πυρήνα τους και, συνεπώς, προσβάλλονται σοβαρά όταν ο βαθμός υλοποίησής τους υπολείπεται ενός ελάχιστου κανονιστικού πυρήνα βιοτικής ασφάλειας - υλικής αξιοπρέπειας. Όταν δε η απαξίωση των κοινωνικο-οικονομικών δικαιωμάτων φθάνει να δοκιμάζει την ίδια τη βιωσιμότητα και αξιοπρέπεια, πρέπει με σαφήνεια να γίνεται λόγος για δίωξη, στο μέτρο που η προσβολή ισοδυναμεί εδώ με «απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση». xxviii Τα παραπάνω υποδεικνύουν εξίσου την κανονιστική ικμάδα των κοινωνικών δικαιωμάτων, όσο και τη βαθύτερη ενότητα των δικαιωμάτων του ανθρώπου εν όλω. Οι πλέον εξέχουσες διεθνείς διακηρύξεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταστήσει αναντίρρητο ότι η ελλιπής απόλαυση των κοινωνικών - οικονομικών δικαιωμάτων οδηγεί σε ατελή ενάσκηση των ατομικών - πολιτικών και αντιστρόφως. Για την Οικ. Διακήρυξη του 1948, η «προαγωγή της ελευθερίας» και η «απελευθέρωση από τη στέρηση» (βλ. άρθρα 1, 22 και 25) αποτελούν αλληλοσυμπληρούμενες όψεις της ίδιας θεμελιώδους αξίωσης. Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά, άλλες διακηρύξεις, εκ νέου και ακόμη σαφέστερα, διεκδικούν τα δικαιώματα ως αδιαίρετα και αλληλεξάρτητα. xxix Όσο, επομένως, και αν τα επιμέρους εθνικά Συντάγματα δεν είναι δυνατόν να ορίζουν, σε αφαίρεση από τις ιστορικές συνθήκες, ρητούς διανεμητικούς κανόνες υλοποίησης των κοινωνικών αξιώσεων, είναι όμως a priori δεσμευτικό ένα ελάχιστο κανονιστικό περίγραμμα: κανείς δεν πρέπει να εκπίπτει κάτω από το επίπεδο κοινωνικής ασφάλειας, που απαιτείται για να του πορίζεται βιοτική αυτεξουσιότητα. Το επίπεδο αυτό αναπροσαρμόζεται βάσει δημοσιονομικών, οικολογικών, τεχνολογικών

8 ή άλλων συνθηκών, δεν μπορεί όμως, από την ίδια τη ratio του, να υπολείπεται ενός ελάχιστου επιπέδου, όχι απλώς βιωσιμότητας αλλά αξιοπρεπούς διαβίωσης. Το ότι οι κοινωνικές παροχές συμπροσδιορίζονται αναγκαία με την ευρύτερη δημοσιονομική συγκυρία δεν σημαίνει μια καθ υπόθεση εγγενή «πλαστικότητα» των πρώτων. Αλλά το ότι σε κάθε ιστορική στιγμή (πρέπει να) διαμορφώνεται ένα κοινωνικό ισοζύγιο που κατανέμει τα δημοσιονομικά βάρη ανάλογα προς την οικονομική ισχύ του καθενός και ανακατανέμει τους κοινωνικούς πόρους, ώστε να αποκαθίσταται η οικονομική αυτοτέλεια όλων. Διάφοροι συνταγματολόγοι, προκειμένου να αποδοθεί αυτός ο ελάχιστος και άθικτος πυρήνας, έχουν καταστρώσει τη λεγόμενη θεωρία κοινωνικού κεκτημένου. xxx Ο νομοθέτης, δηλαδή, δεν είναι απεριόριστα ελεύθερος να τα καταργεί, αφότου τους απέδωσε ορισμένο και απτό περιεχόμενο στον κοινωνικό βίο. Καίτοι ευπρόσδεκτη, η προβολή του κοινωνικού κεκτημένου δεν είναι άμοιρη αδυναμιών. Αναφέρεται στην κατοχύρωση απλώς ενός ελάχιστου περιεχομένου για κάθε παροχή ξεχωριστά. Αλλά εάν μας ενδιαφέρει η θωράκιση της κοινωνικής ασφάλειας εν συνόλω, θα πρέπει να εστιάσουμε στην επίτευξη ενός ελάχιστου βαθμού βιοτικής αυτονομίας για όλους. Ενός ορίου αξιοπρεπούς διαβίωσης, ανελαστικού προς τα κάτω, προϋποτιθέμενου άλλωστε της ουσιαστικής δυνατότητας για ενάσκηση των επιμέρους δικαιωμάτων. Σε μια τέτοια κατεύθυνση θα κινείτο η θέσμιση ενός «ελάχιστου εισοδήματος υλικής αυτονομίας» για όλους. Ας υπογραμμισθεί ότι κάτι τέτοιο δεν προαπαιτεί ρητή συνταγματική πρόβλεψη, κατόπιν συνταγματικής αναθεώρησης. Προκύπτει από την «οικονομία» των κοινωνικών - συνταγματικών διατάξεων και αποδίδει την ίδια τους τη ratio. Ούτε εναπόκειται στην ευχέρεια μιας μέλλουσας de lege ferenda εκτίμησης, αλλά δεσμεύει ήδη και θεμελιωδώς. Απλά, θα απαιτηθεί με κοινό νόμο η κατοχύρωση και εξειδίκευσή του. Το ύψος ενός ελάχιστου εγγυημένου, μη εξαρτημένου από εργασία ή άλλους όρους, εισοδήματος βιοτικής ασφάλειας δεν είναι δυνατόν ασφαλώς να ορίζεται σε αφαίρεση από τις εκάστοτε οικονομικο-κοινωνικές περιστάσεις. Μπορεί, συνεπώς, να αναδιευθετείται, όχι ωστόσο παρακάμπτοντας τη φέρουσα του αρχή: να συντίθεται από την αναλογική φορολόγηση εκάστου (: δίκαιη διανομή των κοινωνικών βαρών), επανασυνθέτοντας την υλική ασφάλεια όλων (: δίκαιη διανομή των κοινωνικών αγαθών). Εάν το κλασικό Σύνταγμα είναι η γραμματική της πολιτικής ελευθερίας, xxxi τότε το κοινωνικό Σύνταγμα είναι το συντακτικό της κοινωνικής ασφάλειας. Η ίδια η

9 έννοια κοινωνική ιδιότητα του πολίτη, έτσι όπως ορίσθηκε μεταπολεμικά από τον T. H. Marshall παραπέμπει έμμεσα στο ρυθμιστικό ιδεώδες της βιοτικής αυτοτέλειας. Αυτή δεν προβάλλεται απλώς ως τυχαία συρραφή κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά ως ένας μηχανισμός καθολικότητας, που φέρει το πρόσημο της ίσης ουσιαστικής ελευθερίας και της αλληλεγγύης. xxxii Μια τέτοια ριζοσπαστικά καθολική σύλληψη των δικαιωμάτων προοικονομεί την ίδια την αλληλοδιάχυση των ιδιοτήτων του ανθρώπου και του πολίτη. Η υλική - κοινωνική ασφάλεια συνθέτει, λοιπόν, έναν ελάχιστο και άθικτο κανονιστικό πυρήνα για τα κοινωνικά δικαιώματα. xxxiii Για την ακρίβεια των όρων, το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλεια δεν αποτελεί ένα ακόμη δικαίωμα, πλάι στα άλλα, αλλά αναπαριστά το αξιακό υπόστρωμα του συνόλου των κοινωνικών δικαιωμάτων. Πίσω από την «υλική» φύση των τελευταίων, πρέπει να αναγνώσουμε τη ratio της «βιοτικής» αυτοτέλειας. xxxiv Η κοινωνική ασφάλεια αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, ένα μετα-δικαίωμα, δικαίωμα από την εκπλήρωσή του οποίου εξαρτάται η εκπλήρωση του συνόλου των δικαιικά θεμιτών και απαιτητών αξιώσεων του ανθρώπινου όντος, ατομικού και συλλογικού. Δίχως κοινωνικά δικαιώματα, εν συνόλω τα δικαιώματα μένουν απλώς «ανεκπλήρωτο όνειρο, μια άχρηστη ιστορία ή ένα σκληρό αστείο». xxxv Νεωτερική πολιτεία, η οποία θάλπει ως νομιμοποιητική της αρχή την αυτονομία, δεν είναι δυνατόν να αμφιθυμεί ως προς την καθ ύλην εκπλήρωση της τελευταίας. Το ελάχιστο όριο της στοιχειώδους βιοτικής αυτονομίας και αξιοπρέπειας των πολιτών αποτελεί και κατώφλι στοιχειώδους νομιμοποίησης της πολιτείας. i Βλ. T.H. Marshall, Ιδιότητα του πολίτη και κοινωνική τάξη, μτφ. Ό. Στασινοπούλου, Gutenberg, Αθήνα, 2001, σσ ii Βλ. και Γιώργου Κατρούγκαλου, Τα κοινωνικά δικαιώματα, Αντ. Σάκκουλας, Αθήνα - Κομοτηνή, 2006, σ. 49. iii Για τη διάκριση διάταξης και κανόνα δικαίου βλ. Κώστα Σταμάτη, Η θεμελίωση των νομικών κρίσεων. Ένα κριτικά πρακτικό πρότυπο ερμηνείας του δικαίου, η έκδοση, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2009, σσ. 176 επ. iv Βλ. συναφώς Κώστα Σταμάτη, Κριτική θεωρία δικαιοσύνης. Θεμελίωση αρχών, Σαββάλας, Αθήνα, 2011 σσ. 328 επ., και Stefano Petrucciani, «Trois concepts de la liberté: liberal, démocratique et

10 socialiste», σε Jacques Bidet - Jacques Texier (επιμ.), L Idée du sociaolisme a-t-elle un avenir?, PUF/Actuel Marx, Paris, 1992, σσ v Όπως επεσήμαινε ήδη στην εποχή του ο Marshall, βλ. Ιδιότητα του πολίτη και κοινωνική τάξη, ό.π., σ. 49. vi Βλ. Carole Pateman, «Democracy, freedom and special rights», στο συλλογικό έργο: David Boucher - Paul Kelly (επιμ.), Social Justice: From Hume to Walzer, Routledge, London and New York, 1998, σ Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Γ. Κατρούγκαλος, προϋπόθεση στη Γαλλία για την απόκτηση ή ανανέωση του εκλογικού βιβλιαρίου είναι η κατοχή μόνιμης κατοικίας, βλ. Τα κοινωνικά δικαιώματα, ό.π., σ. 25. vii Πρβλ. και την ανάλυση του Αντώνη Μανιτάκη: Το κοινωνικό κράτος, με την κανονιστική έννοια του όρου, παραπέμπει σ ένα σύνολο κανόνων/αρχών που καθοδηγούν την ενεργό πολιτειακή παρέμβαση, για την πραγμάτωση ενός αριθμού κοινωνικών αξιώσεων. Στο σύνολό τους, οι τελευταίες συμπυκνώνονται στην αξιοπρεπή κοινωνική διαβίωση, βλ. Κράτος δικαίου και δικαστικός έλεγχος της συνταγματικότητας, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 1994, σσ viii Τα κοινωνικά δικαιώματα «εξαρτούν την άσκησή τους από τη δημιουργία των σχετικών αναγκαίων υλικών και θεσμικών προϋποθέσεων, μέχρι τότε όμως δεν έχουν παρά μόνο υποθετική ισχύ», βλ. Δημήτρη Τσάτσου, Συνταγματικό Δίκαιο, τ. Γ : Θεμελιώδη δικαιώματα, εκδ. Αντ. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή, 1988, σ. 89. ix Βλ. Κωνσταντίνου Τσουκαλά, Είδωλα πολιτισμού. Ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα στη σύγχρονη πολιτεία, β έκδοση, Θεμέλιο, Αθήνα, 1998, σσ. 21, , 525. x Στο ίδιο, σ xi Στο ίδιο, σσ , xii Βλ. Γ. Κατρούγκαλου, Τα κοινωνικά δικαιώματα, ό.π., σ. 9. xiii Για την προβληματική της ιστορικής αλλοίωσης αρχών και αξιών βλ. Κ. Ψυχοπαίδη, Κανόνες και αντινομίες στην πολιτική, Πόλις, Αθήνα, 1999, σσ. 555 επ., Κ. Σταμάτη, Κριτική θεωρία δικαιοσύνης, Θεμελίωση αρχών, ό.π., σσ. 407 επ., και του ίδιου, Η θεμελίωση των νομικών κρίσεων, ό.π., σσ. 238 επ. xiv Πρβλ. Κ. Τσουκαλά, Είδωλα πολιτισμού, ό.π., σσ , xv Βλ. Immanuel Kant, Métaphysique des mœurs: Doctrine du droit, Doctrine de la vertu, trad. A. Renaut, GF/Flammarion, Paris, 1994, σ. 207 (6:374). xvi Πρβλ. το άρθρο 5 του ελληνικού Συντάγματος, όπου το γενικό (ατομικό) δικαίωμα προσωπικής ελευθερίας συναντάει ως όριο του «τους νόμους, το Σύνταγμα και τα δικαιώματα των άλλων». xvii Βλ. ΣτΕ 2253/76, Νομικό Βήμα, 6/1977, σ xviii Βλ. ΑΠ 843/87, Δελτίο Εργατικής Νομοθεσίας, 44/1988, σ xix Βλ. ΑΠ 974/2003, ΑΠ 520/2004, ολαπ 13/2003, ΑΠ 1554/2003, καθώς και άλλες αποφάσεις, έτσι όπως σταχυολογούνται από Γιώργο Κατρούγκαλο, «Νομική φύση και δεσμευτικότητα των κοινωνικών δικαιωμάτων», σε: Γιώργου Σωτηρέλλη - Χρήστου Τσαϊτουρίδη, Κοινωνικά δικαιώματα και κρίση του κράτους προνοίας, Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα/Όμιλος Αριστόβουλου Μάνεση, Σαββάλας, Αθήνα, 2007, σσ. 51 επ., και του ίδιου, Τα κοινωνικά δικαιώματα, ό.π., σσ. 118 επ.

11 xx Πρβλ. την εισαγωγή των Γ. Σωτηρέλλη - Χρ. Τσαϊτουρίδη σε Κοινωνικά δικαιώματα και κρίση του κράτους προνοίας, ό.π., σ. 13, καθώς και Άγγελου Στεργίου, «Η αναζήτηση της κανονιστικότητας των κοινωνικών δικαιωμάτων. (Με αφορμή τη διάταξη του άρθρου 22 παρ. 4 του Συντάγματος)», Το Σύνταγμα, 4/1993, σ xxi Βλ. David M. Beatty, The Ultimate Rule of Law, Oxford University Press, 2003, σσ xxii Βλ. Eldridge v. British Columbia, 3 S.C.R 624/1997 (το κείμενο της απόφασης ηλεκτρονικά σε: xxiii Βλ. Grootboom v. Republic of South Africa, CCT 11/00 (το κείμενο της απόφασης ηλεκτρονικά σε: xxiv Βλ. το άρθρο 1Α (2) της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 για το «καθεστώς των προσφύγων». xxv Βλ. Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, Εγχειρίδιο για τις διαδικασίες και τα κριτήρια καθορισμού του καθεστώτος των προσφύγων, στ έκδοση, Αθήνα, 2009, σ. 20. xxvi Βλ. New Zealand Immigration Service: Refugee Appeal no & 75225, 23 September 2005, παρ. 68 επ., 89 επ. (διαθέσιμο ηλεκτρονικά σε: xxvii Βλ. New Zealand Immigration Service: Refugee Appeal no / 03, 7 July 2003, παρ. 80 (διαθέσιμο ηλεκτρονικά σε: xxviii Βλ. James Hathaway, The Law of Refugee Status, Butterworths, Toronto, 1991, σσ. 108, xxix Βλ. Διακήρυξη της Βιέννης και Πρόγραμμα Δράσης [Παγκόσμια Συνδιάσκεψη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα], 25 Ιουνίου 1993, κυρίως παραγράφους 5, 12, 14 και 25 (διαθέσιμο ηλεκτρονικά σε: xxx Βλ. ενδεικτικά Ξενοφώντα Κοντιάδη, Κράτος πρόνοιας και κοινωνικά δικαιώματα, εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα - Κομοτηνή, 1997, σσ. 198 επ., και Κώστα Χρυσόγονου, Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, β έκδοση, Αντ. Σάκκουλας, Αθήνα - Κομοτηνή, 2002, σσ xxxi «Το Σύνταγμα είναι για την πολιτική ελευθερία ό,τι για τη γλώσσα η γραμματική», βλ. Hannah Arendt, Για την Επανάσταση, μτφ. Α.. Στουπάκη, Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2006, σ. 91. xxxii Πρβλ. την καθοριστική ανάλυση σε Ε. Μπαλιμπάρ, «Η πρόταση της ισοελευθερίας», μτφ. Β. Παπαοικονόμου - Δ. Δημούλη, Θέσεις, 42/1993 σσ. 81 επ., και του ίδιου, «Η αντινομία της ιδιότητας του πολίτη», μτφ. Ά. Στυλιανού, Σύγχρονα Θέματα, 106/2009, σ. 28. xxxiii Πρβλ. Α. Στεργίου, «Η αναζήτηση της κανονιστικότητας των κοινωνικών δικαιωμάτων», ό.π., σ xxxiv Πρβλ. τον περιεκτικό ορισμό των κοινωνικών δικαιωμάτων ως «δικαιωμάτων εξασφάλισης της υπόστασης και της αξιοπρεπούς διαβίωσης των κοινωνικών υποκειμένων» από τον Γ. Κατρούγκαλο, βλ. Τα κοινωνικά δικαιώματα, ό.π., σσ Η ταύτισή τους με απλές οικονομικές αξιώσεις έναντι του δημοσίου πολλές φορές συσκοτίζει την ουσιαστική λειτουργία τους: την προαγωγή σχέσεων αλληλεγγύης και ίσης αξιοπρέπειας μεταξύ των μελών του κοινωνικού συνόλου. xxxv Βλ. Ζίγκμουντ Μπάουμαν, Ρευστοί καιροί. Η ζωή την εποχή της αβεβαιότητας, μτφ. Κ.Δ. Γεωρμά, Μεταίχμιο, Αθήνα, 2009, σ. 112.

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΠΕΡΓΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα... Αντί προλόγου... ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 1. Έννοια του δικαιώματος της απεργίας... 1 Εννοιολογικά γνωρίσματα... 2 α. Αποχή από την εργασία... 2 β. Συλλογική αποχή... 2 γ. Αγωνιστικός

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο. μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου. Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες

Συνταγματικό Δίκαιο. μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου. Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Τμήμα Νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS

Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS Συγχρηματοδότηση από το Κοινοτικό Πρόγραμμα PROGRESS Η αρχή της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης κατά το ευρωπαϊκό και το ελληνικό δίκαιο Κομοτηνή 10,11 & 12 Μαρτίου 2010 1η ΗΜΕΡΑ Τετάρτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων Διάγραμμα ύλης 11 Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων 13 Βασικές συντομογραφίες 25 Πρόλογος Αριστόβουλου Μάνεση 27 Προλεγόμενα 37 Εισαγωγικό Κεφάλαιο Ιστορικές και πολιτειολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου. Ενότητα 8 η : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αρχή της ισότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου. Ενότητα 8 η : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8 η : Αρχή της ισότητας Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη περιεχομένων. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ο δικαστικός έλεγχος της διοικήσεως και η έννομη προστασία του ιδιώτη

Σύνοψη περιεχομένων. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ο δικαστικός έλεγχος της διοικήσεως και η έννομη προστασία του ιδιώτη Σύνοψη περιεχομένων Συντομογραφίες... XVII Γενική βιβλιογραφία... XXIII Ι. Ελληνικό διοικητικό δικονομικό δίκαιο... XXIII ΙΙ. Αλλοδαπό διοικητικό δικονομικό δίκαιο...xxviii Παραπομπές στην νομοθεσία και

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

III IV V VI VII VIII IX IX X XI XII XIII XIV XVI XIX XIX XX XXII XXIII

III IV V VI VII VIII IX IX X XI XII XIII XIV XVI XIX XIX XX XXII XXIII .. 1 ( - ). -..... - 2 (- ) ). (...).... - ). (...)... -.... 3. I III IV V VI VII VIII IX IX X XI XII XIII XIV XVI XIX XIX XX XXII XXIII I 1. XXIII 2. XXV 3. XXVI 4. XXVII 5. XXIX (...) 1-83 85-89 91-95

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ,2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και

Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο. Η αρχή της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΙΧ ΧΙ ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ... 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι. Τα δικαιώματα του ανθρώπου (droits de l homme,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ 1 Ο ΚΕΦ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ 1 Ο ΚΕΦ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ 1 Ο ΚΕΦ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1. Να αναφέρετε ποιες από τις επόμενες ενώσεις θεωρούνται οργανικές και ποιες ανόργανες. α) Κ 2 CO 3, β) CH 4, γ) CH 2 CH 2, δ) H 2 O 2. Να γράψετε τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Τα νομικά πρόσωπα και οι κανόνες γνώσης - Μια πρόκληση για τη νομική σκέψη και πράξη

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Τα νομικά πρόσωπα και οι κανόνες γνώσης - Μια πρόκληση για τη νομική σκέψη και πράξη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...XΙΙI 1. Τα νομικά πρόσωπα και οι κανόνες γνώσης - Μια πρόκληση για τη νομική σκέψη και πράξη I. Δύο νομολογιακές αφορμές για την κατανόηση του προβλήματος...

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...XI ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...XI ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...XI ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η αναπόδραστη ατέλεια της δικαιοπρακτικής ρύθμισης...3 I. Η δικαιοπρακτική ελευθερία και το κανονιστικό περιεχόμενο της δικαιοπραξίας...3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ I. Η σημασία της δικονομικής πράξης...1 II. Η ανισόπεδη λειτουργία της δικονομικής πράξης στη μεταβολή της κατηγορίας και στο δεδικασμένο...2

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 6: Αρχή του κοινωνικού κράτους. Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Τμήμα Νομικής Σχολής ΑΠΘ

Συνταγματικό Δίκαιο. Ενότητα 6: Αρχή του κοινωνικού κράτους. Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Τμήμα Νομικής Σχολής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Αρχή του κοινωνικού κράτους Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και

Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και συγχρημοτοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο. Η πτώχευση.

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 2 ο μέρος Αποκεντρωτικό σύστημα. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 2 ο μέρος Αποκεντρωτικό σύστημα. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 2 ο μέρος Αποκεντρωτικό σύστημα Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... IX ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 1. Η καταγωγή της δημοκρατίας 3 2. Η γένεση της δημοκρατίας.. 7 i) Το πρώιμο στάδιο της δημοκρατίας 7 ii) Η εξέλιξη της δημοκρατίας... 11 iii) Η

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

1η ΗΜΕΡΑ Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2009

1η ΗΜΕΡΑ Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2009 Προτεινόμενες Τροποποιήσεις στο ΚΠολΔ. - Σύγχρονα ζητήματα Αναγκαστικής Εκτέλεσης Κομοτηνή 24, 25 και 26 Ιουνίου 2009 1η ΗΜΕΡΑ Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2009 10:00-10:15 Χαιρετισμοί: Κωνσταντίνος Ρέμελης Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3126/2003 ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΩΝ» Όπως αναφέρεται στην από 19 Οκτωβρίου 2010, προς την Βουλή των Ελλήνων, Έκθεση της Ειδικής Μόνιμης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και

Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και Το έργο διαρκούς επιμόρφωσης δικαστικών λειτουργών εντάσσεται στο Ε.Π. «Διοικητική Μεταρρύθμιση 2007-2013» του Υπουργείου Εσωτερικών και συγχρημοτοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινοτικό Ταμείο. Το οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Ειδικές μορφές στέρησης της ιδιοκτησίας και λοιποί θεμιτοί περιορισμοί της/ρήτρες συλλογικής διαπραγμάτευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ «ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΩΝ ΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ, ΤΟΠΟΓΡΑΦΟΥ και συναφών επαγγελμάτων σύμφωνα με τις διατάξεις της υποπαραγράφου

Διαβάστε περισσότερα

Η διεθνής διάσταση της πρόσβασης στο άσυλο. Αρχή της μη επαναπροώθησης. επαναπροώθησης αποτελεί τον πυρήνα του δικαιώματος στο άσυλο, δηλαδή του

Η διεθνής διάσταση της πρόσβασης στο άσυλο. Αρχή της μη επαναπροώθησης. επαναπροώθησης αποτελεί τον πυρήνα του δικαιώματος στο άσυλο, δηλαδή του Η διεθνής διάσταση της πρόσβασης στο άσυλο Αρχή της μη επαναπροώθησης Σύμβαση Γενεύης: υιοθετήθηκε το 1951. Πρώτο κείμενο προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου μετά την υιοθέτηση της Οικουμενικής Διακήρυξης.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8-A ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8-A ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8-A ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ Τα μέρη επιβεβαιώνουν πως αμφότερα αντιλαμβάνονται ότι: 1. Μια απαλλοτρίωση μπορεί να είναι άμεση ή έμμεση: α) περίπτωση άμεσης απαλλοτρίωσης συντρέχει όταν ορισμένη επένδυση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟ 1. Βασική οριοθέτηση του προβλήματος Ι. Το «κοινοτικό δικονομικό ζήτημα»: Εθνική δικονομική αυτονομία ή κοινοτική δικονομική αρμοδιότητα;... 1 ΙΙ. Το δικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΧΙΧ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Το ζήτημα της εφαρμογής του εργατικού δικαίου στο πλαίσιο της σύγχρονης αθλητικής

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... ΧΙΧ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Το ζήτημα της εφαρμογής του εργατικού δικαίου στο πλαίσιο της σύγχρονης αθλητικής ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...... ΧΙΧ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι Το ζήτημα της εφαρμογής του εργατικού δικαίου στο πλαίσιο της σύγχρονης αθλητικής πραγματικότητας 1. Οι θεμελιακοί άξονες του σύγχρονου αθλητισμού......

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΟΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ Α ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ. Πρώτο Κεφάλαιο

Περιεχόμενα ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΟΙ ΚΥΡΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ Α ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ. Πρώτο Κεφάλαιο Περιεχόμενα Παρατηρήσεις για τις παραπομπές... Συντομογραφίες... XVII XVII Εισαγωγή... 3 I. Προσδιορισμός του θέματος... 3 ΙΙ. Η εξέλιξη της μέχρι σήμερα συζήτησης... 5 ΙΙΙ. Δογματική καταχώριση του θέματος...

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Ανοικτά Μαθήματα. Βασικά Ζητήματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας Περιορισμοί του Δικαιώματος Δρ. Πρόδρομος Τσιαβός Ναταλία-Ροζαλία Αυλώνα

Ελληνικά Ανοικτά Μαθήματα. Βασικά Ζητήματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας Περιορισμοί του Δικαιώματος Δρ. Πρόδρομος Τσιαβός Ναταλία-Ροζαλία Αυλώνα Ελληνικά Ανοικτά Μαθήματα Βασικά Ζητήματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας Περιορισμοί του Δικαιώματος Δρ. Πρόδρομος Τσιαβός Ναταλία-Ροζαλία Αυλώνα Ένα Βασικό Σενάριο Εργασίας Είμαι μέλος ΔΕΠ/EΠ και θέλω να χρησιμοποιήσω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... VII ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XV ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΟ ΞΕΠΛΥΜΑ ΒΡΟΜΙΚΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ ΩΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 1. Εισαγωγή...5 2. Η επιρροή του αμερικανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΙΧ XVII ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ιστορική εξέλιξη της προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από την αρχαιότητα μέχρι τη δημιουργία του ΟΗΕ. 1 1. Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ «Συμμετοχή σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα» στα πλαίσια του Άρθρου 1 Α (2) της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και / ή του Πρωτοκόλλου του 1967 για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Η σύναψη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης στη χώρα μας νοείται και επιτρέπεται μόνο μεταξύ ετερόφυλων ζευγαριών. Ως αποτέλεσμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 19 Ιουλίου 2016 (OR. en)

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 19 Ιουλίου 2016 (OR. en) Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 19 Ιουλίου 2016 (OR. en) 11326/16 DRS 32 ECOFIN 719 EF 244 ΔΙΑΒΙΒΑΣΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Ημερομηνία Παραλαβής: Αποδέκτης: Ευρωπαϊκή Επιτροπή 6 Ιουλίου 2016

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η : Τι είναι το Σύνταγμα Έννοια, διακρίσεις και λειτουργίες

Ενότητα 3 η : Τι είναι το Σύνταγμα Έννοια, διακρίσεις και λειτουργίες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3 η : Τι είναι το Σύνταγμα Έννοια, διακρίσεις και λειτουργίες Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 3: Θεωρητικό θεμέλιο: Μπορεί η ΕΕ να έχει Σύνταγμα;

Ευρωπαϊκό Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 3: Θεωρητικό θεμέλιο: Μπορεί η ΕΕ να έχει Σύνταγμα; ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Θεωρητικό θεμέλιο: Μπορεί η ΕΕ να έχει Σύνταγμα; Λίνα Παπαδοπούλου Έδρα Jean Monnet Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 7: Η Βιοηθική ως πεδίο της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Ενότητα 7: Η Βιοηθική ως πεδίο της Εφαρμοσμένης Ηθικής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 7: Η Βιοηθική ως πεδίο της Εφαρμοσμένης Ηθικής Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βιοηθική 2.Ανθρώπινα Δικαιώματα 1.Ανθρώπινο γονιδίωμα και ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/ ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ 1 Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΥΠ. ΑΡΙΘ.: 5 Αθήνα, 24 Μαΐου 2013 ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΚ/22-5-2013 ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και τις Οµοσπονδίες δύναµης ΓΣΕΕ Θέµα: «Καθολικότητα ισχύος των όρων της ισχύουσας από 14-5-2013

Διαβάστε περισσότερα

Πειραιώς 211, Ταύρος ΕΚΔΔΑ, γραφείο 217 Ταχ. Θυρίδα 30390, Μητροπόλεως 60, Αθήνα, Ε-mail : Ιστοσελίδα:

Πειραιώς 211, Ταύρος ΕΚΔΔΑ, γραφείο 217 Ταχ. Θυρίδα 30390, Μητροπόλεως 60, Αθήνα, Ε-mail : Ιστοσελίδα: Πειραιώς 211, 177 78 Ταύρος ΕΚΔΔΑ, γραφείο 217 Ταχ. Θυρίδα 30390, Μητροπόλεως 60, 100 33 Αθήνα, Ε-mail : enap@enap.gr, Ιστοσελίδα: www.enap.gr Αθήνα, 12/12/2016 Α.Π. 45/2016 ΠΡΟΣ: Κύριο Ιωάννη Γράβαρη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΙΚΗΣΗ Αθήνα 20 / 5 / 2008 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΑΣΦ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΡΟΧΩΝ Αριθ. Πρωτ. Π06/47

ΙΟΙΚΗΣΗ Αθήνα 20 / 5 / 2008 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΑΣΦ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΡΟΧΩΝ Αριθ. Πρωτ. Π06/47 ΙΟΙΚΗΣΗ Αθήνα 20 / 5 / 2008 ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ ΑΣΦ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΑΡΟΧΩΝ Αριθ. Πρωτ. Π06/47 ΤΜΗΜΑ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Αρ.38 Ταχ. /νση: Αγ. Κων/νου 8 (10241) Πληροφορίες: Γ. Τσακαλάκη ΠΡΟΣ: Αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Κατατακτήριες Eξετάσεις για εισαγωγή στη Νομική Σχολή για το ακαδημαϊκό έτος

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Κατατακτήριες Eξετάσεις για εισαγωγή στη Νομική Σχολή για το ακαδημαϊκό έτος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Γραμματεία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙ Ο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πληροφορίες: Αλκ. Φερμάνη Τηλ. : 2310 995251 Fax: 2310 995272 e-mail: info@ law.auth.gr Κτίριο : Σχολή Νομική Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8 η : Συνταγματική αρχή της ισότητας (γενικό μέρος) Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέμα 1 ο (κληρώθηκε) Ο ευρωπαϊκός και διεθνής νομικός πολιτισμός αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Lynn Dobson και Andreas Fdllesdal, επιμ., Political Theory and the European Constitution, Routledge, London 2004, 224 σελίδες.

Lynn Dobson και Andreas Fdllesdal, επιμ., Political Theory and the European Constitution, Routledge, London 2004, 224 σελίδες. 256 Επιστήμη και Κοινωνία πολιτισμός (επειδή κάθε πολιτισμός διατηρεί το δικαίωμα να υποτιμά τον άλλο, γι αυτό και η απόρριψη του ξένου λειτουργεί ως μέσο συνταύτισης μιας καταπιεσμένης τάξης με εκείνους

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 10: Οι δύο ορισμοί του δικαίου σε αντιπαραβολή

Ενότητα 10: Οι δύο ορισμοί του δικαίου σε αντιπαραβολή ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 10: Οι δύο ορισμοί του δικαίου σε αντιπαραβολή Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοπός ενότητας Να δούμε τον ορισμό του δικαίου ξανά και να τον επαναδιατυπώσουμε κάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος... ιάγραμμα περιεχομένων... Πίνακας περιεχομένων... Συντομογραφίες... Βιβλιογραφία... ΙΧ ΧΙ XV LI LV ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έννοια και σημασία του κληρονομικού δικαίου... 1 2. Ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Μεταπτυχιακές σπουδές στον τομέα Αστικού, Αστικού Δικονομικού και Εργατικού Δικαίου ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης

Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Αθήνα, 09/03/2011 ΑΡΘΡΟ της Αικ. Ζαφείρη Καμπίτση Επιτ. Γεν. Διευθυντού ΟΑΕΕ Τ. Προέδρου Δ.Σ ΤΑΠΟΤΕ ΘΕΜΑ : Εργασιακά και συνταξιοδοτικά δικαιώματα της γυναίκας εν μέσω οικονομικής κρίσης Ι. Είναι γνωστό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ...xiii ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ...xv ΠΡΟΛΟΓΟΣ...xvii ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ...

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό (executive MBA) ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Β ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ειδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ Γιώργου Σ.-Π. Κατρούγκαλου, αν. καθηγητή ΔΠΘ, κατοίκου, ως εκ της υπηρεσίας του, Κομοτηνής, οδός Π.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΜΠΡΑΓΜΑΤΟ ΔΙΚΑΙΟ 1. Κοινόχρηστα... 3 A Κυριότητα επί κοινοχρήστων Κοινή χρήση πλατειών, κατάργησή της, παραίτηση, μεταβίβαση κυριότητας. 1 Β Έναρξη κοινοχρησίας.. 9 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας 20 παρ.1 Σ Εισαγωγή Η τήρηση του Συντάγματος από αυτούς που ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή από τα όργανα του κράτους εξαρτάται κατά πολύ από το εάν υπάρχουν και λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών.

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών. ιεύθυνση Γραµµατείας Αθήνα, 17.05.2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3409 Προς Αρχή ιασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών (Α ΑΕ) Ιερού Λόχου 3, Μαρούσι 151 24, Αθήνα Email: kanonismos@adae.gr. ΘΕΜΑ: Παρατηρήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλιστικά ζητήματα μελών ΔΣ και ελευθέρων επαγγελματιών και δημοσιονομικές επιπτώσεις

Ασφαλιστικά ζητήματα μελών ΔΣ και ελευθέρων επαγγελματιών και δημοσιονομικές επιπτώσεις Ασφαλιστικά ζητήματα μελών ΔΣ και ελευθέρων επαγγελματιών και δημοσιονομικές επιπτώσεις 10 Απριλίου 2017 CPA LAW, είναι ανεξάρτητο μέλος του διεθνούς φορολογικού δικτύου της KPMG. Με την επιφύλαξη κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ»

1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» 1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» Αστικό Δίκαιο Ενωσιακής προέλευσης (Κοινοτικό Αστικό Δίκαιο) Ερμηνεία των Νομών και Δικαιοπραξιών Ειδικά θέματα στο σύστημα της Αδικοπρακτικής Ανώμαλη εξέλιξη των συμβάσεων

Διαβάστε περισσότερα