ΤΕΙ Αθήνας Σ Α Ε Τ. Επιστήμη Υλικών ΙΙ (Θ) Ενότητα 6 : Οργανικές χρωστικές και βαφές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕΙ Αθήνας Σ Α Ε Τ. Επιστήμη Υλικών ΙΙ (Θ) Ενότητα 6 : Οργανικές χρωστικές και βαφές"

Transcript

1 Επιστήμη Υλικών ΙΙ (Θ) Ενότητα 6 : Οργανικές χρωστικές και βαφές Σταμάτης Μπογιατζής, επίκουρος καθηγητής Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων & Έργων Τέχνης ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ TEI ΑΘΗΝΑΣ

2 Το χρώμα έπαιξε σημαντικό ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες από τα προϊστορικά χρόνια. Κόκκινη ώχρα (σπηλαιογραφία, Αλταμίρα της Ισπανίας Το χρώμα AltamiraBison, by Ramessos available under Public Domain 1

3 Ποια χρώματα άρχισαν να χρησιμοποιούνται στην προϊστορία; Αρχαία Αίγυπτος: το κεφάλι της Νεφερτίτης Μπλε: κονιοποιημένο Αιγυπτιακό μπλε. Χρώμα δέρματος: κιμωλία (CaC 3, ανθρακικό ασβέστιο) και ώχρα. Κίτρινο: As 2 S 3 (κίτρινο του αρσενικού, orpiment). Πράσινο: κονιοποιημένο Αιγυπτιακό μπλε, οξείδια χαλκού και σιδήρου. Μαύρο: άνθρακας (συνδετικό μέσο: κερί). Λευκό: κιμωλία (CaC 3 ). Nefertiti berlin, by Zserghei available under Public Domain 2

4 Ανόργανες χρωστικές στην προϊστορία και την αρχαιότητα Λευκό [κιμωλία, bone white]. Μαύρο [ivory black, lamp black]. Κόκκινο [ώχρα (Fe23/FeH), κιννάβαρι (HgS)]. Κίτρινο [orpiment As 2 S 3, κίτρινο μολύβδου Pb 2 Sb 2 7, λιθάργυρος Pb]. Πράσινο [πράσινη γη, verdigris]. Μπλε [Αιγυπτιακό μπλε, αζουρίτης, μαλαχίτης]. 3

5 Χρωστικές στον Μεσαίωνα Λευκό [λευκό του μολύβδου]. Κόκκινο [μίνιο Pb34, κιννάβαρι (HgS, vermillion)]. Κίτρινο [λιθάργυρος Pb, φύλλο χρυσού]. Πράσινο [πράσινη γη, verdigris]. Μπλε [μπλε Ultramarine]. 4

6 Χρωστικές στην Αναγέννηση Κόκκινο [λάκκες: ριζάρι (αλιζαρίνη), κοχενίλη]. Πορτοκαλί [realgar As 4 S 4 ]. Κίτρινο [orpiment As 2 S 3 (συνθετικό)]. Οργανικές χρωστικές στη ζωγραφική 5

7 Χρωστικές στην Αναγεννησιακή Τισιάνο: Βάκχος και Αριάδνη ( , National Gallery, Λονδίνο) Μπλε ultramarine αζουρίτης Κιννάβαρι (vermillion) Κόκκινη λάκκα (κοχενίλλη) Titian Bacchus and Ariadne, by ursana available under Public Domain ζωγραφική Κίτρινο του αρσενικού 6

8 Ανόργανες χρωστικές στην νεώτερη ζωγραφική 1704: Prussian blue (εξακυανο-σιδηρικός σίδηρος). 1775: Scheele's green (αρσενικώδης χαλκός). 1802: cobalt blue (αργιλικό κοβάλτιο). 1804: chrome yellow and chrome orange (χρωμικός μόλυβδος). 1814: emerald green (οξικός/αρσενικώδης χαλκός). 1819: cadmium yellow and cadmium orange (θειούχο κάδμιο). 1828: συνθετικό μπλε ultramarine. 1834: zinc white (Chinese white) (οξείδιο ψευδαργύρου). 1838: viridian (ένυδρο οξείδιο του χρωμίου). 1859: cobalt violet (φωσφορικό/αρσενικικό κοβάλτιο). 1860s: cerulean blue (κασσιτερικό κοβάλτιο,). 1861: aureolin (νιτρώδες κάλιο-κοβάλτιο). 7

9 Χρήση οργανικών χρωστικών στην Κυριότερες κόκκινες χρωστικές Ριζάρι (αλιζαρίνη), Κοχενίλλη (κέρμης), Brazilwood. Κυριότερες κίτρινες χρωστικές Κίτρινο της Ινδίας, Κρόκος (σαφράν). Κυριότερες μπλε χρωστικές Ινδικό, Tekhelet, Πορφύρα. αρχαιότητα Wool skein coloured with natural dyes indigo, lac, madder and tesu by Himalayan Weavers in Mussoorie, by MGA73bot2 available under Public Domain 8

10 Πού χρησιμοποιούνται οι οργανικές Βαφή υφασμάτων. Βαφή άλλων οργανικών υλικών (ξύλο - χαρτί). Βαφή τροφών. Τέχνη (ζωγραφική). Ζωγραφική δέρματος. χρωστικές; Naturally dyed skeins, by Madison60 available under CC BY-SA 3.0 Ethiopian Tribes, Suri, available under CC BY-NC-SA 2.0 9

11 Πιγμέντα στη ζωγραφική (1 από 2) Με τον όρο πιγμέντα, (pigments) εννοούμε υλικά που «αλλάζουν» το χρώμα της ακτινοβολίας που προσπίπτει σε αυτά μέσω ανάκλασης ή διέλευσης. Τα πιγμέντα απαντώνται υπό μορφή κόκκων χρωστικής (συσσωματωμάτων μορίων ή ιόντων κρυσταλλικής δομής). Στον φυσικό κόσμο: π.χ. στα άνθη και στο τρίχωμα, δέρμα και φτερά ζώων. Στα έργα ζωγραφικής. Σε βιομηχανικά αντικείμενα. Τροφές. Καλλυντικά. 10

12 Πιγμέντα στη ζωγραφική (2 από 2) Στην περίπτωση ανακλώμενης ακτινοβολίας, το παρατηρούμενο χρώμα είναι εκείνο που δεν απορροφάται. Ο δείκτης διάθλασης κάθε κόκκου ως προς τον αέρα είναι μεγαλύτερος, όσο πιο αδιαφανής είναι, δηλαδή όσο μεγαλύτερη καλυπτική ικανότητα έχει. Simple reflectance, by Phidauex available under Public Domain 11

13 Χρωματικό στρώμα τοιχογραφίας (1 από 2) W2 Layer 3 Layer 2 Layer 1 Boyatzis, Ioakimoglou, et al., TECHNART, x original magnification 12

14 Χρωματικό στρώμα τοιχογραφίας (2 από 2) S3 Layer 2 10 μm ~5 μm Layer 3 Layer 2 Layer 1 Boyatzis, Ioakimoglou, et al., TECHNART, x original magnification 13

15 Φυσικές οργανικές κόκκινες χρωστικές (1 από 5) Κερμεσικό οξύ (crimson) H HC H 3 C H H H NR3. Από τα θηλυκά έντομα Kermes vermilio και Kermes ilicis που παρασιτούν στον αειθαλή θάμνο Quercus coccifera (=πρίνος). Ελληνικά: κόκκος βαφικός ή «κρεμέζι». Γνωστό στους αρχαίους Αιγύπτιους και τους Έλληνες. Quercus coccifera, by Carlosblh available under CC BY-SA

16 Οικογένεια της ανθρακινόνης Οι διπλοί δεσμοί C=C (οι οπ[οίοι μάλιστα βρίσκονται σε συζυγία) είναι χρωμοφόρες ομάδες Τα υδροξύλια είναι αυξόχρωμες ομάδες H Χρωμοφόρες ομάδες σε συζυγία Αυξόχρωμες ομάδες H H 15

17 Τι απαιτείται σε μια οργανική ένωση, προκειμένου να απορροφά στο ορατό; Στο μόριο των οργανικών ενώσεων πρέπει να υπάρχουν χρωμοφόρες ομάδες σε κατάλληλη διάταξη και πλήθος. Στο χρώμα συχνά συνεισφέρουν και οι αυξόχρωμες ομάδες. Χρωμοφόρες ομάδες C=C C= C=N N=N Αυξόχρωμες ομάδες -H -Cl, -Br -NH 2 -NH-

18 Φυσικές οργανικές κόκκινες χρωστικές (2 από 5) Κοχενίλλη (carmine), NR4. Από τα αποξηραμένα σώματα του εντόμου dactylopius coccus (Κεντρική Αμερική, Μεξικό). Cochineal drawing, by DariusMazeika available under Public Domain Dactylopius coccus 02, by Llez available under CC BY-SA

19 H Φυσικές οργανικές κόκκινες χρωστικές (3 από 5) Τον 16 ο αιώνα το κερμεσικό οξύ αντικαταστάθηκε πλήρως από το καρμινικό οξύ, που εισαγόταν από το Μεξικό. Εξάγεται από το έντομο κοχενίλλη (Dactylopius coccus) που παρασιτεί στον κάκτο ficus indica. H H 3 C H H H H H H H H H H Καρμινικό οξύ (carmine) H H Dactylopius coccus 05, by Rotatebot available under CC BY-SA

20 Φυσικές οργανικές κόκκινες χρωστικές (4 από 5) Ριζάρι (αλιζαρίνη) madder root. PR83 H H Alizarin-sample, by Benjah-bmm27 available under Public Domain Το 19 ο αιώνα η εντατική καλλιέργεια του ριζαριού (madder root) στην Ινδία πρακτικά εξαφάνισε την κοχενίλλη. 19

21 Φυσικές οργανικές κόκκινες χρωστικές (5 από 5) Ριζάρι (αλιζαρίνη) madder root. Wellingtons33rd, by Wyrdlight available under CC BY-SA 3.0 H H Lothian Buses bus 285 Volvo lympian Alexander Royale P285 PSX Madder and White livery, 3 June 2010, by Ultra7 available under CC BY-SA

22 ανθρακένιο οξείδωση ανθρακινόνη Ανθρακινόνες H αλιζαρίνη H H H H H H H H H H H H 21

23 Οι έγχρωμες οργανικές ενώσεις Το χρώμα στις οργανικές ενώσεις εμφανίζεται όταν υπάρχουν χρωμοφόρες συζυγιακοί διπλοί δεσμοί. Αλιζαρίνη (κόκκινη χρωστική) Alizarin-sample, by Benjah-bmm27 available under Public Domain H Χρωμοφόρες ομάδες σε συζυγία H Αυξόχρωμες ομάδες H 22

24 Η Κρητική σχολή εικονογραφίας Angelos Akotantos - The Virgin Cardiotissa - WGA00097, by JarektUploadBot available under Public Domain Icon of John Baptist by Emmanouel Tzanes, by File Upload Bot (Magnus Manske) available under Public Domain 23

25 Οργανικές χρωστικές στη ζωγραφική 2975 της Κρητικής σχολής Περίγραμμα από τον χιτώνα της Παναγίας 3050 Μανδύας της Παναγίας Μανδύας του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου Ινδιγοτίνη, ινδιρουβίνη Κερμεσικό οξύ, φλαβοκερμεσικό οξύ, ινδιγοτίνη Αλιζαρίνη, ινδιγοτίνη Μανδύας της Παναγίας Αλιζαρίνη (ίχνη), πουρπουρίνη (ίχνη), ινδιγοτίνη 2978 Μανδύας της Παναγίας Καρμινικό οξύ 2988 Κόκκινος χιτώνας 3012 Επιτραχήλιο: σκίαση του κόκκινου φόντου του προφήτη Σολομώντα Καρμινικό οξύ, κερμεσικό οξύ, φλαβοκερμεσικό οξύ Καρμινικό οξύ, κερμεσικό οξύ, φλαβοκερμεσικό οξύ L. Valianou, et al, Identification of organic materials in icons of the Cretan School of iconography, Journal of Archaeological Science, 38, 2, 2011,

26 Άλλες οργανικές κόκκινες χρωστικές Brazilwood. Το 1500 οι Πορτογάλοι εξερευνητές όταν έφτασαν στη σημερινή Βραζιλία εντόπισαν τα δέντρα του γένους caesalpinia που τους ήταν ήδη γνωστά από την Ν. Α. Ασία. Από αυτό το δέντρο πήρε το όνομά της η χώρα (Βραζιλία). Μπραζιλίνη 25

27 Ιστορικές κίτρινες οργανικές χρωστικές (1 από 3) Κίτρινο της Ινδίας Από ούρα αγελάδας που τρέφονται αποκλειστικά με μάνγκο. Χρησιμοποιήθηκε σε χειρόγραφα των Μογγόλων της Νότιας Ασίας μέχρι τον 19 ο αι. Σαν χρωστική για υδατογραφίες στην Αγγλία από τον 18 ο αιώνα μέχρι το Μπορούσε ο Βερμέερ (17 ος αι.) να γνώριζε αυτή τη χρωστική, όπως αναφέρεται στην ταινία «Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι»; H H H C H H Johannes Vermeer ( ) - The Girl With The Pearl Earring (1665), by Thebridt available under Public Domain 26

28 Λουτεολίνη Προέρχεται από φυτά: reseda luteola, σέλερι, μπρόκολο, θυμάρι, χαμομήλι. Η λουτεολίνη χρησιμοποιήθηκε εκτενώς από τον Vermeer. H H 27

29 Ιστορικές κίτρινες οργανικές χρωστικές (2 από 3) Κρόκος (σαφράν). H HC C CH CH κροκετίνη CH CH CH CH CH Ξηραμένα ινίδια κρόκου CH CH CH CH CH HC CH Iran saffron threads by Saravask available under Public Domain CH CH 3 28

30 Ιστορικές κίτρινες οργανικές χρωστικές (3 από 3) Gamboge (garcinia tinctoria, κίτρινο των Βουδιστών μοναχών). Ajahn uthai, by Upload Bot (Rich Smith) available under CC BY-SA

31 Ιστορικές μπλε οργανικές χρωστικές Μπλε χρωστικές: ινδιγοειδή. Ινδικό. Tekhelet. Πορφύρα. N H H N Indigo-Historische Farbstoffsammlung, by Shisha-Tom available under CC BY-SA

32 Μπλε και πορφυρές οργανικές χρωστικές Indigo (ινδικό), Πορφύρα, Και οι δυο έχουν ως βασική δομή την ινδιγοτίνη. Indigo plant extract sample by Ras67 available under Public Domain Purpur-mit-Ausfaerbung, by Boonekamp available under CC BY-SA

33 Οι διπλοί δεσμοί C=C και C= (οι οποίοι μάλιστα βρίσκονται σε συζυγία) είναι χρωμοφόρες ομάδες. Οι αμινομάδες (-ΝΗ-) είναι αυξόχρωμες ομάδες. Η ινδιγοτίνη N H Αυξόχρωμες ομάδες Χρωμοφόρες ομάδες σε συζυγία H N 32

34 Indigo (ινδικό) Το indigo και η πορφύρα έχουν ως βασική δομή την ινδιγοτίνη. N H H N ινδιγοτίνη αναγωγή H H N N H H Λευκο-ινδιγοτίνη 33

35 Το χρώμα στις οργανικές ενώσεις Το χρώμα στις οργανικές ενώσεις εμφανίζεται όταν υπάρχουν συγκεντρωμένοι συζυγιακοί διπλοί δεσμοί. Ινδιγοτίνη (μπλε χρωστική) Indigo-Historische Farbstoffsammlung, by Shisha-Tom available under CC BY-SA 3.0 N H Αυξόχρωμες ομάδες Χρωμοφόρες ομάδες σε συζυγία H N 34

36 Το έπος της πορφύρας Η πορφύρα απέκτησε συμβολικό χαρακτήρα για την ισχύ στη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή αυτοκρατορία: το εμβληματικό χρώμα των αυτοκρατόρων. Empress Theodora by Bogdan available under Public Domain Justinian by Strangerer available under Public Domain Br N H H N Br 35

37 Br Το έγχρωμο συστατικό της πορφύρας είναι η 6,6 -διβρωμο-ινδιγοτίνη. H N H Η πορφύρα H N H Br Haustellum brandaris 000, by M.violante available under CC BY-SA

38 Λάκες (1 από 2) Οι οργανικές χρωστικές: προκειμένου να χρησιμοποιηθούν στη ζωγραφική, έχουν ένα σοβαρό μειονέκτημα σε σύγκριση με τις ανόργανες: Δεν μπορούν να σχηματίσουν «μεγάλους» κρυσταλλικούς κόκκους, και συνεπώς όταν διασπείρονται μέσα στο συνδετικό υλικό, δεν δίνουν οπτικό χρωματικό αποτέλεσμα όμοιο με εκείνων των ανόργανων. Οι πρώτες λάκες παρασκευάστηκαν με τις χρωστικές: Ινδικό (indigo), Κέρμης και Κοχενίλλη, Αλιζαρίνη, Λουτεολίνη (ή κίτρινη λάκα). 37

39 Υποστρώματα λάκας: Al(H) 3. Κιμωλία (CaC 3 ). Στυπτηρία καλίου K Al (S 4 ) 2. BaS 4 (βαρίτης, blanc fixe). Λάκες (2 από 2) Καολίνης (πορσελάνη Al 2 (Si4) 3.xH2). 38

40 Βαφή υφασμάτων Η βαφή των υφασμάτων επιτυγχάνεται με την ανάπτυξη δεσμών μεταξύ πολικών ομάδων (NH, CH, H) μιας χρωστικών και αντίστοιχων ομάδων στο υλικό των υφασμάτων Διακρίνουμε δυο κύριες μεθόδους βαφής: Βαφή με στερεωτικό (Mordant dyeing) Βαφή με εμβάπτιση (Vat dyeing) 39

41 Βαφή υφασμάτων με στερεωτικό (Mordant dyeing) Η χρωστική πρώτα αντιδρά με ένα μεταλλικό άλας (Mn 4+, Fe 2+, Al 3+ ), το οποίο λειτουργεί σαν γέφυρα τόσο με τη χρωστική, όσο και με το κυτταρινικό ύφασμα

42 Βαφή υφασμάτων με στερεωτικό (Mordant dyeing) Η χρωστική πρώτα αντιδρά με ένα μεταλλικό άλας (Mn 4+, Fe 2+, Al 3+ ), το οποίο λειτουργεί σαν γέφυρα τόσο με τη χρωστική, όσο και με το κυτταρινικό ύφασμα. H - H Al H H H 41

43 Βαφή υφασμάτων με στερεωτικό (Mordant dyeing) Το ιόν (Mn 4+, Fe 2+, Al 3+ ) συμπλέκεται τόσο με τη χρωστική, όσο και με το κυτταρινικό ύφασμα. Πολυσακχαριτική ίνα (π.χ. βαμβάκι) Ο Ο Ο Ο 42

44 Βαφή υφασμάτων με απλή εμβάπτιση (vat dyeing) Βαφή με απλή εμβάπτιση (vat dying), όπου η οργανική χρωστική συχνά μετατρέπεται με αναγωγή σε μια μορφή πιο συγγενική με το υπόστρωμα (ύφασμα) N H Ινδιγοτίνη H N Μικρή πολικότητα. Δεν συνδέεται με τις ομάδες στο υλικό του βαμβακιού) Αναγωγικό μέσο (Na 2 S 2 3 ) H N H H N H Λευκο-ινδιγοτίνη (leuco-indigotin, Ανηγμένη μορφή) Πιο πολική. Συνδέεται αποτελεσματικά με τις ομάδες στο υλικό του βαμβακιού) 43

45 Βαφή υφασμάτων με απλή εμβάπτιση (vat dyeing) Βαφή με απλή εμβάπτιση (vat dying), όπου η οργανική χρωστική συχνά μετατρέπεται με αναγωγή σε μια μορφή πιο συγγενική με το υπόστρωμα (ύφασμα) Α στάδιο: αναγωγή της χρωστικής με διθειονώδες νάτριο (Na 2 S 2 3 ) N H Ινδιγοτίνη H N Μικρή πολικότητα. Δεν συνδέεται με τις ομάδες στο υλικό του βαμβακιού) Αναγωγικό μέσο (Na 2 S 2 3 ) H N H H N H Λευκο-ινδιγοτίνη (leuco-indigotin, Ανηγμένη μορφή) Πιο πολική. Συνδέεται αποτελεσματικά με τις ομάδες στο υλικό του βαμβακιού) 44

46 Βαφή υφασμάτων με απλή εμβάπτιση (vat dyeing) Β στάδιο: επανοξείδωση της χρωστικής από το ατμοσφαιρικό οξυγόνο H N H H N H Λευκο-ινδιγοτίνη (leuco-indigotin, Ανηγμένη μορφή) Συνδεδεμένη με τις ομάδες στο υλικό του βαμβακιού) Ο 2 N H Ινδιγοτίνη H N 45

47 Λάκες στη ζωγραφική Johannes Vermeer: το κορίτσι με το κόκκινο καπέλλο. Κόκκινη λαζούρα στο καπέλλο: από καθαρή λάκα αλιζαρίνης (κόκκινη οργανική χρωστική) επάνω στο χρωματικό στρώμα από vermillion (HgS, κόκκινη οργανική χρωστική). Vermeer - Girl with a Red Hat, by Hohum available under Public Domain 46

48 Λάκες στα βιολιά Stradivarius Κόκκινη λάκα καρμινικού οξέος σε υπόστρωμα αλουμίνας (Al 2 3 ) ανιχνεύθηκε με τη μορφή διαφανών κόκκων στο επιφανειακό στρώμα του βερνικιού στο βιολί Davidoff, του Αντόνιο Στραντιβάρι (1708). The Nature of the Extraordinary Finish of Stradivari s Instruments Angewandte Chemie International Edition Volume 49, Issue 1, pages , 3 DEC 2009 DI: /anie

49 Φωτοσταθερότητα (lightfastness) Το ηλιακό φως (ή φως από οποιαδήποτε πηγή που εκπέμπει σημαντικό ποσοστό υπεριώδους ακτινοβολίας) είναι ο «μεγάλος εχθρός» των χρωστικών. Βάσει φωτοχημικών μηχανισμών αλλοιώνεται η χημική σύσταση σε μοριακό επίπεδο. Αποτέλεσμα: το αρχικό χρώμα εξασθενεί (fading), σκουραίνει (darkening) ή απλά αλλάζει (discoloration). Η ανθεκτικότητα έναντι του συνόλου των αλλοιώσεων αποδίδεται με τον εμπειρικό όρο «lightfastness (=φωτοσταθερότητα). 48

50 Κλίμακα φωτοσταθερότητας Η φωτοσταθερότητα κάθε χρωστικής μπορεί να μετρηθεί μέσω συγκεκριμένων τεστ και αφορά στο χρόνο (σε έτη έκθεσης) που απαιτείται μέχρι να διαπιστωθεί χρωματική αλλοίωση. τιμή χαρακτηρισμός τι σημαίνει σχόλιο 8 πολύ φωτοσταθερό 7 φωτοσταθερό 6 οριακά φωτοσταθερό 4-5 ασταθές 2-3 φευγαλέο (fugitive) 1 πολύ φευγαλέο (very fugitive) αναλλοίωτο για τουλάχιστον 200 κατάλληλο για ζωγραφική χρόνια αναλλοίωτο για χρόνια κατάλληλο για ζωγραφική αναλλοίωτο για 50- οριακά κατάλληλο για 100 χρόνια ζωγραφική αναλλοίωτο για χρόνια ακατάλληλο για ζωγραφική αναλλοίωτο για 2-15 χρόνια ακατάλληλο για ζωγραφική αναλλοίωτο μόνο για 2 ακατάλληλο για ζωγραφική χρόνια 49

51 Η φωτοσταθερότητα της τέχνης του Turner έχει περάσει στη μνήμη των φιλότεχνων ως μεγάλος καινοτόμος του χρώματος. Πειραματίστηκε με υλικά και συνδυασμούς χρωστικών με σκοπό να αποδώσει εξωτικές αποχρώσεις στα έργα του που κανείς μέχρι τότε δεν είχε δει στην τέχνη. Turner daydaypaint.com Όμως, στο έργο «Κύματα κόντρα στον άνεμο» (1835) το κόκκινο καρμίν που χρησιμοποίησε έχασε σύντομα τη αρχική του απόχρωση 50

52 Πόσο αξιόπιστη είναι η εκτίμηση της φωτοσταθερότητας; Τα ίδια τεστ μπορούν να δώσουν διαφορετικές τιμές σε πατενταρισμένες χρωστικές ή του εμπορίου. Αιτία: Η φωτοχημική αλλοίωση μπορεί να διαφοροποιηθεί δραματικά αν υπάρχουν προσμίξεις που δρουν ως φωτοευαισθητοποιητές, ή φωτοσταθεροποιητές. Το μέγεθος των κρυστάλλων, Το ph του υλικού. Συνεπώς: οι τιμές φωτοσταθερότητας (lightfastness) λαμβάνονται υπόψη μόνο συμβουλευτικά. 51

53 Πώς κωδικοποιούνται οι χρωστικές Color Index (C.I.) Ν (= natural / φυσική χρωστική), P (= pigment / πιγμέντο), o R (red, κόκκινο), o (orange, πορτοκαλί), o Y (yellow, κίτρινο), o B (blue), o G (green), o V (violet), o W (white), o B (black). 52

54 Η ίδια χημική ένωση: Ριζάρι (NR9) Αλιζαρίνη (PR83) Κοχενίλλη NR4 Κέρμης NR3 Παραδείγματα C. I. H H H H H H H H H H H 3 C CH 3 53

55 Γιατί εμφανίζεται το χρώμα στα μόρια; (1 από 2) Αίτιο 1: η ύπαρξη της κατάλληλης ακτινοβολίας ικανή να διεγείρει μια κατηγορία χημικών μορίων. Αίτιο 2: η ύπαρξη κατάλληλων μορίων, ικανών να υφίστανται ηλεκτρονιακή διέγερση (τα οργανικά μόρια φέρουν χρωμοφόρες και αυξόχρωμες ομάδες). Αποτέλεσμα: ύπαρξη κατάλληλου αισθητήριου (μάτι, τα κονία, 3 ειδών: R G B). 54

56 Το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα Ορατή περιοχή: μικρή περιοχή μεταξύ της υπεριώδους (UV) περιοχής του φάσματος και της περιοχής υπερύθρου (IR). Μείωση μήκους κύματος (λ) Αύξηση ενέργειας (Ε) και συχνότητας (ν) 55

57 Γιατί εμφανίζεται το χρώμα στα μόρια; (2 από 2) Αίτιο 1: η ύπαρξη της κατάλληλης ακτινοβολίας ικανή να διεγείρει μια κατηγορία χημικών μορίων. Αίτιο 2: η ύπαρξη κατάλληλων μορίων, ικανών να υφίστανται ηλεκτρονιακή διέγερση (τα οργανικά μόρια φέρουν χρωμοφόρες και αυξόχρωμες ομάδες). Ανακλώμενη δέσμη Διερχόμενη δέσμη 56

58 Με ποιους φυσικούς μηχανισμούς εμφανίζεται το χρώμα; Μοριακός Μηχανισμός - απορρόφηση ακτινοβολίας: διέλευση (διαπερατότητα) και ανάκλαση. Φυσικός μηχανισμός: περίθλαση. Λευκό φως Προσπίπτον φως Απορροφούμενη ακτινοβολία (πρασινο-μπλε) Εξερχόμενη ακτινοβολία (κόκκινη) Simple reflectance, by Phidauex available under Public Domain 57

59 Ο μοριακός μηχανισμός της δημιουργίας χρώματος Το χρώμα των οργανικών ενώσεων και των υλικών στα οποία αυτές απαντώνται οφείλεται στην απορρόφηση τμήματος της ορατής περιοχής της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας. Όταν απορροφά μόνο στο υπεριώδες (UV), τότε η ένωση εμφανίζεται άχρωμη (αν το υλικό είναι διαφανές) ή λευκή (αν το υλικό είναι αδιαφανές). Η συστηματική μελέτη του χρώματος των διαφόρων υλικών γίνεται με την καταγραφή-αποτύπωση και μελέτη των φασμάτων απορρόφησης στο υπεριώδες και το ορατό (UVvis). 58

60 Br S Br S H C - C Br Br ΟΗ - Το χρώμα των δεικτών Br Br Br Br H - Το μπλε της βρωμοφαινόλης. 59

61 Οργανικές χρωστικές (Βαφές) Οι βαφές οι οποίες από τα αρχαιότατα χρόνια είχαν χρησιμοποιηθεί στην βαφή των υφασμάτων είναι οργανικές χημικές ενώσεις που απορροφούν την ορατή ακτινοβολία σε περιοχές αντίστοιχες με το χρώμα που κατέχουν. Παράδειγμα: αν μια χρωστική εμφανίζεται κόκκινη, τότε απορροφά στο μπλε-πράσινο τμήμα της ορατής περιοχής (μέγιστο απορρόφησης περίπου στα 500nm). 60

62 Το χρώμα στις οργανικές χημικές ενώσεις (1 από 2) Η απορρόφηση της ακτινοβολίας στο υπεριώδες και το ορατό παρατηρείται επειδή συμβαίνει μια εσωτερική διαδικασία σε κάθε μόριο που καλείται ηλεκτρονιακή μετάπτωση. Όλες οι χημικές ενώσεις απορροφούν σε κάποια περιοχή του υπεριώδους. Όταν συντρέχουν επιπλέον παράγοντες ώστε ένα μόριο να απορροφά και στο ορατό, τότε αυτό εμφανίζεται έγχρωμο. 61

63 Ε Η διαδικασία της ηλεκτρονιακής ενεργειακή στάθμη αντιδεσμικού τροχιακού ενεργειακή στάθμη δεσμικού τροχιακού Αρχικά μετάπτωσης Πρόσπτωση φωτός Ε ενεργειακή στάθμη αντιδεσμικού τροχιακού ενεργειακή στάθμη δεσμικού τροχιακού Τελικά 62

64 Το χρώμα στις οργανικές χημικές ενώσεις (2 από 2) Ένα κόκκινο διαφανές αντικείμενο έχει το συγκεκριμένο χρώμα επειδή από το λευκό προσπίπτον φως απορροφάται επιλεκτικά η μπλε-πράσινη συνιστώσα (περιοχή από nm) και εξέρχονται οι συνιστώσες που δεν απορροφώνται (ιώδης, πορτοκαλί και κόκκινη) των οποίων η σύνθεση δίνει την απόχρωση του κόκκινου. Λευκό φως Προσπίπτον φως Απορροφούμενη ακτινοβολία (πρασινο-μπλε) Εξερχόμενη ακτινοβολία (κόκκινη) 63

65 Προσπίπτουσα ακτινοβολία Παρατηρούμενο χρώμα λόγω απορρόφησης Απορροφούμενη ακτινοβολία (πράσινη-μπλε) Λευκό φως Έγχρωμο διαφανές αντικείμενο (λεπτό υμένιο, ή διάλυμα) Εξερχόμενη ακτινοβολία (κόκκινη) 64

66 Απορρόφηση της ακτινοβολίας στο UV-ορατό: μοριακός μηχανισμός Τα μόρια όλων των χημικών ενώσεων (οργανικών και ανοργάνων) απορροφούν στο υπεριώδες και ορισμένα από αυτά στο ορατό, με ένα κοινό μηχανισμό: Σε αυτές, ένα ηλεκτρόνιο απορροφά την ακτινοβολία στο UV ή το ορατό. Σαν αποτέλεσμα όλη η ενέργεια του μορίου στο σύνολό της αυξάνεται και λέμε ότι αυτό μεταπίπτει στη διεγερμένη κατάσταση. Ε Διεγερμένη ενεργειακή στάθμη του μορίου ΔΕ Θεμελιώδης ενεργειακή στάθμη του μορίου 65

67 Χρωμοφόρες ομάδες Η απορρόφηση στο ορατό δεν είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο. Οι περισσότερες οργανικές χημικές ενώσεις απορροφούν στο υπεριώδες (UV) και συνεπώς φαίνονται άχρωμες (λόγω διαπερατότητας) ή λευκές λόγω ανάκλασης. Μόνο όταν υπάρχουν χρωμοφόρες ομάδες (δηλαδή διπλοί δεσμοί C=C, C=, C=S, C=N, N=N) το μέγιστο του φάσματος απορρόφησης βρίσκεται σε χαμηλές ενέργειες. Ε Διεγερμένη ενεργειακή στάθμη ΔΕ Θεμελιώδης ενεργειακή στάθμη 66

68 Συζυγιακοί διπλοί δεσμοί Όταν υπάρχουν χρωμοφόρες ομάδες (διπλοί δεσμοί C=C) σε συζυγία, η ενέργεια του μορίου μειώνεται το μέγιστο του φάσματος απορρόφησης (λ max ) βρίσκεται σε πιο κοντά στο ορατό. H 3 C CH 3 Διεγερμένη ενεργειακή στάθμη Ε ΔΕ ΔΕ καροτένιο: λ abs = 425 nm Θεμελιώδης ενεργειακή στάθμη H 3 C CH 3 11 συζυγιακοί διπλοί δεσμοί C=C H 3 C CH 3 67

69 Αυξόχρωμες ομάδες (1 από 2) Εκτός από τις χρωμοφόρες ομάδες, η βαθυχρωμική μετατόπιση εντείνεται και από την παρουσία αυξόχρωμων ομάδων. Αυξόχρωμες ομάδες: -H,-NH 2, οι οποίες μετατοπίζουν την απορρόφηση δεξιά, και -Cl, -Br οι οποίες μετατοπίζουν την απορρόφηση αριστερά). Με ελάχιστες αλλαγές στον αριθμό των συζυγιακών χρωμοφόρων ομάδων και των αυξόχρωμων ομάδων είναι δυνατή η απορρόφηση σε κάθε δυνατό μήκος κύματος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μπορούν τα οργανικά μόρια να αποκτούν κάθε δυνατή απόχρωση. 68

70 Αυξόχρωμες ομάδες (2 από 2) Οι ομάδες ΟΗ, ΝΗ 2, Cl, Br, I, που συνδέονται με χρωμοφόρες ομάδες σε ένα μόριο ονομάζονται αυξόχρωμες. Προκαλούν μετατόπιση του μεγίστου απορρόφησης σε μεγαλύτερα λ (προς τα δεξιά): δηλαδή βαθυχρωμική μετατόπιση. H 2 C CH 3 H 2 C CH 3 H 69

71 Ανθρακινόνες ανθρακινόνη αλιζαρίνη H H H H H 70

72 Συνθετικές οργανικές χρωστικές (1 από 4) Με την έκρηξη της χημείας από τις αρχές του εικοστού αιώνα, έγινε προσπάθεια να συντεθούν χρωστικές, και μάλιστα με μεγαλύτερη ποικιλία και ευφάνταστα χρώματα, ώστε να δώσουν πλούτο στις βιομηχανίες χημικών κυρίως της Γερμανίας, της Αγγλίας και πιο πρόσφατα των ΗΠΑ και να χρωματίσουν την καθημερινότητα των ανθρώπων. Η μωβεΐνη (ή ματζέντα), ήταν η πρώτη συνθετική βαφή που ανακαλύφθηκε (δηλαδή συντέθηκε στο εργαστήριο, και μάλιστα κατά λάθος!), και έδωσε πλούτο στον Άγγλο χημικό Perkins. Έκτοτε, πολλές βαφές συντέθηκαν στο εργαστήριο, με σημαντικότερο παράδειγμα εκείνο του ινδικού (indigo). 71

73 Συνθετικές οργανικές χρωστικές (2 από 4) Μωβεΐνη. Συντέθηκε τυχαία το 1856 από τον Perkin στην προσπάθειά του να συνθέσει την κινίνη (ένα πανάκριβο τότε φάρμακο για την ελονοσία). Μωβεΐνη Α William Perkin William Henry Perkin by Ineuw available under Public Domain 72

74 Συνθετικές οργανικές χρωστικές (3 από 4) Χρώματα ανιλίνης / αζωχρώματα. Γερμανία: Δημιούργησαν τη μεγάλη έκρηξη στη βιομηχανία χρωμάτων και τη χημική βιομηχανία εν γένει. N + H H NaN 2, HCl N + N H N + N + Cl - Αντίδραση διαζώτωσης N N αζώχρωμα 73 H

75 Συνθετικές οργανικές χρωστικές (4 από 4) Κίτρινο ανιλίνης Σύνθεση της σειράς Hansa yellow N N NH 2 HansaYellowPigmentsCorrected, by Smokefoot available under CC BY-SA

76 Συνθετικές Βαφές (1 από 2) Οργανικές χρωστικές που συνδέονται μέσω προσρόφησης, ή σχηματισμού δεσμών με υποστρώματα: Υφάσματα (βαμβακερό, λινό, μαλλί, συνθετικά υφάσματα), Χαρτί, Πλαστικές ύλες, Καλλυντικά, Τροφές. 75

77 Συνθετικές Βαφές (2 από 2) Οι περισσότεροι τύποι βαφών είχαν ήδη συντεθεί κατά τον 19 ο αιώνα. Σύνθεση της μωβεΐνης (Perkin), Σύνθεση αζωχρωμάτων, Σύνθεση της ινδιγοτίνης, Σύνθεση της ανθρακινόνης. 76

78 Μητρική ένωση: φθαλοκυανίνη Φθαλοκυανίνες Phthalocyanine by Choij available under Public Domain 77

79 Copper phthalocyanine by Leyo available under Public Domain Φθαλοκυανίνες Phthalo Blue Φθαλοκυανίνη χαλκού (PB15) Χλωριωμένη Φθαλοκυανίνη χαλκού ή πράσινο της φθαλοκυανλινης (PG7) Phthalocyanine Green G by Pngbot available under Public Domain 78

80 Τα δεδομένα του 20 ου αιώνα Τις δεκαετίες εισήχθησαν στην αγορά συνθετικές ίνες όπως νάιλον, πολυεστερικές, πολυακρυλονιτριλικές. Η οικονομική κρίση του 1970 αύξησε σημαντικά τις τιμές των πρώτων υλών, οπότε αναζητήθηκαν νέες βαφές χαμηλότερου κόστους: Οι ανθρακινόνες αντικαταστάθηκαν από ετεροκυκλικά αζωχρώματα και βενζο-διφουρανόνες, Από τη δεκαετία του 1990, τα πιο σημαντικά (οικονομικά) υφάσματα είναι τα βαμβακερά και τα πολυεστερικά. 79

81 Βιβλιογραφία R. M. Christie, Colour Chemistry, RSC Paperbacks, Royal Society of Chemistry, Industrial Dyes Chemistry, Properties, Applications, K. Hynger (ed.), Wiley-VCH, High Performance Pigments, H. M. Smith (ed.), Wiley-VCH, P. F. Schatz, Indigo and Tyrian Purple In Nature and in the Lab, J. Chem. Educ. 78 (11), pp C. J. Cooksey, Tyrian Purple : 6,6'-Dibromoindigo and Related Compounds, Molecules 6 (9), pp (2001) ; Figure 2, p Philip Ball, Bright Earth, Penguin Books, London

82 Τέλος Ενότητας

Περιεχόμενα Ι. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΦΩΣ...11 ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ...31. Το φως...13. Η ανθρώπινη όραση...33. Πρόλογος...7 Εισαγωγή...

Περιεχόμενα Ι. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΦΩΣ...11 ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ...31. Το φως...13. Η ανθρώπινη όραση...33. Πρόλογος...7 Εισαγωγή... Περιεχόμενα Πρόλογος...7 Εισαγωγή...9 Ι. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΦΩΣ...11 Το φως...13 1.1. Η φύση του φωτός...13 Πώς δημιουργούνται τα φωτόνια...14 Τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα...14 Το ηλεκτρομαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

O N. Οργανικές χρωστικές: Εκχύλιση ινδιγοειδών σε οργανικούς διαλύτες 1. ΓΕΝΙΚΑ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΒΑΦΕΣ OH OH.

O N. Οργανικές χρωστικές: Εκχύλιση ινδιγοειδών σε οργανικούς διαλύτες 1. ΓΕΝΙΚΑ: ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΒΑΦΕΣ OH OH. Οργανικές χρωστικές: 8 Εκχύλιση ινδιγοειδών σε οργανικούς διαλύτες Στόχος της άσκησης: Η κατανόηση γενικών γνωρισμάτων στη δομή των οργανικών χρωστικών, η γνώση μιας σημαντικής κατηγορίας οργανικών χρωστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ. Άσκηση 2 η : Φασματοφωτομετρία. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας Άσκηση 2 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία 4. Χρωματογραφία Ηλεκτροχημεία Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ: Μέτρηση της έντασης της (συνήθως) ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με (φωτοηλεκτρικούς ήάλλους κατάλληλους) μεταλλάκτες, μετάτην αλληλεπίδραση της με

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ

ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ ΖΗΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΛΟΥΜΠΙΩΤΗΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΤΡΙΓΚΑΣ ΝΙΚΟΣ Φυσικά φαινόμενα και τεχνολογία Το λευκό φως Το ουράνιο τόξο Το πολικό σέλας Το χρώμα του ουρανού Το ηλιοβασίλεμα Οι επιγραφές ΝΕΟΝ Το χρώμα στους υπολογιστές

Διαβάστε περισσότερα

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων

Η Φύση του Φωτός. Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η Φύση του Φωτός Τα Β Θεματα της τράπεζας θεμάτων Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ Θέμα Β _70 Β. Μονοχρωματική ακτίνα πράσινου φωτός διαδίδεται αρχικά στον αέρα. Στη πορεία της δέσμης έχουμε τοποθετήσει στη σειρά τρία

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή:

Α1. Πράσινο και κίτρινο φως προσπίπτουν ταυτόχρονα και µε την ίδια γωνία πρόσπτωσης σε γυάλινο πρίσµα. Ποιά από τις ακόλουθες προτάσεις είναι σωστή: 54 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2014 ΘΕΜΑ Α Α1. Πράσινο και κίτρινο φως

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης.

Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. Ο9 Βαθμολογία φασματοσκοπίου και προσδιορισμός φασμάτων εκπομπής και απορρόφησης. 1 Σκοπός Όταν αναλύεται το φως που εκπέμπεται από ένα σώμα τότε λαμβάνεται το φάσμα του. Ειδικά το φάσμα των αερίων αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης

Μοριακή Φασματοσκοπία I. Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης Μοριακή Φασματοσκοπία I Παραδόσεις μαθήματος Θ. Λαζαρίδης 2 Τι μελετά η μοριακή φασματοσκοπία; Η μοριακή φασματοσκοπία μελετά την αλληλεπίδραση των μορίων με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία Από τη μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ 05 2 0 ΘΕΡΙΝΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ο Οδηγία: Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ερωτήσεις -4 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση..

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΟΥΤΑΛΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΝΕΣΗ ΛΕYΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΩΓΡΑΦΑΚΗΣ ΤΑΣΟΣ ΠΑΠΑΘΕΟΥ

ΦΩΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΟΥΤΑΛΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΝΕΣΗ ΛΕYΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΩΓΡΑΦΑΚΗΣ ΤΑΣΟΣ ΠΑΠΑΘΕΟΥ ΦΩΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΟΥΤΑΛΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΝΕΣΗ ΛΕYΤΕΡΗΣ ΠΑΠΑΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΖΩΓΡΑΦΑΚΗΣ ΤΑΣΟΣ ΠΑΠΑΘΕΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ-ΦΩΣ ΝΙΚΟΣ ΠΟΡΤΟΚΑΛΟΓΛΟΥ ΠΟΥ ΗΣΟΥΝΑ ΦΩΣ ΜΟΥ ΠΥΛΗΤΟΥΗΧΟΥ ΤΟΦΩΣΤΟΥΗΛΙΟΥ SOUNDTRACK ΑΠΌ ΜΑΛΛΙΑ ΚΟΥΒΑΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 5 ΧΡΟΝΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης

Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Η θερμική υπέρυθρη εκπομπή της Γης Δορυφορικές μετρήσεις στο IR. Θεωρητική θεώρηση της τηλεπισκόπισης της εκπομπήςτηςγήινηςακτινοβολίαςαπό δορυφορικές πλατφόρμες. Μοντέλα διάδοσης της υπέρυθρης ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ-2 Υ: ΜΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟΙ ΕΛΕΓΧΟΙ ΥΠEΡΥΘΡΗ ΘΕΡΜΟΓΡΑΦΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Τομέας Υλικών, Διεργασιών και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιµέλεια: Οµάδα Φυσικών της Ώθησης ΘΕΜΑ A ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 0 Παρασκευή, 0 Μαΐου 0 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΗ Στις ερωτήσεις Α -Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα

6. Ατομικά γραμμικά φάσματα 6. Ατομικά γραμμικά φάσματα Σκοπός Κάθε στοιχείο έχει στην πραγματικότητα ένα χαρακτηριστικό γραμμικό φάσμα, οφειλόμενο στην εκπομπή φωτός από πυρωμένα άτομα του στοιχείου. Τα φάσματα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÊÁËÁÌÁÔÁ. Κάνω τις ηλεκτρονιακές κατανοµές των ατόµων σε στιβάδες:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÊÁËÁÌÁÔÁ. Κάνω τις ηλεκτρονιακές κατανοµές των ατόµων σε στιβάδες: ΘΕΜΑ.. β.. α.. α.4. γ.5. α. Σωστό β. Λάθος γ. Λάθος δ. Σωστό ε. Σωστό ΘΕΜΑ.. α. Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κάνω τις ηλεκτρονιακές κατανοµές των ατόµων σε στιβάδες: Ο: s s p 4 9F: s

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία

Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Εισαγωγή σε οπτική και μικροσκοπία Eukaryotic cells Microscope Cancer Μικροσκόπια Microscopes Ποια είδη υπάρχουν (και γιατί) Πώς λειτουργούν (βασικές αρχές) Πώς και ποια μικροσκόπια μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

τα βιβλία των επιτυχιών

τα βιβλία των επιτυχιών Τα βιβλία των Εκδόσεων Πουκαμισάς συμπυκνώνουν την πολύχρονη διδακτική εμπειρία των συγγραφέων μας και αποτελούν το βασικό εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιούν οι μαθητές των φροντιστηρίων μας. Μέσα από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΜΟΣ & ΚΙΝΗΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ)

ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΜΟΣ & ΚΙΝΗΣΗ (ΘΕΩΡΙΑ) ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΜΟΣ & ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : ΝΤΙΝΤΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ (MSC) Καθηγητής Εφαρμογών ΚΑΡΔΙΤΣΑ 2013 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΩΤΟΑΠΟΔΟΣΗ: ΕΝΝΟΟΥΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΟΛΩΝ ΕΚΕΙΝΩΝ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΩΣΤΕ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 13 Φασματοσκοπία

Κεφάλαιο 13 Φασματοσκοπία Κεφάλαιο 13 Φασματοσκοπία Φασματοσκοπία υπερύθρου Φασματοσκοπία ορατού-υπεριώδους Φασματοσκοπία πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού Φασματοσκοπία μάζας 13.1 Οι αρχές της μοριακής φασματοσκοπίας: Ηλεκτρομαγνητική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 0 ΜΑΪΟΥ 204 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων

Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων Η ανακλαστικότητα των φωτοβολταϊκών πλαισίων Γ Έκδοση Ιανουάριος 2009 Το παρόν κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση των βασικών σημείων από τη Μελέτη για την Αντανακλαστικότητα Φωτοβολταϊκών Πλαισίων Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις προτάσεις 1.1 έως και 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στο σωστό συµπλήρωµά της.

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΗ ΚΥΜΑΤΩΝ εγκάρσια διαμήκη

ΕΙΔΗ ΚΥΜΑΤΩΝ εγκάρσια διαμήκη ΕΙΔΗ ΚΥΜΑΤΩΝ Τα οδεύοντα κύματα στα οποία η διαταραχή της μεταβλητής ποσότητας (πίεση, στάθμη, πεδίο κλπ) συμβαίνει κάθετα προς την διεύθυνση διάδοσης του κύματος ονομάζονται εγκάρσια κύματα Αντίθετα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ. Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής Η/Μ ΚΥΜΑΤΑ 1. Τα ηλεκτροµαγνητικά κύµατα: Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής α. είναι διαµήκη. β. υπακούουν στην αρχή της επαλληλίας. γ. διαδίδονται σε όλα τα µέσα µε την ίδια ταχύτητα. δ. Δημιουργούνται από

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι:

Al + He X + n, ο πυρήνας Χ είναι: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 10 IOYNIOY 015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας

Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στο φάσμα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση στις ερωτήσεις που ακολουθούν. Μπορείτε να αξιοποιήσετε το παραπάνω σχήμα που αναφέρεται στο φάσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Σύνολο τεχνικών με τις οποίες μετράτε η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που πηγάζει από την ύλη (άτομα, μόρια ή ιόντα) ή αλληλεπιδρά με αυτήν. Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ

Όλα τα θέματα των εξετάσεων έως και το 2014 σε συμβολή, στάσιμα, ηλεκτρομαγνητικά κύματα, ανάκλαση - διάθλαση ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ Ερωτήσεις Πολλαπλής επιλογής 1. To βάθος µιας πισίνας φαίνεται από παρατηρητή εκτός της πισίνας µικρότερο από το πραγµατικό, λόγω του φαινοµένου της: α. ανάκλασης β. διάθλασης γ. διάχυσης

Διαβάστε περισσότερα

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4

δ. εξαρτάται µόνο από το υλικό του οπτικού µέσου. Μονάδες 4 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 7 ΙΟΥΛΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1.1. Τι είδους τροχιακό

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε στην κόλλα σας το

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23 MAΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ MAΪΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

σωµάτων. φωτός και η µελέτη του φάσµατός της. τις οποίες αποτελείται.

σωµάτων. φωτός και η µελέτη του φάσµατός της. τις οποίες αποτελείται. Φάσµατα Το φαινόµενο του διασκεδασµού του φωτός αξιοποιείται στα φασµατοσκόπιαµε µε τα οποία παίρνουµε τα φάσµατατων των σωµάτων. Το φασµατοσκόπιοείναι ένα όργανο µε το οποίο γίνεται η ανάλυσηµίας δέσµης

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΠΗΓΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΟΙΛΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ & ΛΥΧΝΙΕΣ ΕΚΚΕΝΩΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Πολυτεχνική Σχολή ΘΕΜΑΤΙΚΗ : ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Πολυτεχνική Σχολή ΘΕΜΑΤΙΚΗ : ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης ΘΕΜΑΤΙΚΗ : ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Ιωάννης Φαρασλής Τηλ : 24210-74466, Πεδίον Άρεως, Βόλος http://www.prd.uth.gr/el/staff/i_faraslis

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 ΘΕΜΑ 1 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 1. Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών n,, m, και ms περιγράφουν ένα από τα ηλεκτρόνια σθένους στη θεµελιώδη κατάσταση για το άτοµο του στροντίου

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό.

Μονάδες 5. 3. Η υπεριώδης ακτινοβολία. α. με πολύ μικρό μήκος κύματος δεν προκαλεί βλάβες στα κύτταρα του δέρματος. β. δεν προκαλεί φθορισμό. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) ΘΕΜΑ ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΒΑΘΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Αριθμητικά... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/06/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... Ολογράφως..... ΤΑΞΗ: Γ Υπ. Καθηγητή... ΧΡΟΝΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ

ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΕΙΔΩΝ ΕΛΑΙΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ CPV : 24200000-6 (ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΟΥΣΊΕΣ) Ενδεικτικός Προϋπολογισμός Μ/Μ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Αρμόδιος υπάλληλος: ΧΑΤΖΗΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Τηλ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑ & XHMEΙΑ ΟΜΑΔΑ 2 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΧΡΩΜΑ & XHMEΙΑ ΟΜΑΔΑ 2 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΧΡΩΜΑ & XHMEΙΑ ΟΜΑΔΑ 2 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΓΧΡΩΜΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ είναι χημικές ενώσεις οι οποίες απορροφούν (αφαιρούν) ορισμένα τμήματα από το φάσμα τού ορατού (λευκού) φωτός.

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ...

Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Εξετάσεις Φυσικής για τα τμήματα Βιοτεχνολ. / Ε.Τ.Δ.Α Ιούνιος 2014 (α) Ονοματεπώνυμο...Τμήμα...Α.Μ... Σημείωση: Διάφοροι τύποι και φυσικές σταθερές βρίσκονται στην τελευταία σελίδα. Θέμα 1ο (20 μονάδες)

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 4. Β) Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. Μονάδες 8

Μονάδες 4. Β) Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας. Μονάδες 8 Β.1 Μονοχρωματική δέσμη φωτός, περνάει από τον αέρα σε ένα κομμάτι γυαλί. Το μήκος κύματος της δέσμης φωτός όταν αυτή περάσει από τον αέρα στο γυαλί: α. θα αυξηθεί β. θα μειωθεί γ. θα παραμείνει αμετάβλητο

Διαβάστε περισσότερα

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 MAΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Η ακτινοβολία χ που εξέρχεται από το σώμα, αλληλεπιδρά με το φθορίζον στρώμα της ΕΠ, μετατρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 14 MAΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1-Α4

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ .... ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΟΖΟΝ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΚΟΠΟΙ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Οι σκοποί των πειραµάτων που ακολουθούν είναι να φανεί: 1) Η καταστροφική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ : ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΣΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Η ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ «Η ΙΤΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακό Μάθημα. Φαινόμενο Compton Ονοματολογία Χημικών Ενώσεων και Ιόντων

Φροντιστηριακό Μάθημα. Φαινόμενο Compton Ονοματολογία Χημικών Ενώσεων και Ιόντων Φροντιστηριακό Μάθημα Φαινόμενο Compton Ονοματολογία Χημικών Ενώσεων και Ιόντων Απόδειξη σωματιδιακής φύσης του φωτός=arthur Compton To 1923, 18 χρόνια μετά τη θαυμαστή χρονιά του Einstein (και μετά την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: «Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων Πολιτισμού»

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: «Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων Πολιτισμού» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: «Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Μνημείων Πολιτισμού» Κατεύθυνση Β Προστασία, Συντήρηση και Αποκατάσταση Εργων

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοσκοπία για μικρούς μαθητές

Φασματοσκοπία για μικρούς μαθητές Φασματοσκοπία για μικρούς μαθητές (και όχι μόνο) Παντελής Μπαζάνος χημικός εκπαιδευτικός Φασματοσκοπία για μικρούς μαθητές (και όχι μόνο) Από τον ουρανό στη Γη Σε όλους μας έχει τύχει να θαυμάσουμε ύστερα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Απορρόφηση ακτινοβολίας

Απορρόφηση ακτινοβολίας Απορρόφηση ακτινοβολίας Όταν η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία διέρχεται μέσα από ένα στρώμα στερεού, υγρού ή αερίου, είναι δυνατόν να απομακρυνθούν εκλεκτικά με απορρόφηση μερικές συχνότητες λόγω της μεταφοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Χρώμα και τρόφιμα. μαζί με τα πρόσθετα των τροφίμων

Χρώμα και τρόφιμα. μαζί με τα πρόσθετα των τροφίμων Φυσικές χρωστικές των τροφίμων Ν. Καλογερόπουλος Δρ Χημικός Χρώμα και τρόφιμα Χρώμα: βασικός παράγοντας στην εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Ένα τρόφιμο δεν τρώγεται αν δεν έχει το σωστό χρώμα. Χρώμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. β Α5. β ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. α. ΛΑΘΟΣ β. ΛΑΘΟΣ γ. ΣΩΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 Α4. Ποια από τις επόμενες ουσίες, όταν διαλυθεί στο νερό, δεν αλλάζει το ph του; α. CH 3 COOK β. NaF

Μονάδες 5 Α4. Ποια από τις επόμενες ουσίες, όταν διαλυθεί στο νερό, δεν αλλάζει το ph του; α. CH 3 COOK β. NaF ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. Α1. Ο δείκτης διάθλασης της στεφανυάλου για μια μονοχρωματική ακτινοβολία είναι α. 0,813 β. 0,417 γ. 0,619 δ.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. Α1. Ο δείκτης διάθλασης της στεφανυάλου για μια μονοχρωματική ακτινοβολία είναι α. 0,813 β. 0,417 γ. 0,619 δ. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ ΑΣ Β ) ΤΡΙΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Intensifying screens ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-4

Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Intensifying screens ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-4 Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Intensifying screens ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Ι-4 Ενισχυτικές πινακίδες, Ε.Π. Η δημιουργία της ακτινολογικής εικόνας είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης των φωτονίων που φθάνουν στο φιλμ

Διαβάστε περισσότερα