Η Επίδραση της Κουλτούρας στον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Ουροποιογεννητικού και Πεπτικού Καρκίνου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Επίδραση της Κουλτούρας στον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Ουροποιογεννητικού και Πεπτικού Καρκίνου"

Transcript

1 xxxxxxxx ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2009, 48(4): NOSILEFTIKI 2009, 48(4): α ν α σ κο π η σ η R E V I E W Η Επίδραση της Κουλτούρας στον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Ουροποιογεννητικού και Πεπτικού Καρκίνου Χρυσούλα Κάρλου, 1 Πανωραία Ράμμου 2 Cultural Aspects on Prevention of Cancer Abstract at the end of the article 1 Επισμηναγός Νοσηλεύτρια, MSc, Διεύθυνση Τομέα Εκπαίδευσης, 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, Αθήνα 2 Αντισυνταγματάρχης Νοσηλεύτρια, MPH, NFESC, Διεύθυνση Υγειονομικού, Γενικό Επιτελείο Στρατού, Αθήνα Υποβλήθηκε: Επανυποβλήθηκε: Εγκρίθηκε: Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Χρυσούλα Κάρλου Ερεχθείου 43, Αθήνα Τηλ.: Η πραγματικότητα που βιώνουν οι άνθρωποι είναι πολιτισμικά καθορισμένη. Η κουλτούρα παρέχει στις κοινωνίες έτοιμα μοντέλα και πρότυπα συμπεριφοράς προκειμένου να αντιμετωπίσουν ποικιλία καταστάσεων. Για τη διασφάλιση της υγείας στις κοινωνίες, είναι σημαντική η διερεύνηση της επίδρασης της κουλτούρας στην πρόληψη, ιδιαίτερα στον καρκίνο που είναι μια νόσος συνυφασμένη με το θάνατο σε πολλές κοινωνίες. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης ήταν να γίνουν αντιληπτοί οι παράγοντες που σχετίζονται με την κουλτούρα των ατόμων και επιδρούν στη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο. Μέθοδος: Διεξήχθη βιβλιογραφική αναζήτηση δημοσιευμένων ερευνητικών άρθρων στις βάσεις δεδομένων Medline και ScienceDirect, για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου παχέος εντέρου, του προστάτη και του τραχήλου της μήτρας, στην αγγλική γλώσσα. Αποτελέσματα: Οι αξίες, τα πιστεύω, οι θρησκευτικές αντιλήψεις, το αίσθημα ντροπής και ο φόβος για το τελεσίδικο του καρκίνου ήταν οι παράγοντες που επηρέαζαν τη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου. Η άγνοια, η ελλιπής ενημέρωση, η διαφορετική γλώσσα επίσης επηρέαζαν σημαντικά την εμπιστοσύνη του ατόμου στο σύστημα υγείας. Τέλος, το οικονομικό κόστος των εξετάσεων έλεγχου, η κάλυψη από ασφαλιστικό φορέα καθώς και η ευκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες ήταν παράγοντες καθοριστικής σημασίας. Αξιοσημείωτες ήταν και οι απόψεις των επαγγελματιών υγείας που δήλωσαν ότι οι διαφορές στη συμπεριφορά των ατόμων προέρχονταν κατά κύριο λόγο από την οικονομική θέση και όχι την εθνικότητα και τα πιστεύω. Επίσης συμφώνησαν ότι η διαφορετική μητρική γλώσσα επηρεάζει την επικοινωνία, την εμπιστοσύνη καθώς και την πρόσβαση στην πληροφόρηση σε θέματα υγείας. Συμπεράσματα: Η κουλτούρα σχετίζεται με τη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου ενώ υπάρχουν συνοδοί παράγοντες που επηρεάζουν τη συγκεκριμένη σχέση. Η δημιουργία πολιτισμικά προσδιορισμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου οδηγεί στην ευαισθητοποίηση του κοινού και στη δυνητική μείωση της θνησιμότητας. Λέξεις ευρετηρίου: Καρκίνος, κουλτούρα, μειονότητες, νοσηλευτική φροντίδα, προσυμπτωματικός έλεγχος

2 368 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Εισαγωγή Σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε στο παρελθόν, οι κοινωνίες έχουν έντονο διαπολιτισμικό χαρακτήρα. Στo πλαίσιο της προαγωγής της υγείας, ιδιαίτερα οι επαγγελματίες υγείας είναι αναγκαίο να γνωρίζουν ότι οι στάσεις, οι πεποιθήσεις και οι ενέργειες κάθε ανθρώπου στην υγεία, τη νόσο και τη θεραπεία επηρεάζονται από την πολιτισμική κληρονομιά του. Στον τομέα της πρόληψης και ιδιαίτερα του καρκίνου, οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να δείχνουν ιδιαίτερη ευαισθησία στις ιδιαιτερότητες του πληθυσμού στον οποίο απευθύνονται. 1,2 Η λήψη αποφάσεων για κοινωνική υποστήριξη και παροχές σε θέματα υγείας στις διαφορετικές εθνολογικές μειονότητες για πολλές κοινωνίες είναι μια νέα και πρωτόγνωρη διαδικασία. 3 Αξίζει να αναφερθεί το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Οι ΗΠΑ, αν και αποτελούν μια έντονα διαπολιτισμικά εξελισσόμενη κοινωνία, μόλις στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισε η διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με την κουλτούρα στις διάφορες μορφές καρκίνου σε άτομα που δεν ανήκουν στη λευκή φυλή. 4,5 Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μελέτη των Womeodu και Bailey, 6 η επίπτωση του καρκίνου σε άτομα μειονοτήτων-μετανάστες ήταν διπλάσια σε σχέση με τα άτομα που ανήκαν στη λευκή φυλή. Ως αιτία για τα ανωτέρω φάνηκε ότι ήταν η μη έγκαιρη προσέλευση και η μειωμένη συμμετοχή των συγκεκριμένων εθνοτήτων τόσο στις διαδικασίες προσυμπτωματικού ελέγχου (ΠΕ) όσο και στις κλινικές δοκιμές φαρμάκων για τη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου. Με γνώμονα τα συμπεράσματα που εξήχθησαν, άλλαξε ο τρόπος προσέγγισης των διαφορετικών εθνοτήτων και δημιουργήθηκαν προγράμματα προληπτικού ελέγχου προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του πληθυσμού που απευθύνονταν. 2,4,5,7 Η κουλτούρα, δηλαδή το σύνολο των πεποιθήσεων, των συμπεριφορών και των αξιών ενός ατόμου, φαίνεται να διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα άτομα τον ΠΕ για τον καρκίνο. Η ανάδειξη της σπουδαιότητας της κουλτούρας στον ΠΕ, σχετίζεται με τη διαφορετική νοηματοδότηση του καρκίνου και τις διαφορετικές συνήθειες και αξίες των πολιτισμών. 2,8,9 Για την κατανόηση του φαινομένου έχουν εκπονηθεί σειρά μελετών με εθνογραφικό χαρακτήρα, που στόχευαν στην κατανόηση του φυσικού, κοινωνικού και πολιτισμικού πλαισίου εντός του οποίου κινούνται οι μειονότητες σε σχέση με τη συνολική στάση και τις πεποιθήσεις τους. 1,10,11 Αξίζει να επισημανθεί, ότι μέχρι το 2000 η πλειονότητα των μελετών έδινε έμφαση κυρίως στον ΠΕ του καρκίνου του μαστού, ενώ μόλις τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει η διερεύνηση της σχέσης κουλτούρας και ΠΕ για καρκίνους του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος. 6,7,12 Σκοπός Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση διεξήχθη, με σκοπό να: Κατανοηθεί ο τρόπος με τον οποίο η κουλτούρα ενός ατόμου επηρεάζει τη συμπεριφορά υγείας Γίνουν αντιληπτοί οι παράγοντες, που σχετίζονται με την κουλτούρα των ατόμων και επιδρούν στη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος Αναδειχθούν οι αποτελεσματικοί τρόποι προσέγγισης των διαφορετικών εθνοτήτων, προκειμένου να αυξηθεί η συμμετοχή τους στον ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Θεωρητικό πλαίσιο Οι πεποιθήσεις, η συμπεριφορά και οι αξίες ενός ατόμου οδηγούν σε διαφορετική νοηματοδότηση της νόσου και ιδιαίτερα του καρκίνου. 2,3,9 Ως αποτέλεσμα, αναπτύχθηκαν θεωρητικά μοντέλα με τα οποία οι νοσηλευτές αξιολόγησαν την επίδραση της κουλτούρας στην υγεία και τη νόσο των ατόμων, όπως της Leininger. 13,14 Πιο συγκεκριμένα, η Leininger από τη δεκαετία του 1960 χρησιμοποιεί ευρύτατα την εθνογραφική μέθοδο μελέτης για τη διερεύνηση των υγειονομικών αντιλήψεων και πρακτικών. Στο χώρο της υγείας εστιάζει στην παρατήρηση και την καταγραφή του τρόπου με τον οποίο οι καθημερινές συνθήκες, τα πρότυπα διαβίωσης και οι πολιτισμικά οριοθετούμενες αξίες και αρχές επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία και νόσο. Ερευνητές, όπως οι Dennis και Small 15 καθώς και ο Rumay 16 υποστηρίζουν ότι ο βαθμός του επιπολιτισμού και της αφομοίωσης των υποκουλτούρων σε μια κυρίαρχη δεσπόζουσα κουλτούρα μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή συμπεριφοράς και τρόπου αντιμετώπισης της υγείας και της νόσου. Άλλοι ερευνητές σχολιάζουν ότι η θρησκεία, οι πολιτικές συνθήκες, η τεχνολογική και οικονομική πρόοδος καθώς και το οικογενειακό ευρύτερο περιβάλλον σε συνδυασμό με τις νέες γνώσεις επηρεάζουν τη στάση στην υγεία και τη νόσο. 8,10,12

3 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 369 Υλικό - Μέθοδος Διενεργήθηκε βιβλιογραφική αναζήτηση, χρησιμοποιώντας τις ακόλουθες λέξεις-κλειδιά: Cancer screening, culture beliefs, nursing care, minorities. Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε ήταν η αγγλική. Οι λέξεις-κλειδιά συνδυάστηκαν μεταξύ τους στις βιβλιογραφικές βάσεις, Medline και ScienceDirect. Το χρονικό διάστημα της αναζήτησης ήταν καθώς, μόλις από το 1999, αρχίζει να διαφαίνεται ότι η κουλτούρα και οι πολιτισμικές συνήθειες των διαφόρων εθνοτήτων επηρεάζουν τη συμμετοχή στα προγράμματα ΠΕ. Επιπρόσθετα, πριν από το 2000 η κουλτούρα, η συμπεριφορά, καθώς και άλλοι πολιτισμικοί παράγοντες είχαν συσχετιστεί μόνο με τη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο του μαστού. Ως αποδεκτές για τη βιβλιογραφική ανασκόπηση κρίθηκαν ερευνητικές μελέτες που ανέφεραν σχέση κουλτούρας και ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Εξαιρέθηκαν μελέτες που παρέθεταν μόνο στατιστικά αποτελέσματα, δεν περιέγραφαν παρεμβάσεις πρόληψης και δεν αναφέρονταν σε μειονότητες. Αποτελέσματα Με βάση τα κριτήρια εισόδου, συγκεντρώθηκαν 40 πρωτογενή άρθρα. Παρά τη φαινομενική σχετικότητά τους, μια πιο επισταμένη μελέτη οδήγησε στην επιλογή 26 μελετών που αφορούσαν στο θέμα της ανασκόπησης. Κάθε μελέτη κρίθηκε ανεξάρτητα και συλλέχθηκαν στοιχεία σχετικά με τη σαφή διατύπωση του σκοπού, το σχεδιασμό, το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά του δείγματος, τη μεθοδολογία και τα αποτελέσματά της (πίνακες 1, 2, 3). Από τις μελέτες που αναλύθηκαν, 14 (53%) ήταν ποιοτικές, 10 (38,4%) χρησιμοποίησαν ποσοτικές μεθόδους έρευνας, με την πλειονότητά τους να χρησιμοποιούν ως μέσο συλλογής δεδομένων ερωτηματολόγια και συ- Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά μελετών που διεξήχθησαν κατά τα έτη Συγγραφείς Σκοπός μελέτης Μέγεθος δείγματος - Πληθυσμός Faisal και Miri (2008) Seumaninoa et al (2008) Lee-Lin et al (2007) Hoai et al (2007) Guilfoyle et al (2007) Dohan και Levintova (2007) ΠΕ: Προεγχειρητικός έλεγχος Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και τον ΠΕ Η επίδραση και η επίπτωση συγκεκριμένου τρόπου ζωής στην πρόληψη του καρκίνου και τη διενέργεια ΠΕ Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και τον ΠΕ Μελέτη για την πρόληψη και τους παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο γενικά 51 γυναίκες από το Ισραήλ αραβικής καταγωγής 60 άνδρες ηλικίας >50 ετών της κοινότητας Σαμόαν Δείγμα ευκολίας 100 ατόμων κινεζικής καταγωγής, ηλικίας ετών 370 γυναίκες από το Βιετνάμ ηλικίας ετών Δείγμα σκοπιμότητας από 98 γυναίκες >50 ετών 28 Αφροαμερικάνες 70 Λατινοαμερικάνες Δείγμα σκοπιμότητας 74 ατόμων ρωσικής καταγωγής, από τα οποία 16 νοσηλευτές Μεθοδολογία - Ερευνητικός σχεδιασμός Ποιοτική Focus groups Δομημένη συνέντευξη Ποιοτική Focus groups Ανάλυση περιεχομένου Κατευθυνόμενη συζήτηση Περιγραφική συγχρονική επισκόπηση συσχέτισης Χρήση ερωτηματολογίου Health Belief Model scale ταχυδρομικά Ποσοτική - Δημοσκόπηση Χρήση αυτοσχέδιου ερωτηματολογίου 14 κλειστών ερωτήσεων που αναπτύχθηκε από παλιότερη ποιοτική μελέτη Τηλεφωνικές συνεντεύξεις Ποιοτική 11 διαφορετικά focus groups Ποιοτική - Τριγωνοποίηση μεταξύ τριών διαφορετικών μεθόδων συλλογής δεδομένων Focus groups Ημιδομημένη συνέντευξη και παρατήρηση

4 370 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Πίνακας 2. Χαρακτηριστικά μελετών που διεξήχθησαν κατά τα έτη Συγγραφείς Σκοπός μελέτης Μέγεθος δείγματος -Πληθυσμός Μεθοδολογία - Ερευνητικός σχεδιασμός Teng et al (2006) Gany et al (2006) McMullin et al (2005) Chilton et al (2005) De Alba et al (2005) Markovic et al (2005) Hunter (2005) Wackerbarth et al (2005) ΠΕ: Προεγχειρητικός έλεγχος Μελέτη για την πρόληψη και τη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο του παχέος εντέρου Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του προστάτη, του τραχήλου της μήτρας και τον ΠΕ Μελέτη για την πρόληψη και τους παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Διερεύνηση φραγμών στην πραγματοποίηση ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Επίδραση χαρακτηριστικών υποκουλτούρας για τη διενέργεια ΠΕ (pap-test) για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη παραγόντων συχνότητας πραγματοποίησης ΠΕ (pap-test) για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Δημιουργία ενός πολιτισμικού μοντέλου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη διαδικασίας λήψης απόφασης για τον καρκίνο και τον ΠΕ του εντέρου-ορθού 194 Κινέζοι μετανάστες Χρήση ερωτηματολογίου Δείγμα σκοπιμότητας από 108 άτομα: 59% άνδρες και 41% γυναίκες ηλικίας ετών, διαφόρων εθνοτήτων από Καραϊβική και Αϊτή (λατινοαμερικανοί και ασιατικής καταγωγής) Ποσοτική Δημοσκόπηση Ποιοτική 13 διαφορετικά focus groups 20 γυναίκες από το Μεξικό Ποιοτική Ανάλυση περιεχομένου Ημιδομημένη συνέντευξη 20 γυναίκες από το Βιετνάμ γυναίκες Ισπανόφωνες και Ασιάτισσες Ποιοτική εθνογραφική δομημένη συνέντευξη βάσει του μοντέλου για τη συμπεριφορά υγείας (health belief model) Ποσοτική δημοσκόπηση Τηλεφωνική συνέντευξη. Χρήση ερωτηματολογίου Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS) 62 γυναίκες από τη Σερβία Ποιοτική Focus groups και ημιδομημένες συνεντεύξεις με ανοικτού τύπου ερωτήσεις 138 επαγγελματίες υγείας, πρακτικοί θεραπευτές, γυναίκες ασθενείς και οικογένειες ασθενών 25 κάτοικοι κεντρικού Kentucky (γενικός πληθυσμός) Ποιοτική - Εθνογραφική Λήψη συνεντεύξεων Μελέτη περιπτώσεων Ποιοτική - Grounded theory Συνεντεύξεις για έλεγχο γνώσεων για τον καρκίνο και τον ΠΕ του εντέρου-ορθού χνά τηλεφωνικές συνεντεύξεις. Σε τρεις μελέτες (8,6%) χρησιμοποιήθηκε τριγωνοποίηση μεταξύ των μεθόδων (πίν. 4). Από άποψη πληθυσμιακής διαστρωμάτωσης, το μεγαλύτερο ποσοστό (32%) αποτελούσαν οι Αφροαμερικανοί, ακολουθούμενοι από τους Ασιάτες (23%) και Ισπανόφωνους (19%), ενώ μικρότερο ποσοστό είχαν διάφοροι ευρωπαϊκοί λαοί (11%) (πίν. 5). Η διεξαγωγή των παραπάνω μελετών κυρίως έλαβε χώρα στις ΗΠΑ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι από τη δημιουργία του το συγκεκριμένο κράτος είχε έναν έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα και ερευνητική παράδοση στον τομέα της εθνογραφικής μελέτης της συμπεριφοράς των διαφόρων πολιτισμών. Μετά από το 2000, παρουσιάζονται στη βιβλιογραφία οι παράγοντες που επιδρούν στη μη προσέλευση για ΠΕ για καρκίνους του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος και οι οποίοι σχετίζονται με τις αξίες, τα πιστεύω, τις θρησκευτικές αντιλήψεις καθώς και τη διαφορετική νοηματοδότηση της υγείας και της νόσου. 1,4 6 Στις συγκεκριμένες βάσεις δεδομένων και κατά το χρονικό διάστημα δεν βρέθηκαν μελέτες που να αφορούν σε αμιγώς ελληνικό πληθυσμό ή να έχουν διενεργηθεί στην ελληνική επικράτεια. Παρόλα αυτά, σε μεγάλες και σημαντικές μελέτες που διεξήχθησαν πριν από το 2000 για τον «έλεγχο» συγκεκριμένου μοντέλου αλλαγής στη συμπεριφορά υγείας συμμετείχαν και Ελληνίδες. 17

5 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 371 Πίνακας 3. Χαρακτηριστικά μελετών που διεξήχθησαν κατά τα έτη Συγγραφείς Σκοπός μελέτης Μέγεθος δείγματος -Πληθυσμός Μεθοδολογία - Ερευνητικός σχεδιασμός Kleier (2004) Woods et al (2004) Albert et al (2004) Frank et al (2004) Διερεύνηση γνώσεων, αντιλήψεων για τον ΠΕ για τον καρκίνο Επίδραση της κουλτούρας και της επικοινωνίας με τους επαγγελματίες υγείας στις γνώσεις, στάσεις και ΠΕ για τον καρκίνο του προστάτη Συμμετοχή σε προγράμματα υγείας και ΠΕ από τις κλειστές κοινωνίες Διερεύνηση γνώσεων, στάσεων για τον ΠΕ για τον καρκίνο του εντέρουορθού ΠΕ: Προεγχειρητικός έλεγχος BRFSS: Behavioral Risk Factor Surveillance System 20 άνδρες από Ταϊτή και Τζαμάικα Ποιοτική Focus groups δομημένη συνέντευξη βάσει ενός μοντέλου υγείας 277 Αφροαμερικανοί Ποσοτική Δημοσκόπηση Χρήση αυτοσχέδιου ερωτηματολογίου (αντίστοιχα) Γυναίκες εβραϊκής κοινότητας και Νέας Υόρκης 53 Αφροαμερικάνες ηλικίας >50 ετών Ποσοτική Δημοσκόπηση Πιλοτική μελέτη για την προσαρμογή του BRFSS, από Εβραίες και παράγοντες της κοινότητας Ποσοτική Δημοσκόπηση Αποστολή ερωτηματολογίου Health Belief Model Scale, ταχυδρομικά Από τη μελέτη των αποτελεσμάτων των μελετών προκύπτουν κοινοί παράγοντες, οι οποίοι σχετίζονται με την κουλτούρα και τον ΠΕ και αναλύονται στη συνέχεια. Στάση απέναντι στον καρκίνο Σε κάθε κουλτούρα (πίν. 6), η έννοια της υγείας και της νόσου περιγράφεται με διαφορετικό τρόπο, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον καρκίνο. Ο φόβος για τη διάγνωση ή και την επιβεβαίωση της νόσου, έχει Πίνακας 4. Μεθοδολογία ερευνητικού σχεδιασμού. Είδος έρευνας Ποσοστά (%) Ποιοτικές 38,4 Ποσοτικές 53,0 Τριγωνοποίηση 8,6 Σύνολο 100,00 Πίνακας 5. Πληθυσμιακή διαστρωμάτωση. Πληθυσμοί Ποσοστά (%) Ασιάτες 23 Ευρωπαίοι 11 Ισπανόφωνοι 19 Αφροαμερικανοί 32 Άραβες-Εβραίοι 5 Αμερικανοί 5 Άλλοι 5 Σύνολο 100 διαφορετικό αντίκτυπο ανάλογα με τη φυλή, την εθνότητα και την κουλτούρα προέλευσης των ατόμων. 8,18 20 Υπάρχουν εθνότητες, όπως οι κινεζικής καταγωγής, όπου η απώλεια της υγείας δεν περιορίζεται και δεν ταυτίζεται με την απώλεια της σωματικής ακεραιότητας. Επίσης, σε πολλούς λαούς ο καρκίνος θεωρείται ως μη αναστρέψιμη νόσος, ταυτόσημη με το θάνατο, την οποία δεν μπορούν να προλάβουν ή ακόμη και να αντιμετωπίσουν (μοιρολατρία, fatalismo), 8,20,21 ενώ από άλλους λαούς περιγράφεται ως μια ατυχία ή ακόμη και ως τιμωρία από το Θεό Οι εντυπώσεις αυτές επιτείνουν το φόβο της διάγνωσης, με αποτέλεσμα την παθητική στάση και την αποφυγή ενημέρωσης και έγκαιρης πρόληψης. 21,24 Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των Ισπανόφωνων που λόγω της μοιρολατρικής στάσης τους απέναντι στον καρκίνο είχαν χαμηλό βαθμό ΠΕ, όπως επισημαίνεται, κυρίως από τους Dohan και Levintova 21 και Puschel et al. 24 Στη μελέτη των Puschel et al, η πλειοψηφία των Ισπανόφωνων ανέφερε ότι «προτιμά να μη γνωρίζει ότι πάσχει από καρκίνο», ενώ >50% του δείγματος των Ισπανόφωνων συμμετασχόντων είχε την άποψη ότι ο καρκίνος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί. Αντίθετα, οι μη Ισπανόφωνοι του δείγματος διαφωνούσαν με αυτές τις θέσεις. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η έντονη φημολογία καθώς και η παραπληροφόρηση για τις θεραπευτικές παρεμβάσεις, που πιθανόν να ακολουθούσαν, προκαλούσαν άγχος και φόβο στους συμμετέχοντες. 24 Ανάλογη στάση

6 372 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Πίνακας 6. Λειτουργικοί ορισμοί. Ως κουλτούρα ορίζεται το σύνολο των πεποιθήσεων, συμπεριφορών και αξιών, που μεταβιβάζονται ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνίας με τη μάθηση. Περιλαμβάνει συστήματα ιδεών και εννοιών. 1 Η επικρατούσα-δεσπόζουσα κουλτούρα συμπεριλαμβάνει τη γλώσσα, την ιστορία, τους νόμους και την εκπαίδευση με την οποία έρχονται σε επαφή οι διάφορες μειονότητες και μέσα από μια διεργασία πολιτισμικής αλλαγής, επιτυγχάνεται ο επιπολιτισμός τους. 1 Ως υποκουλτούρα εννοείται μια υποομάδα στο πλαίσιο μιας κουλτούρας, που έχει ξεχωριστά συμπεριφορικά ή και ιδεολογικά χαρακτηριστικά, αλλά η οποία δεν μπορεί να υπάρξει ανεξάρτητα από την πλειοψηφούσα κοινωνία, π.χ. εθνικές μειονότητες ή φυλές. 1 Μετανάστης είναι το πρόσωπο που εγκαταλείπει με τη θέληση του την πατρίδα του για να εγκατασταθεί, για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε άλλη χώρα, συνήθως για οικονομικούς λόγους. 1 Προσυμπτωματικός έλεγχος (ΠΕ) είναι η προκαταρκτική αναγνώριση ασυμπτωματικών νοσημάτων ή ανωμαλιών με την εφαρμογή κλινικών, παρακλινικών ή εργαστηριακών εξετάσεων που μπορούν να γίνουν εύκολα, φθηνά και γρήγορα Καλοκαιρινού Α. Διαπολιτισμική Νοσηλευτική. Πανεπιστημιακές παραδόσεις. 2004: Πετρίδου Ε, Τριχόπουλος Δ. Επιδημιολογία και πρόληψη κακόηθων νεοπλασιών. Στο: Τριχόπουλος Επιδημιολογία. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, 1982: με αυτή των Ισπανόφωνων είχαν και Ρώσοι μετανάστες άλλης μελέτης. Ειδικότερα, στη μελέτη των Dohan και Levintova διαπιστώθηκε η επιθυμία και η απαίτηση του στενότερου συγγενή να αναλάβει όλο το βάρος της διάγνωσης και της διαχείρισης της νόσου, αποκρύπτοντας την αλήθεια από τον πάσχοντα, καθώς, σύμφωνα πάντα με τις αντιλήψεις τους, η έννοια του καρκίνου είναι συνυφασμένη με το θάνατο. 21 Νοηματοδότηση της υγείας Οι σκέψεις, οι απόψεις και οι πεποιθήσεις των ατόμων για την υγεία καθώς και η αναγνώριση ύπαρξης συμπτωμάτων που υποδεικνύουν την παρουσία κάποιας νόσου νοηματοδοτούν το επίπεδο της υγείας. Η αναζήτηση ιατρικής βοήθειας γίνεται μετά από την εμφάνιση επίμονων συμπτωμάτων 7,23 25 που περιγράφεται ως το κατώφλι, όπου αναγνωρίζεται η ενόχληση και υποδεικνύεται η ανάγκη αναζήτησης ιατρικής βοήθειας. Υποστηρίζεται ότι το σημείο καθορισμού και νοηματοδότησης συμπτωμάτων διαφέρει ανάλογα με το πολιτιστικό υπόβαθρο του ατόμου. 18 Στις συγκριτικές μελέτες των Gany et al, 23 καθώς και του Kleier, 26 οι οποίες διεξήχθησαν μεταξύ διαφορετικών υποκουλτούρων, σε ίδιους όμως εθνογραφικά πληθυσμούς, διαφαίνεται ότι η ύπαρξη συμπτωμάτων ήταν απαραίτητη ώστε να οδηγηθούν οι άνδρες από την Ταϊτή σε έλεγχο για τον προστάτη τους, στάση που δεν υποστηρίζεται από τους Τζαμαϊκανούς της μελέτης που παρουσίαζαν υψηλή συμμετοχή στον ΠΕ για τον προστάτη. 23,26 Επίσης, σε άλλες μελέτες που διενεργήθηκαν στους ίδιους πληθυσμούς, η απουσία ενοχλημάτων συνδεόταν και με την αίσθηση της υγείας. 27,28 Το γεγονός αυτό επισημαίνεται και στις μελέτες σε νοσηλευτές που δηλώνουν ότι η προσέλευση των ατόμων στις υπηρεσίες υγείας γίνεται μόνο για θεραπεία και όχι για πρόληψη. 20,29 Η έννοια του όρου «προσυμπτωματικός έλεγχος» φαίνεται να μη γίνεται πλήρως κατανοητή. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις αναφέρεται ως τρόπος διάγνωσης και όχι πρόληψης. 18,30 Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, εθνότητες όπως οι Κινέζοι, οι Αφροαμερικανοί και πολλοί λατινοτραφείς έχουν την πεποίθηση ότι η εφαρμογή προγραμμάτων ΠΕ δεν είναι αναγκαία παρά μόνο κατόπιν σύστασης ή προτροπής από το γιατρό. 25,30 32 Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει και η μελέτη των Guilfoyle et al, 33 για τις ηλικίες των συμμετεχόντων γυναικών >60 ετών όσον αφορά στον ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου μήτρας. Διαδικασία εξέτασης Μελέτες που διενεργήθηκαν σε υποκουλτούρες Ασιατών, Αφροαμερικανών και Ισπανόφωνων ανέδειξαν διαφορές στον τρόπο προσέγγισης τόσο της διαδικασίας του ΠΕ, όσο και του είδους του καρκίνου για τον οποίο γίνεται ο έλεγχος. 20,34 Χαρακτηριστικά είναι τα δεδομένα από την εθνογραφική μελέτη της Hunter σε Ισπανόφωνες γυναίκες του Περού, όπου αναφέρεται ότι ο φόβος για το pap-test τροφοδοτείτο από μύθους και φήμες για τη διαδικασία. 18 Η πίστη για την αφαίρεση μεγάλων τμημάτων των γεννητικών οργάνων, ο συνακόλουθος φόβος του πόνου κατά τη διάρκεια της εξέτασης, το φύλο του ατόμου που διενεργεί την εξέταση και το αίσθημα ντροπής γενικότερα συμπεριλαμβάνονται στα συμπεράσματα πολλών μελετών. 18,22,33,35 Συγκεκριμένα, φάνηκε η προτίμηση των γυναικών για την πραγματοποίηση του pap-test από γιατρό του ίδιου φύλου, λόγω της αμηχανίας και της ντροπής. Όμως, σε άλλες μελέτες, αναφέρονται περιπτώσεις όπου τα άτομα έδιναν έμφαση στις επικοινωνιακές και ιατρικές

7 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 373 δεξιότητες και όχι στο φύλο του γιατρού. 25,26 Επιπλέον, όταν προτιμούνταν οι γυναίκες γιατροί αυτό γινόταν όχι μόνο λόγω ίδιου φύλου αλλά και λόγω του φόβου για πιθανή πρόκληση πόνου κατά την εξέταση ή ιστορικού δυσάρεστων εμπειριών από άνδρες γιατρούς. 32 Αντίστοιχα αποτελέσματα υπήρχαν και για τον ΠΕ παχέος εντέρου. 36 Αντίθετα, στην περίπτωση του ΠΕ για καρκίνο του προστάτη, οι άντρες φαίνεται να προτιμούν γυναίκα γιατρό ως εξεταστή και αυτό ίσως συνδέεται με τις αντιλήψεις που υπάρχουν για την αρρενωπότητα. 23,26 Προκαταλήψεις, taboo Το αίσθημα ντροπής, το οποίο προαναφέρθηκε συσχετίζεται με θέματα σεξουαλικότητας. Η έλλειψη σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης από το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί έναν επιπλέον φραγμό στη διενέργεια ΠΕ. 19,23,33,37 Οι συζητήσεις για τη σεξουαλικότητα αποτελούν θέμα taboo στην οικογένεια, καθώς οι γονείς θεωρούσαν ότι έτσι διαφυλάττεται η υπόληψη της οικογένειας και ενθαρρύνεται η σεμνότητα/σεμνοτυφία, ιδιαίτερα των κοριτσιών. 23,37 Οι γυναίκες, ιδιαίτερα από την επαρχία ανέφεραν ότι θεωρείται κοινωνικά ανεπίτρεπτο μια άγαμη ή μόνη γυναίκα να επισκέπτεται γυναικολόγο, ενώ πίστευαν ότι οι γυναικολογικοί καρκίνοι συνδέονται με άσωτη ζωή και κακή υγιεινή τόσο των ίδιων όσο και των συντρόφων τους. 30,34,37,38 Σε μελέτες συχνά επισημαίνεται η δυναμική επιβολή του κοινωνικού καθεστώτος, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να τροποποιούν τη συμπεριφορά τους και σε θέματα ΠΕ παρά τη δυνητικά αντίθετη επιθυμία τους. 23,32,33,37 Ειδικότερα, οι γυναίκες είχαν την άποψη ότι ο ΠΕ πρέπει να αναβάλλεται έως την ηλικία των 40 ετών ή και αργότερα ή έως ότου παντρευτούν και αποκτήσουν εκ του νόμου το δικαίωμα για υπηρεσίες προληπτικής Iατρικής. 32 Η λήψη απόφασης για θέματα υγείας επηρεάζεται και κατευθύνεται από τη δυνατότητα συζήτησης, το γάμο και την ύπαρξη μικρού παιδιού. 8 Επιπλέον, οι McMullin et al κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι γυναίκες λατινικής καταγωγής με καλή γνώση αγγλικών και ανώτερο μορφωτικό επίπεδο είχαν την αντίληψη, ότι μόνο εάν είχαν μια πιο «ελεύθερη» σεξουαλική ζωή, έπρεπε να κάνουν pap-test για τον καρκίνο στο τράχηλο της μήτρας ενώ ήταν πιο ευαισθητοποιημένες από ασιάτισσες γυναίκες ανάλογου κοινωνικού και οικονομικού επιπέδου. 30 Σε πολλές επίσης κοινωνίες φαίνεται ότι, αν και η γυναίκα κατέχει ρόλο- κλειδί στην οικογένεια, εργαζόμενη μέσα και έξω από αυτήν, το θέμα της υγείας της αντιμετωπίζεται στο περιθώριο της οικογένειας ώστε να μη διαταράσσεται η συνοχή, η δομή και η ηρεμία της οικογένειας όπως υποστηρίζουν οι Marcovic et al, 20 καθώς και οι Lee-Lin et al. 37 Αναφορικά με τους άνδρες και σε μελέτες για τον ΠΕ στο καρκίνο του προστάτη και του παχέος εντέρου περιγράφεται χαρακτηριστικά η έννοια αρρενωπότητας (maschimo). Ειδικότερα, άνδρες νεαρής ηλικίας ανέφεραν μεγαλύτερη δυσκολία στην πραγματοποίηση της εξέτασης καθώς εξέφραζαν φόβο σχετικά με την αίσθηση του ξένου σώματος (το χέρι του εξεταστή) στον πρωκτό τους, επιφυλακτικότητα για δυνητική πρόκληση ανικανότητας από την εξέταση και φόβο για τη διάγνωση και τις θεραπευτικές παρεμβάσεις. 23,27 Ακόμη και στην περίπτωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων παρέμβασης, τα ποσοστά του ΠΕ δε φαίνεται να διαφοροποιούνται. 39 Ειδικότερα, στη μελέτη των Frank, Swedmark και Grubbs, επισημαίνεται ότι, παρότι οι άνδρες και οι γυναίκες αναγνώριζαν τα οφέλη του ΠΕ για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, τα ποσοστά διενέργειάς του ήταν χαμηλά. Διαπιστώθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ του βαθμού σοβαρότητας της πιθανής νόσου και του ΠΕ, υποδηλώνοντας ότι παρόλο που ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί σοβαρή απειλή, δεν γίνεται ΠΕ (r=0,51, p<001). 28 Θρησκευτικότητα, παραδόσεις Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και οι πνευματικές αναζητήσεις ήταν σημαντικοί παράγοντες και επηρέαζαν τις αξίες, τις σκέψεις και τη στάση των ατόμων σε θέματα υγείας και ασθένειας. 8,23,33 Σε μελέτες που διερευνούσαν στάσεις, γνώσεις και συνήθειες πολιτισμών σε πολλές μορφές καρκίνου αναδύθηκε ο ρόλος του Θεού ως «Κύριος Θεραπευτής», όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται στη μελέτη του Busch για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού σε γυναίκες αφροαμερικανικής καταγωγής. 31 Επίσης, άλλες μελέτες αναφορικά με την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου μήτρας, έδειξαν ότι η πίστη στο Θεό και η προσευχή επηρέαζαν την πραγματοποίηση ΠΕ, ρυθμίζοντας ουσιαστικά τη συμπεριφορά υγείας των ατόμων. 29,30,33 Η μεγάλη εμπιστοσύνη των Αφροαμερικανών και Ισπανόφωνων εθνοτήτων στους παραδοσιακούς τρόπους προφύλαξης (βότανα και φυτά), και θεραπευτές (curandero), επηρέαζε επίσης την επιθυμία και τη συμμετοχή σε προγράμματα ΠΕ. 18,29,33 Σε μελέτες που διενεργήθηκαν σε αφροαμερικάνικους, ασιατικούς και ιταλόφωνους πληθυσμούς αναφέρεται ότι «υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι στην επικοινωνία και στη σχέση μεταξύ των ατόμων, οι οποίοι υπερβαίνουν τη μοιρολατρία ή την ντροπή για τον ΠΕ του καρκίνου, που είναι το πιο επιφανειακό κομμάτι εξέτασης της κουλτούρας». 1,2,24,39 Χαρακτηριστικές ήταν οι αναφορές, όπως αυτή της εβραϊκής κοινότητας της Νέας Υόρκης στη μελέτη των Αlbert et al 19 όσο και της κοινότητας των

8 374 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Samoan. 40 Η εβραϊκή κοινότητα είναι μια θρησκευτική, πολύ αυστηρή, κλειστή κοινωνία, απομονωμένη από την επιρροή των μέσων ενημέρωσης. Το ποσοστό ΠΕ για καρκίνο της μήτρας και του μαστού ήταν μεγαλύτερο από το αντίστοιχο των γυναικών της κοινότητας των λευκών μη Ισπανόφωνων, στην ίδια γεωγραφική περιοχή. Αυτό όμως δεν ίσχυε και για τον ΠΕ του παχέος εντέρου. Μια πιθανή εξήγηση είναι η ύπαρξη δωρεάν προγραμμάτων ΠΕ, χρηματοδοτούμενων από την κοινότητα, για τον καρκίνο της μήτρας και του μαστού με αποτέλεσμα να περιλαμβάνεται στις «υποχρεωτικές εξετάσεις» των γυναικών της κοινότητας. Στη μελέτη των Seumaninoa et al, 40 περιγράφεται η κοινότητα των Samoan με αναφορές στην εμπιστοσύνη των ανθρώπων στις παραδόσεις, στην πίστη στο ανώτερο Ον, στο οποίο είναι «αφιερωμένες οι ζωές» των πιστών, στο αίσθημα της ντροπής και της συζήτησης προσωπικών θεμάτων μόνο με τον ιερέα της κοινότητας. Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι δήλωναν έτοιμοι να ακολουθήσουν τις οδηγίες του αρχηγού της κοινότητας για τη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο. 40 Άλλες μελέτες που διερεύνησαν την αντίδραση των μεταναστών στις συνήθειες υγείας στον τόπο μετανάστευσης, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ήταν δύσκολο να εξεταστούν οι πολιτισμικές πεποιθήσεις, ανεξάρτητα από το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των ατόμων, γεγονός που συχνά εξηγεί αρκετές από τις διαφορές που παρατηρούνται στον ΠΕ. 9,37,38 Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, γλώσσα Στην πλειοψηφία τους οι κλειστοί πληθυσμοί, από άποψη συνηθειών και τρόπου ζωής, χωρίς ασφαλιστική κάλυψη και με περιορισμένη γνώση της αγγλικής γλώσσας, είναι προσηλωμένοι στην παραδοσιακή ιατρική. 23,24,31,41 Το κοινωνικό, οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο σχετίζεται με την πραγματοποίηση ΠΕ. 8,29,32,37 Η επίδραση του μορφωτικού επιπέδου είναι ένας σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τη συμμετοχή στον ΠΕ, ενώ δείχνει το βαθμό επιπολιτισμού των μεταναστών. 10,21,34 Η σημασία της εκπαίδευσης και του επιπολιτισμού φαίνεται καθοριστική σε πολλές μελέτες συγκριτικού χαρακτήρα μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων. 10,23 Αξίζει να σημειωθεί ότι παρατηρείται αύξηση της προσέλευσης των διαφορετικών εθνοτήτων όταν προσεγγίζονται από ομόεθνους νοσηλευτές που μιλούν την ίδια διάλεκτο ή όταν δημιουργούνται ειδικά προγράμματα προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητές τους και το μορφωτικό τους επίπεδο. 11,18,28,32 Ένα άλλο θέμα που επισημάνθηκε ως σημαντικός φραγμός στον ΠΕ, σε διάφορες μειονότητες, ανεξάρτητα τόπου διαμονής, ήταν η ασφαλιστική κάλυψη σε συνδυασμό με το χαμηλό εισόδημα των μειονοτήτων και το κόστος των υπηρεσιών υγείας Στη μελέτη των Lee-Lin et al, 37 φαίνεται ότι η συμμετοχή σε προγράμματα προληπτικού ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μειώνεται όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία, η έλλειψη οικονομικής-ασφαλιστικής κάλυψης καθώς και ο λίγος χρόνος παραμονής στη χώρα. 37 Σε άλλες μελέτες, Αφροαμερικανίδες ηλικιωμένες γυναίκες υποστήριξαν ότι η κάλυψη του κόστους εξέτασης για την πρόληψη στον καρκίνο παχέος εντέρου στις ηλικίες >50 ετών καθώς και η ευκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες που παρέχουν ΠΕ, θα αύξανε το βαθμό συμμετοχής. 19,31,33 Το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο αποτελεί έναν επιπλέον ανασταλτικό παράγοντα καθώς συχνά υπήρχε το ερώτημα «γιατί να διαγνωστεί ο καρκίνος, αφού λόγω αντικειμενικών προβλημάτων δεν θα μπορεί να αντιμετωπιστεί;». 4,9 Σε πολλές μελέτες όπου συμμετείχαν μετανάστες, αναφέρεται ότι οι κοινωνικοοικονομικοί φραγμoί υπερκαλύπτουν τις πολιτισμικές διαφορές καθώς το χαμηλό βιοτικό επίπεδο των μεταναστών δημιουργεί απαγορευτικές συνθήκες για την προσέγγιση οποιουδήποτε ΠΕ για τον καρκίνο. Το αποτέλεσμα ήταν οι μετανάστες να καταφεύγουν σε πιο παραδοσιακούς και φθηνούς τρόπους πρόληψης, με χρήση φυτών και βοτάνων. 10,32,33,37 Εξάλλου, σε συγκριτικές μελέτες της συμπεριφοράς Ισπανόφωνων, Αφροαμερικανών και ασιατικής καταγωγής γυναικών με αντίστοιχες της λευκής φυλής, φάνηκε ότι το 25% των μειονοτήτων που δεν είχε κάνει ποτέ pap-test, δεν είχε τελειώσει το λύκειο, είχε επιλέξει τη μη αγγλόφωνη έκδοση του ερωτηματολογίου και είχε <5 χρόνια στις ΗΠΑ. 29,37 Ένα επιπλέον πρόβλημα φαίνεται ότι είναι η άγνοια της αγγλικής γλώσσας, καθώς αναφερόταν ως ένας φραγμός τόσο στην επικοινωνία με τους επαγγελματίες υγείας, όσο και στη γνώση-πληροφόρηση για τα παρεχόμενα δωρεάν/δημόσια προγράμματα ΠΕ. 19,21,23,38 Στην άγνοια της γλώσσας προστίθεται συχνά και η αδυναμία των επαγγελματιών υγείας να επικοινωνούν αποτελεσματικά με άτομα διαφορετικής κουλτούρας. 19,21,41 Οι μελέτες που διενεργήθηκαν σε επαγγελματίες υγείας, αν και είναι περιορισμένες, υπέδειξαν ότι η διαφορετικότητα στη γλώσσα επηρέαζε την επικοινωνία, την εμπιστοσύνη καθώς και την πρόσβαση, ιδιαίτερα των Ισπανόφωνων, στην πληροφόρηση για θέματα υγείας ενώ τόνιζαν ότι η παρουσία μεταφραστών στις κλινικές ή η παρουσία μέλους της οικογένειας κατά την εξέταση θα βοηθούσε να ξεπεραστεί το πρόβλημα αυτό. 21,24 Γνώση, πληροφόρηση Τόσο στη μελέτη των Markovic et al σε γυναίκες στη

9 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 375 Σερβία, όσο και της Hunter σε γυναίκες στο Περού αλλά και των McMullin et al σε Ισπανόφωνες από το Μεξικό, υπογραμμίστηκε η άγνοια των γυναικών για τους γυναικολογικούς καρκίνους και για το pap-test, όπως φάνηκε από την απουσία ξεχωριστής ονομασίας για τους διαφορετικούς καρκίνους και την άγνοια συσχέτισης του HPV με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. 18,20,30 Αν και διαμετρικά αντίθετες, τόσο από άποψη περιοχής όσο και από άποψη κουλτούρας, οι γυναίκες που συμμετείχαν στις ανωτέρω μελέτες ανέφεραν ότι η πληροφόρηση από τις εμπειρίες και τις μαρτυρίες ατόμων του περιβάλλοντος, επηρέαζαν την απόφαση για διενέργεια κάποιου ελέγχου. Σε πολλούς λαούς εξάλλου, όπως στους Ασιάτες, η μεταφορά των σημαντικών μηνυμάτων γινόταν με τον προφορικό λόγο ανάμεσα στα μέλη της κοινότητας, καθώς επίσης και από τους μεγαλύτερους προς τους μικρότερους, οι οποίοι συχνά αναλάμβαναν ένα ρόλο προτύπου. 36,37,41 Οι πιο έμπειροι παρείχαν πληροφορίες για τα συμπτώματα και τους τύπους των καρκίνων. Μέσα από ομάδες εστιασμένης μελέτης φάνηκε ότι οι νεότεροι άνδρες γνώριζαν για τον καρκίνο του προστάτη από συζητήσεις και αναφορές μεγαλύτερων, αλλά πάντα περίμεναν παρακίνηση από το ιατρικό προσωπικό για την πραγματοποίηση ελέγχου. Το ίδιο αφορούσε και σε άλλες μορφές καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου. 5,23,27 Μεγάλη σημασία αποδίδεται επίσης στα ειδικά ενημερωτικά προγράμματα και στην ύπαρξη ενημερωτικών φυλλαδίων προσαρμοσμένων στη μητρική γλώσσα παράλληλα με την αγγλόφωνη έκδοση, ενώ μικρή έμφαση στη σπουδαιότητα του ΠΕ ορισμένων καρκίνων φάνηκε να δίνεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως η τηλεόραση και ο έντυπος τύπος. 19,20,33 Αντικειμενικές δυσκολίες διενέργειας εξέτασης Η πλειοψηφία των μελετών έδειξαν ότι υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες διενέργειας του ΠΕ. Χαρακτηριστικά, πολλές μελέτες ανέφεραν τις δυσκολίες πρόσβασης στις περιοχές πραγματοποίησης του ΠΕ, επισημαίνοντας ότι πολλές μειονότητες κατοικούν σε απόσταση από μεγάλα κέντρα υγείας που προσφέρουν δωρεάν προγράμματα ΠΕ. 1,11,34 Οι περισσότερες μελέτες σε Ισπανόφωνους, Ασιάτες αλλά και Αφροαμερικανούς υπογράμμιζαν το συνδυασμό της ανάγκης εύρεσης εργασίας με την έλλειψη χρόνου και το χαμηλό οικονομικό εισόδημα ως παράγοντες που εμπόδιζαν τη συμμετοχή των μειονοτήτων σε ΠΕ. 24,29,32 Στη μελέτη των Guilfoyle et al, φάνηκε ότι όταν η ηλικία των μεταναστών υπερέβαινε τα 50 χρόνια, αυτό αποτελούσε έναν ακόμη απαγορευτικό παράγοντα πρόσβασης σε δωρεάν προγράμματα ΠΕ. 33 Οι μη εργαζόμενες γυναίκες που συντηρούνταν από την οικογένεια καθώς και οι άγαμες, ένοιωθαν ότι δεν είχαν δικαίωμα πρόσβασης στο σύστημα υγείας και στην ενημέρωση από τους επαγγελματίες υγείας, παρά μόνο κατά την περίοδο της τεκνοποίησης. 8,20,23,28 Πολλοί επίσης λαοί ασιατικής καταγωγής θεωρούσαν ότι προτεραιότητα είχαν οι συλλογικές ανάγκες έναντι του ατόμου. Έτσι, όταν οι γυναίκες ήταν η μόνη πηγή εισοδήματος της οικογένειας, αυτό είχε ως αποτέλεσμα να υπεραπασχολούνται με την οικογένεια, να μη φροντίζουν τον εαυτό τους και να μην προβαίνουν σε ΠΕ. Αντίθετα, όταν ήταν άνεργες δεν έθεταν ως προτεραιότητα την υγεία τους και ακολουθούσαν άλλες παραδοσιακές πρακτικές υγείας αντί της διενέργειας ΠΕ. 19,36,37,41 Μεθοδολογικά προβλήματα Οι διενεργηθείσες μελέτες, ποσοτικού χαρακτήρα στην πλειονότητά τους, περιελάμβαναν μικρά δείγματα ευκολίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η συλλογή δεδομένων έγινε με τηλεφωνική συνέντευξη, ταχυδρομικά και μάλιστα συχνά με χρηματική αποζημίωση. Ένα μεγάλο ποσοστό των ερευνών χρησιμοποιούσε το ίδιο μοντέλο αντίληψης της υγείας (health belief model), 26,28,36 παρόλο που καταβλήθηκε προσπάθεια προσαρμογής στους υπό μελέτη πληθυσμούς ώστε να δημιουργούνται «πολιτισμικά ισοδύναμες μετρήσεις». Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν αυτοσχέδια ερωτηματολόγια, χωρίς όμως να αναφέρονται δείκτες αξιοπιστίας και εγκυρότητας. 7,29 Στις ποιοτικές μελέτες, η χρήση της μεθοδολογίας ήταν περιπεπλεγμένη. Δεν διαχωρίζονταν ορθά οι ποιοτικές μέθοδοι από τις ποιοτικές τεχνικές συλλογής και ανάλυσης δεδομένων. Η μέθοδος των focus groups χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως τεχνική παρά ως ξεχωριστή μέθοδος και συνδυάστηκε με διαδικασίες ανάλυσης περιεχομένου ή τεχνικές θεμελιωμένης θεωρίας και ενθογραφίας. 20,32,42 Σε κάποιες μελέτες έγινε ποσοτικοποίηση των ποιοτικών δεδομένων και χρήση της ανάλυσης περιεχομένου σε μελέτες θεμελιωμένης θεωρίας και εθνογραφίας. 22,41 Σε άλλη μελέτη που χρησιμοποιήθηκε η θεμελιωμένη θεωρία, δεν αναδείχθηκε μια πυρηνική κατηγορία και ένα μοντέλο, αλλά απλά έγινε ανάλυση περιεχομένου. 42 Αν και η χρήση των ποιοτικών μεθόδων αποτέλεσε το 40% περίπου των μελετών που ανασκοπήθηκαν, η κατανόηση των τεχνικών και της φιλοσοφίας των μεθόδων αυτών δε φαίνεται να είναι πλήρως αντιληπτή. Από τα παραπάνω θεωρείται επισφαλής η διαμόρφωση κάποιου συμπεράσματος. Συμπερασματικά, θα μπορούσε να λεχθεί ότι αναδεικνύεται η σημασία της γνώσης της σωστής χρήσης των ποιοτικών και ποσοτικών μεθόδων

10 376 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου καθώς και η αναγκαιότητα μεθοδολογικά αρτιότερων ερευνητικών σχεδιασμών. Συμπεράσματα κατευθύνσεις Από τις μελέτες που αναλύθηκαν, φαίνεται ότι τα χαρακτηριστικά της κουλτούρας επιδρούν σημαντικά στη στάση απέναντι στο καρκίνο. Η συγκριτική μελέτη μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων ή ακόμη και υποκουλτούρων μέσα στην ίδια εθνότητα, έδωσε σημαντικές πληροφορίες, τόσο για την επίδραση όσο και για τη διαχείριση των παραγόντων της κουλτούρας, σε σχέση με τον ΠΕ του καρκίνου του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος. Διαπιστώθηκε ότι σε πολλές διαφορετικές εθνότητες έχει εξαιρετική σημασία το φύλο του εξεταστή, θίγοντας θέματα αρρενωπότητας για τους άνδρες και σεμνοτυφίας για τις γυναίκες. Επιπλέον, αποκαλύφθηκε μια μεγάλη ποικιλία παραγόντων που δεν σχετίζονται με την κουλτούρα, αλλά επηρεάζουν εξίσου σημαντικά τόσο την επιθυμία, όσο και την πραγματοποίηση του ΠΕ. Ως τέτοιοι παράγοντες αναδύθηκαν οι κοινωνικοοικονομικοί καθώς και οι δυσκολίες πρόσβασης στις υπηρεσίες παροχής και γενικότερα της ενημέρωσης για τον ΠΕ. Στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των εμποδίων που σχετίζονται με την κουλτούρα φάνηκε ότι βοήθησαν προγράμματα προσαρμοσμένα στη γλώσσα και τις ιδιαιτερότητες των εθνοτήτων που απευθύνονταν. Το βασικότερο όμως ήταν η καλλιέργεια των επικοινωνιακών αδεξιοτήτων των επαγγελματιών υγείας καθώς και η προσέγγιση των εθνοτήτων κατά το δυνατό από ομόεθνους επαγγελματίες. Το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον υγείας σήμερα, η μετακίνηση προς την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας με την ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου δημιουργεί την ανάγκη για ειδικά εκπαιδευμένους νοσηλευτές. Σε πολλές χώρες, οι ειδικά εκπαιδευμένοι νοσηλευτές συμμετέχουν και στις επεμβατικές διαδικασίες προληπτικού ελέγχου με την ίδια αποτελεσματικότητα και ικανότητα όσο και οι ιατροί, και χωρίς επιπλοκές. Παρόλα αυτά, η ακτίνα δράσης των νοσηλευτών δεν έχει επεκταθεί στον ίδιο βαθμό σε όλες τις χώρες. Οι κατάλληλα καταρτισμένοι νοσηλευτές σε θέματα πρόληψης μπορούν να συμβάλλουν ποικιλότροπα, διασφαλίζοντας την εξατομικευμένη αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου, κατανοώντας τις ιδιαιτερότητες της ανθρώπινης συμπεριφοράς ως κομμάτι της πολιτισμικής κληρονομιάς κάθε ανθρώπου. Αποτελέσματα ανάλογων μελετών έδειξαν ότι τα άτομα που προέρχονταν από εθνικές μειονότητες και εξετάστηκαν από τους εξειδικευμένους νοσηλευτές επανήλθαν για επανεξέταση συγκριτικά με τα άτομα που εξετάστηκαν από άλλους επαγγελματίες υγείας. 24,32 Μελλοντικές κατευθύνσεις για μελέτη Δημιουργία αξιόπιστων εργαλείων για την αξιολόγηση της σχέσης της κουλτούρας με τον ΠΕ για τον καρκίνο. Οργάνωση εκπαιδευτικών νοσηλευτικών προγραμμάτων, πολιτισμικά προσαρμοσμένων, με στόχο την ενίσχυση των διαφορετικών εθνοτήτων στον ΠΕ για τον καρκίνο. Μεθοδολογικά αρτιότερες ποιοτικές μελέτες για την κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων των διαφόρων εθνοτήτων καθώς και των υποκουλτούρων της ίδιας εθνότητας. Περισσότερες ποσοτικές μελέτες για την ευρύτερη καταγραφή των στάσεων και των πεποιθήσεων των μειονοτικών πληθυσμών στον ΠΕ για τον καρκίνο. Όσον αφορά στον κλινικό χώρο: Αποτελεσματικότερη οργάνωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας με διαπολιτισμικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας που θα έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν κοινότητες με χαμηλό βαθμό επιπολιτισμού. Δυνατότητα ευρείας και δωρεάν χρήσης μεθόδων ΠΕ για τους καρκίνους του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος, σε όλες τις περιοχές της χώρας. Ενημερωτικά φυλλάδια αλλά και διαφημιστικά μηνύματα προσαρμοσμένα στις διαφορετικές γλώσσες των ατόμων που κατοικούν σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Χρήση όλων των διαθέσιμων πόρων, όπως ανθρώπινου δυναμικού, υλικών και μέσων για την προσέγγιση των απομονωμένων για οποιοδήποτε λόγο (θρησκευτικό ή γεωγραφικό) μειονοτήτων.

11 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 377 ABSTRACT Cultural Influences on Prevention for Cancer of the Urogenital and Peptic Systems Chrysoula Karlou, 1 Panoraia Rammou 2 1 Major Nursing, MSc, RN, Department of Education, 251 General Air Force Hospital, Athens 2 Lieutenant Colonel Nursing, MPH, NFESC, RN, Health Department, General Army Staff, Athens, Greece The world in which people live is culturally determined. The culture provides societies with ready-made behavioural models for dealing with a variety of situations. In order to ensure the health of a society it is important to explore its cultural influences on prevention, especially on preventive measures related to cancer, which is a disease with connotations of death in the view of many societies. Aim. To investigate the factors related to peoples cultural beliefs which may affect their undergoing presymptomatic examinations for cancer. Method. A search was made in the MEDLINE and ScienceDirect bases from for reports on presymptomatic examination for cancer of the prostate, colon and cervix. Results. The values, beliefs and religious convictions, the feelings of shame and the fear of the finality of cancer have been identified as the factors that affect the decision to undergo presymptomatic examinations. Ignorance, lack of information, and language differences also exert a significant effect on peoples trust in the health services. Finally, the cost of the examinations, and the ease of access to the services may all be of crucial importance. Of note are the views of health professionals who report that the behavioural differences between people are determined mainly by their socioeconomic level and less by their nationality or beliefs. It is agreed, though, that having a different mother tongue affects communication, trust and access to information about health issues. Conclusions. The cultural background is associated with undergoing presymptomatic examination for cancer, but there are attendant factors that influence this relationship. The creation of culturally predetermined programmes for presymptomatic examination for cancer results in raising the level of public awareness, with corresponding prospects of a reduction in cancer mortality. NOSILEFTIKI 2009, 48 (4): Key words: cancer, culture, minoritites, nursing care, presymptomatic examination * Corresponding Author: Chrysoula Karlou, 43 Erechthiou street, GR Athens, Greece, tel.: , Βιβλιογραφία 1. Giuliano AR, Mokuau N, Hughes C, Tortolero-Luna G, Risendal B, Ho RCS et al. Participation of minorities in cancer research: The influence of structural, cultural and linguistic factors. Ann Epidemiol 2000, 10(Suppl 8):S22 S34 2. Shaw SJ, Huebner C, Armin J, Orzech K, Vivian J. The role of culture in health literacy and chronic disease screening and management. J Immigrant Minority Health, Springer Science+Business Media, LLC 2009:531. An erratum to this article can be found at 3. Smith ED, Phillips JM, Price MM. Screening and early detection among racial and ethnic minority women. Semin Oncol Nurs 2001, 17: Seef L, Nadel M, Klabunde CN, Thompson T, Shapiro J, Vernon SW et al. Patterns and predictors of colorectal cancer test use in the adult US population. Cancer 2004, 100: Hughes HC, Barg FK, Weathers B, Delmoor E, Coyne J, Wileyto EP et al. Differences in cultural beliefs and values among African American and European Αmerican men with prostate. Cancer Control 2007, 14: Womeodu RJ, Bailey JE. Barriers to cancer screening. Cancer screening and diagnosis. Med Clin North Am 1996, 80: Woods VD, Montgomery SB, Belliard JC, Ramνrez-Johnson J, Wilson CM. Culture, black men and prostate cancer: What is reality? Cancer Control 2004, 11: Azaiza F, Cohen M. Between traditional and modern perceptions of breast and cervical cancer screening: A qualitative study of Arab women in Israel. Psychooncology 2008, 17: Theisen C. In different cultures, cancer screening presents challenges. J Natl Cancer Inst 2004, 96: Teng EJ, Friendman LC, Green CHE. Determinants of colorectal cancer screening behavior Chinese Americans. Psychooncology 2006, 15: Hall HI, Uhler RJ, Coughlin SS, Miller DS. Breast and cervical cancer screening among Appalachian women. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2002, 11: Smith JS. Ethnic disparities in cervical cancer illness burden and subsequent care: A prospective view. Am J Manag Care 2008, 14(Suppl 6):S193 S Leininger M. Importance and use of ethnomethods: Ethnography and ethnonursing research. In: Cahoon M (ed) Recent advances in nursing Longman Group, Scotland, 1987: Πατιστέα Ε. Η εθνογραφική και φαινομενολογική μεθοδολογία στη διερεύνηση της έννοιας της φροντίδας. Νοσηλευτική 2004, 43:

12 xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxx 378 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου 15. Dennis BP, Small EB. Incorporating cultural diversity in nursing care: An action plan. ABNF J 2003, 14: Rumay A. A mind for multicultural management. Nurs Manage 2002, 33: Kelaher M, Gillespie AG, Allotey P, Manderson L, Potts H, Sheldrake et al. The transtheoretical model and cervical screening: Its application among culturally diverse communities in Queensland, Australia. Ethn Health 1999, 4: Hunter J. Emelda s Story: Applying ethnographic insights to cultural assessment and cervical cancer control. J Transcult Nurs 2005, 16: Albert SM, Harlap S, Caplan L. Cancer screening among older women in a culturally insular community. Prev Med 2004, 39: Markovic M, Kesic V, Topic L, Matejic B. Barriers to cervical cancer screening: A qualitative study with women in Serbia. Soc Sci Med 2005, 61: Dohan D, Levintova M. Βarriers beyond words: Cancer, culture, and translation in a community of Russian speakers. J Gen Intern Med 2007, 22(Suppl 2): Wackerbarth SB, Peters JC, Hajst SA. Do we really need all that equipment? Factors influencing colorectal cancer screening decisions. Qual Health Res 2005, 5: Gany FM, Herrera AP, Avallone M, Changrani J. Attitudes, knowledge, and health-seeking behaviors offfive immigrant minority communities in the prevention and screening of cancer: A focus group approach. Ethn Health 2006, 11: Puschel K, Thompson B, Coronado GD, Lopez LC, Kimball AM. Factors related to cancer screening in Hispanics: A comparison of the perceptions of Hispanic community members, health care providers, and representatives of organizations that serve Hispanics. Health Educ Behav 2001, 28: Sarfaty M, Feng S. Uptake of colorectal cancer screening in an uninsured population. Prev Med 2005, 41: Kleier JA. Using the health belief model to reveal the perceptions of Jamaican and Haitian men regarding prostate cancer. Journal of Multicultural Nursing & Health 2004, 4: Clarke-Tasker VA, Wade R. What we thought we knew: African American males perceptions of prostate cancer and screening methods. ABNF J 2002, 13: Frank D, Swedmark J, Grubbs L. Colon cancer screening in African American women. ABNF J 2004, 15: Behbakht K, Lynch A, Teal S, Degeest K, Massad S. Social and cultural barriers to Papanicolaou test screening in and urban population. Obstet Gynecol 2004, 104: McMullin JM, De Alba I, Chavez LR, Hubbell FA. Influence of beliefs about cervical cancer etiology on pap smear use among Latina immigrants. Ethn Health 2005, 10: Busch S. Elderly African American women s knowledge and belief about colorectal cancer. ABNF J 2003, 14: Holroyd E, Twinn S, Peymane A. Socio-cultural influences on Chinese women s attendance for cervical screening. J Adv Nurs 2004, 46: Guilfoyle S, Franco R, Gorin SS. Exploring older women s approaches to cervical cancer screening. Health Care Women Int 2007, 28: Bazargan M, Bazargan SH, Farooq M, Baker RS. Correlates of cervical cancer screening among underserved Hispanic and African-American women. Prev Med 2004, 39: Sung JFC, Alema-Mensah E, Blumenthal DS. Inner-city American women who failed to receive cancer screening following a culturally-appropriate intervention: The role of health insurance. Cancer Detect Prev 2002, 26: De Alba I, Ngo-Metzger Q, Sweningson JM, Hubbell FA. Pap smear use in California: Are we closing the racial/ethnic gap? Prev Med 2005, 40: Lee-Lin F, Pett M, Menon-Usha LS, Nail L, Mooney K, Itano J. Cervical cancer beliefs and pap test screening practices among Chinese American immigrants. Oncol Nurs For 2007, 34: Do HH, Taylor VM, Burke N, Yasui Y, Schwartz SM, Jackson JC. Knowledge about cervical cancer risk factors, traditional health beliefs, and Pap testing among Vietnamese American women. J Immigr Health 2007, 9: Parchment Y. Prostate cancer screening in African American and Caribbean males. ABNF J 2004, 15: Puaina S, Aga DF, Pouesi D, Hubbell FA. Impact of traditional Samoan lifestyle (fa asamoa) on cancer screening practices. Cancer Detect Prev 2008, 32(Suppl 1):S23 S Chilton JA, Gor BJ, Hajek RA, Jones LA. Cervical cancer among Vietnamese women: Efforts to define the problem among Houston s population. Gynecol Oncol 2005, 99(Suppl 3):S203 S Webb C, Kevern J. Focus groups as a research method: A critique of some aspects of their use in nursing research. J Adv Nurs 2001, 33:

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Κουλτούρα και Νοσηλευτική Εκπαίδευση: Νέες προοπτικές και

Κουλτούρα και Νοσηλευτική Εκπαίδευση: Νέες προοπτικές και ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Κουλτούρα και Νοσηλευτική Εκπαίδευση: Νέες προοπτικές και αναγκαιότητες στην Ελληνική Νοσηλευτική πραγματικότητα Γεωργία Κ. Γερογιάννη, 1 Αικατερίνη N. Πλεξίδα

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των μεταναστών και ο αντίκτυπός τους στη Δημόσια Υγεία

Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των μεταναστών και ο αντίκτυπός τους στη Δημόσια Υγεία Διεπιστημονική Φροντίδα Υγείας(2013) Τόμος 5,Τεύχος 4, 162-167 ISSN 1791-9649 Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των μεταναστών και ο αντίκτυπός τους στη Δημόσια Υγεία Αθανασοπούλου Μ 1, Μεχίλι -Ενκελεϊντ

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΜΣ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ» Η συμβολή του Παρατηρητηρίου Υγείας στην επιτυχημένη λειτουργία των προγραμμάτων διαλογής Έλενα Ριζά,, MPH, PhD, DLSHTM

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Ονοματεπώνυμο: Φανή Φιλίππου Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Παρασκευάς Αργουσλίδης Δεκέμβριος 2012 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικά Ερωτήματα

Ερευνητικά Ερωτήματα ΣΤΟΧΟΣ Στόχος της προτεινόμενης έρευνας ήταν η διερεύνηση ύπαρξης διαφορών στην εκπαίδευση των εργαζομένων μεταναστών σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας σε σχέση με το πολιτισμικό τους υπόβαθρο

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

τι σημαίνει ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ; Έλια Λιατάκη Διευθύνουσα Σύμβουλος

τι σημαίνει ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ; Έλια Λιατάκη Διευθύνουσα Σύμβουλος τι σημαίνει ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ; Έλια Λιατάκη Διευθύνουσα Σύμβουλος Η αποστολή των Δημοσίων Σχέσεων είναι να επηρεάζουν αντιλήψεις και συμπεριφορές. influence Για την Porter Novelli είναι κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΟΔΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο Σακχαρώδης Διαβήτης (ΣΔ) είναι μια μεταβολική διαταραχή και αποτελεί ένα από τα συχνότερα χρόνια νοσήματα και μια από τις σημαντικότερες αιτίες πρόωρης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΕΜΒΟΛΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΑ ΕΜΒΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ Μιχαήλ Κοραλία, Τσίφτης Γεώργιος, Τσουμάκας Κων/νος, Ανδρουλάκης Ιωάννης, Παυλοπούλου Ιωάννα Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου Εισαγωγή Ρόλος της εικόνας και της φήµης των τουριστικών προορισµών, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Γυναικολογική Νοσηλευτική Φροντίδα Κωδικός Μαθήματος: MA0321 ΜΑ0322 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

PORGROW NE S T INSI GH T

PORGROW NE S T INSI GH T PORGROW NE S T INSI GH T Κλινική Προληπτικής Ιατρικής & Ιατροφής Τµήµα Ιατρικής Πανεπιστήµιο Κρήτης Ελλάδα PorGrow Ένα NEST insight Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα ιερεύνηση Στρατηγικών για την Πρόληψη και Αντιµετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Στους άντρες ηλικίας 65 ετών και άνω προτείνεται κλινική εξέταση και υπερηχογραφικός έλεγχος για ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής.

Στους άντρες ηλικίας 65 ετών και άνω προτείνεται κλινική εξέταση και υπερηχογραφικός έλεγχος για ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το ΚΕΠ Υγείας Μεταμόρφωσης, μια νέα δημοτική δομή που ασχολείται με την πρόληψη και την προαγωγή υγείας, ενημερώνει τους κατοίκους του δήμου για τις προληπτικές εξετάσεις, που προτείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βάλια Τσοπόκη, Φωτεινή Τολίκα Γενική ΕΞΥΠΠ Προστασία Α.Ε. Νοσηλεύτριες Επαγγελματικής υγείας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Νοσηλευτική επαγγελματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις, Προτιμήσεις και Συμπεριφορικές Προθέσεις Ελλήνων Καταναλωτών Απέναντι στο Mobile Advertising

Στάσεις, Προτιμήσεις και Συμπεριφορικές Προθέσεις Ελλήνων Καταναλωτών Απέναντι στο Mobile Advertising Στάσεις, Προτιμήσεις και Συμπεριφορικές Προθέσεις Ελλήνων Καταναλωτών Απέναντι στο Mobile Advertising Ονοματεπώνυμο:Σταματιάδη Φραγκίτσα Σειρά:9 η Επιβλέπον καθηγητής: Αδάμ Βρεχόπουλος Δεκέμβριος 2012

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ-ΕΝΑΡΞΗ ΚΕΠ ΥΓΕΙΑΣ Π.ΦΑΛΗΡΟΥ Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΧΕΡΙ ΣΟΥ, ΕΝΗΜΕΡΩΣΟΥ ΣΤΟ ΚΕΠ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ-ΕΝΑΡΞΗ ΚΕΠ ΥΓΕΙΑΣ Π.ΦΑΛΗΡΟΥ Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΧΕΡΙ ΣΟΥ, ΕΝΗΜΕΡΩΣΟΥ ΣΤΟ ΚΕΠ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΣΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΤΤΙΚΗΣ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΠΑΛ. ΦΑΛΗΡΟΥ ΤΜΗΜΑ : ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΡΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΙΑΤΡΕΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ : ΑΓ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ 77 ΠΛΗΡ. : ΤΣΟΥΜΑΝΗ ΑΛΙΚΗ ΤΗΛ.: 210 98.39.373 ΔΕΛΤΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ 2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Μάθημα : «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους μαθητές του 2 ου Γυμνασίου Μυτιλήνης με την καθοδήγηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ρ. Έλλη Ιωαννίδη Καπόλου Κοινωνιολόγος Ερευνήτρια Τοµέας Κοινωνιολογίας, ΕΣ Υ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Σχεδόν ένας στους δέκα κατοίκους της χώρας είναι ξένος υπήκοος (10%)

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Παρουσίαση έκδοσης Yearbook 2014-2015 The Power of Collaboration Τρίτη 7 Ιουλίου Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Αθηνά Λινού, MD, MPH, PhD Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση του digital marketing για την επιτυχή διοργάνωση μουσικών εκδηλώσεων

Αξιοποίηση του digital marketing για την επιτυχή διοργάνωση μουσικών εκδηλώσεων Αξιοποίηση του digital marketing για την επιτυχή διοργάνωση μουσικών εκδηλώσεων Ονοματεπώνυμο: Παναγιωτοπούλου Ελένη Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: κος Βρεχόπουλος Α. Δεκέμβριος 2012 Στόχοι έρευνας Προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Ονοματεπώνυμο: Πατεράκη Σοφία Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: κα. Άννα Ζαρκάδα Δεκέμβριος 2011 Περιεχόμενα Βιβλιογραφία Μοντέλο

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης»

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» «Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» Ονοματεπώνυμο: Ταχταρά Κατερίνα Σειρά: 8 η Επιβλέπων Καθηγητής: Βρεχόπουλος Αδάμ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο «υπηρεσίες υγείας», προσδιορίζονται όχι µόνο οι παρεχόµενες φροντίδες υγείας και ιατρικής περίθαλψης αλλά γενικότερα το πλέγµα των δοµών µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ Ταχ. Δ/νση : Καισαρείας 13 & Αλεξανδρουπόλεως, 11527 Τηλέφωνο : 210 7770 697 Αθήνα, 6 Ιουνίου 2012 FAX : 210 7770 771 Αριθμ. Πρωτ.: 85 E-mail: info@hhf-greece.gr ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Χτίσιμο της Εταιρικής Εικόνας μέσω Ολοκληρωμένων Επικοινωνιών Μάρκετινγκ στο Διαδίκτυο

Χτίσιμο της Εταιρικής Εικόνας μέσω Ολοκληρωμένων Επικοινωνιών Μάρκετινγκ στο Διαδίκτυο Χτίσιμο της Εταιρικής Εικόνας μέσω Ολοκληρωμένων Επικοινωνιών Μάρκετινγκ στο Διαδίκτυο Ονοματεπώνυμο: Ευελπίδου Μαριάννα-Γεωργία Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Βρεχόπουλος Αδάμ ΣΤΟΧΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Το διαδίκτυο

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η

Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η Σύσταση 1. Συστήνεται στους γενικούς ιατρούς και στους άλλους ιατρούς στην ΠΦΥ να θέτουν διάγνωση του σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όταν στο φλεβικό αίμα: η τιμή της γλυκόζης νηστείας είναι 126mg/dl (7.0 mmol/l),

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Risk Management System Risk Management Plan

Risk Management System Risk Management Plan Risk Management System Risk Management Plan Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2008 Ζέφη Βοστιτσάνου Περιεχόμενα Αναγκαιότητα για την Διαχείρηση Κινδύνου (Risk Management ) Νομικό Πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ

ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Παναγιώτου Χρυσούλα Ανώτερη Νοσηλευτικός Λειτουργός Νοσηλεύτρια Ελέγχου Λοιμώξεων ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΦΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΑΝ ΔΕΙΚΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Φτάνοντας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο: Η περίπτωση των Ιστοσελίδων Ηλεκτρονικών Κουπονιών

Μελέτη Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο: Η περίπτωση των Ιστοσελίδων Ηλεκτρονικών Κουπονιών Μελέτη Συμπεριφοράς Καταναλωτή στο Ηλεκτρονικό Εμπόριο: Η περίπτωση των Ιστοσελίδων Ηλεκτρονικών Κουπονιών Ονοματεπώνυμο: Βλαχάκη Παρασκευή- Ερασμία Σειρά: 9η Επιβλέπων Καθηγητής: Αδάμ Βρεχόπουλος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις

Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Αποτελέσματα της Έρευνας της EQUIPP και Βασικές Συστάσεις Γιάννης Κυριόπουλος,MD, MSc, MPH, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Μάιος 2011 Περίγραμμα Εισαγωγή Επίδοση πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνώντας τον ρόλο των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας στο city branding.

Διερευνώντας τον ρόλο των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας στο city branding. Διερευνώντας τον ρόλο των νέων τεχνολογιών επικοινωνίας στο city branding. Ονοματεπώνυμο: ΝΟΜΙΚΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: ΒΡΕΧΟΠΟΥΛΟΣ Α. Δεκέμβριος 2014 BRAND ΚΑΙ BRANDING Kotler and Armstrong

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Test Data Management in Practice

Test Data Management in Practice Problems, Concepts, and the Swisscom Test Data Organizer Do you have issues with your legal and compliance department because test environments contain sensitive data outsourcing partners must not see?

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος

Ο καθένας στο αντικείμενο του επιστημονικού του ενδιαφέροντος «Κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες: από την Ανάπτυξη έως την Εφαρμογή» Ομάδα Ανάπτυξης Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών (ΟΑΚΚΟ) Τομέα Επείγουσας και Εντατικής Νοσηλευτικής του Εθνικού Συνδέσμου Νοσηλευτών

Διαβάστε περισσότερα