Η Επίδραση της Κουλτούρας στον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Ουροποιογεννητικού και Πεπτικού Καρκίνου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Επίδραση της Κουλτούρας στον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Ουροποιογεννητικού και Πεπτικού Καρκίνου"

Transcript

1 xxxxxxxx ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2009, 48(4): NOSILEFTIKI 2009, 48(4): α ν α σ κο π η σ η R E V I E W Η Επίδραση της Κουλτούρας στον Προσυμπτωματικό Έλεγχο του Ουροποιογεννητικού και Πεπτικού Καρκίνου Χρυσούλα Κάρλου, 1 Πανωραία Ράμμου 2 Cultural Aspects on Prevention of Cancer Abstract at the end of the article 1 Επισμηναγός Νοσηλεύτρια, MSc, Διεύθυνση Τομέα Εκπαίδευσης, 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, Αθήνα 2 Αντισυνταγματάρχης Νοσηλεύτρια, MPH, NFESC, Διεύθυνση Υγειονομικού, Γενικό Επιτελείο Στρατού, Αθήνα Υποβλήθηκε: Επανυποβλήθηκε: Εγκρίθηκε: Υπεύθυνη αλληλογραφίας: Χρυσούλα Κάρλου Ερεχθείου 43, Αθήνα Τηλ.: Η πραγματικότητα που βιώνουν οι άνθρωποι είναι πολιτισμικά καθορισμένη. Η κουλτούρα παρέχει στις κοινωνίες έτοιμα μοντέλα και πρότυπα συμπεριφοράς προκειμένου να αντιμετωπίσουν ποικιλία καταστάσεων. Για τη διασφάλιση της υγείας στις κοινωνίες, είναι σημαντική η διερεύνηση της επίδρασης της κουλτούρας στην πρόληψη, ιδιαίτερα στον καρκίνο που είναι μια νόσος συνυφασμένη με το θάνατο σε πολλές κοινωνίες. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης ήταν να γίνουν αντιληπτοί οι παράγοντες που σχετίζονται με την κουλτούρα των ατόμων και επιδρούν στη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο. Μέθοδος: Διεξήχθη βιβλιογραφική αναζήτηση δημοσιευμένων ερευνητικών άρθρων στις βάσεις δεδομένων Medline και ScienceDirect, για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου παχέος εντέρου, του προστάτη και του τραχήλου της μήτρας, στην αγγλική γλώσσα. Αποτελέσματα: Οι αξίες, τα πιστεύω, οι θρησκευτικές αντιλήψεις, το αίσθημα ντροπής και ο φόβος για το τελεσίδικο του καρκίνου ήταν οι παράγοντες που επηρέαζαν τη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου. Η άγνοια, η ελλιπής ενημέρωση, η διαφορετική γλώσσα επίσης επηρέαζαν σημαντικά την εμπιστοσύνη του ατόμου στο σύστημα υγείας. Τέλος, το οικονομικό κόστος των εξετάσεων έλεγχου, η κάλυψη από ασφαλιστικό φορέα καθώς και η ευκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες ήταν παράγοντες καθοριστικής σημασίας. Αξιοσημείωτες ήταν και οι απόψεις των επαγγελματιών υγείας που δήλωσαν ότι οι διαφορές στη συμπεριφορά των ατόμων προέρχονταν κατά κύριο λόγο από την οικονομική θέση και όχι την εθνικότητα και τα πιστεύω. Επίσης συμφώνησαν ότι η διαφορετική μητρική γλώσσα επηρεάζει την επικοινωνία, την εμπιστοσύνη καθώς και την πρόσβαση στην πληροφόρηση σε θέματα υγείας. Συμπεράσματα: Η κουλτούρα σχετίζεται με τη διενέργεια προσυμπτωματικού ελέγχου ενώ υπάρχουν συνοδοί παράγοντες που επηρεάζουν τη συγκεκριμένη σχέση. Η δημιουργία πολιτισμικά προσδιορισμένων προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου οδηγεί στην ευαισθητοποίηση του κοινού και στη δυνητική μείωση της θνησιμότητας. Λέξεις ευρετηρίου: Καρκίνος, κουλτούρα, μειονότητες, νοσηλευτική φροντίδα, προσυμπτωματικός έλεγχος

2 368 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Εισαγωγή Σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε στο παρελθόν, οι κοινωνίες έχουν έντονο διαπολιτισμικό χαρακτήρα. Στo πλαίσιο της προαγωγής της υγείας, ιδιαίτερα οι επαγγελματίες υγείας είναι αναγκαίο να γνωρίζουν ότι οι στάσεις, οι πεποιθήσεις και οι ενέργειες κάθε ανθρώπου στην υγεία, τη νόσο και τη θεραπεία επηρεάζονται από την πολιτισμική κληρονομιά του. Στον τομέα της πρόληψης και ιδιαίτερα του καρκίνου, οι επαγγελματίες υγείας πρέπει να δείχνουν ιδιαίτερη ευαισθησία στις ιδιαιτερότητες του πληθυσμού στον οποίο απευθύνονται. 1,2 Η λήψη αποφάσεων για κοινωνική υποστήριξη και παροχές σε θέματα υγείας στις διαφορετικές εθνολογικές μειονότητες για πολλές κοινωνίες είναι μια νέα και πρωτόγνωρη διαδικασία. 3 Αξίζει να αναφερθεί το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Οι ΗΠΑ, αν και αποτελούν μια έντονα διαπολιτισμικά εξελισσόμενη κοινωνία, μόλις στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισε η διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με την κουλτούρα στις διάφορες μορφές καρκίνου σε άτομα που δεν ανήκουν στη λευκή φυλή. 4,5 Αξίζει να σημειωθεί ότι στη μελέτη των Womeodu και Bailey, 6 η επίπτωση του καρκίνου σε άτομα μειονοτήτων-μετανάστες ήταν διπλάσια σε σχέση με τα άτομα που ανήκαν στη λευκή φυλή. Ως αιτία για τα ανωτέρω φάνηκε ότι ήταν η μη έγκαιρη προσέλευση και η μειωμένη συμμετοχή των συγκεκριμένων εθνοτήτων τόσο στις διαδικασίες προσυμπτωματικού ελέγχου (ΠΕ) όσο και στις κλινικές δοκιμές φαρμάκων για τη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου. Με γνώμονα τα συμπεράσματα που εξήχθησαν, άλλαξε ο τρόπος προσέγγισης των διαφορετικών εθνοτήτων και δημιουργήθηκαν προγράμματα προληπτικού ελέγχου προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητες του πληθυσμού που απευθύνονταν. 2,4,5,7 Η κουλτούρα, δηλαδή το σύνολο των πεποιθήσεων, των συμπεριφορών και των αξιών ενός ατόμου, φαίνεται να διαδραματίζει ένα σημαντικό ρόλο στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα άτομα τον ΠΕ για τον καρκίνο. Η ανάδειξη της σπουδαιότητας της κουλτούρας στον ΠΕ, σχετίζεται με τη διαφορετική νοηματοδότηση του καρκίνου και τις διαφορετικές συνήθειες και αξίες των πολιτισμών. 2,8,9 Για την κατανόηση του φαινομένου έχουν εκπονηθεί σειρά μελετών με εθνογραφικό χαρακτήρα, που στόχευαν στην κατανόηση του φυσικού, κοινωνικού και πολιτισμικού πλαισίου εντός του οποίου κινούνται οι μειονότητες σε σχέση με τη συνολική στάση και τις πεποιθήσεις τους. 1,10,11 Αξίζει να επισημανθεί, ότι μέχρι το 2000 η πλειονότητα των μελετών έδινε έμφαση κυρίως στον ΠΕ του καρκίνου του μαστού, ενώ μόλις τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει η διερεύνηση της σχέσης κουλτούρας και ΠΕ για καρκίνους του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος. 6,7,12 Σκοπός Η παρούσα βιβλιογραφική ανασκόπηση διεξήχθη, με σκοπό να: Κατανοηθεί ο τρόπος με τον οποίο η κουλτούρα ενός ατόμου επηρεάζει τη συμπεριφορά υγείας Γίνουν αντιληπτοί οι παράγοντες, που σχετίζονται με την κουλτούρα των ατόμων και επιδρούν στη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος Αναδειχθούν οι αποτελεσματικοί τρόποι προσέγγισης των διαφορετικών εθνοτήτων, προκειμένου να αυξηθεί η συμμετοχή τους στον ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Θεωρητικό πλαίσιο Οι πεποιθήσεις, η συμπεριφορά και οι αξίες ενός ατόμου οδηγούν σε διαφορετική νοηματοδότηση της νόσου και ιδιαίτερα του καρκίνου. 2,3,9 Ως αποτέλεσμα, αναπτύχθηκαν θεωρητικά μοντέλα με τα οποία οι νοσηλευτές αξιολόγησαν την επίδραση της κουλτούρας στην υγεία και τη νόσο των ατόμων, όπως της Leininger. 13,14 Πιο συγκεκριμένα, η Leininger από τη δεκαετία του 1960 χρησιμοποιεί ευρύτατα την εθνογραφική μέθοδο μελέτης για τη διερεύνηση των υγειονομικών αντιλήψεων και πρακτικών. Στο χώρο της υγείας εστιάζει στην παρατήρηση και την καταγραφή του τρόπου με τον οποίο οι καθημερινές συνθήκες, τα πρότυπα διαβίωσης και οι πολιτισμικά οριοθετούμενες αξίες και αρχές επηρεάζουν την ανθρώπινη υγεία και νόσο. Ερευνητές, όπως οι Dennis και Small 15 καθώς και ο Rumay 16 υποστηρίζουν ότι ο βαθμός του επιπολιτισμού και της αφομοίωσης των υποκουλτούρων σε μια κυρίαρχη δεσπόζουσα κουλτούρα μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή συμπεριφοράς και τρόπου αντιμετώπισης της υγείας και της νόσου. Άλλοι ερευνητές σχολιάζουν ότι η θρησκεία, οι πολιτικές συνθήκες, η τεχνολογική και οικονομική πρόοδος καθώς και το οικογενειακό ευρύτερο περιβάλλον σε συνδυασμό με τις νέες γνώσεις επηρεάζουν τη στάση στην υγεία και τη νόσο. 8,10,12

3 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 369 Υλικό - Μέθοδος Διενεργήθηκε βιβλιογραφική αναζήτηση, χρησιμοποιώντας τις ακόλουθες λέξεις-κλειδιά: Cancer screening, culture beliefs, nursing care, minorities. Η γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε ήταν η αγγλική. Οι λέξεις-κλειδιά συνδυάστηκαν μεταξύ τους στις βιβλιογραφικές βάσεις, Medline και ScienceDirect. Το χρονικό διάστημα της αναζήτησης ήταν καθώς, μόλις από το 1999, αρχίζει να διαφαίνεται ότι η κουλτούρα και οι πολιτισμικές συνήθειες των διαφόρων εθνοτήτων επηρεάζουν τη συμμετοχή στα προγράμματα ΠΕ. Επιπρόσθετα, πριν από το 2000 η κουλτούρα, η συμπεριφορά, καθώς και άλλοι πολιτισμικοί παράγοντες είχαν συσχετιστεί μόνο με τη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο του μαστού. Ως αποδεκτές για τη βιβλιογραφική ανασκόπηση κρίθηκαν ερευνητικές μελέτες που ανέφεραν σχέση κουλτούρας και ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, του προστάτη και του παχέος εντέρου. Εξαιρέθηκαν μελέτες που παρέθεταν μόνο στατιστικά αποτελέσματα, δεν περιέγραφαν παρεμβάσεις πρόληψης και δεν αναφέρονταν σε μειονότητες. Αποτελέσματα Με βάση τα κριτήρια εισόδου, συγκεντρώθηκαν 40 πρωτογενή άρθρα. Παρά τη φαινομενική σχετικότητά τους, μια πιο επισταμένη μελέτη οδήγησε στην επιλογή 26 μελετών που αφορούσαν στο θέμα της ανασκόπησης. Κάθε μελέτη κρίθηκε ανεξάρτητα και συλλέχθηκαν στοιχεία σχετικά με τη σαφή διατύπωση του σκοπού, το σχεδιασμό, το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά του δείγματος, τη μεθοδολογία και τα αποτελέσματά της (πίνακες 1, 2, 3). Από τις μελέτες που αναλύθηκαν, 14 (53%) ήταν ποιοτικές, 10 (38,4%) χρησιμοποίησαν ποσοτικές μεθόδους έρευνας, με την πλειονότητά τους να χρησιμοποιούν ως μέσο συλλογής δεδομένων ερωτηματολόγια και συ- Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά μελετών που διεξήχθησαν κατά τα έτη Συγγραφείς Σκοπός μελέτης Μέγεθος δείγματος - Πληθυσμός Faisal και Miri (2008) Seumaninoa et al (2008) Lee-Lin et al (2007) Hoai et al (2007) Guilfoyle et al (2007) Dohan και Levintova (2007) ΠΕ: Προεγχειρητικός έλεγχος Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και τον ΠΕ Η επίδραση και η επίπτωση συγκεκριμένου τρόπου ζωής στην πρόληψη του καρκίνου και τη διενέργεια ΠΕ Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και τον ΠΕ Μελέτη για την πρόληψη και τους παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο γενικά 51 γυναίκες από το Ισραήλ αραβικής καταγωγής 60 άνδρες ηλικίας >50 ετών της κοινότητας Σαμόαν Δείγμα ευκολίας 100 ατόμων κινεζικής καταγωγής, ηλικίας ετών 370 γυναίκες από το Βιετνάμ ηλικίας ετών Δείγμα σκοπιμότητας από 98 γυναίκες >50 ετών 28 Αφροαμερικάνες 70 Λατινοαμερικάνες Δείγμα σκοπιμότητας 74 ατόμων ρωσικής καταγωγής, από τα οποία 16 νοσηλευτές Μεθοδολογία - Ερευνητικός σχεδιασμός Ποιοτική Focus groups Δομημένη συνέντευξη Ποιοτική Focus groups Ανάλυση περιεχομένου Κατευθυνόμενη συζήτηση Περιγραφική συγχρονική επισκόπηση συσχέτισης Χρήση ερωτηματολογίου Health Belief Model scale ταχυδρομικά Ποσοτική - Δημοσκόπηση Χρήση αυτοσχέδιου ερωτηματολογίου 14 κλειστών ερωτήσεων που αναπτύχθηκε από παλιότερη ποιοτική μελέτη Τηλεφωνικές συνεντεύξεις Ποιοτική 11 διαφορετικά focus groups Ποιοτική - Τριγωνοποίηση μεταξύ τριών διαφορετικών μεθόδων συλλογής δεδομένων Focus groups Ημιδομημένη συνέντευξη και παρατήρηση

4 370 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Πίνακας 2. Χαρακτηριστικά μελετών που διεξήχθησαν κατά τα έτη Συγγραφείς Σκοπός μελέτης Μέγεθος δείγματος -Πληθυσμός Μεθοδολογία - Ερευνητικός σχεδιασμός Teng et al (2006) Gany et al (2006) McMullin et al (2005) Chilton et al (2005) De Alba et al (2005) Markovic et al (2005) Hunter (2005) Wackerbarth et al (2005) ΠΕ: Προεγχειρητικός έλεγχος Μελέτη για την πρόληψη και τη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο του παχέος εντέρου Μελέτη γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων για τον καρκίνο του προστάτη, του τραχήλου της μήτρας και τον ΠΕ Μελέτη για την πρόληψη και τους παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Διερεύνηση φραγμών στην πραγματοποίηση ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Επίδραση χαρακτηριστικών υποκουλτούρας για τη διενέργεια ΠΕ (pap-test) για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη παραγόντων συχνότητας πραγματοποίησης ΠΕ (pap-test) για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Δημιουργία ενός πολιτισμικού μοντέλου για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας Μελέτη διαδικασίας λήψης απόφασης για τον καρκίνο και τον ΠΕ του εντέρου-ορθού 194 Κινέζοι μετανάστες Χρήση ερωτηματολογίου Δείγμα σκοπιμότητας από 108 άτομα: 59% άνδρες και 41% γυναίκες ηλικίας ετών, διαφόρων εθνοτήτων από Καραϊβική και Αϊτή (λατινοαμερικανοί και ασιατικής καταγωγής) Ποσοτική Δημοσκόπηση Ποιοτική 13 διαφορετικά focus groups 20 γυναίκες από το Μεξικό Ποιοτική Ανάλυση περιεχομένου Ημιδομημένη συνέντευξη 20 γυναίκες από το Βιετνάμ γυναίκες Ισπανόφωνες και Ασιάτισσες Ποιοτική εθνογραφική δομημένη συνέντευξη βάσει του μοντέλου για τη συμπεριφορά υγείας (health belief model) Ποσοτική δημοσκόπηση Τηλεφωνική συνέντευξη. Χρήση ερωτηματολογίου Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS) 62 γυναίκες από τη Σερβία Ποιοτική Focus groups και ημιδομημένες συνεντεύξεις με ανοικτού τύπου ερωτήσεις 138 επαγγελματίες υγείας, πρακτικοί θεραπευτές, γυναίκες ασθενείς και οικογένειες ασθενών 25 κάτοικοι κεντρικού Kentucky (γενικός πληθυσμός) Ποιοτική - Εθνογραφική Λήψη συνεντεύξεων Μελέτη περιπτώσεων Ποιοτική - Grounded theory Συνεντεύξεις για έλεγχο γνώσεων για τον καρκίνο και τον ΠΕ του εντέρου-ορθού χνά τηλεφωνικές συνεντεύξεις. Σε τρεις μελέτες (8,6%) χρησιμοποιήθηκε τριγωνοποίηση μεταξύ των μεθόδων (πίν. 4). Από άποψη πληθυσμιακής διαστρωμάτωσης, το μεγαλύτερο ποσοστό (32%) αποτελούσαν οι Αφροαμερικανοί, ακολουθούμενοι από τους Ασιάτες (23%) και Ισπανόφωνους (19%), ενώ μικρότερο ποσοστό είχαν διάφοροι ευρωπαϊκοί λαοί (11%) (πίν. 5). Η διεξαγωγή των παραπάνω μελετών κυρίως έλαβε χώρα στις ΗΠΑ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι από τη δημιουργία του το συγκεκριμένο κράτος είχε έναν έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα και ερευνητική παράδοση στον τομέα της εθνογραφικής μελέτης της συμπεριφοράς των διαφόρων πολιτισμών. Μετά από το 2000, παρουσιάζονται στη βιβλιογραφία οι παράγοντες που επιδρούν στη μη προσέλευση για ΠΕ για καρκίνους του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος και οι οποίοι σχετίζονται με τις αξίες, τα πιστεύω, τις θρησκευτικές αντιλήψεις καθώς και τη διαφορετική νοηματοδότηση της υγείας και της νόσου. 1,4 6 Στις συγκεκριμένες βάσεις δεδομένων και κατά το χρονικό διάστημα δεν βρέθηκαν μελέτες που να αφορούν σε αμιγώς ελληνικό πληθυσμό ή να έχουν διενεργηθεί στην ελληνική επικράτεια. Παρόλα αυτά, σε μεγάλες και σημαντικές μελέτες που διεξήχθησαν πριν από το 2000 για τον «έλεγχο» συγκεκριμένου μοντέλου αλλαγής στη συμπεριφορά υγείας συμμετείχαν και Ελληνίδες. 17

5 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 371 Πίνακας 3. Χαρακτηριστικά μελετών που διεξήχθησαν κατά τα έτη Συγγραφείς Σκοπός μελέτης Μέγεθος δείγματος -Πληθυσμός Μεθοδολογία - Ερευνητικός σχεδιασμός Kleier (2004) Woods et al (2004) Albert et al (2004) Frank et al (2004) Διερεύνηση γνώσεων, αντιλήψεων για τον ΠΕ για τον καρκίνο Επίδραση της κουλτούρας και της επικοινωνίας με τους επαγγελματίες υγείας στις γνώσεις, στάσεις και ΠΕ για τον καρκίνο του προστάτη Συμμετοχή σε προγράμματα υγείας και ΠΕ από τις κλειστές κοινωνίες Διερεύνηση γνώσεων, στάσεων για τον ΠΕ για τον καρκίνο του εντέρουορθού ΠΕ: Προεγχειρητικός έλεγχος BRFSS: Behavioral Risk Factor Surveillance System 20 άνδρες από Ταϊτή και Τζαμάικα Ποιοτική Focus groups δομημένη συνέντευξη βάσει ενός μοντέλου υγείας 277 Αφροαμερικανοί Ποσοτική Δημοσκόπηση Χρήση αυτοσχέδιου ερωτηματολογίου (αντίστοιχα) Γυναίκες εβραϊκής κοινότητας και Νέας Υόρκης 53 Αφροαμερικάνες ηλικίας >50 ετών Ποσοτική Δημοσκόπηση Πιλοτική μελέτη για την προσαρμογή του BRFSS, από Εβραίες και παράγοντες της κοινότητας Ποσοτική Δημοσκόπηση Αποστολή ερωτηματολογίου Health Belief Model Scale, ταχυδρομικά Από τη μελέτη των αποτελεσμάτων των μελετών προκύπτουν κοινοί παράγοντες, οι οποίοι σχετίζονται με την κουλτούρα και τον ΠΕ και αναλύονται στη συνέχεια. Στάση απέναντι στον καρκίνο Σε κάθε κουλτούρα (πίν. 6), η έννοια της υγείας και της νόσου περιγράφεται με διαφορετικό τρόπο, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον καρκίνο. Ο φόβος για τη διάγνωση ή και την επιβεβαίωση της νόσου, έχει Πίνακας 4. Μεθοδολογία ερευνητικού σχεδιασμού. Είδος έρευνας Ποσοστά (%) Ποιοτικές 38,4 Ποσοτικές 53,0 Τριγωνοποίηση 8,6 Σύνολο 100,00 Πίνακας 5. Πληθυσμιακή διαστρωμάτωση. Πληθυσμοί Ποσοστά (%) Ασιάτες 23 Ευρωπαίοι 11 Ισπανόφωνοι 19 Αφροαμερικανοί 32 Άραβες-Εβραίοι 5 Αμερικανοί 5 Άλλοι 5 Σύνολο 100 διαφορετικό αντίκτυπο ανάλογα με τη φυλή, την εθνότητα και την κουλτούρα προέλευσης των ατόμων. 8,18 20 Υπάρχουν εθνότητες, όπως οι κινεζικής καταγωγής, όπου η απώλεια της υγείας δεν περιορίζεται και δεν ταυτίζεται με την απώλεια της σωματικής ακεραιότητας. Επίσης, σε πολλούς λαούς ο καρκίνος θεωρείται ως μη αναστρέψιμη νόσος, ταυτόσημη με το θάνατο, την οποία δεν μπορούν να προλάβουν ή ακόμη και να αντιμετωπίσουν (μοιρολατρία, fatalismo), 8,20,21 ενώ από άλλους λαούς περιγράφεται ως μια ατυχία ή ακόμη και ως τιμωρία από το Θεό Οι εντυπώσεις αυτές επιτείνουν το φόβο της διάγνωσης, με αποτέλεσμα την παθητική στάση και την αποφυγή ενημέρωσης και έγκαιρης πρόληψης. 21,24 Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των Ισπανόφωνων που λόγω της μοιρολατρικής στάσης τους απέναντι στον καρκίνο είχαν χαμηλό βαθμό ΠΕ, όπως επισημαίνεται, κυρίως από τους Dohan και Levintova 21 και Puschel et al. 24 Στη μελέτη των Puschel et al, η πλειοψηφία των Ισπανόφωνων ανέφερε ότι «προτιμά να μη γνωρίζει ότι πάσχει από καρκίνο», ενώ >50% του δείγματος των Ισπανόφωνων συμμετασχόντων είχε την άποψη ότι ο καρκίνος δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί. Αντίθετα, οι μη Ισπανόφωνοι του δείγματος διαφωνούσαν με αυτές τις θέσεις. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η έντονη φημολογία καθώς και η παραπληροφόρηση για τις θεραπευτικές παρεμβάσεις, που πιθανόν να ακολουθούσαν, προκαλούσαν άγχος και φόβο στους συμμετέχοντες. 24 Ανάλογη στάση

6 372 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Πίνακας 6. Λειτουργικοί ορισμοί. Ως κουλτούρα ορίζεται το σύνολο των πεποιθήσεων, συμπεριφορών και αξιών, που μεταβιβάζονται ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνίας με τη μάθηση. Περιλαμβάνει συστήματα ιδεών και εννοιών. 1 Η επικρατούσα-δεσπόζουσα κουλτούρα συμπεριλαμβάνει τη γλώσσα, την ιστορία, τους νόμους και την εκπαίδευση με την οποία έρχονται σε επαφή οι διάφορες μειονότητες και μέσα από μια διεργασία πολιτισμικής αλλαγής, επιτυγχάνεται ο επιπολιτισμός τους. 1 Ως υποκουλτούρα εννοείται μια υποομάδα στο πλαίσιο μιας κουλτούρας, που έχει ξεχωριστά συμπεριφορικά ή και ιδεολογικά χαρακτηριστικά, αλλά η οποία δεν μπορεί να υπάρξει ανεξάρτητα από την πλειοψηφούσα κοινωνία, π.χ. εθνικές μειονότητες ή φυλές. 1 Μετανάστης είναι το πρόσωπο που εγκαταλείπει με τη θέληση του την πατρίδα του για να εγκατασταθεί, για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε άλλη χώρα, συνήθως για οικονομικούς λόγους. 1 Προσυμπτωματικός έλεγχος (ΠΕ) είναι η προκαταρκτική αναγνώριση ασυμπτωματικών νοσημάτων ή ανωμαλιών με την εφαρμογή κλινικών, παρακλινικών ή εργαστηριακών εξετάσεων που μπορούν να γίνουν εύκολα, φθηνά και γρήγορα Καλοκαιρινού Α. Διαπολιτισμική Νοσηλευτική. Πανεπιστημιακές παραδόσεις. 2004: Πετρίδου Ε, Τριχόπουλος Δ. Επιδημιολογία και πρόληψη κακόηθων νεοπλασιών. Στο: Τριχόπουλος Επιδημιολογία. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, 1982: με αυτή των Ισπανόφωνων είχαν και Ρώσοι μετανάστες άλλης μελέτης. Ειδικότερα, στη μελέτη των Dohan και Levintova διαπιστώθηκε η επιθυμία και η απαίτηση του στενότερου συγγενή να αναλάβει όλο το βάρος της διάγνωσης και της διαχείρισης της νόσου, αποκρύπτοντας την αλήθεια από τον πάσχοντα, καθώς, σύμφωνα πάντα με τις αντιλήψεις τους, η έννοια του καρκίνου είναι συνυφασμένη με το θάνατο. 21 Νοηματοδότηση της υγείας Οι σκέψεις, οι απόψεις και οι πεποιθήσεις των ατόμων για την υγεία καθώς και η αναγνώριση ύπαρξης συμπτωμάτων που υποδεικνύουν την παρουσία κάποιας νόσου νοηματοδοτούν το επίπεδο της υγείας. Η αναζήτηση ιατρικής βοήθειας γίνεται μετά από την εμφάνιση επίμονων συμπτωμάτων 7,23 25 που περιγράφεται ως το κατώφλι, όπου αναγνωρίζεται η ενόχληση και υποδεικνύεται η ανάγκη αναζήτησης ιατρικής βοήθειας. Υποστηρίζεται ότι το σημείο καθορισμού και νοηματοδότησης συμπτωμάτων διαφέρει ανάλογα με το πολιτιστικό υπόβαθρο του ατόμου. 18 Στις συγκριτικές μελέτες των Gany et al, 23 καθώς και του Kleier, 26 οι οποίες διεξήχθησαν μεταξύ διαφορετικών υποκουλτούρων, σε ίδιους όμως εθνογραφικά πληθυσμούς, διαφαίνεται ότι η ύπαρξη συμπτωμάτων ήταν απαραίτητη ώστε να οδηγηθούν οι άνδρες από την Ταϊτή σε έλεγχο για τον προστάτη τους, στάση που δεν υποστηρίζεται από τους Τζαμαϊκανούς της μελέτης που παρουσίαζαν υψηλή συμμετοχή στον ΠΕ για τον προστάτη. 23,26 Επίσης, σε άλλες μελέτες που διενεργήθηκαν στους ίδιους πληθυσμούς, η απουσία ενοχλημάτων συνδεόταν και με την αίσθηση της υγείας. 27,28 Το γεγονός αυτό επισημαίνεται και στις μελέτες σε νοσηλευτές που δηλώνουν ότι η προσέλευση των ατόμων στις υπηρεσίες υγείας γίνεται μόνο για θεραπεία και όχι για πρόληψη. 20,29 Η έννοια του όρου «προσυμπτωματικός έλεγχος» φαίνεται να μη γίνεται πλήρως κατανοητή. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις αναφέρεται ως τρόπος διάγνωσης και όχι πρόληψης. 18,30 Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, εθνότητες όπως οι Κινέζοι, οι Αφροαμερικανοί και πολλοί λατινοτραφείς έχουν την πεποίθηση ότι η εφαρμογή προγραμμάτων ΠΕ δεν είναι αναγκαία παρά μόνο κατόπιν σύστασης ή προτροπής από το γιατρό. 25,30 32 Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει και η μελέτη των Guilfoyle et al, 33 για τις ηλικίες των συμμετεχόντων γυναικών >60 ετών όσον αφορά στον ΠΕ για τον καρκίνο του τραχήλου μήτρας. Διαδικασία εξέτασης Μελέτες που διενεργήθηκαν σε υποκουλτούρες Ασιατών, Αφροαμερικανών και Ισπανόφωνων ανέδειξαν διαφορές στον τρόπο προσέγγισης τόσο της διαδικασίας του ΠΕ, όσο και του είδους του καρκίνου για τον οποίο γίνεται ο έλεγχος. 20,34 Χαρακτηριστικά είναι τα δεδομένα από την εθνογραφική μελέτη της Hunter σε Ισπανόφωνες γυναίκες του Περού, όπου αναφέρεται ότι ο φόβος για το pap-test τροφοδοτείτο από μύθους και φήμες για τη διαδικασία. 18 Η πίστη για την αφαίρεση μεγάλων τμημάτων των γεννητικών οργάνων, ο συνακόλουθος φόβος του πόνου κατά τη διάρκεια της εξέτασης, το φύλο του ατόμου που διενεργεί την εξέταση και το αίσθημα ντροπής γενικότερα συμπεριλαμβάνονται στα συμπεράσματα πολλών μελετών. 18,22,33,35 Συγκεκριμένα, φάνηκε η προτίμηση των γυναικών για την πραγματοποίηση του pap-test από γιατρό του ίδιου φύλου, λόγω της αμηχανίας και της ντροπής. Όμως, σε άλλες μελέτες, αναφέρονται περιπτώσεις όπου τα άτομα έδιναν έμφαση στις επικοινωνιακές και ιατρικές

7 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 373 δεξιότητες και όχι στο φύλο του γιατρού. 25,26 Επιπλέον, όταν προτιμούνταν οι γυναίκες γιατροί αυτό γινόταν όχι μόνο λόγω ίδιου φύλου αλλά και λόγω του φόβου για πιθανή πρόκληση πόνου κατά την εξέταση ή ιστορικού δυσάρεστων εμπειριών από άνδρες γιατρούς. 32 Αντίστοιχα αποτελέσματα υπήρχαν και για τον ΠΕ παχέος εντέρου. 36 Αντίθετα, στην περίπτωση του ΠΕ για καρκίνο του προστάτη, οι άντρες φαίνεται να προτιμούν γυναίκα γιατρό ως εξεταστή και αυτό ίσως συνδέεται με τις αντιλήψεις που υπάρχουν για την αρρενωπότητα. 23,26 Προκαταλήψεις, taboo Το αίσθημα ντροπής, το οποίο προαναφέρθηκε συσχετίζεται με θέματα σεξουαλικότητας. Η έλλειψη σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης από το οικογενειακό περιβάλλον αποτελεί έναν επιπλέον φραγμό στη διενέργεια ΠΕ. 19,23,33,37 Οι συζητήσεις για τη σεξουαλικότητα αποτελούν θέμα taboo στην οικογένεια, καθώς οι γονείς θεωρούσαν ότι έτσι διαφυλάττεται η υπόληψη της οικογένειας και ενθαρρύνεται η σεμνότητα/σεμνοτυφία, ιδιαίτερα των κοριτσιών. 23,37 Οι γυναίκες, ιδιαίτερα από την επαρχία ανέφεραν ότι θεωρείται κοινωνικά ανεπίτρεπτο μια άγαμη ή μόνη γυναίκα να επισκέπτεται γυναικολόγο, ενώ πίστευαν ότι οι γυναικολογικοί καρκίνοι συνδέονται με άσωτη ζωή και κακή υγιεινή τόσο των ίδιων όσο και των συντρόφων τους. 30,34,37,38 Σε μελέτες συχνά επισημαίνεται η δυναμική επιβολή του κοινωνικού καθεστώτος, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να τροποποιούν τη συμπεριφορά τους και σε θέματα ΠΕ παρά τη δυνητικά αντίθετη επιθυμία τους. 23,32,33,37 Ειδικότερα, οι γυναίκες είχαν την άποψη ότι ο ΠΕ πρέπει να αναβάλλεται έως την ηλικία των 40 ετών ή και αργότερα ή έως ότου παντρευτούν και αποκτήσουν εκ του νόμου το δικαίωμα για υπηρεσίες προληπτικής Iατρικής. 32 Η λήψη απόφασης για θέματα υγείας επηρεάζεται και κατευθύνεται από τη δυνατότητα συζήτησης, το γάμο και την ύπαρξη μικρού παιδιού. 8 Επιπλέον, οι McMullin et al κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι γυναίκες λατινικής καταγωγής με καλή γνώση αγγλικών και ανώτερο μορφωτικό επίπεδο είχαν την αντίληψη, ότι μόνο εάν είχαν μια πιο «ελεύθερη» σεξουαλική ζωή, έπρεπε να κάνουν pap-test για τον καρκίνο στο τράχηλο της μήτρας ενώ ήταν πιο ευαισθητοποιημένες από ασιάτισσες γυναίκες ανάλογου κοινωνικού και οικονομικού επιπέδου. 30 Σε πολλές επίσης κοινωνίες φαίνεται ότι, αν και η γυναίκα κατέχει ρόλο- κλειδί στην οικογένεια, εργαζόμενη μέσα και έξω από αυτήν, το θέμα της υγείας της αντιμετωπίζεται στο περιθώριο της οικογένειας ώστε να μη διαταράσσεται η συνοχή, η δομή και η ηρεμία της οικογένειας όπως υποστηρίζουν οι Marcovic et al, 20 καθώς και οι Lee-Lin et al. 37 Αναφορικά με τους άνδρες και σε μελέτες για τον ΠΕ στο καρκίνο του προστάτη και του παχέος εντέρου περιγράφεται χαρακτηριστικά η έννοια αρρενωπότητας (maschimo). Ειδικότερα, άνδρες νεαρής ηλικίας ανέφεραν μεγαλύτερη δυσκολία στην πραγματοποίηση της εξέτασης καθώς εξέφραζαν φόβο σχετικά με την αίσθηση του ξένου σώματος (το χέρι του εξεταστή) στον πρωκτό τους, επιφυλακτικότητα για δυνητική πρόκληση ανικανότητας από την εξέταση και φόβο για τη διάγνωση και τις θεραπευτικές παρεμβάσεις. 23,27 Ακόμη και στην περίπτωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων παρέμβασης, τα ποσοστά του ΠΕ δε φαίνεται να διαφοροποιούνται. 39 Ειδικότερα, στη μελέτη των Frank, Swedmark και Grubbs, επισημαίνεται ότι, παρότι οι άνδρες και οι γυναίκες αναγνώριζαν τα οφέλη του ΠΕ για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, τα ποσοστά διενέργειάς του ήταν χαμηλά. Διαπιστώθηκε αρνητική συσχέτιση μεταξύ του βαθμού σοβαρότητας της πιθανής νόσου και του ΠΕ, υποδηλώνοντας ότι παρόλο που ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί σοβαρή απειλή, δεν γίνεται ΠΕ (r=0,51, p<001). 28 Θρησκευτικότητα, παραδόσεις Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις και οι πνευματικές αναζητήσεις ήταν σημαντικοί παράγοντες και επηρέαζαν τις αξίες, τις σκέψεις και τη στάση των ατόμων σε θέματα υγείας και ασθένειας. 8,23,33 Σε μελέτες που διερευνούσαν στάσεις, γνώσεις και συνήθειες πολιτισμών σε πολλές μορφές καρκίνου αναδύθηκε ο ρόλος του Θεού ως «Κύριος Θεραπευτής», όπως χαρακτηριστικά περιγράφεται στη μελέτη του Busch για τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ορθού σε γυναίκες αφροαμερικανικής καταγωγής. 31 Επίσης, άλλες μελέτες αναφορικά με την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου μήτρας, έδειξαν ότι η πίστη στο Θεό και η προσευχή επηρέαζαν την πραγματοποίηση ΠΕ, ρυθμίζοντας ουσιαστικά τη συμπεριφορά υγείας των ατόμων. 29,30,33 Η μεγάλη εμπιστοσύνη των Αφροαμερικανών και Ισπανόφωνων εθνοτήτων στους παραδοσιακούς τρόπους προφύλαξης (βότανα και φυτά), και θεραπευτές (curandero), επηρέαζε επίσης την επιθυμία και τη συμμετοχή σε προγράμματα ΠΕ. 18,29,33 Σε μελέτες που διενεργήθηκαν σε αφροαμερικάνικους, ασιατικούς και ιταλόφωνους πληθυσμούς αναφέρεται ότι «υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι στην επικοινωνία και στη σχέση μεταξύ των ατόμων, οι οποίοι υπερβαίνουν τη μοιρολατρία ή την ντροπή για τον ΠΕ του καρκίνου, που είναι το πιο επιφανειακό κομμάτι εξέτασης της κουλτούρας». 1,2,24,39 Χαρακτηριστικές ήταν οι αναφορές, όπως αυτή της εβραϊκής κοινότητας της Νέας Υόρκης στη μελέτη των Αlbert et al 19 όσο και της κοινότητας των

8 374 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου Samoan. 40 Η εβραϊκή κοινότητα είναι μια θρησκευτική, πολύ αυστηρή, κλειστή κοινωνία, απομονωμένη από την επιρροή των μέσων ενημέρωσης. Το ποσοστό ΠΕ για καρκίνο της μήτρας και του μαστού ήταν μεγαλύτερο από το αντίστοιχο των γυναικών της κοινότητας των λευκών μη Ισπανόφωνων, στην ίδια γεωγραφική περιοχή. Αυτό όμως δεν ίσχυε και για τον ΠΕ του παχέος εντέρου. Μια πιθανή εξήγηση είναι η ύπαρξη δωρεάν προγραμμάτων ΠΕ, χρηματοδοτούμενων από την κοινότητα, για τον καρκίνο της μήτρας και του μαστού με αποτέλεσμα να περιλαμβάνεται στις «υποχρεωτικές εξετάσεις» των γυναικών της κοινότητας. Στη μελέτη των Seumaninoa et al, 40 περιγράφεται η κοινότητα των Samoan με αναφορές στην εμπιστοσύνη των ανθρώπων στις παραδόσεις, στην πίστη στο ανώτερο Ον, στο οποίο είναι «αφιερωμένες οι ζωές» των πιστών, στο αίσθημα της ντροπής και της συζήτησης προσωπικών θεμάτων μόνο με τον ιερέα της κοινότητας. Παρόλα αυτά, οι άνθρωποι δήλωναν έτοιμοι να ακολουθήσουν τις οδηγίες του αρχηγού της κοινότητας για τη διενέργεια ΠΕ για τον καρκίνο. 40 Άλλες μελέτες που διερεύνησαν την αντίδραση των μεταναστών στις συνήθειες υγείας στον τόπο μετανάστευσης, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ήταν δύσκολο να εξεταστούν οι πολιτισμικές πεποιθήσεις, ανεξάρτητα από το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των ατόμων, γεγονός που συχνά εξηγεί αρκετές από τις διαφορές που παρατηρούνται στον ΠΕ. 9,37,38 Κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες, γλώσσα Στην πλειοψηφία τους οι κλειστοί πληθυσμοί, από άποψη συνηθειών και τρόπου ζωής, χωρίς ασφαλιστική κάλυψη και με περιορισμένη γνώση της αγγλικής γλώσσας, είναι προσηλωμένοι στην παραδοσιακή ιατρική. 23,24,31,41 Το κοινωνικό, οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο σχετίζεται με την πραγματοποίηση ΠΕ. 8,29,32,37 Η επίδραση του μορφωτικού επιπέδου είναι ένας σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τη συμμετοχή στον ΠΕ, ενώ δείχνει το βαθμό επιπολιτισμού των μεταναστών. 10,21,34 Η σημασία της εκπαίδευσης και του επιπολιτισμού φαίνεται καθοριστική σε πολλές μελέτες συγκριτικού χαρακτήρα μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων. 10,23 Αξίζει να σημειωθεί ότι παρατηρείται αύξηση της προσέλευσης των διαφορετικών εθνοτήτων όταν προσεγγίζονται από ομόεθνους νοσηλευτές που μιλούν την ίδια διάλεκτο ή όταν δημιουργούνται ειδικά προγράμματα προσαρμοσμένα στις ιδιαιτερότητές τους και το μορφωτικό τους επίπεδο. 11,18,28,32 Ένα άλλο θέμα που επισημάνθηκε ως σημαντικός φραγμός στον ΠΕ, σε διάφορες μειονότητες, ανεξάρτητα τόπου διαμονής, ήταν η ασφαλιστική κάλυψη σε συνδυασμό με το χαμηλό εισόδημα των μειονοτήτων και το κόστος των υπηρεσιών υγείας Στη μελέτη των Lee-Lin et al, 37 φαίνεται ότι η συμμετοχή σε προγράμματα προληπτικού ελέγχου για καρκίνο τραχήλου μειώνεται όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία, η έλλειψη οικονομικής-ασφαλιστικής κάλυψης καθώς και ο λίγος χρόνος παραμονής στη χώρα. 37 Σε άλλες μελέτες, Αφροαμερικανίδες ηλικιωμένες γυναίκες υποστήριξαν ότι η κάλυψη του κόστους εξέτασης για την πρόληψη στον καρκίνο παχέος εντέρου στις ηλικίες >50 ετών καθώς και η ευκολία πρόσβασης στις υπηρεσίες που παρέχουν ΠΕ, θα αύξανε το βαθμό συμμετοχής. 19,31,33 Το χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο αποτελεί έναν επιπλέον ανασταλτικό παράγοντα καθώς συχνά υπήρχε το ερώτημα «γιατί να διαγνωστεί ο καρκίνος, αφού λόγω αντικειμενικών προβλημάτων δεν θα μπορεί να αντιμετωπιστεί;». 4,9 Σε πολλές μελέτες όπου συμμετείχαν μετανάστες, αναφέρεται ότι οι κοινωνικοοικονομικοί φραγμoί υπερκαλύπτουν τις πολιτισμικές διαφορές καθώς το χαμηλό βιοτικό επίπεδο των μεταναστών δημιουργεί απαγορευτικές συνθήκες για την προσέγγιση οποιουδήποτε ΠΕ για τον καρκίνο. Το αποτέλεσμα ήταν οι μετανάστες να καταφεύγουν σε πιο παραδοσιακούς και φθηνούς τρόπους πρόληψης, με χρήση φυτών και βοτάνων. 10,32,33,37 Εξάλλου, σε συγκριτικές μελέτες της συμπεριφοράς Ισπανόφωνων, Αφροαμερικανών και ασιατικής καταγωγής γυναικών με αντίστοιχες της λευκής φυλής, φάνηκε ότι το 25% των μειονοτήτων που δεν είχε κάνει ποτέ pap-test, δεν είχε τελειώσει το λύκειο, είχε επιλέξει τη μη αγγλόφωνη έκδοση του ερωτηματολογίου και είχε <5 χρόνια στις ΗΠΑ. 29,37 Ένα επιπλέον πρόβλημα φαίνεται ότι είναι η άγνοια της αγγλικής γλώσσας, καθώς αναφερόταν ως ένας φραγμός τόσο στην επικοινωνία με τους επαγγελματίες υγείας, όσο και στη γνώση-πληροφόρηση για τα παρεχόμενα δωρεάν/δημόσια προγράμματα ΠΕ. 19,21,23,38 Στην άγνοια της γλώσσας προστίθεται συχνά και η αδυναμία των επαγγελματιών υγείας να επικοινωνούν αποτελεσματικά με άτομα διαφορετικής κουλτούρας. 19,21,41 Οι μελέτες που διενεργήθηκαν σε επαγγελματίες υγείας, αν και είναι περιορισμένες, υπέδειξαν ότι η διαφορετικότητα στη γλώσσα επηρέαζε την επικοινωνία, την εμπιστοσύνη καθώς και την πρόσβαση, ιδιαίτερα των Ισπανόφωνων, στην πληροφόρηση για θέματα υγείας ενώ τόνιζαν ότι η παρουσία μεταφραστών στις κλινικές ή η παρουσία μέλους της οικογένειας κατά την εξέταση θα βοηθούσε να ξεπεραστεί το πρόβλημα αυτό. 21,24 Γνώση, πληροφόρηση Τόσο στη μελέτη των Markovic et al σε γυναίκες στη

9 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 375 Σερβία, όσο και της Hunter σε γυναίκες στο Περού αλλά και των McMullin et al σε Ισπανόφωνες από το Μεξικό, υπογραμμίστηκε η άγνοια των γυναικών για τους γυναικολογικούς καρκίνους και για το pap-test, όπως φάνηκε από την απουσία ξεχωριστής ονομασίας για τους διαφορετικούς καρκίνους και την άγνοια συσχέτισης του HPV με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. 18,20,30 Αν και διαμετρικά αντίθετες, τόσο από άποψη περιοχής όσο και από άποψη κουλτούρας, οι γυναίκες που συμμετείχαν στις ανωτέρω μελέτες ανέφεραν ότι η πληροφόρηση από τις εμπειρίες και τις μαρτυρίες ατόμων του περιβάλλοντος, επηρέαζαν την απόφαση για διενέργεια κάποιου ελέγχου. Σε πολλούς λαούς εξάλλου, όπως στους Ασιάτες, η μεταφορά των σημαντικών μηνυμάτων γινόταν με τον προφορικό λόγο ανάμεσα στα μέλη της κοινότητας, καθώς επίσης και από τους μεγαλύτερους προς τους μικρότερους, οι οποίοι συχνά αναλάμβαναν ένα ρόλο προτύπου. 36,37,41 Οι πιο έμπειροι παρείχαν πληροφορίες για τα συμπτώματα και τους τύπους των καρκίνων. Μέσα από ομάδες εστιασμένης μελέτης φάνηκε ότι οι νεότεροι άνδρες γνώριζαν για τον καρκίνο του προστάτη από συζητήσεις και αναφορές μεγαλύτερων, αλλά πάντα περίμεναν παρακίνηση από το ιατρικό προσωπικό για την πραγματοποίηση ελέγχου. Το ίδιο αφορούσε και σε άλλες μορφές καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου. 5,23,27 Μεγάλη σημασία αποδίδεται επίσης στα ειδικά ενημερωτικά προγράμματα και στην ύπαρξη ενημερωτικών φυλλαδίων προσαρμοσμένων στη μητρική γλώσσα παράλληλα με την αγγλόφωνη έκδοση, ενώ μικρή έμφαση στη σπουδαιότητα του ΠΕ ορισμένων καρκίνων φάνηκε να δίνεται από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως η τηλεόραση και ο έντυπος τύπος. 19,20,33 Αντικειμενικές δυσκολίες διενέργειας εξέτασης Η πλειοψηφία των μελετών έδειξαν ότι υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες διενέργειας του ΠΕ. Χαρακτηριστικά, πολλές μελέτες ανέφεραν τις δυσκολίες πρόσβασης στις περιοχές πραγματοποίησης του ΠΕ, επισημαίνοντας ότι πολλές μειονότητες κατοικούν σε απόσταση από μεγάλα κέντρα υγείας που προσφέρουν δωρεάν προγράμματα ΠΕ. 1,11,34 Οι περισσότερες μελέτες σε Ισπανόφωνους, Ασιάτες αλλά και Αφροαμερικανούς υπογράμμιζαν το συνδυασμό της ανάγκης εύρεσης εργασίας με την έλλειψη χρόνου και το χαμηλό οικονομικό εισόδημα ως παράγοντες που εμπόδιζαν τη συμμετοχή των μειονοτήτων σε ΠΕ. 24,29,32 Στη μελέτη των Guilfoyle et al, φάνηκε ότι όταν η ηλικία των μεταναστών υπερέβαινε τα 50 χρόνια, αυτό αποτελούσε έναν ακόμη απαγορευτικό παράγοντα πρόσβασης σε δωρεάν προγράμματα ΠΕ. 33 Οι μη εργαζόμενες γυναίκες που συντηρούνταν από την οικογένεια καθώς και οι άγαμες, ένοιωθαν ότι δεν είχαν δικαίωμα πρόσβασης στο σύστημα υγείας και στην ενημέρωση από τους επαγγελματίες υγείας, παρά μόνο κατά την περίοδο της τεκνοποίησης. 8,20,23,28 Πολλοί επίσης λαοί ασιατικής καταγωγής θεωρούσαν ότι προτεραιότητα είχαν οι συλλογικές ανάγκες έναντι του ατόμου. Έτσι, όταν οι γυναίκες ήταν η μόνη πηγή εισοδήματος της οικογένειας, αυτό είχε ως αποτέλεσμα να υπεραπασχολούνται με την οικογένεια, να μη φροντίζουν τον εαυτό τους και να μην προβαίνουν σε ΠΕ. Αντίθετα, όταν ήταν άνεργες δεν έθεταν ως προτεραιότητα την υγεία τους και ακολουθούσαν άλλες παραδοσιακές πρακτικές υγείας αντί της διενέργειας ΠΕ. 19,36,37,41 Μεθοδολογικά προβλήματα Οι διενεργηθείσες μελέτες, ποσοτικού χαρακτήρα στην πλειονότητά τους, περιελάμβαναν μικρά δείγματα ευκολίας. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η συλλογή δεδομένων έγινε με τηλεφωνική συνέντευξη, ταχυδρομικά και μάλιστα συχνά με χρηματική αποζημίωση. Ένα μεγάλο ποσοστό των ερευνών χρησιμοποιούσε το ίδιο μοντέλο αντίληψης της υγείας (health belief model), 26,28,36 παρόλο που καταβλήθηκε προσπάθεια προσαρμογής στους υπό μελέτη πληθυσμούς ώστε να δημιουργούνται «πολιτισμικά ισοδύναμες μετρήσεις». Επιπλέον, χρησιμοποιήθηκαν αυτοσχέδια ερωτηματολόγια, χωρίς όμως να αναφέρονται δείκτες αξιοπιστίας και εγκυρότητας. 7,29 Στις ποιοτικές μελέτες, η χρήση της μεθοδολογίας ήταν περιπεπλεγμένη. Δεν διαχωρίζονταν ορθά οι ποιοτικές μέθοδοι από τις ποιοτικές τεχνικές συλλογής και ανάλυσης δεδομένων. Η μέθοδος των focus groups χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως τεχνική παρά ως ξεχωριστή μέθοδος και συνδυάστηκε με διαδικασίες ανάλυσης περιεχομένου ή τεχνικές θεμελιωμένης θεωρίας και ενθογραφίας. 20,32,42 Σε κάποιες μελέτες έγινε ποσοτικοποίηση των ποιοτικών δεδομένων και χρήση της ανάλυσης περιεχομένου σε μελέτες θεμελιωμένης θεωρίας και εθνογραφίας. 22,41 Σε άλλη μελέτη που χρησιμοποιήθηκε η θεμελιωμένη θεωρία, δεν αναδείχθηκε μια πυρηνική κατηγορία και ένα μοντέλο, αλλά απλά έγινε ανάλυση περιεχομένου. 42 Αν και η χρήση των ποιοτικών μεθόδων αποτέλεσε το 40% περίπου των μελετών που ανασκοπήθηκαν, η κατανόηση των τεχνικών και της φιλοσοφίας των μεθόδων αυτών δε φαίνεται να είναι πλήρως αντιληπτή. Από τα παραπάνω θεωρείται επισφαλής η διαμόρφωση κάποιου συμπεράσματος. Συμπερασματικά, θα μπορούσε να λεχθεί ότι αναδεικνύεται η σημασία της γνώσης της σωστής χρήσης των ποιοτικών και ποσοτικών μεθόδων

10 376 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου καθώς και η αναγκαιότητα μεθοδολογικά αρτιότερων ερευνητικών σχεδιασμών. Συμπεράσματα κατευθύνσεις Από τις μελέτες που αναλύθηκαν, φαίνεται ότι τα χαρακτηριστικά της κουλτούρας επιδρούν σημαντικά στη στάση απέναντι στο καρκίνο. Η συγκριτική μελέτη μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων ή ακόμη και υποκουλτούρων μέσα στην ίδια εθνότητα, έδωσε σημαντικές πληροφορίες, τόσο για την επίδραση όσο και για τη διαχείριση των παραγόντων της κουλτούρας, σε σχέση με τον ΠΕ του καρκίνου του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος. Διαπιστώθηκε ότι σε πολλές διαφορετικές εθνότητες έχει εξαιρετική σημασία το φύλο του εξεταστή, θίγοντας θέματα αρρενωπότητας για τους άνδρες και σεμνοτυφίας για τις γυναίκες. Επιπλέον, αποκαλύφθηκε μια μεγάλη ποικιλία παραγόντων που δεν σχετίζονται με την κουλτούρα, αλλά επηρεάζουν εξίσου σημαντικά τόσο την επιθυμία, όσο και την πραγματοποίηση του ΠΕ. Ως τέτοιοι παράγοντες αναδύθηκαν οι κοινωνικοοικονομικοί καθώς και οι δυσκολίες πρόσβασης στις υπηρεσίες παροχής και γενικότερα της ενημέρωσης για τον ΠΕ. Στην αποτελεσματική αντιμετώπιση των εμποδίων που σχετίζονται με την κουλτούρα φάνηκε ότι βοήθησαν προγράμματα προσαρμοσμένα στη γλώσσα και τις ιδιαιτερότητες των εθνοτήτων που απευθύνονταν. Το βασικότερο όμως ήταν η καλλιέργεια των επικοινωνιακών αδεξιοτήτων των επαγγελματιών υγείας καθώς και η προσέγγιση των εθνοτήτων κατά το δυνατό από ομόεθνους επαγγελματίες. Το διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον υγείας σήμερα, η μετακίνηση προς την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας με την ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης του καρκίνου δημιουργεί την ανάγκη για ειδικά εκπαιδευμένους νοσηλευτές. Σε πολλές χώρες, οι ειδικά εκπαιδευμένοι νοσηλευτές συμμετέχουν και στις επεμβατικές διαδικασίες προληπτικού ελέγχου με την ίδια αποτελεσματικότητα και ικανότητα όσο και οι ιατροί, και χωρίς επιπλοκές. Παρόλα αυτά, η ακτίνα δράσης των νοσηλευτών δεν έχει επεκταθεί στον ίδιο βαθμό σε όλες τις χώρες. Οι κατάλληλα καταρτισμένοι νοσηλευτές σε θέματα πρόληψης μπορούν να συμβάλλουν ποικιλότροπα, διασφαλίζοντας την εξατομικευμένη αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου, κατανοώντας τις ιδιαιτερότητες της ανθρώπινης συμπεριφοράς ως κομμάτι της πολιτισμικής κληρονομιάς κάθε ανθρώπου. Αποτελέσματα ανάλογων μελετών έδειξαν ότι τα άτομα που προέρχονταν από εθνικές μειονότητες και εξετάστηκαν από τους εξειδικευμένους νοσηλευτές επανήλθαν για επανεξέταση συγκριτικά με τα άτομα που εξετάστηκαν από άλλους επαγγελματίες υγείας. 24,32 Μελλοντικές κατευθύνσεις για μελέτη Δημιουργία αξιόπιστων εργαλείων για την αξιολόγηση της σχέσης της κουλτούρας με τον ΠΕ για τον καρκίνο. Οργάνωση εκπαιδευτικών νοσηλευτικών προγραμμάτων, πολιτισμικά προσαρμοσμένων, με στόχο την ενίσχυση των διαφορετικών εθνοτήτων στον ΠΕ για τον καρκίνο. Μεθοδολογικά αρτιότερες ποιοτικές μελέτες για την κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων των διαφόρων εθνοτήτων καθώς και των υποκουλτούρων της ίδιας εθνότητας. Περισσότερες ποσοτικές μελέτες για την ευρύτερη καταγραφή των στάσεων και των πεποιθήσεων των μειονοτικών πληθυσμών στον ΠΕ για τον καρκίνο. Όσον αφορά στον κλινικό χώρο: Αποτελεσματικότερη οργάνωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας με διαπολιτισμικά εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας που θα έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουν κοινότητες με χαμηλό βαθμό επιπολιτισμού. Δυνατότητα ευρείας και δωρεάν χρήσης μεθόδων ΠΕ για τους καρκίνους του ουροποιογεννητικού και του πεπτικού συστήματος, σε όλες τις περιοχές της χώρας. Ενημερωτικά φυλλάδια αλλά και διαφημιστικά μηνύματα προσαρμοσμένα στις διαφορετικές γλώσσες των ατόμων που κατοικούν σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Χρήση όλων των διαθέσιμων πόρων, όπως ανθρώπινου δυναμικού, υλικών και μέσων για την προσέγγιση των απομονωμένων για οποιοδήποτε λόγο (θρησκευτικό ή γεωγραφικό) μειονοτήτων.

11 Η Επιδραση της Κουλτουρας στην προληψη του καρκινου 377 ABSTRACT Cultural Influences on Prevention for Cancer of the Urogenital and Peptic Systems Chrysoula Karlou, 1 Panoraia Rammou 2 1 Major Nursing, MSc, RN, Department of Education, 251 General Air Force Hospital, Athens 2 Lieutenant Colonel Nursing, MPH, NFESC, RN, Health Department, General Army Staff, Athens, Greece The world in which people live is culturally determined. The culture provides societies with ready-made behavioural models for dealing with a variety of situations. In order to ensure the health of a society it is important to explore its cultural influences on prevention, especially on preventive measures related to cancer, which is a disease with connotations of death in the view of many societies. Aim. To investigate the factors related to peoples cultural beliefs which may affect their undergoing presymptomatic examinations for cancer. Method. A search was made in the MEDLINE and ScienceDirect bases from for reports on presymptomatic examination for cancer of the prostate, colon and cervix. Results. The values, beliefs and religious convictions, the feelings of shame and the fear of the finality of cancer have been identified as the factors that affect the decision to undergo presymptomatic examinations. Ignorance, lack of information, and language differences also exert a significant effect on peoples trust in the health services. Finally, the cost of the examinations, and the ease of access to the services may all be of crucial importance. Of note are the views of health professionals who report that the behavioural differences between people are determined mainly by their socioeconomic level and less by their nationality or beliefs. It is agreed, though, that having a different mother tongue affects communication, trust and access to information about health issues. Conclusions. The cultural background is associated with undergoing presymptomatic examination for cancer, but there are attendant factors that influence this relationship. The creation of culturally predetermined programmes for presymptomatic examination for cancer results in raising the level of public awareness, with corresponding prospects of a reduction in cancer mortality. NOSILEFTIKI 2009, 48 (4): Key words: cancer, culture, minoritites, nursing care, presymptomatic examination * Corresponding Author: Chrysoula Karlou, 43 Erechthiou street, GR Athens, Greece, tel.: , Βιβλιογραφία 1. Giuliano AR, Mokuau N, Hughes C, Tortolero-Luna G, Risendal B, Ho RCS et al. Participation of minorities in cancer research: The influence of structural, cultural and linguistic factors. Ann Epidemiol 2000, 10(Suppl 8):S22 S34 2. Shaw SJ, Huebner C, Armin J, Orzech K, Vivian J. The role of culture in health literacy and chronic disease screening and management. J Immigrant Minority Health, Springer Science+Business Media, LLC 2009:531. An erratum to this article can be found at 3. Smith ED, Phillips JM, Price MM. Screening and early detection among racial and ethnic minority women. Semin Oncol Nurs 2001, 17: Seef L, Nadel M, Klabunde CN, Thompson T, Shapiro J, Vernon SW et al. Patterns and predictors of colorectal cancer test use in the adult US population. Cancer 2004, 100: Hughes HC, Barg FK, Weathers B, Delmoor E, Coyne J, Wileyto EP et al. Differences in cultural beliefs and values among African American and European Αmerican men with prostate. Cancer Control 2007, 14: Womeodu RJ, Bailey JE. Barriers to cancer screening. Cancer screening and diagnosis. Med Clin North Am 1996, 80: Woods VD, Montgomery SB, Belliard JC, Ramνrez-Johnson J, Wilson CM. Culture, black men and prostate cancer: What is reality? Cancer Control 2004, 11: Azaiza F, Cohen M. Between traditional and modern perceptions of breast and cervical cancer screening: A qualitative study of Arab women in Israel. Psychooncology 2008, 17: Theisen C. In different cultures, cancer screening presents challenges. J Natl Cancer Inst 2004, 96: Teng EJ, Friendman LC, Green CHE. Determinants of colorectal cancer screening behavior Chinese Americans. Psychooncology 2006, 15: Hall HI, Uhler RJ, Coughlin SS, Miller DS. Breast and cervical cancer screening among Appalachian women. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2002, 11: Smith JS. Ethnic disparities in cervical cancer illness burden and subsequent care: A prospective view. Am J Manag Care 2008, 14(Suppl 6):S193 S Leininger M. Importance and use of ethnomethods: Ethnography and ethnonursing research. In: Cahoon M (ed) Recent advances in nursing Longman Group, Scotland, 1987: Πατιστέα Ε. Η εθνογραφική και φαινομενολογική μεθοδολογία στη διερεύνηση της έννοιας της φροντίδας. Νοσηλευτική 2004, 43:

12 xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxx 378 Χ. Κάρλου, Π. Ράμμου 15. Dennis BP, Small EB. Incorporating cultural diversity in nursing care: An action plan. ABNF J 2003, 14: Rumay A. A mind for multicultural management. Nurs Manage 2002, 33: Kelaher M, Gillespie AG, Allotey P, Manderson L, Potts H, Sheldrake et al. The transtheoretical model and cervical screening: Its application among culturally diverse communities in Queensland, Australia. Ethn Health 1999, 4: Hunter J. Emelda s Story: Applying ethnographic insights to cultural assessment and cervical cancer control. J Transcult Nurs 2005, 16: Albert SM, Harlap S, Caplan L. Cancer screening among older women in a culturally insular community. Prev Med 2004, 39: Markovic M, Kesic V, Topic L, Matejic B. Barriers to cervical cancer screening: A qualitative study with women in Serbia. Soc Sci Med 2005, 61: Dohan D, Levintova M. Βarriers beyond words: Cancer, culture, and translation in a community of Russian speakers. J Gen Intern Med 2007, 22(Suppl 2): Wackerbarth SB, Peters JC, Hajst SA. Do we really need all that equipment? Factors influencing colorectal cancer screening decisions. Qual Health Res 2005, 5: Gany FM, Herrera AP, Avallone M, Changrani J. Attitudes, knowledge, and health-seeking behaviors offfive immigrant minority communities in the prevention and screening of cancer: A focus group approach. Ethn Health 2006, 11: Puschel K, Thompson B, Coronado GD, Lopez LC, Kimball AM. Factors related to cancer screening in Hispanics: A comparison of the perceptions of Hispanic community members, health care providers, and representatives of organizations that serve Hispanics. Health Educ Behav 2001, 28: Sarfaty M, Feng S. Uptake of colorectal cancer screening in an uninsured population. Prev Med 2005, 41: Kleier JA. Using the health belief model to reveal the perceptions of Jamaican and Haitian men regarding prostate cancer. Journal of Multicultural Nursing & Health 2004, 4: Clarke-Tasker VA, Wade R. What we thought we knew: African American males perceptions of prostate cancer and screening methods. ABNF J 2002, 13: Frank D, Swedmark J, Grubbs L. Colon cancer screening in African American women. ABNF J 2004, 15: Behbakht K, Lynch A, Teal S, Degeest K, Massad S. Social and cultural barriers to Papanicolaou test screening in and urban population. Obstet Gynecol 2004, 104: McMullin JM, De Alba I, Chavez LR, Hubbell FA. Influence of beliefs about cervical cancer etiology on pap smear use among Latina immigrants. Ethn Health 2005, 10: Busch S. Elderly African American women s knowledge and belief about colorectal cancer. ABNF J 2003, 14: Holroyd E, Twinn S, Peymane A. Socio-cultural influences on Chinese women s attendance for cervical screening. J Adv Nurs 2004, 46: Guilfoyle S, Franco R, Gorin SS. Exploring older women s approaches to cervical cancer screening. Health Care Women Int 2007, 28: Bazargan M, Bazargan SH, Farooq M, Baker RS. Correlates of cervical cancer screening among underserved Hispanic and African-American women. Prev Med 2004, 39: Sung JFC, Alema-Mensah E, Blumenthal DS. Inner-city American women who failed to receive cancer screening following a culturally-appropriate intervention: The role of health insurance. Cancer Detect Prev 2002, 26: De Alba I, Ngo-Metzger Q, Sweningson JM, Hubbell FA. Pap smear use in California: Are we closing the racial/ethnic gap? Prev Med 2005, 40: Lee-Lin F, Pett M, Menon-Usha LS, Nail L, Mooney K, Itano J. Cervical cancer beliefs and pap test screening practices among Chinese American immigrants. Oncol Nurs For 2007, 34: Do HH, Taylor VM, Burke N, Yasui Y, Schwartz SM, Jackson JC. Knowledge about cervical cancer risk factors, traditional health beliefs, and Pap testing among Vietnamese American women. J Immigr Health 2007, 9: Parchment Y. Prostate cancer screening in African American and Caribbean males. ABNF J 2004, 15: Puaina S, Aga DF, Pouesi D, Hubbell FA. Impact of traditional Samoan lifestyle (fa asamoa) on cancer screening practices. Cancer Detect Prev 2008, 32(Suppl 1):S23 S Chilton JA, Gor BJ, Hajek RA, Jones LA. Cervical cancer among Vietnamese women: Efforts to define the problem among Houston s population. Gynecol Oncol 2005, 99(Suppl 3):S203 S Webb C, Kevern J. Focus groups as a research method: A critique of some aspects of their use in nursing research. J Adv Nurs 2001, 33:

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ»

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» Πολίνα Πολυδώρου Λεμεσός 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κουλτούρα και Νοσηλευτική Εκπαίδευση: Νέες προοπτικές και

Κουλτούρα και Νοσηλευτική Εκπαίδευση: Νέες προοπτικές και ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ Copyright 2008 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Κουλτούρα και Νοσηλευτική Εκπαίδευση: Νέες προοπτικές και αναγκαιότητες στην Ελληνική Νοσηλευτική πραγματικότητα Γεωργία Κ. Γερογιάννη, 1 Αικατερίνη N. Πλεξίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των μεταναστών και ο αντίκτυπός τους στη Δημόσια Υγεία

Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των μεταναστών και ο αντίκτυπός τους στη Δημόσια Υγεία Διεπιστημονική Φροντίδα Υγείας(2013) Τόμος 5,Τεύχος 4, 162-167 ISSN 1791-9649 Παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία των μεταναστών και ο αντίκτυπός τους στη Δημόσια Υγεία Αθανασοπούλου Μ 1, Μεχίλι -Ενκελεϊντ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Εισαγωγή στην προαγωγή υγείας Δήμητρα Τριανταφύλλου Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Υγεία Παραδοσιακός Προσδιορισμός «Η υγεία είναι η απουσία της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΜΣ «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ» Η συμβολή του Παρατηρητηρίου Υγείας στην επιτυχημένη λειτουργία των προγραμμάτων διαλογής Έλενα Ριζά,, MPH, PhD, DLSHTM

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου

Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές. Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Η αυθεντική ηγεσία και ο ρόλος της στις αλλαγές Ονοματεπώνυμο: Μουμτζής Ευάγγελος- Δημήτριος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Ολίβια Κυριακίδου Δεκέμβριος 2012 Στόχος Έρευνας Στόχος της έρευνας είναι να σκιαγραφηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας

Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Εμπειρική διερεύνηση των στάσεων των καταναλωτών απέναντι στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας Ονοματεπώνυμο: Φανή Φιλίππου Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Παρασκευάς Αργουσλίδης Δεκέμβριος 2012 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

τι σημαίνει ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ; Έλια Λιατάκη Διευθύνουσα Σύμβουλος

τι σημαίνει ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ; Έλια Λιατάκη Διευθύνουσα Σύμβουλος τι σημαίνει ΚΑΡΙΕΡΑ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ; Έλια Λιατάκη Διευθύνουσα Σύμβουλος Η αποστολή των Δημοσίων Σχέσεων είναι να επηρεάζουν αντιλήψεις και συμπεριφορές. influence Για την Porter Novelli είναι κάτι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικά Ερωτήματα

Ερευνητικά Ερωτήματα ΣΤΟΧΟΣ Στόχος της προτεινόμενης έρευνας ήταν η διερεύνηση ύπαρξης διαφορών στην εκπαίδευση των εργαζομένων μεταναστών σε θέματα υγιεινής και ασφάλειας της εργασίας σε σχέση με το πολιτισμικό τους υπόβαθρο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ Πηπρηαθή εξγαζία ΣΟ ΑΓΥΟ ΠΟΤ ΒΙΧΝΟΤΝ ΓΟΝΔΙ ΣΗΝ ΦΡΟΝΣΙΓΑ ΑΤΣΙΣΙΚΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ 2-18 ΔΣΧΝ Φξεηδεξίθε Νενθιένπο Λεκεζόο, 2014 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 395 396 ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 397 398 399 400 401 402 3 ο Εθνικό Συνέδριο Κλινικής Μικροβιολογίας 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων & Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής

Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής Ιατρική των Καταστροφών: Η άλλη διάσταση της Επείγουσας Ιατρικής ηµήτριος Γ. Πύρρος, MD, EMDM /ντης Ιατρικών Υπηρεσιών, ΚΥ ΕΚΑΒ President-elect, elect, WADEM Ορισµοί Υπάρχουν τουλάχιστον 50 ορισµοί για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ΕΝΟΤΗΤΑ IV: ΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Από τις ρυθμίσεις στις διαρθρωτικές αλλαγές: η αναγκαία παρέμβαση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας Κυριάκος Σουλιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ 0 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Βασίλειος Ραφτόπουλος ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Personal resuscitation plans and end of life planning for children with disability and life-limiting/life-threatening conditions

Personal resuscitation plans and end of life planning for children with disability and life-limiting/life-threatening conditions Personal resuscitation plans and end of life planning for children with disability and life-limiting/life-threatening conditions A Wolff, 1 J Browne, 1 W P Whitehouse 1,2 1 Family Health Division, Nottingham

Διαβάστε περισσότερα

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης»

«Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» «Καθοριστικοί παράγοντες της αποτελεσματικότητας της από στόμα-σε-στόμα επικοινωνίας στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης» Ονοματεπώνυμο: Ταχταρά Κατερίνα Σειρά: 8 η Επιβλέπων Καθηγητής: Βρεχόπουλος Αδάμ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση, Στάση και Ασφαλής Συμπεριφορά των Νοσηλευτών κατά το Χειρισμό των Κυτταροστατικών Φαρμάκων

Γνώση, Στάση και Ασφαλής Συμπεριφορά των Νοσηλευτών κατά το Χειρισμό των Κυτταροστατικών Φαρμάκων Γνώση, Στάση και Ασφαλής Συμπεριφορά των Νοσηλευτών κατά το Χειρισμό των Κυτταροστατικών Φαρμάκων Εισαγωγή Κυπριανού Καράβα Μάρω Τα κυτταροστατικά φάρμακα χρησιμοποιούνται ευρέως στη θεραπεία του καρκίνου.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΚΕΤΟΥ Φαίδρα Σταυρινίδου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ γα μέλη Προσωπικών Δικτύων Αγαπητά μέλη του BITSE, Όλοι μας έχουμε άτυπα προσωπικά δίκτυα στη ζωή μας. Έχουμε ανθρώπους στους οποίους βασιζόμαστε, εμπιστευόμαστε, καθώς και ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνοκεντρισμός και οι Επιδράσεις του στους Καταναλωτές κατά τη Διάρκεια Οικονομικών Κρίσεων»

«Εθνοκεντρισμός και οι Επιδράσεις του στους Καταναλωτές κατά τη Διάρκεια Οικονομικών Κρίσεων» «Εθνοκεντρισμός και οι Επιδράσεις του στους Καταναλωτές κατά τη Διάρκεια Οικονομικών Κρίσεων» Ονοματεπώνυμο: Βάμβουκα Τριγώνη Ειρήνη Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Σιώμκος Γεώργιος Δεκέμβριος 2012 ΣΚΟΠΟς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ

MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ MA0321 ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Γυναικολογική Νοσηλευτική Φροντίδα Κωδικός Μαθήματος: MA0321 ΜΑ0322 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα