Περιεχόμενα. Πρόλογος... 9 Εισαγωγή... 11

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περιεχόμενα. Πρόλογος... 9 Εισαγωγή... 11"

Transcript

1

2

3 Περιεχόμενα Πρόλογος... 9 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής Μνημείο μνήμη ταυτότητα Δημόσιος χώρος δημόσια τέχνη κοινό Ερμηνεία και λειτουργία της δημόσιας τέχνης Το μνημείο ως μύθος Μνημεία και εθνικές αξίες Ο χώρος και ο χρόνος ως παράγοντες ερμηνείας των γλυπτών μνημείων Κριτική της δημόσιας γλυπτικής στην Ελλάδα Μία πρόταση για τη μελέτη της δημόσιας γλυπτικής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η Δημόσια Γλυπτική στη Μακεδονία του Μεσοπολέμου Το ελληνικό και το συμμαχικό ηρώο στη Δοϊράνη Οι συμβολικές μορφές της μνήμης: Τα ηρώα των Γιαννιτσών, του Λαχανά και της Αξιούπολης

4 6 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Εθνική και τοπική μνήμη: Η υπόθεση του πανελλήνιου ηρώου και οι εορτασμοί της εκατονταετηρίδας στη Μακεδονία το Οι πολιτικές χρήσεις ενός μνημείου. Το ηρώο του Κιλκίς Περιπέτειες της μνήμης: βεβήλωση και αποκατάσταση Το ηρώο της Μεραρχίας των Σερρών Ο άγνωστος Μακεδονομάχος της Δράμας Η Μάνα της Δράμας Η δύναμη των επιγραφών. Τα ηρώα του Ροδολίβους, του Δοξάτου και της Νιγρίτας Το ηρώο της Καβάλας Το μνημείο ως μέσο άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Ο έφιππος ανδριάντας του Μεχμέτ Αλή στην Καβάλα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Οι εθνικοί εορτασμοί και τα μνημεία ως εργαλεία του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου Ο ανδριάντας του Βασιλιά Κωνσταντίνου στη Θεσσαλονίκη Ο ρόλος των μνημείων στα πλαίσια επετειακών τελετών του μεταξικού καθεστώτος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Οι μεταμορφώσεις των μεταπολεμικών εθνικών μνημείων Μνημεία εμφυλίου πολέμου Οι γιορτές για τη λήξη του εμφυλίου πολέμου. Το ηρώο στο Βίτσι Ο Μακεδονομάχος της Δαμασκηνιάς Το μνημείο Εθνικής Αντίστασης (;) στο Κιλκίς Το ηρώο του άγνωστου (;) στρατιώτη στο Βαθύλακκο Κοζάνης

5 Περιεχόμενα 7 Το μνημειακό τοπίο της Δυτικής Μακεδονίας. Η προπολεμική εικόνα Η αντι-ηρωϊκή δημόσια γλυπτική του Δημήτρη Καλαμάρα και η αμφίρροπη υποδοχή της Συμπτώματα ηρωικού-μνημειακού κιτς Συνολική Θεώρηση. Προτάσεις Πηγές Αρχεία Βιβλιογραφία

6

7 Πρόλογος Τα «Τοπία της Εθνικής Μνήμης» είναι μια πρωτότυπη και εμπεριστατωμένη μελέτη που καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην όντως πενιχρή ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με τα ζητήματα της δημόσιας γλυπτικής. Αποτελεί προϊόν πολυετούς ερευνητικής ενασχόλησης της συγγραφέως στα πλαίσια ερευνητικού προγράμματος που διεξήγαγε υπό την επίβλεψή μου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το πρωτογενές υλικό είναι πολυάριθμο και δεν έχει ακόμη καταγραφεί σε ευρεία κλίμακα. Ο χαρακτήρας της παρούσας έκδοσης δεν έχει τα στοιχεία του λευκώματος. Πρόκειται κυρίως για μία σε βάθος μελέτη των γλυπτών εκείνων έργων που λόγω του δημόσιου χαρακτήρα και της ιδιαιτερότητάς τους, προκαλούσαν στη συγγραφέα πάμπολλα ερωτήματα για το ύφος τους, τη σχέση τους με τα κοινωνικά και τα ιστορικά συμφραζόμενα και το είδος της πρόσληψής τους από το κοινό. Το ενδιαφέρον της ε- ντοπίστηκε στη Μακεδονία και συνέδεσε τα δημόσια γλυπτά με τις εθνικές και ιδεολογικές ζυμώσεις που αντανακλούσαν τόσο στη μορφή, όσο και στην υποδοχή τους. Το πρώτο κεφάλαιο αποτελεί μία εισαγωγή σε θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα, αναλύονται οι βασικοί όροι, όπως «μνημείο», «μνήμη», «ταυτότητα», ενώ διερευνώνται οι σχέσεις της δημόσιας τέχνης με το μύθο και το κοινό και επισημαίνεται η σημασία δύο βασικών παραγόντων στην ερμηνεία του μνημείου: ο χώρος και ο χρόνος. Ο επεξηγηματικός και αναλυτικός χαρακτήρας που ακολουθεί η συγγραφέας και η τεκμηρίωση των λόγων της με τη χρήση μιας έγκυρης και διευρυμένης διεθνούς βιβλιογραφίας προσδίδουν στο τμήμα αυτό της μελέτης της μια ολοκληρωμένη εικόνα. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η αναφορά της στη «ερμηνεία και λειτουργία της δημόσιας τέχνης» καθώς και στην «κριτική» που έχει ασκηθεί για τη δημόσια γλυπτική. Τα παραδείγματα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας τόσο από την περίοδο του μεσοπολέμου, όσο και μεταπολεμικά, είναι ολιγάριθμα. Επιλέγει συγκεκριμένες περιπτώσεις προκειμένου να διερευνήσει όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν την παραγωγή των μνημείων, όσο και τις ιδεολογικές χρήσεις τους. Λόγω της μεθοδολογικής προσέγγισης που επιχειρείται, ο αναγνώστης θα συλλάβει τον εαυτό του να διαβάζει με ενδιαφέρον λόγους Προέδρων Κοινοτήτων για ορισμένα «ασήμαντα» από καλλιτε- 9

8 10 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ χνική άποψη ηρώα και μνημεία και θα διακρίνει τις ποικίλες ιδεολογικές και πολιτικές αντιθέσεις της ελληνικής κοινωνίας στην περίοδο που αναφέρονται. Οι γλύπτες, γνωστοί και άγνωστοι, θ απασχολήσουν ερευνητικά τη συγγραφέα, η οποία θα τεκμηριώσει άγνωστα και αδημοσίευτα έργα τους και ταυτόχρονα θα εκτιμήσει την καλλιτεχνική τους αξία. Το τρίτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στη δημόσια γλυπτική κατά τη διάρκεια του καθεστώτος της 4 ης Αυγούστου. Βασικό θέμα είναι ο ανδριάντας του Βασιλιά Κωνσταντίνου στη Θεσσαλονίκη. Η συγγραφέας εξετάζει το έργο μέσα στην εποχή του: Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος, η 4 η Αυγούστου, ο Δήμος Θεσσαλονίκης είναι το τριμερές σχήμα που την απασχολεί και για να διατυπώσει τα συμπεράσματά της αντλεί βοήθεια από τις πηγές και κυρίως τον τύπο της εποχής, ανακαλώντας άγνωστα αλλά ενδιαφέροντα στο ευρύτερο κοινό κείμενα της εποχής. «Η λειτουργία του μηχανισμού νοηματοδότησης ενός μνημείου συνδέεται άρρηκτα με το περιρρέον πολιτικό κλίμα και την κυρίαρχη ιδεολογία», καταλήγει επιγραμματικά η ερευνήτρια. Σχόλια και αντιδράσεις του κοινού, επώνυμες και ανώνυμες κριτικές στον τύπο, συμβόλαια ανάθεσης έργων και αλληλογραφία που προέρχεται από τοπικά αρχεία, πρακτικά συμβουλίων και λογοτεχνικά αυτοβιογραφικά κείμενα είναι οι πηγές που χρησιμοποιεί η συγγραφέας για να ανασυνθέσει την ιστορία των μνημείων. Στο τέταρτο κεφάλαιο προσεγγίζει περιπτώσεις μεταπολεμικών μνημείων, ομαδοποιώντας τα με θεματικά και τεχνοτροπικά κριτήρια. Δημόσια γλυπτά που ανασυνθέτουν τη μνήμη του εμφύλιου πολέμου, έργα που προκάλεσαν ρήξη με το ακαδημαϊκό παρελθόν της δημόσιας γλυπτικής, όπως αυτά του Δημήτρη Καλαμάρα στη Φλώρινα και στην Αριδαία και «συμπτώματα ηρωικού ή μνημειακού κιτς» από τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, ολοκληρώνουν την υποδειγματική αυτή μελέτη. Η κ. Συραγώ Τσιάρα πραγματεύτηκε ένα ομολογουμένως «δύσκολο» θέμα, όπως αυτό της δημόσιας γλυπτικής στην Ελλάδα. Με την παρούσα έκδοση εμπλουτίζεται η φτωχή ελληνική βιβλιογραφία στον αντίστοιχο τομέα. Το βιβλίο της παρουσιάζει ενδιαφέρον τόσο για όσους αναζητούν πρωτότυπες απαντήσεις σε ειδικά ζητήματα σχετικά με την ιστορία της νεότερης ελληνικής τέχνης και τους εικαστικούς τρόπους α- ναπαράστασης της εθνικής ιδεολογίας, ενώ συγχρόνως ικανοποιεί αναζητήσεις του ευρύτερου αναγνωστικού κοινού. Μιλτιάδης Παπανικολάου Καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Α.Π.Θ. Διευθυντής του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης

9 Κ ΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής Μνημείο μνήμη ταυτότητα Η αντίληψη είναι μία πρώτη αφαίρεση της πραγματικότητας. Αντιλαμβανόμαστε ό,τι είμαστε σε θέση να προσλάβουμε μέσω των αισθήσεών μας, ανάλογα με τις ανάγκες, τις προσδοκίες, τις προτεραιότητές μας, και το ερμηνεύουμε με τον ίδιο τρόπο. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και άλλους καθοριστικούς παράγοντες που σχετίζονται με ειδικότερα ζητήματα χρόνου και χώρου. Σημασία έχει να αναγνωρίσουμε ότι η α- ντίληψη που έχουμε για τα πράγματα είναι σχετική, είναι μια πρωτογενής αφαίρεση. Αν η αντίληψη του παρόντος είναι μια πρωτογενής αφαίρεση, η μνήμη του παρελθόντος υποχρεωτικά αποτελεί μια δευτερογενή αφαίρεση. Το παρελθόν ως κάτι πεπερασμένο είναι στο σύνολό του μη προσπελάσιμο στη γνώση και στην εμπειρία. Το μόνο που μπορούμε να προσεγγίσουμε με τη γνώση είναι τα ίχνη του παρελθόντος που διατηρούνται στο παρόν. Το παρελθόν αναδύεται στο παρόν με τη βοήθεια της μνήμης. Η μνήμη ωστόσο δε διατηρεί αναλλοίωτο το αρχικό προϊόν των αισθήσεων. Μετασχηματίζει, προσθέτει και αφαιρεί στοιχεία προσαρμόζοντας το πρωτογενές υλικό στις τωρινές μας ανάγκες. Έτσι, αυτό που μένει ως υλικό της μνήμης δεν είναι παρά "ίχνη των ιχνών αυτών που αρχικά είχαμε αντιληφθεί" 1. 15

10 16 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Η μνήμη αποτελεί εγγενές στοιχείο στη συγκρότηση της ταυτότητας. Απόδειξη παρέχει το γεγονός ότι η απώλεια της μνήμης ισοδυναμεί με στέρηση της ταυτότητας. Ο ρόλος της μνήμης στη διαμόρφωση της προσωπικής ταυτότητας είναι καθοριστικός, διότι προσδίδει νόημα και συνέχεια στην ανθρώπινη ζωή. Όσο καθοριστικός είναι ο ρόλος της μνήμης στη συγκρότηση της υποκειμενικότητας, εξίσου καθοριστική είναι και η λήθη, ή η προσαρμογή της μνήμης. Σε αυτό άλλωστε το σημείο διακρίνεται η μνήμη των παιδιών από τη μνήμη των ενηλίκων. Η μνήμη των ενηλίκων υποτάσσεται στις κοινωνικές συμβάσεις. Οι ενήλικες αντιλαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό αυτό που πρέπει να υποπέσει στην αντίληψή τους και θυμούνται αυτό που πιστεύουν ότι οφείλουν να θυμούνται, σε αντίθεση με τα παιδιά που βλέπουν και ακούν άρα θυμούνται τα πάντα 2. Για να κατανοήσουμε βαθύτερα τη λειτουργία της μνήμης πρέπει να προχωρήσουμε σε μία διάκριση ανάμεσα στην ατομική και τη συλλογική μνήμη. Η διάκριση αυτή δεν είναι ξεκάθαρη. Κατά τη διαδικασία μετατροπής των προσωπικών μας αναμνήσεων σε συνεχή αφήγηση του παρελθόντος αναθεωρούμε όσα στοιχεία είναι αμιγώς προσωπικά, έτσι ώστε να ενταχθούν στη συλλογική μνήμη του παρελθόντος. Η ίδια η ανάκληση του παρελθόντος αποτελεί μια πρώτη πράξη αυθαιρεσίας που μετασχηματίζει το ήδη βιωμένο παρελθόν. Όταν δηλαδή αφηγούμαστε στον εαυτό μας ή στους άλλους αυτά που συνέβησαν, επεμβαίνουμε ασυνείδητα στο σύνολο των ασυνεχών αναμνήσεων και στην προσπάθειά μας να τους δώσουμε συνεχή μορφή προσθέτουμε ή αφαιρούμε στοιχεία με έναν λίγο ως πολύ αυθαίρετο τρόπο. Η κυρίαρχη λειτουργία της μνήμης λοιπόν δεν είναι η διατήρηση του παρελθόντος, αλλά η προσαρμογή του σε μια μορφή τέτοια που να ενισχύει την κατανόηση και τη διαχείριση του παρόντος και τον προγραμματισμό του μέλλοντός μας. Οι αναμνήσεις δεν είναι προκατασκευασμένες αντανακλάσεις του παρελθόντος, αλλά επιλεκτικές ανακατασκευές, βασισμένες σε μεταγενέστερες πράξεις και αντιλήψεις, με βάση τις οποίες ταξινομούμε και κατανοούμε τον κόσμο γύρω μας. Είναι αναγκαίο να προσεγγίζουμε τις έννοιες "παρελθόν", "μνήμη" και "ταυτότητα" όχι ως αυθύπαρκτες, δεδομένες οντότητες με σαφή και αυστηρά όρια, αλλά ως δυναμικές διεργασίες που υπόκεινται σε αλλαγές. Η συλλογική μνήμη αποτελεί ένα σύνολο αναμνήσεων που μοιράζεται μια κοινότητα, αφού τις έχει αποδεχθεί ως πραγματικές και ωφέλιμες. Γι αυτό άλλωστε και τις διατηρεί. Αυτό δε σημαίνει ότι η συλλογική μνήμη διαμορφώνεται άπαξ και έκτοτε αναπαράγεται αυτούσια. Αντιθέτως, κάθε γενιά επεξεργάζεται εκ νέου το σύνολο ή μέρος των αναμνήσεων του κοινού παρελθόντος της και τις επανερμηνεύει υπό το φως των αναγκών του παρόντος της. Υποκείμενες σε αυτή την επεξεργασία κάποιες μνήμες γεγονότων και προσώπων απωθούνται και περιθωριοποιούνται ως επιβλαβείς,

11 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 17 ή τραυματικές, ενώ κάποιες άλλες προβάλλονται και υπερτονίζονται ως κοινωνικά ωφέλιμες. Ποια είναι η σχέση που συνδέει το μνημείο με τη μνήμη; Κατά πόσο το μνημείο ανταποκρίνεται στις ανάγκες διαιώνισης της ατομικής μνήμης, ή υπακούει στα σχήματα και τις γενικεύσεις της συλλογικής μνήμης; Η λέξη "μνημείο" παράγεται από το αρχαίο "μνήμα", που με τη σειρά του αντλεί την καταγωγή του από το ρήμα "μιμνήσκω" που σημαίνει "θυμίζω". Άρα η έννοια του μνημείου συνδέεται άρρηκτα με την ενέργεια της υπενθύμισης. Η λέξη "μνήμη" αναφέρεται στην ικανότητα του νου να συγκρατεί γεγονότα, παραστάσεις και εμπειρίες του παρελθόντος, αλλά ορίζει συγχρόνως και την ίδια την πράξη της ανάκλησης του συνόλου ή μέρους των βιωμένων καταστάσεων. Εμπεριέχει δηλαδή μια ενεργητική διάσταση η οποία πραγματώνεται με διάφορες μεθόδους. Μία μέθοδος ανάκλησης της μνήμης είναι η ανέγερση μνημείου, δηλαδή οικοδομήματος, αναθηματικής στήλης, αγάλματος ή οποιασδήποτε άλλης γλυπτής ή αρχιτεκτονικής μορφής. Το μνημείο αποτελεί μια ορατή, υλική βάση σχηματοποίησης και συντήρησης της μνήμης. Σκοπός του είναι να λειτουργήσει ως οπτικό ερέθισμα για τη διέγερση της μνήμης. Αποτελεί δηλαδή μία υλική μνημοτεχνική διεργασία, ένα συμβολικό μέσο αφήγησης του παρελθόντος, που συμβάλλει στην επανένταξη της ατομικής μνήμης στη συλλογική. Η πρόσληψη του νοήματος του μνημείου από το θεατή εμπεριέχει βέβαια ένα ποσοστό υποκειμενικότητας. Αλλά τα όρια ανάμεσα στο συλλογικό και το ατομικό συγχέονται. Η μνημονευτική λειτουργία του μνημείου ακολουθεί τις συμβάσεις και τους περιορισμούς που χαρακτηρίζουν το σύνολο των λειτουργιών της μνήμης. Επιτελεί δηλαδή και το μνημείο μια δευτερογενή αφαίρεση της παρελθούσας βιωμένης εμπειρίας: Το μνημείο επιλέγει και σχηματοποιεί μια συγκεκριμένη αντίληψη του παρελθόντος που ακολουθεί συνήθως την επίσημη, εθνική ιστορία. Ακολούθως επικυρώνει και ενισχύει την κυρίαρχη συλλογική μνήμη και την καθιερωμένη άποψη για το παρελθόν. Από την εποχή που οι ρωμαϊκοί πολεμικοί θρίαμβοι διαιωνίζονταν με την καλλιτεχνική μορφή της αψίδας, μέχρι και τα σύγχρονα μνημεία του Πρώτου και του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, οι νικητές αναπαριστούν στα μνημεία τη δική τους εκδοχή για τα γεγονότα. Η πλευρά των ηττημένων εκφράζεται με μικρότερη συχνότητα μέσα από τους κώδικες της μνημειακής αναπαράστασης. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις διάστασης ανάμεσα στην επικρατούσα συλλογική μνήμη και σε αυτή που ενσωματώνει ένα μνημείο. Αυτή η διάσταση οδηγεί σε φαινόμενα ακρωτηριασμού ή αλλαγής θέσης των μνημείων με στόχο την ανανέωση ή την αποδυνάμωση του νοήματός τους, κάτι που σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να φτάσει και στην αρπαγή και εξαφάνιση των μνημείων.

12 18 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Μία βίαιη ανατροπή των κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών συνοδεύεται από μία διαφορετική μεταχείριση των μνημείων που αποτελούσαν τα εμβλήματα των προγενέστερων καθεστώτων. Συνήθως, οι περιπέτειες των μνημείων συναρτώνται με τις ιστορικές περιπέτειες της κοινότητας που τα φιλοξενεί. Έτσι όταν η μνήμη ενός γεγονότος ή ενός προσώπου τείνει να εξοβελιστεί από την κοινότητα, η ίδια μοίρα επιφυλάσσεται στο αντίστοιχο μνημείο, ενώ όταν η κοινότητα νιώθει έτοιμη να συμφιλιωθεί εκ νέου με την τραυματική ή απωθημένη μνήμη αποκαθιστά και το αντίστοιχο μνημείο. Πολλές φορές αυτή η αποκατάσταση της μνήμης μέσω της επανατοποθέτησης του μνημείου βιώνεται ως κάθαρση, λύτρωση από ένα τραυματικό παρελθόν και εξαγνισμός. Εξάλλου, όσο διευρύνονται τα όρια της δημοκρατίας και ενισχύεται ο ρόλος των πολιτών, η κοινωνία γίνεται όλο και πιο ανεκτική στη μνημειακή αναπαράσταση διαφορετικών από την επίσημη εκδοχών του παρελθόντος. Τα θεματικά όρια της μνημειοποίησης επεκτείνονται καθώς δίνεται η δυνατότητα σε περισσότερες κοινωνικές και εθνικές ομάδες να ανεγείρουν τα δικά τους μνημεία, να θρηνήσουν για τις δικές τους απώλειες, να λυτρωθούν από τα ιστορικά τους τραύματα. Στη σύγχρονη θεωρία της μνήμης υπάρχει μία τάση να αντικατασταθεί ο όρος "συλλογική μνήμη" με τον όρο " συλλεγμένη μνήμη" 3, που κρίνεται ως ορθότερο μεθοδολογικό εργαλείο. Ο δεύτερος όρος περικλείει την προσωπική βούληση που απαιτείται για την ενεργοποίηση της μνήμης, κάτι που λείπει από τον πρώτο. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η μνήμη είναι στην ουσία ατομική υπόθεση και κανείς δεν είναι σε θέση να οικειοποιηθεί αυτούσια τη μνήμη του διπλανού του. Αυτό που μοιράζονται οι άνθρωποι από κοινού είναι η αντίληψη της μορφής, της υλικής υπόστασης της μνήμης και το κοινωνικά παραγόμενο νόημα που εκπέμπουν οι μνημειακοί χώροι. Ζητούμενο της έρευνας είναι να ανιχνεύσει την ιστορικά διαμορφωμένη βούληση ε- νός κοινωνικού συνόλου να ενεργοποιήσει τη μνήμη ενός γεγονότος ή ενός προσώπου και να της προσδώσει συγκεκριμένο νοηματικό περιεχόμενο που συνδέεται με τις αξίες και τις αντιλήψεις αυτού του κοινωνικού συνόλου. Η μνήμη της κοινωνίας δεν είναι αφηρημένη λειτουργία. Συγκεκριμένοι άνθρωποι, κάτω από ιστορικά προσδιορισμένες συνθήκες κινητοποιούν τους μηχανισμούς της μνήμης καθοδηγούμενοι από κίνητρα που μπορούν να ανιχνευθούν. Χρησιμοποιώντας την έννοια της "συλλεγμένης μνήμης" λαμβάνει κανείς υπόψη του τις διασκορπισμένες πηγές των αναμνήσεων, τη μοναδική και ιδιαίτερη σχέση που συνδέει κάθε άνθρωπο με ένα ήδη βιωμένο παρελθόν και τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους οι παραδόσεις και τα πολιτισμικά σχήματα κάθε κοινωνίας προσδίδουν κοινό και ενιαίο νόημα σε πολλές διαφορετικές μνήμες. Ακολουθώντας αυτό το πνεύμα ο James Young στην υποδειγματική μελέτη του για τα μνημεία του εβραϊκού ολοκαυτώματος 4 δεν κάνει λόγο για τη συλλογική μνήμη που εκπορεύεται από αυτή την κατηγορία μνημείων στις χώρες της Ευρώπης (Γερμανία, Αυστρία, Ουγγαρία, Πολω-

13 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 19 νία), το Ισραήλ και την Αμερική, αλλά για το ιδιαίτερο συλλογικό νόημα που μεταδίδεται από τη μια γενιά στην άλλη σύμφωνα με τις εθνικές παραδόσεις, το τελετουργικό και τους διαφορετικούς θεσμούς που ισχύουν στο κάθε κράτος. Ένα επιπλέον ερώτημα σχετίζεται με τις κοινωνικές επιπτώσεις των δημόσιων μνημείων στην ενίσχυση της συλλογικής μνήμης. Ο James Young θεωρεί άσκοπο το ερώτημα αν τα μνημεία αντανακλούν με ακρίβεια ή σχηματικό τρόπο την παρελθούσα ιστορία. Επιλέγει τη λεγόμενη "λειτουργική ανάλυση της τέχνης" προσαρμοσμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να ανιχνεύσει σε βάθος τις επιδράσεις που ασκούν στο κοινωνικό σώμα οι δημόσιοι χώροι μνήμης. Συγκεκριμένα, προτείνει την άποψη ότι η τέχνη της δημόσιας μνήμης δεν περικλείει μόνο τις αισθητικές διαδρομές αυτών των μνημείων ή τη θέση τους στο σύγχρονο καλλιτεχνικό λόγο. Περιλαμβάνει επίσης και την προηγηθείσα δραστηριότητα που προσέδωσε μορφή σε αυτά τα μνημεία, τη συνεχή δοσοληψία ανάμεσα στα μνημεία και τους θεατές και τέλος, τις αντιδράσεις των θεατών απέναντι στο δικό τους κόσμο υπό το πρίσμα ενός παρελθόντος που έχει υποστεί τη διαδικασία της μνημειοποίησης. Επενδύοντας ξανά τα μνημεία με τη μνήμη της προέλευσής τους, ο μελετητής επιδιώκει να φωτίσει τις διαδικασίες παραγωγής και κατανάλωσης της δημόσιας τέχνης τονίζοντας τη συνεχώς μεταβαλλόμενη ζωή ενός μνημείου σε αντίθεση με τη φαινομενικά παγωμένη και στατική μορφή που παρουσιάζει αυτό ενταγμένο στο περιβάλλον του 5. Ένα μνημείο, μετά την ανέγερσή του, μπορεί να συμβάλλει είτε στην αφύπνιση είτε την καταστολή της μνήμης, ανεξάρτητα από τις αρχικές προθέσεις αυτών που το οραματίστηκαν ή το φιλοτέχνησαν. Η διέγερση της μνήμης δεν είναι μια διαδικασία που προκαλείται αυτόματα από την παρουσία ενός μνημείου στο χώρο. Η επιθυμία και η ανάγκη της υπενθύμισης του παρελθόντος εξαρτάται πάντοτε από τις αντίστοιχες προθέσεις της ανθρώπινης κοινότητας. Χωρίς την πολιτική και προσωπική βούληση για ενεργοποίηση της μνήμης τα μνημεία παραμένουν γυμνά νοηματικού περιεχομένου, εγκαταλείπονται στη φυσική και συμβολική φθορά της λήθης. Επίσης, η ποιότητα και το περιεχόμενο της ιστορικής μνήμης που παράγεται από τη θέαση του μνημείου είναι ένα πολύπλοκο αποτέλεσμα που εξαρτάται τόσο από την υλική μορφή όσο και από το "λόγο" με τον οποίο αυτή επενδύεται. Ο πυρήνας της θεωρίας για τη σχέση μνημείου μνήμης έχει πλέον διατυπωθεί και σε μεγάλο βαθμό αφομοιωθεί από την ερευνητική κοινότητα. Μια ακραία και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα άποψη για αυτή τη σχέση έχει διατυπώσει ο Pierre Nora: "Το μνημείο, αντί να ενσωματώνει τη μνήμη, την εκτοπίζει ολοκληρωτικά... Από τη στιγμή που προσδίδουμε μνημειακή μορφή στη μνήμη, απεκδύουμε σε κάποιο βαθμό τον εαυτό μας από την υποχρέωση να θυμόμαστε. Μεταφέροντας το βάρος της μνήμης στις πλάτες του μνημείου, οι θεατές ανακουφίζονται από την κατάρα της μνήμης" 6.

14 20 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Η άποψη ότι τα μνημεία συμβάλλουν στον ενταφιασμό και όχι στην εγρήγορση της μνήμης έχει πραγματική εφαρμογή σε πολλές περιπτώσεις. Συχνά η ανέγερση ε- νός μνημείου παρουσιάζεται ως εκπλήρωση κάποιου καθήκοντος ή ηθικού χρέους της κοινότητας προς τις παρελθούσες γενεές που ολοκληρώνεται με την τελετή των αποκαλυπτηρίων και την εκφώνηση ενός κενού, τυπικού λόγου. Η ακαδημαϊκή, συμβατική μορφή μεγάλου αριθμού μνημείων που στοχεύει στον εξωραϊσμό και τη μυθοποίηση προσώπων και γεγονότων σε συνδυασμό με τις στερεότυπες και ανιαρές επίσημες τελετές που διεξάγονται στο χώρο των μνημείων αποθαρρύνουν, αντί να υποκινούν, την κριτική ματιά στο παρελθόν, την άσκηση του προσωπικού βλέμματος. Δημόσιος χώρος δημόσια τέχνη κοινό Ο χώρος και η τέχνη είναι κοινωνικά παραγόμενες κατηγορίες. Οι έννοιες του δημόσιου και ιδιωτικού χώρου δεν είναι αυτοφυείς ούτε αιώνιες, αλλά ιστορικές, δηλαδή εμφανίζονται κάτω από συγκεκριμένες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και διαμορφώνονται ως αποτέλεσμα συσχετισμού δυνάμεων. Ο δημόσιος χώρος αποτελεί συχνά πεδίο αντιπαραθέσεων και προβολής αλληλοσυγκρουόμενων προσδοκιών που σχετίζονται με τη διαχείριση και τη χρήση του. Το δημόσιο μνημείο κατοχυρώνει και επισφραγίζει την ταυτότητα και τη χρήση του δημόσιου χώρου. Οι χρήσεις του δημόσιου μνημείου είναι κατεξοχήν κοινωνικές: Ως πεδίο ενσάρκωσης και υλο-ποίησης της συλλογικής μνήμης μιας κοινότητας εξυπηρετεί κοινωνικές ανάγκες που συνδέονται με την ταυτότητα, τη διαιώνιση της μνήμης προσώπων και γεγονότων, την καλλιέργεια και τη διάδοση αξιών και αρχών. Δίνοντας προτεραιότητα σε αυτή τη βασική λειτουργία του μνημείου, διαπιστώνει κανείς ότι η ολοκληρωμένη προσέγγιση του δημόσιου μνημείου απαιτεί την άσκηση και εφαρμογή μιας κριτική αντίληψης για το χώρο και τις μεθόδους οπτικής αναπαράστασης. Η δημόσια τέχνη είναι κυρίως πολιτική και κοινωνική διεργασία και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπιστεί. Η χρήση μιας κριτικής θεωρίας της τέχνης, ακόμα και της κοινωνικής ιστορίας της τέχνης, δεν αποτελεί επαρκές μεθοδολογικό εργαλείο για την ολόπλευρη διερεύνηση των ζητημάτων που άπτονται της δημόσιας τέχνης. Η Rosalyn Deutsche στο βιβλίο της Εξώσεις. Τέχνη και Πολιτική του χώρου 7 προτείνει την ένταξη του λόγου για τα δημόσια μνημεία στα πλαίσια του κριτικού αστικού λόγου που διεξάγεται σήμερα με πολιτικούς όρους συσχετισμού δυνάμεων. Το πλέον γόνιμο σημείο των προβληματισμών της έγκειται στην ανάλυση των όρων "δημόσια τέχνη", "δημόσιος χώρος", "κοινό" και τη συνεξέτασή τους μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν είναι ποτέ πολιτικά ουδέτερο, ούτε δεδομένο και αναλλοίωτο. Η αντίληψή της για το δημόσιο χώρο έχει αντληθεί από τις κατακτήσεις των κοινωνικών επιστημών: Ο χώρος, όπως και η τέχνη στη δημόσια διάστασή τους, είναι κοινωνικά παραγόμενες

15 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 21 κατηγορίες και ως τέτοιες πρέπει να αντιμετωπιστούν, ώστε να αναδειχθεί η δυναμική σχέση σύγκρουσης και επιβολής που εμπεριέχουν. Η αποδοχή της αντίληψης για την κοινωνική παραγωγή του χώρου και της δημόσιας τέχνης ξεδιπλώνει ευρύτερα πεδία έρευνας και προσφέρει μια νέα οπτική γωνία. Στα πλαίσια αυτού του κριτικού λόγου δεν μπορεί να παραμείνει ανέγγιχτη και η κατηγορία "κοινό". Σήμερα πλέον, η έννοια "κοινό" έχει απομυθοποιηθεί. Δεν αντιμετωπίζεται ως μία ουδέτερη και άχρωμη μάζα στην οποία απευθύνεται η δημόσια τέχνη αναζητώντας ένα παθητικό δέκτη του μηνύματός της. Αντίθετα, εντοπίζονται και α- ναλύονται οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις του κοινού ανάλογα με το κοινωνικό στρώμα, το φύλο, την εθνικότητα, την ηλικία και άλλους παράγοντες που θρυμματίζουν την ούτως ή άλλως πλαστή εικόνα ενός ομοιογενούς κοινού. Η σχέση του θεατή με το δημόσιο μνημείο αντιμετωπίζεται ως μια δυναμική σχέση αμφίπλευρου προσδιορισμού: Το μνημείο "παράγει", συστήνει το κοινό του, αλλά και το κοινό καθορίζει σε κάποιο βαθμό τη μορφή και το περιεχόμενο της δημόσιας τέχνης. Το θέμα, οι αναπαραστατικές μέθοδοι, η ένταξη του μνημείου στον περιβάλλοντα χώρο, οι ευαισθησίες και οι προτεραιότητες μνημειακής εξύμνησης προσώπων και γεγονότων, η χρήση των μνημείων στα πλαίσια συγκεκριμένων τελετών μνήμης, όλοι αυτοί οι παράγοντες συν-διαμορφώνουν ένα κοινό ετερόκλητο και εξελισσόμενο, ενώ και οι ίδιοι με τη σειρά τους εξαρτώνται από τις προσδοκίες του κοινού. Η επίκληση της αδιαφορίας του κοινού για τη δημόσια τέχνη και της άποψης ότι η τέχνη ακόμα και στη δημόσια διάστασή της είναι μία μοναχική υπόθεση που αφορά τους λίγους και ποτέ τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα δε μας βοηθάει να καταλάβουμε την ιδεολογική λειτουργία της δημόσιας τέχνης. Από τη σύλληψη του οράματος για την ανέγερση ενός δημόσιου μνημείου μέχρι και την τελική φάση υλοποίησης του (αν λάβουμε υπόψη μας μόνο τη διαδικασία παραγωγής του) το κοινό ενυπάρχει ως σημείο αναφοράς, επίκλησης και δικαίωσης των επιλογών τόσο των αρμόδιων φορέων που έχουν την πρωτοβουλία, όσο και των καλλιτεχνών που συνεργάζονται στην πραγματοποίηση της αρχικής σύλληψης, καταθέτοντας τον προσωπικό τους λόγο και προσαρμόζοντάς τον στον ένα ή στον άλλο βαθμό στις προσδοκίες των παραγγελιοδοτών. Το κοινό προϋπάρχει και συνυπολογίζεται ως βασικός παράγοντας στο σκεπτικό των αποφάσεων τοπικών συλλόγων, σωματείων ή πολιτιστικών φορέων, που προωθούν την ιδέα της ανέγερσης ενός ανδριάντα, μιας προτομής ή οποιουδήποτε άλλου μνημείου με ιστορικές αναφορές. Η έννοια του κοινού ή του "κοινωνικού συνόλου" στο οποίο απευθύνεται το μνημείο είναι πολύπλοκη καθώς περικλείει τόσο τις προηγούμενες γενιές που το μνημείο καλείται να τιμήσει, όσο και τις τωρινές και μελλοντικές που οφείλει να νουθετήσει. Η κατηγορία που απασχολεί κυρίως τους σχεδιαστές των μνημείων είναι η νέα γενιά που θα "διαπαιδαγωγηθεί" σύμφωνα με τις αξίες και τα ιδανικά που ενσωματώνουν τα εθνικά μνημεία.

16 22 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ Τα τελευταία χρόνια ο ρόλος της δημόσιας γλυπτικής και γενικά της δημόσιας τέχνης διαφοροποιείται. Ο εθνικός χαρακτήρας των μνημείων υποχωρεί, καθώς σταδιακά εμφανίζονται νέες ανάγκες και σκοπιμότητες. Η νέα αντίληψη για το ρόλο της δημόσιας τέχνης, που αυτοαποκαλείται "δημοκρατική", εμφανίζεται στις πρακτικές ανάπλασης και εξωραϊσμού των αστικών κέντρων, μία διαδικασία που ξεκίνησε κυρίως από τη δεκαετία του 1970 στην Αμερική, με συνολικά προγράμματα αναμόρφωσης των ιστορικών κέντρων των πόλεων που υλοποιούνται με τη συνεργασία αρχιτεκτόνων, καλλιτεχνών και πολεοδόμων. Αναγνωρίζονται οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις του "κοινού" και στις σύγχρονες αστικές δημοκρατίες αναδεικνύεται το δικαίωμα των πολιτών για ψυχαγωγία και επωφελή χρήση από τη δημόσια τέχνη, ένα δεδομένο που ανανεώνει και υποκαθιστά σε κάποιο βαθμό τον καθαρά εξυμνητικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα της παραδοσιακής δημόσιας γλυπτικής. Με βάση αυτά τα δεδομένα αναδεικνύεται ένας νέος, αυτόνομος ρόλος της δημόσιας τέχνης που καλείται να εξυπηρετήσει καθαρά αστικές ανάγκες. Αυτό σημαίνει και την ανάδειξη αντίστοιχων κατηγοριών στη θεωρητική σκέψη και ένα διαρκώς ογκούμενο ενδιαφέρον για την προσέγγιση και ερμηνεία τους. Μέσα στις πρόσφατες τάσεις ανήκει και η επαναξιολόγηση του ρόλου των θεατών, όχι ως απλών καταναλωτών, αλλά ως συν-διαμορφωτών της δημόσιας τέχνης. Το ζήτημα της υποκειμενικότητας του δέκτη απασχολεί έντονα τους σύγχρονους μελετητές, όπως και οι μέθοδοι καταμέτρησης και αξιολόγησης της αντίληψης του κοινού. Οι θεατές δε δέχονται όλοι με τον ίδιο τρόπο το νόημα που εκπέμπουν τα μνημεία, ούτε αντιδρούν πάντα σύμφωνα με τις προσδοκίες αυτών που αποφάσισαν την ανέγερσή τους. Τα προσωπικά βιώματα, η ιδεολογική τοποθέτηση, η πνευματική συγκρότηση και πλήθος άλλων παραγόντων διαφοροποιούν και εξατομικεύουν το νόημα που προσλαμβάνει ο κάθε δέκτης. Άλλωστε και ο ίδιος ο ερευνητής δεν παύει να είναι έ- νας θεατής που εξασκεί το βλέμμα του σε δεδομένες ιστορικές συνθήκες, κινούμενος από προσωπικά κίνητρα, προτιμήσεις και ευαισθησίες που σχετίζονται με τα βιώματά του. Τα μνημεία που επιλέγει να "δει" και αυτά για τα οποία αδιαφορεί, ο τρόπος που τα προσεγγίζει, όχι μόνο μεθοδολογικά αλλά και συναισθηματικά, εξαρτούν σε μεγάλο βαθμό το τελικό προϊόν της έρευνάς του. Κάθε εποχή καλείται να επισκεφτεί ξανά και να ανακαλύψει εκ νέου το παρελθόν της, είτε δεχόμενη, είτε απορρίπτοντας τα παραδεδομένα ερμηνευτικά σχήματα. Με τον ίδιο τρόπο καλείται να επανεξετάσει τα σύμβολα της ιστορικής της μνήμης και να προχωρήσει στη δική της ανάγνωση και αναπαράσταση σύμφωνα με τις καλλιτεχνικές πρακτικές της εποχής του παρελθόντος.

17 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 23 Ερμηνεία και λειτουργία της δημόσιας τέχνης Συχνά οι θεωρητικοί της τέχνης αντιμετωπίζουν ως πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί τις απαιτήσεις του κοινού σε σχέση με την καλλιτεχνική βούληση και ελευθερία. Μια "δημοκρατική" εκδοχή για το ρόλο της δημόσιας τέχνης υποστηρίζει ότι αυτή οφείλει να γίνεται αντιληπτή από μεγάλη μερίδα του κοινού, διότι αυτό στην ουσία τη χρηματοδοτεί και αποτελεί τον τελικό αποδέκτη και κριτή της. Σύμφωνα με αυτή την άποψη το κοινό εκχωρεί στους καλλιτέχνες το δικαίωμα να εκφραστούν εκ μέρους του 8. Ο προορισμός και η λειτουργία του δημόσιου έργου τέχνης θέτει κάποια όρια στη δράση του καλλιτέχνη σχετικά με το περιεχόμενο των αξιών που πρέπει να εκφραστούν στο έργο του και την κατάλληλη μορφή με την οποία θα αποδοθούν αποτελεσματικότερα αυτές τις αξίες. Ο καλλιτέχνης οφείλει να ανακαλύψει τη σωστή ισορροπία, ώστε να μην προδώσει ούτε την παιδεία και το προσωπικό του ύφος, αλλά ούτε και τις προσδοκίες του κοινού. Για τον ερευνητή η δυσκολία έγκειται στο να διαπιστώσει με ακρίβεια την επίδραση που ασκεί η δημόσια τέχνη ως φορέας κοινωνικών αξιών και να ορίσει τον ορίζοντα προσδοκιών του "κοινού". Και εδώ τίθεται ένα γενικότερο μεθοδολογικό πρόβλημα που σχετίζεται με τη συγκέντρωση και την αξιολόγηση μαρτυριών και αντιδράσεων των θεατών, εξαιτίας της αποσπασματικότητας και του επιλεκτικού χαρακτήρα των γραπτών πηγών, πρόβλημα που αντιμετωπίζει οποιαδήποτε ιστορική έρευνα. Ένα μνημείο κρίνεται ως "επιτυχημένο" και λειτουργικό στο βαθμό που το ευρύτερο, ετερόκλητο κοινό αντιλαμβάνεται άμεσα και αποδέχεται χωρίς δισταγμό το νόημα και τις αξίες που αυτό ενσωματώνει, χωρίς παράλληλα να προσβάλλεται η δημόσια αισθητική. Στο όνομα της ικανοποίησης των προσδοκιών του κοινού, αποκτά ιδιαίτερη σημασία το πόσο "κατανοητό" και σαφές είναι το νόημα ενός μνημείου, ενώ υποχωρεί η καλλιτεχνική λειτουργία του. Η πλευρά που υποστηρίζει αυτή την άποψη προωθεί μια δημόσια τέχνη ρεαλιστική, ακαδημαϊκή, που βασίζεται σε οικείους κώδικες αναπαράστασης, ερμηνεύεται εύκολα από το κοινό και δεν το περιθωριοποιεί. Παράλληλα, και κυρίως από τη δεκαετία του '50 και μετά, αναπτύσσεται ένα ρεύμα που προωθεί πιο αφαιρετικές, αντι-ηρωϊκές και αντι-συμβατικές εκδοχές 9 στην ευρωπαϊκή μνημειακή γλυπτική. Στα μνημεία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, του Εβραϊκού Ολοκαυτώματος και του Πολέμου του Βιετνάμ παρατηρείται συχνά η υιοθέτηση μη-παραστατικών, αρχιτεκτονικών ή εννοιολογικών μορφών τέχνης που αποδεικνύεται ικανή να εκφράσει το δημόσιο αίσθημα αποτελεσματικότερα από τις παραδοσιακές φόρμες 10. Γενικά, υπάρχει η τάση της αναζήτησης μιας νέας αντιηρωϊκής φόρμας που θα εξυπηρετεί καλύτερα τις μνημειακές ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου, χωρίς ωστόσο να ανατρέπει στο σύνολό της την ακαδημαϊκή εικόνα της δημόσιας γλυπτικής. Η νέα δημόσια γλυπτική που συνδιαλέγεται τόσο με τον εαυτό

18 24 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ της και το κοινό όσο και με την ιστορία, χωρίς να προωθεί παγιωμένες, επίσημες και μυθοποιητικές ερμηνείες του παρελθόντος, κερδίζει σταδιακά έδαφος. Αυτή την αντιπαράθεση δεν πρέπει να την "αναγνώσει" κανείς αποκλειστικά με όρους αισθητικούς και να ερμηνεύσει την τάση ανανέωσης της δημόσιας γλυπτικής μόνο σε συνάρτηση με την εξοικείωση του κοινού με τις κατακτήσεις της μοντέρνας τέχνης. Ουσιαστικά προκύπτει από το καταπιεσμένο, αναδυόμενο αίτημα κοινωνικών ομάδων να εκφραστούν συμβολικά, να κερδίσουν ένα χώρο στην αναπαραστατική αποτύπωση της μνήμης τους. Οι απαιτήσεις αυτού του νέου, ετερόκλητου κοινού καθορίζουν συχνά και τα όρια του μορφοπλαστικού λεξιλογίου που χρησιμοποιεί ο καλλιτέχνης εκτελώντας μία δημόσια παραγγελία. Ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που με τη μνημειακή γλυπτική εξυμνείται ένα κορυφαίο, δραματικό γεγονός που σημάδεψε την ιστορική πορεία πολλών εθνών, όπως ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, οι προσδοκίες των επιζώντων και των παλαίμαχων είναι πολύ πραγματικές για να τις παραβλέψει κανείς, καθώς βασίζονται στην προσωπική, βιωματική τους σχέση με τα γεγονότα. Επιπλέον, η ανάγκη των ανθρώπων να παρηγορηθούν και να συμφιλιωθούν με την ιδέα της απώλειας αγαπημένων προσώπων υποβοηθείται από πιο παραδοσιακές μνημειακές μορφές που προσαρμόζουν συχνά στη θεματολογία τους και θρησκευτικά σύμβολα ή μοτίβα 11. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, που τονίζει την ψυχολογική λειτουργία των μνημείων ως μέσων συναισθηματικής κάθαρσης και αποδοχής του θανάτου, το μνημείο επιτελεί αυτό το σκοπό πιο εύκολα όταν χρησιμοποιεί οικείους από την παράδοση τύπους που ερμηνεύονται εύκολα και δεν αποξενώνουν ή προβληματίζουν το κοινό τους γύρω από το νόημά τους. Παρατηρήθηκε ότι κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου στην Ευρώπη σπάνια κλήθηκαν μοντέρνοι καλλιτέχνες που ανήκαν σε πρωτοποριακά κινήματα για να εξυμνήσουν με τη γλυπτική τους τέχνη τα γεγονότα και τα θύματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Κι αυτό διότι οι επιζώντες ένιωθαν πολύ έντονη και καταιγιστική την πραγματικότητα της εμπειρίας που βίωσαν, ώστε να ικανοποιηθούν με μία αφηρημένη απεικόνισή της. Ο Nathan Rapoport, μιλώντας για το μνημείο που φιλοτέχνησε με θέμα την εξέγερση των Εβραίων στο γκέτο της Βαρσοβίας, αναρωτήθηκε: " Μπορούσα να κάνω μια πέτρα με μια τρύπα στη μέση και να πω: Ορίστε! Αυτός είναι ο ηρωισμός των Εβραίων;" 12 Την ανυπομονησία του κοινού για άμεση αποκωδικοποίηση του νοήματος ενός δημόσιου έργου τέχνης έχει περιγράψει πολύ παραστατικά ο Elsen στο βιβλίο του για το Σκεπτόμενο του Rodin: " Μια άλλη αντίδραση του κοινού είναι η ανυπομονησία για το χρόνο που χρειάζεται να αναπτύξει μια οικειότητα με το έργο, μια οικειότητα που τρέφει όχι την περιφρόνηση, αλλά την κατανόηση. Η αυτόματη εξήγηση, όπως αυτή που βρίσκει κανείς στα φωτογραφικά στιγμιότυπα, συναντά την απαίτηση του κοινού για άμεση επιβράβευση. Χωρίς να προκαλεί έκπληξη, ένα από τα διλήμματα της σύγχρονης γλυπτικής που έχει μείνει σταθερό είναι ότι απογοητεύει το κοινό και

19 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 25 κάποιους κριτικούς γιατί προσφέρει λιγότερα από τα προσδοκώμενα: λιγότερο νόημα, λιγότερη επιδεξιότητα, λιγότερη ομορφιά κ.ο.κ." 13. Είναι βέβαια πολύ συνηθισμένη πρακτική για την παραδοσιακή μνημειακή γλυπτική να χρησιμοποιεί αφηρημένους, αρχιτεκτονικούς τύπους, όπως τον οβελίσκο ή την αναθηματική στήλη χωρίς συγκεκριμένες απεικονίσεις. Επίσης, ολόκληρες αρχιτεκτονικές κατασκευές χρησιμεύουν ως ηρώα πεσόντων, κενοτάφια, μνημεία αγνώστου πολεμιστή. Αυτοί οι τύποι αντλούν την αναγνωρισιμότητά τους και την άμεση αποδοχή του κοινού από το γεγονός ότι έχουν χρησιμοποιηθεί εξαντλητικά στο παρελθόν και δεν προκαλούν έκπληξη ή σύγχυση στο θεατή σχετικά με το νόημά τους. Το ίδιο συμβαίνει και με τις αλληγορικές μορφές που είναι γνωστές από την κοιμητηριακή ή την αρχαία ελληνική γλυπτική και εντάσσονται στη συνέχεια ως μοτίβα στη θεματολογία των εθνικών μνημείων. Το σύμβολο του πενθούντος πνεύματος ή του θνήσκοντος στρατιώτη που στέφεται από τη Νίκη ερμηνεύεται εύκολα από το κοινό που έχει εξοικειωθεί με την παράδοση των συμβολικών μορφών. Η ερμηνεία του νοήματος που ενσαρκώνει ένα δημόσιο γλυπτό δεν εξαρτάται α- ποκλειστικά από την αναγνωρισιμότητα των κωδίκων αναπαράστασης. Δεν προκαλεί σε όλους τους θεατές κοινές εντυπώσεις και κρίσεις ένα νατουραλιστικό έργο, επειδή το νόημά του είναι ευκρινές. Η υποκειμενικότητα του δέκτη, ο προσωπικός ορίζοντας προσδοκιών διαφοροποιεί τόσο τις απαιτήσεις του από τη δημόσια γλυπτική, όσο και το βαθύτερο νόημα που προσλαμβάνει από κάθε παράσταση. Η εμπλοκή του υποκειμένου στη διαδικασία παραγωγής ή "κατανάλωσης" των συμβολικών μορφών της δημόσιας τέχνης αρθρώνει διαφορετικά επίπεδα ερμηνείας. Συνήθως, οι δημιουργοί των δημόσιων γλυπτών δε μιλούν για τα έργα τους. Ό,τι έχουν να πουν, βρίσκεται ήδη εκεί, μορφοποιημένο και ανοιχτό στην αντιληπτική ικανότητα του κάθε θεατή. Σε σπάνιες, όμως, περιπτώσεις οι γλύπτες εκθέτουν τα προσχέδια και τη συνολική πορεία της εργασίας τους και δίνουν την προσωπική τους ά- ποψη για το νόημα της δουλειάς τους. Ο δικός τους λόγος προστίθεται στο συνολικό πλέγμα λόγων γύρω από το ρόλο και τη λειτουργία της δημόσιας τέχνης. Σε αυτόν αντιπαρατίθεται ή συναρτάται και ο λόγος της κριτικής. Σχολιάζοντας ο Αντώνης Κωτίδης τον ανδριάντα του Φιλίππου του Γιώργου Νικολαΐδη, εξηγεί την κυριαρχία της φυσιοκρατικής (νατουραλιστικής) μεθόδου αναπαράστασης, ως συνέπεια των περιορισμών που επιβάλλει στη βούληση του καλλιτέχνη ο κυρίαρχος ορίζοντας προσδοκιών του κοινού και των παραγγελιοδοτών. Ο ίδιος επιζητεί μια ανανέωση του μνημειακού τοπίου, μια ανατροπή της επιβολής των νατουραλιστικών τύπων πάνω στους αφαιρετικούς ή αφηρημένους, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι αυτή του η προσδοκία α- νήκει "ακόμα στη σφαίρα του φανταστικού" 14. Ο γλύπτης με τη σειρά του υποστηρίζει ότι η καλλιτεχνική του ανεξαρτησία διατηρείται αλώβητη από τις προσδοκίες του κοινού, καθώς στη σύμβαση ανάθεσης του

20 26 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ γλυπτού δεν διατυπώνονται απόψεις της επιτροπής που του ανέθεσε την παραγγελία σχετικά με τη μορφή ή τις αξίες που θα ενσωματώνει το μνημείο. Οπωσδήποτε νιώθει την υποχρέωση να συνομιλήσει με τη φιλολογική και ιστορική παράδοση που προσέδωσε στο Φίλιππο τα συγκεκριμένα μορφολογικά του χαρακτηριστικά. Ωστόσο η τελική διατύπωση που προσφέρει στο κοινό της Θεσσαλονίκης είναι προϊόν κριτικής επεξεργασίας και ανανέωσης αυτής της παράδοσης. Σε κάθε περίπτωση το έργο απευθύνεται στην κρίση του κοινού, η οποία διαμορφώνεται στην πορεία του χρόνου. "Και το ίδιο το άγαλμα είναι υπό κρίση, υπό την κρίση του κάθε παρατηρητή που πρέπει να κρίνει βλέποντας κατά τον ίδιο τρόπο που, για να κριθεί ένα κείμενο, πρέπει κατά κάποιον τρόπο, να διαβαστεί" 15. Η ανάγκη ανάγνωσης και αποκωδικοποίησης ενός δημόσιου μνημείου προκύπτει ακόμα και σε αναπαραστατικές μορφές που δίνουν την εντύπωση της κυριαρχίας των φυσιοκρατικών μοτίβων. Η σχέση σημαίνοντος-σημαινομένου δεν είναι αυτονόητη και απαιτεί την άσκηση ενός ευαίσθητου και διεισδυτικού βλέμματος. Σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους μεταβάλλονται και οι προϋποθέσεις της άσκησης του βλέμματος του υποκειμένου και έτσι δημιουργούνται επάλληλα στρώματα ερμηνειών, τα οποία δεν αλληλοαναιρούνται, αλλά εμπλουτίζουν την εκφραστική δύναμη του μνημείου. Η κυρίαρχη άποψη, ακόμη και σήμερα, είναι πως τα μνημεία εθνικού χαρακτήρα επιβάλλεται να παράγουν ευκρινές νόημα. Η λειτουργία τους είναι διαμεσολαβητική. Απώτερος στόχος είναι να λειτουργήσουν ως αφετηρία εκκίνησης μιας μνημονικής διεργασίας που θα οδηγήσει στην εξύμνηση του τιμώμενου προσώπου ή γεγονότος. Σύμφωνα με μια πιο προωθημένη αντίληψη, βασική αποστολή της μνημειακής γλυπτικής θεωρείται η ανανέωση και ενεργοποίηση της σχέσης μας με το παρελθόν. Αυτή η ανάγκη αποτελεί μία πρόκληση για τον καλλιτέχνη στην οποία ανταποκρίνεται με μεγαλύτερη ή μικρότερη πρωτοτυπία. Κατά την άποψη της Νίκης Λοϊζίδη, ο Γιώργος Νικολαΐδης προσφέρει μια "προσωπική ερμηνεία της πολύπλευρης ιδιοφυίας του Φιλίππου" χωρίς να επαναλάβει τις γνωστές συμβάσεις του "επικο-ηρωικού μνημείου" 16. Το μνημείο δεν πρέπει να αναφέρεται αυτάρεσκα στον εαυτό του ως έργο τέχνης. Ο σκοπός ύπαρξής του δεν είναι να συνομιλεί αποκλειστικά με άλλα καλλιτεχνικά δημιουργήματα που προηγήθηκαν στην ιστορία των εικονογραφικών τύπων. Αν ε- κλάβει κάποιος το μνημείο ως σημείο, θα διαπιστώσει ότι στην άρρηκτη αλυσίδα σημαίνοντος σημαινομένου ( μορφής και περιεχομένου στην περίπτωση μας), ο δεύτερος όρος της σχέσης επιβάλλεται με την ισχύ του στον πρώτο. Φαίνεται ότι η εξυμνητική και διδακτική λειτουργία της δημόσιας γλυπτικής κατοχυρώνεται όταν το σημαίνον η μορφή του μνημείου εξοβελιστεί πλήρως στη συνείδηση του θεατή από την απόλυτη επικράτηση του σημαινομένου του νοήματός του που σχετίζεται συνήθως με τις αξίες και τα ιδανικά του έθνους.

21 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 27 Αυτή η πραγματικότητα έχει οδηγήσει βέβαια στην εγκατάσταση στο δημόσιο χώρο μιας ατέλειωτης σειράς ομοιόμορφων, συμβατικών και γενικά απαράδεκτων από καλλιτεχνική πλευρά- προτομών, ανδριάντων και γλυπτών συνθέσεων που δεν προσφέρουν στους σημερινούς θεατές ούτε αισθητική απόλαυση, αλλά και ούτε ενεργοποιούν πλέον κάποιες διαδικασίες αυτό-αναγνώρισης και διαλεκτικής σχέσης με την ιστορική πληροφορία που παράγουν. Το μνημείο ως μύθος Το 1956 ο Roland Barthes παρουσίασε την εξαιρετική μελέτη του με τίτλο: "Ο μύθος σήμερα" στην οποία ανέλυσε την κατασκευή και τη λειτουργία του μύθου ως σημειοδοτικού συστήματος. Το σχήμα που διατύπωσε θεωρήθηκε εξαιρετικά γόνιμο και διεισδυτικό από τους μελετητές πολιτισμικών φαινομένων και διεργασιών. Η θεωρία του βασίστηκε σε μια πρωτότυπη αξιοποίηση των κατακτήσεων της σημειολογίας. Σύμφωνα με αυτή ο μύθος ορίστηκε ως ένα "δευτερογενές σημειολογικό σύστημα" 17, όπου το σημείο (δηλαδή το ζεύγμα του σημαίνοντος και του σημαινομένου ή της εικόνας και της έννοιας) αποτελεί τον πρώτο κρίκο μιας νέας σημειοδοτικής αλυσίδας, μετατρέπεται σε σημαίνον και επενδύεται με καινούργιο νόημα. Ουσιαστικά δηλαδή πρόκειται για την ανανέωση του νοηματικού περιεχομένου ενός σημείου. Αυτή η διαδικασία βέβαια δεν είναι ορατή, η επεξεργασία είναι αφανής και το αποτέλεσμά της εμφανίζεται ως φυσικό και αναμφισβήτητο. Ο μύθος επιτυγχάνει τη μετάδοση της βαθύτερης έννοιάς του προκαλώντας την παραγωγή του νοήματος με φυσικό τρόπο, "ωσάν το σημαίνον να θεμελιώνει το σημαινόμενο" 18. Το κλασικό παράδειγμα της φωτογραφίας του μαύρου στρατιώτη που χαιρετά τη Γαλλική σημαία στο εξώφυλλο του Paris-Match ως σημείο που μεταδίδει αυτόματα το νόημα της υποταγής στο γαλλικό εθνικισμό, εικονογραφεί με επιτυχία τη λειτουργία του μύθου. Η έννοια του μύθου αποτελεί χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο για να φωτίσουμε κάποιες πλευρές του τρόπου λειτουργίας και μετάδοσης του νοήματος των μνημείων. Μπορεί να αξιοποιηθεί ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μνημείων που είναι φορτισμένα με εθνικούς συμβολισμούς και υπόκεινται σε αντίστοιχες χρήσεις. Στη μελέτη του με τίτλο "Rushmore. Μια διαφορετική ματιά.", o Jim Pomeroy χρησιμοποίησε την έννοια του μύθου για να διερευνήσει την επίδραση του "Τεμένους της Δημοκρατίας" στην αμερικανική πολιτική κουλτούρα και τις εθνικές αξίες. Το " Τέμενος της Δημοκρατίας" είναι ένα ατελείωτο μνημειώδες έργο που φιλοτεχνήθηκε ανάμεσα στα1927 και 1941 από τον Gutzon Borglum, ο οποίος σμίλεψε σε έναν τεράστιο γρανιτένιο βράχο της Νότιας Ντακότα τις μορφές τεσσάρων προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών 19. Ο μελετητής θέτει το ερώτημα "τι σηματοδοτεί το Rushmore; Πώς λειτουργεί η εικόνα, υποκινεί και μεταδίδει το νόημα;" και εστιάζει την απάντησή του στους "μη-

22 28 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ χανισμούς πολιτισμικής οικειοποίησης" και συγκεκριμένα στο μηχανισμό του μύθου. Η βασική λειτουργία του μύθου σύμφωνα με τον Barthes είναι να μετατρέπει προβληματικά και αντιφατικά στοιχεία ενός πολιτισμού σε φυσικά, αναμφισβήτητα δεδομένα. Ο μύθος είναι μια μορφή γλώσσας, στα πλαίσια της οποίας οντότητες που κάποτε ήταν προικισμένες με συγκεκριμένες αναπαραστατικές ιδιότητες λειτουργούν σε ένα υψηλότερο ενοποιητικό επίπεδο, χειραγωγούνται και μεταποιούνται, έτσι ώστε να παράγουν ένα λόγο που εμφανίζεται ως φυσικός, ως λόγος πραγματικός 20. Αυτή η εντύπωση της πραγματικότητας ενισχύεται από την επανάληψη και συστηματοποίηση του μηνύματος που εκπέμπεται. Αυτή η διαδικασία θεωρείται δομική σε όλους τους πολιτισμούς. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο μύθος κινητοποιεί και μεταδίδει αντιλήψεις που στο παρελθόν έφεραν αρνητικές και επιβλαβείς συνδηλώσεις, όπως η πατριαρχία, ο ρομαντισμός και ο εθνικισμός. Ο μύθος δεν αποκρύπτει αλλά και ούτε αποκαλύπτει τίποτα. Είναι ένας λόγος που έχει κλαπεί και έχει επιστραφεί, χωρίς να είναι ποτέ πια ο ίδιος. Είναι ένας λόγος παραμορφωμένος και παραμορφωτικός. Παρουσιάζει ως αλήθεια, ως φύση αυτό που ήταν ιστορία: "Ο μύθος συγκροτείται από τη φθορά της ιστορικής ιδιότητας των πραγμάτων... Έργο του μύθου είναι να αδειάζει το πραγματικό". Και να το επενδύει με νέο νόημα που υπόκειται σε πολλές εναλλακτικές χρήσεις. Οι χρήσεις του Rushmore από τη διαφήμιση, τις εικαστικές τέχνες, τη σάτιρα, τον κινηματογράφο και την προπαγάνδα αναδεικνύουν τις νέες σημειοδοτικές λειτουργίες του μνημείου-συμβόλου. Παράγουν καινούργιες αξίες που ανακύπτουν αβίαστα ως φυσικές και αιώνιες: τη σταθερότητα, τη μονιμότητα, τη σιγουριά, το νόμο, τον πατέρα, τον ανδρισμό, το μεγαλείο, την ισχύ, την παράδοση, την ευφυία, τη μεγάλη κλίμακα, την αρχαιότητα και τον πολιτισμικό πλούτο 21. Η απουσία συνοδευτικής επιγραφής στο ατελείωτο μνημείο το καθιστά ανοικτό σε πολλαπλές αναγνώσεις. Η αναρρίχηση στο λόφο είναι απαγορευμένη. Η μόνη επιτρεπόμενη θέαση του μνημείου, από κάτω προς τα πάνω, προσδίδει μια αίσθηση τοτεμική, το μετατρέπει σε ένα απρόσιτο ιερό που επιτρέπεται στους κοινούς θνητούς μόνο να το ατενίζουν με δέος, αλλά ποτέ να το πλησιάσουν περισσότερο από ό,τι πρέπει. Το γεγονός ότι οι γλυπτές μορφές δεν έχουν ολοκληρωθεί ενισχύει τη γήινη πραγματικότητά τους, τις κάνει να ξεπροβάλλουν μέσα από το βράχο, σαν αιώνιες και επιβλητικές φιγούρες. Πώς ο μύθος του Rushmore εξυπηρετεί τις φαντασιακές ανάγκες του αμερικάνικου εθνικισμού; "Το Rushmore είναι μια μηχανή του χρόνου εκτός ελέγχου, γλιστράει μέσα στην ιστορία κάπου ανάμεσα στον Όμηρο και στο New Deal. Ευθυγραμμίζεται με την ευρωπαϊκή ιστορική αντίληψη και μεταφέρει τις ιδιότητες της αρχαιότητας και

23 1 Θεωρία και μεθοδολογία της Δημόσιας Γλυπτικής 29 της σταθερότητας σε μια κουλτούρα που επιθυμεί να διαμορφώσει μια νέα εικόνα για τον εαυτό της οικειοποιούμενη αυτές τις αξίες". Είναι σημαντικό για μία κοινωνία που δυσκολεύεται να διαλεχθεί με την ιστορία της να κατασκευάζει ανώδυνες και καθησυχαστικές εικόνες του παρελθόντος. Στην περίπτωση του Τεμένους της Δημοκρατίας αποτελεί μία φαινομενική παραδοξότητα το γεγονός ότι το μνημειακό σύμπλεγμα επισφραγίζει με την παρουσία του μια περιοχή προκαλώντας ισχυρή αρνητική φόρτιση διότι στην πραγματικότητα αυτή η περιοχή κατακτήθηκε από τους λευκούς με μία αδιάσειστα τεκμηριωμένη εξολόθρευση του προϋπάρχοντος πληθυσμού. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η κατάκτηση της αμερικανικής ηπείρου αποτελεί "το πλέον εύλογο παράδειγμα 500 χρόνων γενοκτονίας και κυριαρχίας. Το Rushmore υπονοεί ότι οι Ευρωπαίοι ήταν εκεί ανέκαθεν. Συσκοτίζει μία επονείδιστη μνήμη και καθησυχάζει τη φυλετική ενοχή με τον ίδιο τρόπο που ένας άνθρωπος απωθεί τις σκέψεις που του υπενθυμίζουν μια οδυνηρή εμπειρία" 22. Το μνημείο ως μύθος παράγει μια αν-ιστορική αντίληψη του παρελθόντος. Γίνεται σημείο αναφοράς και επαν-αξιολόγησης τόσο των γεγονότων που προηγήθηκαν, όσο και αυτών που ακολούθησαν. Υποτάσσει όλες τις κορυφαίες στιγμές του παρελθόντος σε μια νοητή χρονική αλυσίδα με αφετηρία το απώτατο παρελθόν και προορισμό το παρόν. Το μνημείο-μύθος φιλοδοξεί να εμπνεύσει και να καθοδηγήσει τους ηρωισμούς του μέλλοντος, ούτως ώστε να συνεχιστεί ο αέναος κύκλος του μνημειακού χρόνου. Με την υποταγή του ιστορικού στο μνημειακό χρόνο, το μνημείο προικίζεται με ιδιότητες υπερβατικές, συμβολικές, προφητικές. Γίνεται εθνικό σύμβολο. Μνημεία και εθνικές αξίες Η δημόσια μνήμη είναι ένα σύνολο αντιλήψεων και πεποιθήσεων που αναφέρονται στο παρελθόν και βοηθούν το κοινωνικό σύνολο να κατανοήσει ό,τι έχει προηγηθεί και να σχεδιάσει τη μελλοντική του δράση. Η δημόσια μνήμη, στο θεωρητικό σχήμα που επεξεργάζεται ο John Bodnar στην εισαγωγή της μελέτης του 23, εμφανίζεται ως προϊόν συμβιβασμού που προκύπτει από τον εκάστοτε συσχετισμό δυνάμεων ανάμεσα στην επίσημη, κρατική εκδοχή της μνήμης και στις ανεπίσημες, καθημερινές εκφάνσεις της. Η διάκριση των δύο επιπέδων μνήμης γίνεται με τους όρους official και vernacular cultural expressions. Η επίσημη εκδοχή της κουλτούρας και συνεπώς της μνήμης ενός κοινωνικού συνόλου υποστηρίζεται από τους πνευματικούς ηγέτες, τους ανώτερους κυβερνητικούς υπαλλήλους, τους αξιωματούχους του στρατού, τα ανώτερα στελέχη της εκπαίδευσης και της γραφειοκρατίας, οι οποίοι διακατέχονται από μία κοινή, ζωτική μέριμνα για τη διατήρηση και ανανέωση των κρατούντων θεσμών, του κατεστημένου συ-

24 30 ΤΟΠΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ στήματος αξιών και της υφιστάμενης ιεραρχίας. Με βάση αυτή την προτεραιότητα ερμηνεύεται το παρελθόν και παρουσιάζεται η "αλήθεια" που εξυπηρετεί αποτελεσματικότερα τις προτεραιότητες των εκπροσώπων της κάθε μορφής εξουσίας. Η αμφιβολία κινητήριος μοχλός γνώσης και η ερευνητική διάθεση με την οποία προσεγγίζει ο ιστορικός το παρελθόν δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες της επίσημης, κυρίαρχης μνήμης. Το σχήμα που υιοθετούν οι κρατούντες στις δημόσιες τελετές μνήμης εμφανίζει τη δράση τους ως συνέχεια και εκπλήρωση των στόχων που έθεσαν οι προηγούμενες γενιές. Έτσι η ιστορική μνήμη εξαγνίζεται και καθαίρεται από τις συγκρούσεις και τις ασυνέχειες, τα ενοχλητικά σημεία εξαλείφονται και η ιστορική μνήμη αναδύεται ως ένας χώρος καθαγιασμένος, απροσπέλαστος στις τριβές του παρόντος. Η δημόσια μνήμη παίρνει τη μορφή ενός ιδεολογικού συστήματος με ειδικά διαμορφωμένη γλώσσα, σύμβολα και αφηγηματικούς κώδικες. Η συμβολική γλώσσα του πατριωτισμού αποτελεί δομικό συστατικό της δημόσιας μνήμης στις Ηνωμένες Πολιτείες που χρησιμοποιείται τόσο από τους επίσημους φορείς όσο και από άλλες, λιγότερο κυρίαρχες και ανεπίσημες πλευρές. Ο συμβιβασμός που χαρακτηρίζει τη δημόσια μνήμη επιτρέπει τη χρήση των ίδιων συμβόλων, όπως του πατριωτισμού, τόσο για την προώθηση κρατικών αξιών, όπως η ένταξη ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων στην εθνική κοινότητα, όσο και για την προβολή περισσότερο προσωπικών, οικογενειακών ή τοπικών δεσμεύσεων. Δηλαδή, ενώ με την επίσημη γλώσσα του πατριωτισμού το κράτος επιδιώκει να μεταδώσει πίστη και αφοσίωση στον εαυτό του, συγχρόνως η ίδια γλώσσα μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο μετάδοσης εναλλακτικών ερμηνειών του παρελθόντος που να επισκιάζουν την αξία της αφοσίωσης στο ευρύτερο σύνολο (εθνικό κράτος), σε όφελος μικρότερων κοινωνικών ομάδων, όπως η οικογένεια ή ο τόπος καταγωγής. Η επίκληση του έθνους από τους πολίτες γίνεται συχνά μέσο κατοχύρωσης των ατομικών και πολιτικών τους δικαιωμάτων. Όπως είναι προφανές, η χρήση των ίδιων συμβόλων, όπως του έθνους και του πατριωτισμού, γίνεται όχημα διαμεσολάβησης για την προώθηση διαφορετικών σκοπιμοτήτων εκ μέρους του κράτους ή άλλων, λιγότερο κυρίαρχων, κοινωνικών ομάδων. Ποιος είναι ο ρόλος των δημόσιων τελετών μνήμης στη διαδικασία αποδοχής και διάδοσης της επίσημης, κρατικής αντίληψης για το παρελθόν; Στο θεωρητικό σχήμα που επεξεργάζεται ο Bodnar το ερώτημα αυτό κατέχει κεντρική θέση. Σύμφωνα με την ανάλυσή του οι δημόσιες τελετές μνήμης (επέτειοι, μνημόσυνα, αποκαλυπτήρια μνημείων, εθνικές εορτές) καταδεικνύουν την κρατική μέριμνα για τη διασφάλιση της επίσημης ερμηνείας του παρελθόντος εις βάρος εναλλακτικών, τοπικών ή ανατρεπτικών εκδοχών της δημόσιας μνήμης. Αυτό δε σημαίνει ότι οι πολιτισμικές διαφορές εξουδετερώνονται από την επίσημη γλώσσα. Ωστόσο παρατηρείται μια τάση αφομοίωσης και ομαλοποίησης των τοπικών ιδαιτεροτήτων. Συνήθως, η τοπική ή η προσωπική μνήμη ενσωματώνεται στην εθνική

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΜΝΗΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Ραγδαία αύξηση μουσείων και κηρυγμένων ιστορικών χώρων Κάθε μουσειακή παρουσίαση συνιστά

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη, πολιτική και δημόσιος χώρος

Τέχνη, πολιτική και δημόσιος χώρος Τέχνη, πολιτική και δημόσιος χώρος -Ιστορία, πολιτική και δημόσια γλυπτική -Land Art περιβαλλοντική τέχνη -Μνημειακή, αντι-μνημειακή τέχνη -Εφήμερες παρεμβάσεις -Συμμετοχικές Πρακτικές -Σύγχρονη Τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 2: Ιστορική-ερμηνευτική μέθοδος Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014

Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014 Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014 Η διεθνής βιβλιογραφία διαπιστώνει την αντιπαράθεση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3η: Η κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας και ο ρόλος του λόγου Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 7: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. Σπύρος Τσιπίδης. Περίληψη διατριβής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Σπύρος Τσιπίδης Γεω - οπτικοποίηση χωρωχρονικών αρχαιολογικών δεδομένων Περίληψη διατριβής H παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μέθοδοι Έρευνας Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα Βύρων Κοτζαμάνης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΒΟΛΕΪ Η μάθηση μιας κίνησης είναι το σύνολο των εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη

Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η πρόσληψη της Καινής Διαθήκης στη λογοτεχνία και την τέχνη Τέταρτη Ενότητα: Οι βασικές αρχές της θεωρίας Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα Ενότητα 5: Εποικοδομητισμός Βασιλική Μητροπούλου-Μούρκα Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών Εισαγωγή Βασική αντίληψη που διαποτίζει αυτή την εργασία είναι ότι η βαθύτερη παιδαγωγική διάσταση της εικαστικής εκπαίδευσης αναδύεται μέσα από τη συμμετοχή σε μια διεργασία στην οποία συνδέονται άρρηκτα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

Οικολογική Ερμηνεία. Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα. Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οικολογική Ερμηνεία Ενότητα 2 : 2 ο μάθημα Αικατερίνη Γ. Τσαλαμπούνη Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Αναγνώσεις σε επίπεδα

Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Αναγνώσεις σε επίπεδα Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Αναγνώσεις σε επίπεδα η έννοια της κουλτούρας στις κοινωνικές επιστήμες αποτελεί μια από τις βασικές εννοιολογικές κατηγορίες για την

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΥΠΟΣ Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ

Ο ΤΥΠΟΣ Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Ο ΤΥΠΟΣ Ο ΤΥΠΟΣ ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ Ο τύπος έχει αποδειχθεί ότι στηρίζει το δημοκρατικό πολίτευμα αλλά και εξαρτάται από αυτό προκειμένου να κάνει απρόσκοπτα το έργο του. Tο έργο αυτό το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University

þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿãà Å Â Ä Â ±ÁǹĵºÄ ½¹º  Xenopoulos, Solon Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Architecture, Land and Environmental Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2005 þÿ ±ÁǹĵºÄ ½¹º Ä Â þÿ¼µä±»»±ãì¼µ½  µ¹ºì½±â º±¹

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών. Ευφημία Τάφα

Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών. Ευφημία Τάφα Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών Ευφημία Τάφα Παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχή έκβαση της ανάγνωσης μιας ιστορίας Χρονική στιγμή της ανάγνωσης (πότε) Το είδος του κειμένου (τι) Η «γωνιά» της τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Οργανωσιακή Κουλτούρα Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Οργανωσιακή Κουλτούρα Οργανωσιακή Κουλτούρα, Εννοιολογικός Προσδιορισμός O Ο όρος Οργανωσιακή Κουλτούρα πρωτοεμφανίστηκε στην αμερικάνικη ακαδημαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 9: Φραγμοί στην Κριτικο-στοχαστική Πρακτική Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό ερώτημα: Η εξέλιξη της τεχνολογίας της φωτογραφίας μέσω διαδοχικών απεικονίσεων της Ακρόπολης.

Ερευνητικό ερώτημα: Η εξέλιξη της τεχνολογίας της φωτογραφίας μέσω διαδοχικών απεικονίσεων της Ακρόπολης. Περιγραφή της ερευνητικής εργασίας Βασικοί σκοποί της έρευνας: Η οικοδόμηση γνώσεων όσον αφορά στη λειτουργία των φωτογραφικών τεχνικών (αναλογικών ψηφιακών) διερευνώντας το θέμα κάτω από το πρίσμα των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Φαινομενολογική Κοινωνιολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 8ο (σελ. 187 197) 2 Οι Μικρο-κοινωνιολογικές κοινωνιολογικές Ερμηνευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ 21 / Εισαγωγή στην αρχαία Ελληνική και Πρώιμη Βυζαντινή Λογοτεχνία Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Διεθνές Συνέδριο... για να ξαναφανταστούμε το σχολείο...

1 ο Διεθνές Συνέδριο... για να ξαναφανταστούμε το σχολείο... 1 ο Διεθνές Συνέδριο... για να ξαναφανταστούμε το σχολείο... Οι Επιμορφωτικές Ανάγκες των Διοικητικών Υπαλλήλων των Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών: Μια Εμπειρική Διερεύνηση στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Β1. α. Σωστό β. Λάθος γ. Λάθος δ. Λάθος ε. Σωστό

Β1. α. Σωστό β. Λάθος γ. Λάθος δ. Λάθος ε. Σωστό Α. Ο συγγραφέας πραγματεύεται την αναγκαιότητα εξοικείωσης του σύγχρονου ανθρώπου με τα αρχαία ελληνικά μνημεία θέασης και ακρόασης. Επισημαίνει πως η αρχιτεκτονική των χώρων αυτών πιστοποιεί το δημοκρατικό

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ. ημερήσιος και περιοδικός τύπος ραδιόφωνο τηλεόραση προφορική φήμη ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ. ημερήσιος και περιοδικός τύπος ραδιόφωνο τηλεόραση προφορική φήμη ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ Παραπληροφόρηση είναι η σκόπιμη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων, με στόχο να οδηγηθεί η κοινή γνώμη προς ορισμένη κατεύθυνση, για την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων. ΜΕΣΑ ΔΙΑΔΟΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 Α. Η ένταξη του ατόμου στην Κοινωνία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 2 1.1 Η κοινωνικοποίηση του ατόμου 1/8 Αξίες Προσδοκίες Αντιλήψεις Κουλτούρα κοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων

Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Οριζόντια αντιστοίχιση Στόχων Μεθόδων Δραστηριοτήτων - Εποπτικού Υλικού - Αξιολόγησης Α. Στόχοι σε επίπεδο γνώσεων και δεξιοτήτων ΣΤΟΧΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΟΠΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων

185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων 185 Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης Ιωαννίνων Το Τμήμα Επιστημών της Τέχνης αποτελεί ανεξάρτητο Τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και λειτουργεί από το ακαδημαϊκό έτος 2000-01. Το Τμήμα ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα