Λήψη Αποφάσεων: Εφαρμογές στη Συμπεριφορά Καταναλωτή. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Λήψη Αποφάσεων: Εφαρμογές στη Συμπεριφορά Καταναλωτή. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων Διπλωματική Εργασία Θέμα: «Λήψη Αποφάσεων: Εφαρμογές στη Συμπεριφορά Καταναλωτή» Τριμελής Εξεταστική Επιτροπή: Σίμωση Μαρία (Επιβλέπουσα) Αρνέλλος Αργύρης Οικονομίδου Φλωρεντία Ζήση Ολυμπία Α.Μ. 511/ Σεπτέμβριος 2010, Σύρος Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 1

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τη συμπεριφορά του καταναλωτή ως διαδικασία λήψης αποφάσεων, με σκοπό την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι καταναλωτές παίρνουν τις αποφάσεις τους. Ειδικότερα, γίνεται μια προσπάθεια να κατανοήσουμε τον οικολογικό ή «πράσινο» καταναλωτή, τους τρόπους με τους οποίους λαμβάνει τις αποφάσεις του και τους παράγοντες που τον επηρεάζουν στη λήψη και πραγματοποίηση αυτών. Για την πραγματοποίηση αυτής της εργασίας, αρχικά μελετήσαμε τις θεωρίες που υπάρχουν μέχρι σήμερα στη βιβλιογραφία σχετικά με τη Λήψη Αποφάσεων και τη Συμπεριφορά του Καταναλωτή έτσι ώστε μέσα από τη βαθύτερη κατανόηση τους να δούμε με ποιο τρόπο η συμπεριφορά του καταναλωτή προσομοιάζει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Στη συνέχεια, διεξήχθησαν συνεντεύξεις με τους συμμετέχοντες οι οποίες αφορούσαν στην οικολογική ή μη συμπεριφορά που παρουσιάζουν. Μέσα από τις συνεντεύξεις αυτές είδαμε ποια είναι η οικολογική συμπεριφορά που εμφανίζουν οι συμμετέχοντες και ποια είναι τα κίνητρα τα οποία τους παρακινούν ώστε να εμφανίσουν τη συμπεριφορά αυτή. Επίσης, για τους σκοπούς της έρευνας χωρίσαμε τους συμμετέχοντες σε δύο ομάδες, την ομάδα των οικολογικά ευαισθητοποιημένων και την ομάδα των μη οικολογικά ευαισθητοποιημένων, και έτσι εξάγαμε χρήσιμα συμπεράσματα σχετικά με τις διαφορές που παρουσιάζουν στο θέμα της οικολογικής συμπεριφοράς. Συγκεκριμένα, τα ευρήματα της έρευνας έδειξαν πως οι δύο ομάδες παρουσιάζουν αρκετά κοινά στοιχεία, όπως είναι η θετική άποψη που έχουν για την ανακύκλωση, η δυσαρέσκεια τους σχετικά με την υψηλή τιμή των οικολογικών προϊόντων και η δυσπιστία τους για αυτά, η μη συμμετοχή τους στις οικολογικές οργανώσεις, καθώς και η έλλειψη εμπιστοσύνης που έχουν στους κρατικούς φορείς και η πλήρης δυσαρέσκεια τους σχετικά με τη δράση τους. Στις διαφορές που παρουσιάζουν οι ομάδες μεταξύ τους βρέθηκε μεταξύ άλλων, η πεποίθηση που έχουν οι μη οικολογικά ευαισθητοποιημένοι πως δεν ευθύνονται για το περιβάλλον και πως πρέπει οι δράσεις να ξεκινήσουν πρώτα από το κράτος και όχι από τους πολίτες. Επίσης, μια από τις σημαντικότερες διαφορές είναι αυτή του οικονομικού κινήτρου που θεωρούν οι μη οικολογικά ευαισθητοποιημένοι πως πρέπει να υπάρχει ώστε να ασχοληθούν με το περιβάλλον. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ... 8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ... 8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ... 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Στόχοι παρούσας έρευνας Δομή παρούσας έρευνας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Η έννοια της Απόφασης Τι είναι η Απόφαση; Ταξινόμηση Αποφάσεων Σημαντικές και μη Σημαντικές Αποφάσεις Εισαγωγή στη Λήψη Αποφάσεων Γενικές Θεωρίες Λήψης Αποφάσεων Θεωρίες Ορθολογικών και Μη-Ορθολογικών Αποφάσεων Η Θεωρία της Ωφέλειας (Expected Utility Theory) Η Θεωρία της Προοπτικής (Prospect Theory) Η Θεωρία της (Ορθό)λογικής Απόφασης (Rational Decision Making) Η Προσέγγιση της Σταδιακής / Προοδευτικής Λήψης Αποφάσεων (Incremental Decision Making) Η Θεωρία της Μικτής Ανίχνευσης (Mixed Scanning Theory) Η Δεοντολογική Θεωρία (Moral Theory) Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 3

4 H Θεωρία των Λογικών Πράξεων (Theory of Reasoned Action-TRA) Η Θεωρία της Προμελετημένης Συμπεριφοράς (Theory of Planned Behavior- TPB) Η Διαδικασία της Αναλυτικής Ιεραρχίας (Analytic Hierarchy Process-AHP) Η Θεωρία των Τριών Εικόνων (Image Theory) Θεωρίες Βέλτιστων και Ικανοποιητικών Αποφάσεων Η Θεωρία της «Διαφοροποίησης και Κρυστάλλωσης» του Svenson (Differentiation and Consolidation Theory) Η Θεωρία της Σύγκρουσης (Conflict Theory) Η Θεωρία της Αναγνώρισης (Recognition Theory) Ευρετικές (Heuristics) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Εισαγωγή στη Συμπεριφορά του Καταναλωτή Ορισμός της Συμπεριφοράς του Καταναλωτή Γενικά για τη Συμπεριφορά Καταναλωτή Βασικές προσεγγίσεις στη Συμπεριφορά Καταναλωτή Η ποσιτιβιστική (θετικιστική) προσέγγιση Η ερμηνευτική προσέγγιση Τα χαρακτηριστικά της Συμπεριφοράς του Καταναλωτή Κίνητρα Δραστηριότητες Διαδικασία Διαφοροποίηση Ρόλοι Εξωγενείς παράγοντες Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 4

5 3.3.7 Διαφοροποίηση βάσει της διαφορετικής προσωπικότητας του ατόμου «Ψυχολογία» και Συμπεριφορά του Καταναλωτή Κίνητρα Η ιεράρχηση αναγκών κατά Maslow Αντίληψη Μάθηση Πεποιθήσεις και στάσεις Παρορμητική και εξαναγκαστική κατανάλωση Παρορμητική κατανάλωση Εξαναγκαστική κατανάλωση Συμπεριφορά καταναλωτή και λήψη αποφάσεων Συνήθη πρότυπα συμπεριφοράς στη λήψη αποφάσεων Η ταξινόμηση των Gelatt et al Η ταξινόμηση του Jepsen Η ταξινόμηση του Johnson Η ταξινόμηση του Harren ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ Εισαγωγή στην Οικολογία Περιβαλλοντικά Προβλήματα Το φαινόμενο του θερμοκηπίου Η αραίωση του στρώματος του όζοντος Το φαινόμενο της όξινης βροχής Περιβαλλοντική Προστασία Βιώσιμη ή Αειφορική Ανάπτυξη Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 5

6 4.4 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις Οικολογική καταναλωτική συμπεριφορά Ανακύκλωση Εξοικονόμηση ενέργειας Οικολογικά ή «πράσινα» προϊόντα Μη οικολογική καταναλωτική συμπεριφορά Ερευνητικά ερωτήματα παρούσας έρευνας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ποιοτικές έρευνες Μέθοδοι συλλογής δεδομένων Συνέντευξη Ανάλυση λόγου Μεθοδολογία παρούσας έρευνας Δείγμα έρευνας Διαδικασία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΥΡΗΜΑΤΑ Οικολογική συμπεριφορά Ανακύκλωση Εξοικονόμηση ενέργειας Οικολογικά προϊόντα Συμμετοχή σε οικολογικές οργανώσεις Ενεργειακές κατοικίες Κίνητρα οικολογικής συμπεριφοράς Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 6

7 6.2.1 Παρακίνηση τρίτων προσώπων Κρατικοί φορείς δράση και εμπιστοσύνη Κίνητρα για οικολογική συμπεριφορά ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συζήτηση - Συμπεράσματα Περιορισμοί παρούσας έρευνας και Ανάγκη για μελλοντική έρευνα Συσχέτιση της παρούσας έρευνας με το σχεδιασμό προϊόντων και συστημάτων ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 7

8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 1. Η θεμελιώδης κλίμακα των απόλυτων αριθμών (Saaty, T. L., 2008) Πίνακας 2. Διαδικασία λήψης απόφασης κατά τη «Θεωρία Διαφοροποίησης και Κρυστάλλωσης» (Δημητρόπουλος Ε., 2003) Πίνακας 3. Η αλληλουχία ενεργειών ατόμου που πρέπει να πάρει μια επείγουσα απόφαση (Δημητρόπουλος Ε., 2003) Πίνακας 4. Στοιχεία δείγματος της έρευνας ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Διάγραμμα 1. Πρότυπα συμπεριφοράς κατά την ταξινομία των Gelatt (Δημητρόπουλος Ε., 2003) Διάγραμμα 2. Το σύστημα των τεσσάρων προτύπων συμπεριφοράς του Johnson (Δημητρόπουλος Ε., 2003) ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ Εικόνα 1. Η Θεωρία των Λογικών Πράξεων (Blue C. L., 1995) Εικόνα 2. Η Θεωρία της Προμελετημένης Συμπεριφοράς (Blue C. L., 1995) Εικόνα 3. Οι βασικές θέσεις της «Θεωρίας των Εικόνων» (Δημητρόπουλος Ε., 2003) Εικόνα 4. Η ιεράρχηση αναγκών κατά Maslow. (Εξαδάκτυλος Ν., 1996) Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 8

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Παρατηρούμε πως στις μέρες μας όλο και περισσότεροι άνθρωποι ενδιαφέρονται και εκφράζουν τις ανησυχίες τους για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που υπάρχουν. Αρχικά οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν να ανακαλύψουν τα κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα, ενώ στη συνέχεια, οι καταναλωτές κατάλαβαν ότι πρέπει να κάνουν πιο υπεύθυνες αγορές και στηρίζονταν σε ιδρύματα που συμπεριφέρονταν με αυτό τον τρόπο. Οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν ήταν αποκλειστικό μέλημα ιδρυμάτων και εταιρειών, αλλά και δική τους ευθύνη ως καταναλωτές. Η αναζήτηση λύσεων έχει οδηγήσει σε πάρα πολλές έρευνες σχετικά με τη διερεύνηση της οικολογικής συμπεριφοράς των καταναλωτών. Η «πράσινη» κατανάλωση παίζει βασικό ρόλο πλέον στις μέρες μας και το κατανοούν όλο και περισσότεροι άνθρωποι, από τους απλούς καταναλωτές μέχρι τους υπεύθυνους μάρκετινγκ και τους ιδιοκτήτες εταιριών. Όπως δείχνουν οι έρευνες οι επιθυμίες των καταναλωτών σήμερα είναι περισσότερο οικολογικές από ότι ήταν παλαιότερα. Έτσι για να επιτύχει μια εταιρία οφείλει να συμβαδίζει με τις επιθυμίες των καταναλωτών της, οι οποίοι πρέπει να νιώθουν ικανοποιημένοι. 1.2 Στόχοι παρούσας έρευνας Ο πρώτος στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας, είναι να εξετάσουμε πώς οι άνθρωποι που συμμετέχουν στην έρευνα επιχειρηματολογούν σχετικά με τις αποφάσεις τους για τη συμπεριφορά τους προς το περιβάλλον, είτε αυτές οι αποφάσεις αφορούν οικολογική είτε μη οικολογική συμπεριφορά. Θέλουμε επίσης να εξετάσουμε πώς εκδηλώνουν την οικολογική συμπεριφορά, όποτε υπάρχει, για παράδειγμα εάν ανακυκλώνουν, εξοικονομούν ενέργεια, αγοράζουν οικολογικά προϊόντα, συμμετέχουν σε οικολογικές οργανώσεις, κτλ. Ακόμη, ερευνούμε τι Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 9

10 παρακινεί τους συμμετέχοντες ώστε να ενεργήσουν προς όφελος του περιβάλλοντος, δηλαδή ποια είναι τα κίνητρα τους. Ο δεύτερος στόχος της εργασίας είναι να εντοπίσουμε τυχόν διαφορές που έχουν οι δύο ομάδες που συμμετέχουν στην έρευνα, η πρώτη των οικολογικά ευαισθητοποιημένων καταναλωτών, και η δεύτερη των μη οικολογικά ευαισθητοποιημένων καταναλωτών, σχετικά με την εμφάνιση οικολογικής συμπεριφοράς και των κινήτρων που τους παρακινούν ώστε να την εμφανίσουν. 1.3 Δομή παρούσας έρευνας Η παρούσα έρευνα, όπως θα δούμε, αποτελείται από επτά κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο, είναι ένα εισαγωγικό κεφάλαιο για τη διπλωματική και περιέχει εκτός από μια εισαγωγή, τους στόχους και τη δομή της διπλωματικής εργασίας. Στο δεύτερο κεφάλαιο, αρχικά κάνουμε λόγο για την απόφαση, τι ακριβώς σημαίνει και ποια είναι τα συστατικά της στοιχεία, έτσι ώστε να γίνει κατανοητή στον αναγνώστη η έννοια της απόφασης και στη συνέχεια παρουσιάζονται οι σημαντικότερες θεωρίες λήψης αποφάσεων. Η παρουσίαση αυτή γίνεται με στόχο να κατανοήσουμε ότι η συμπεριφορά του καταναλωτή προσομοιάζει με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Στο τρίτο κεφάλαιο, εστιάζουμε στην έννοια της Συμπεριφοράς του Καταναλωτή, όπου αρχικά θα δοθούν κάποια γενικά στοιχεία της, και θα μιλήσουμε για τις δύο προσεγγίσεις που αναπτύχθηκαν. Έπειτα, θα δούμε τα χαρακτηριστικά εκείνα του καταναλωτή τα οποία σύμφωνα με την υπάρχουσα βιβλιογραφία, τον επηρεάζουν κατά τη λήψη μιας απόφασης και θα μιλήσουμε για την «ψυχολογία» του καταναλωτή. Στο τέταρτο κεφάλαιο, εστιάζουμε στην οικολογία, στα περιβαλλοντικά προβλήματα που απασχολούν σήμερα τη μεγαλύτερη μερίδα των ανθρώπων και στην περιβαλλοντική προστασία. Στη συνέχεια, στις τελευταίες ενότητες αναφερόμαστε στην οικολογική συμπεριφορά των ανθρώπων και ειδικότερα στην ανακύκλωση, την εξοικονόμηση ενέργειας και την κατανάλωση οικολογικών προϊόντων. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 10

11 Το πέμπτο κεφάλαιο, αναφέρεται στη μεθοδολογία της ποιοτικής έρευνας και στη μέθοδο των συνεντεύξεων, καθώς είναι η ερευνητική μέθοδος που επιλέχθηκε στην παρούσα διπλωματική εργασία, και στην ποιοτική ανάλυση λόγου, η οποία είναι η μέθοδος ανάλυσης δεδομένων που χρησιμοποιήθηκε. Στη συνέχεια παρουσιάζεται η συγκεκριμένη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την εργασία με λεπτομέρειες σχετικές με το δείγμα της έρευνας και τη διαδικασία που ακολουθήθηκε. Στο έκτο κεφάλαιο αναλύονται τα δεδομένα των συνεντεύξεων. Για κάθε θέμα που ερευνήθηκε τα ευρήματα παρουσιάζονται ξεχωριστά, και γίνεται ξεχωριστή ανάλυση για τις δύο ομάδες. Παρατίθενται σχόλια των συμμετεχόντων έτσι ώστε να γίνουν καλύτερα κατανοητές οι απόψεις και οι θέσεις τους για το εκάστοτε θέμα. Στο τελευταίο κεφάλαιο, αναφέρουμε τα συμπεράσματα τα οποία προκύπτουν από την ανάλυση των ευρημάτων του έκτου κεφαλαίου, τους περιορισμούς που είχε η παρούσα έρευνα και την ανάγκη που υπάρχει για μελλοντικές έρευνες, καθώς και τη συσχέτιση της εργασίας με το Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 11

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ Στο κεφάλαιο αυτό αρχικά θα αναφερθούμε στην έννοια της απόφασης, θα προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι ακριβώς σημαίνει η απόφαση και ποια είναι τα συστατικά της στοιχεία. Θα αναφέρουμε κάποια είδη ταξινόμησης αποφάσεων, καθώς και τους παράγοντες που καθορίζουν ποιες αποφάσεις είναι πιο σημαντικές από άλλες. Στην επόμενη ενότητα θα αναφερθούμε στη λήψη αποφάσεων και θα παρουσιάσουμε γενικές θεωρίες λήψης αποφάσεων. Η παρουσίαση αυτή θα γίνει με την κατηγοριοποίηση των θεωριών α) σε ορθολογικές και μη ορθολογικές αποφάσεις, καθώς και β) σε θεωρίες βέλτιστων και ικανοποιητικών αποφάσεων. 2.1 Η έννοια της Απόφασης Τι είναι η Απόφαση; Τα τελευταία χρόνια έχει καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για την εξήγηση της έννοιας της απόφασης και των στοιχείων που συμμετέχουν κατά τη λήψη της. Τι ακριβώς όμως σημαίνει απόφαση; Οι ορισμοί που δίνονται είναι πολλοί και μέχρι σήμερα υπάρχουν διάφορες απόψεις σχετικές με την έννοια της απόφασης. Μια άποψη είναι αυτή των Thoresen και Mehrens (1967), σύμφωνα με την οποία «απόφαση είναι η διαδικασία επιλογής μιας κατεύθυνσης δραστηριοτήτων ανάμεσα σε έναν αριθμό εναλλακτικών λύσεων». Η απόφαση έχει δύο συνιστώσες, τη διαδικασία αλλά και το αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας, είναι η ολοκληρωμένη επιλογή, το αποτέλεσμα της επιλογής μεταξύ συγκεκριμένων εναλλακτικών λύσεων. Οι εναλλακτικές λύσεις που εμφανίζονται σε κάθε λήψη απόφασης, μπορεί σε διαφορετικές περιπτώσεις να αναφέρονται σε διαφορετικά πράγματα. Για παράδειγμα μπορεί να αναφέρονται σε αντικείμενα, σε κατευθύνσεις, σε τρόπους και μεθόδους, σε χρονικές επιλογές κτλ. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 12

13 Σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις παίζει η έννοια της «Κατάστασης Λήψης Απόφασης». Σύμφωνα με τους Jepsen & Dilley (1974) μια τέτοια κατάσταση υπάρχει μόνο αν περιλαμβάνει τα εξής έξι στοιχεία: 1. Υπάρχει κάποιος, άτομο ή ομάδα ατόμων, που βρίσκεται στην ανάγκη ή έχει την υποχρέωση ή το καθήκον να πάρει μια απόφαση. 2. Υπάρχει η ανάγκη, που γίνεται συνειδητή στον παραπάνω για λήψη απόφασης. 3. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να ληφθεί η απόφαση. Οι ανάγκες του πλαισίου αυτού ή οι συνθήκες που ισχύουν στο εν λόγω πλαίσιο ίσως παίζουν καθοριστικό ρόλο στην απόφαση. Από το πλαίσιο αυτό απορρέουν οι υποχρεώσεις αυτού που αποφασίζει, οι μεταβλητές που επηρεάζουν την κάθε απόφαση. 4. Υπάρχουν οι σχετικές με την απόφαση πληροφορίες. 5. Υπάρχουν περισσότερες της μιας εναλλακτικές λύσεις και φυσικά πιθανές εκβάσεις. 6. Τέλος, υπάρχουν περισσότερες της μιας εκβάσεις. Για να μπορούμε να μιλήσουμε για μια «Κατάσταση Λήψης Απόφασης» είναι απαραίτητο να υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, πρέπει το άτομο να βρίσκεται μπροστά σε τουλάχιστον δύο εναλλακτικές λύσεις. Αν υπάρχει μόνο μια εναλλακτική τότε ουσιαστικά είναι μονόδρομος. Παρόλα αυτά, ακόμα και στην περίπτωση του μονόδρομου υπάρχει εναλλακτική λύση, η αντίθετη της. Συνεπώς, πάντα υπάρχει κατάσταση απόφασης. Το σημαντικό είναι λοιπόν, να είναι αντιληπτή στο άτομο η ύπαρξη των εναλλακτικών λύσεων. Κατά πόσο όμως στην έννοια της απόφασης συμπεριλαμβάνεται και το μέρος που αφορά την υλοποίηση της; Σε αυτό το ερώτημα δύο είναι οι θέσεις που επικρατούν, η πρώτη είναι πως στην έννοια της απόφασης εμπεριέχεται και η εκτέλεση της, ενώ η άλλη ότι είναι διαφορετικές έννοιες η επιλογή και η εκτέλεση της. Ότι δηλαδή η επιλογή είναι αποσυνδεδεμένη από τις ενέργειες μέσω των οποίων η απόφαση μετατρέπεται σε πράξη. Λόγω του ότι οι συγκεκριμένες θέσεις είναι απόλυτες, μπορούμε να θεωρήσουμε πως ανάλογα με την περίπτωση ποικίλει και η σχέση Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 13

14 μεταξύ απόφασης και υλοποίησης. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ επιλογής και υλοποίησης. Εάν η δρομολόγηση των διαδικασιών υλοποίησης αρχίζει αμέσως μετά την πραγματοποίηση της επιλογής, με παράλληλες δεσμεύσεις του ατόμου ή της ομάδας για υλοποίηση της συγκεκριμένης επιλογής, και εάν την ευθύνη της υλοποίησης την έχει αυτός που πήρε την απόφαση, τότε ο βαθμός σύνδεσης της επιλογής με την υλοποίηση της αυξάνεται (Δημητρόπουλος, 2003). Πολλές φορές μπορεί να ακούσουμε να γίνεται λόγος για «σωστή απόφαση», «συνετή απόφαση», «καλή απόφαση» κτλ. Τι σημαίνει όμως ότι μια απόφαση είναι «σωστή», «συνετή» ή «καλή»; Σύμφωνα με τους Arnold et al (1995) «σωστή απόφαση» είναι η λογική απόφαση: εκείνη που οδηγεί στην επιλογή που έχει την «υψηλότερη προσδοκώμενη αξία». Παρόλα αυτά, αυτό ισχύει υπό την προϋπόθεση ότι οι υπόλοιπες συνθήκες και μεταβλητές είναι σταθερές. Γενικά μια απόφαση είναι συνετή αν τα αποτελέσματά της είναι ωφέλιμα για το άτομο, αν η έκβαση της είναι επιθυμητή, αν μέσα από αυτήν υλοποιούνται οι στόχοι ζωής του ατόμου, αν ικανοποιούνται οι ανάγκες του κτλ. Οι Janis & Mann (1977) αναφέρουν επτά χαρακτηριστικά σχετικά με το πότε η διαδικασία μιας απόφασης είναι ικανοποιητική: 1. Όταν έχουν καταγραφεί όσο το δυνατόν περισσότερες εναλλακτικές λύσεις πάνω στο υπό μελέτη και απόφαση θέμα. 2. Όταν έχουν μελετηθεί καλά οι στόχοι που σχετίζονται με την απόφαση αυτή, και οι αξίες που εμπλέκονται σ αυτήν. 3. Όταν ζυγίζονται με ακρίβεια οι διακυβευόμενες απώλειες και οι αντίστοιχοι κίνδυνοι που συνδέονται με την απόφαση από τη μια μεριά, ή τα πιθανά κέρδη από την άλλη. 4. Όταν αναζητούνται εντατικά και προσεκτικά επιπρόσθετες πληροφορίες χρήσιμες στην αξιολόγηση της κάθε εναλλακτικής λύσης. 5. Όταν κατά τη διαδικασία αφομοιώνονται όλες αυτές οι πληροφορίες αλλά και οι κρίσεις ειδικών, ακόμη και όταν οι κρίσεις αυτές δεν υποστηρίζουν τις επιλογές που φαίνονται εκ πρώτης όψεως πιο επιθυμητές. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 14

15 6. Όταν επανεξετάζονται οι θετικές και αρνητικές επιπτώσεις όλων των εναλλακτικών λύσεων, ακόμη και εκείνων που αρχικά χαρακτηρίστηκαν μη αποδεκτές, πριν γίνει η τελική επιλογή. 7. Γίνεται λεπτομερής σχεδιασμός για την εκτέλεση της απόφασης, για την εφαρμογή της πορείας που επιλέγεται, ενώ καταρτίζονται και σχέδια για ενδεχόμενους κινδύνους ή απρόσμενες επιπλοκές Ταξινόμηση Αποφάσεων Μπορούμε να ταξινομήσουμε τις αποφάσεις με διάφορους τρόπους και κάθε ταξινόμηση να στηρίζεται σε διαφορετικά κριτήρια (Δημητρόπουλος, 2003). Παρακάτω αναφέρουμε επιγραμματικά κάποια από τα κριτήρια αυτά: 1. Ένα τέτοιο κριτήριο για διάκριση των αποφάσεων είναι ο αριθμός των ατόμων που μετέχουν στη διαδικασία λήψης απόφασης. Με βάση το κριτήριο αυτό μια απόφαση μπορεί να είναι ατομική, παίρνεται δηλαδή από ένα άτομο, ή ομαδική, όταν μετέχουν περισσότερα του ενός άτομα στη λήψη απόφασης. 2. Με κριτήριο το βαθμό συστηματικότητας οι αποφάσεις μπορούν να διακριθούν σε προσωπικές-υποκειμενικές, αυτές δηλαδή που λαμβάνονται από το άτομο χωρίς καμία προσπάθεια οργάνωσης, σε συστηματικές, όταν καταβάλλεται έστω και στοιχειώδης προσπάθεια οργάνωσης και τέλος σε επιστημονικές αποφάσεις, των οποίων η λήψη στηρίχθηκε σε επιστημονικά οργανωμένη μεθοδολογία και διαδικασία. 3. Μια απόφαση μπορεί να διακρίνεται από το θέμα ή το αντικείμενο πάνω στο οποίο λαμβάνεται. Με βάση το κριτήριο αυτό, μια απόφαση μπορεί για παράδειγμα να είναι προσωπική ή γενική, εκπαιδευτική, επαγγελματική, επιχειρηματική κτλ. 4. Ένα άλλο κριτήριο διάκρισης σχετίζεται με το σκοπό της απόφασης. Μια απόφαση είναι απόφαση επιλογής όταν στοχεύει σε επιλογή μεταξύ εναλλακτικών λύσεων, απόφαση σχεδιασμού όταν στοχεύει στη χάραξη πορείας δράσης και τέλος απόφαση επίλυσης προβλήματος όταν στοχεύει στην επίλυση ενός ήδη υπάρχοντος προβλήματος ή στην πρόληψη κάποιου. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 15

16 5. Μπορούμε να διακρίνουμε τις αποφάσεις ανάλογα με τον αποδέκτη των αποτελεσμάτων της απόφασης. Μια απόφαση μπορεί να είναι «απόφαση προς εαυτόν» όταν τα αποτελέσματα ή οι επιπτώσεις της προβλέπεται να επιστρέφουν σε αυτόν που παίρνει την απόφαση. Αντίθετα, μια απόφαση χαρακτηρίζεται ως «απόφαση προς άλλους» όταν αφορά όχι εκείνον που αποφασίζει αλλά άλλους. 6. Με βάση το κριτήριο του από πού αντλεί το δικαίωμα της απόφασης ο λήπτης της απόφασης, μια απόφαση μπορεί να είναι είτε εαυτόβουλη είτε κατ εξουσιοδότηση. 7. Με κριτήριο τις χρονικές προοπτικές εφαρμογής της απόφασης, δηλαδή το πότε αποφασίστηκε να υλοποιηθεί, μια απόφαση μπορεί να χαρακτηριστεί ως απόφαση παρόντος, δηλαδή άμεσης εφαρμογής, είτε ως απόφαση μέλλοντος, δηλαδή μελλοντικής εφαρμογής. 8. Οι αποφάσεις μπορούν να διακριθούν με κριτήριο τη χρονική προοπτική έκβασης της απόφασης, δηλαδή το πότε τα αποτελέσματα της επιλογής αναμένεται να είναι ορατά ή αισθητά σε εκείνους που είναι οι φυσικοί τους αποδέκτες. Έτσι μια απόφαση μπορεί να είναι «απόφαση άμεσης ή βραχυπρόθεσμης έκβασης», να είναι «απόφαση μεσοπρόθεσμης έκβασης» ή «απόφαση μακροπρόθεσμης έκβασης». 9. Σύμφωνα με το βαθμό βεβαιότητας που χαρακτηρίζει μια κατάσταση απόφασης, οι αποφάσεις διακρίνονται σε αποφάσεις υπό συνθήκες βεβαιότητας και αποφάσεις υπό συνθήκες αβεβαιότητας. Ο βαθμός βεβαιότητας αφορά στην έκβαση της απόφασης και γίνεται κατανοητό πως όσο περισσότερες είναι οι μεταβλητές που επηρεάζουν μια κατάσταση απόφασης, τόσο πιο σύνθετη γίνεται η κατάσταση απόφασης και τόσο πιο εύκολα αυξάνεται ο βαθμός αβεβαιότητας. Ακόμη, όσο πιο εύκολα, πιο γρήγορα και πιο απρόβλεπτα αλλάζουν οι συνθήκες που σχετίζονται με μια απόφαση, τόσο αυξάνεται ο βαθμός αβεβαιότητας. 10. Με κριτήριο την αμεσότητα επίπτωσης της έκβασης μιας απόφασης, δηλαδή πόσο ευθέως συνδέεται η επίπτωση με αυτούς που δέχονται τα αποτελέσματα ή τις επιπτώσεις της απόφασης, μια απόφαση μπορεί να είναι «άμεσης Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 16

17 επίπτωσης» ή «έμμεσης επίπτωσης». Πρόκειται για «απόφαση άμεσης επίπτωσης» όταν τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης απόφασης επενεργούν απευθείας σε εκείνον ή εκείνους που ήταν σχεδιασμένο να είναι οι φυσικοί αποδέκτες των αποτελεσμάτων αυτών. Αντίθετα, στην περίπτωση της «απόφασης έμμεσης επίπτωσης» η απόφαση που πήρε κάποιος για τον εαυτό του έμμεσα επηρεάζει και κάποιον άλλον. 11. Με κριτήριο τη χρονική προοπτική και εμβέλεια της, μια απόφαση μπορεί να είναι απόφαση επιχειρησιακή-λειτουργική (βραχυπρόθεσμης εμβέλειας και περιορισμένων επιπτώσεων), τακτική απόφαση (μεσοπρόθεσμη προοπτική και στόχοι και μεσαίας εμβέλειας επιπτώσεων) ή στρατηγική (μακροπρόθεσμη εμβέλεια και αναφέρεται σε μακροπρόθεσμους στόχους). 12. Με βάση το κριτήριο του επανορθώσιμου (της αναστρεψιμότητας) μιας απόφασης, η απόφαση μπορεί να διακριθεί σε επανορθώσιμη, όταν είτε μπορεί η ίδια να ακυρωθεί είτε να προληφθούν τα αποτελέσματα και οι επιπτώσεις της, και σε μη επανορθώσιμη, αυτή δηλαδή που δε μπορεί να ανατραπεί ούτε και μπορούν να αντισταθμιστούν τα αποτελέσματα της. 13. Αν ως κριτήριο διάκρισης των αποφάσεων χρησιμοποιηθεί ο χώρος από τον οποίο έχει την αφετηρία του το ερέθισμα που οδήγησε στη λήψη τους, τότε μια απόφαση μπορεί να έχει εσωτερική αφετηρία ή εξωτερική αφετηρία. 14. Τέλος, με κριτήριο διάκρισης το λόγο για τον οποίο λαμβάνεται, μια απόφαση μπορεί είτε να αποβλέπει στην αντιμετώπιση ανάγκης ή κρίσεως είτε να αποβλέπει στον χειρισμό θεμάτων φυσιολογικής λειτουργίας. Πρόκειται για απόφαση αντιμετώπισης προβλήματος ή κρίσεως όταν η εν λόγω απόφαση δρομολογείται μετά από κάποιο δυσάρεστο συμβάν, που σηματοδοτεί μεγάλο πρόβλημα ή μεγάλη κρίση για το άτομο. Παρά το γεγονός ότι παρουσιάστηκαν οι διαφορετικές ταξινομήσεις των αποφάσεων, μια απόφαση σπάνια ανήκει αποκλειστικά σε ένα μόνο είδος. Αντίθετα, οι περισσότερες αποφάσεις ανήκουν σε περισσότερα του ενός είδη. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 17

18 2.1.3 Σημαντικές και μη Σημαντικές Αποφάσεις Ένα πολύ ιδιαίτερο κομμάτι της έννοιας της απόφασης είναι η σημαντικότητα της, αφού είναι κατανοητό ότι όλες οι αποφάσεις ενός ατόμου δεν είναι το ίδιο σημαντικές, με ορισμένες να είναι πιο σημαντικές από άλλες. Είναι προφανές ότι η έννοια της σημαντικότητας είναι καθαρά υποκειμενική, αφού κάτι που είναι σημαντικό για ένα άτομο δεν είναι το ίδιο σημαντικό για κάποιον άλλο. Ακόμη και για το ίδιο άτομο κάτι που είναι σημαντικό σε μια περίοδο της ζωής του δεν είναι σημαντικό σε κάποια άλλη. Υπάρχουν όμως μερικά χαρακτηριστικά σε μια κατάσταση απόφασης, που κάνουν την απόφαση αυτή πιο σημαντική για την πλειονότητα των ατόμων. Έχουν προταθεί διάφορα κριτήρια προκειμένου να κριθεί ο βαθμός σημαντικότητας μιας απόφασης (Δημητρόπουλος, 2003) τα οποία αναφέρονται παρακάτω: 1. Η δυσκολία της απόφασης. Μια απόφαση που δυσκολευόμαστε να την πάρουμε αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Μια απόφαση είναι δύσκολη όταν όλες οι εναλλακτικές εμφανίζονται το ίδιο ελκυστικές ή δημιουργούν τα ίδια προβλήματα Η ανάγκη ή η υποχρέωση να ληφθεί μια απόφαση. Αν είναι υποχρεωτικό για το άτομο να πάρει μια απόφαση, αν διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να την αποφύγει, η σημαντικότητα της απόφασης αυτής αυξάνεται. Ο σκοπός για τον οποίο λαμβάνεται η απόφαση. Όταν ο σκοπός αυτός εμφανίζεται στο άτομο ως σημαντικός, τότε και η απόφαση γίνεται σημαντική διότι το άτομο επενδύει περισσότερο στην απόφαση αυτή. Οι προοπτικές έκβασης. Αν στην κατάσταση απόφασης υπάρχει αυξημένη η πιθανότητα αποτυχίας, το άτομο ριψοκινδυνεύει πολλά και δεν είναι βέβαιο για την έκβαση τότε η απόφαση γίνεται πιο σημαντική. Υπάρχει ανάγκη υποστήριξης. Μια απόφαση γίνεται σημαντικότερη όταν γίνεται εμφανής η ανάγκη χρήσης βοηθητικών στοιχείων για τη λήψη της, όπως για παράδειγμα πληροφορίες, ειδικές τεχνικές, ειδικά μέσα κτλ, ή όταν για την υλοποίηση της απαιτούνται δαπάνες και μάλιστα υψηλές. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 18

19 6. Η αναστρεψιμότητα των αποτελεσμάτων. Όταν τα αποτελέσματα της απόφασης είναι αμετάκλητα, μη αναστρέψιμα, όταν δεν υπάρχει δηλαδή η δυνατότητα διόρθωσης κάποιων επιπτώσεων τότε η απόφαση αποκτά μεγαλύτερη κρισιμότητα Τα χρονικά περιθώρια που υπάρχουν στη διάθεση του ατόμου για τη λήψη της απόφασης. Αν είναι περιορισμένα, δηλαδή το άτομο θα πρέπει να καλύψει τις προβλεπόμενες διαδικασίες σε σχετικά σύντομο χρόνο, τότε μεγαλώνει η σημαντικότητα της απόφασης. Η κρισιμότητα και η σοβαρότητα των επιπτώσεων μιας απόφασης. Όταν μια απόφαση είναι κρίσιμη για το άτομο και οι επιπτώσεις στη ζωή του ή στις ζωές των άλλων είναι σοβαρές τότε η απόφαση αυτή είναι σημαντική. Η διάρκεια των επιπτώσεων των αποφάσεων στη ζωή του ατόμου είναι επίσης ένας σημαντικός παράγοντας. Για όσο πιο μεγάλο διάστημα ζωής οι επιπτώσεις μιας απόφασης επηρεάζουν το άτομο, τόσο πιο σημαντική γίνεται η απόφαση αυτή. 2.2 Εισαγωγή στη Λήψη Αποφάσεων Στην προηγούμενη ενότητα έγινε μια σύντομη αναφορά στην έννοια της απόφασης και είδαμε κάποια γενικά χαρακτηριστικά των αποφάσεων. Σε αυτήν την ενότητα θα μιλήσουμε για τη λήψη αποφάσεων καθώς και για τις θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί σε αυτόν τον τομέα. Όλοι οι άνθρωποι είναι λήπτες αποφάσεων. Όλες οι πράξεις τους συνειδητά ή ασυνείδητα είναι το αποτέλεσμα κάποιας απόφασης. Οι πληροφορίες που μαζεύουν τους βοηθούν να κατανοήσουν περιστατικά, με σκοπό να εξάγουν καλές κρίσεις ώστε να πάρουν αποφάσεις σχετικά με αυτά τα περιστατικά. Η λήψη αποφάσεων είναι ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε όταν έχουμε να επιλέξουμε τι θα κάνουμε (Baron, 1994). Η ανάλυση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι παίρνουν τις αποφάσεις τους, ή του τρόπου με τον οποίο θα έπρεπε να παίρνουν τις αποφάσεις τους απασχολεί εδώ και Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 19

20 πολλά χρόνια τους ερευνητές. Ο τομέας της λήψης αποφάσεων ασχολείται με αυτούς τους τρόπους με σκοπό να εξαχθούν συμπεράσματα, θεωρίες και μοντέλα λήψης αποφάσεων χρήσιμα προς τους ερευνητές. Η λήψη αποφάσεων μέσα σε ένα πλαίσιο αναφοράς επηρεάζεται από τις προσωπικές πεποιθήσεις, τους κοινωνικούς περιορισμούς και τυχόν προκαταλήψεις του ατόμου. Οι σχετικές διεργασίες είναι αντικείμενο της ψυχολογίας, των πολιτικών επιστημών, της κοινωνιολογίας, της διαχείρισης προσωπικού, κ.α. (Ρούσσος, 2007). Σύμφωνα με τον Foxall (1986) ο λήπτης αποφάσεων θεωρείται ότι χρησιμοποιεί αξιολογικά κριτήρια ώστε να προβλέψει τα αποτελέσματα κάθε διαθέσιμης επιλογής ως προς τους αντικειμενικούς του στόχους. Κανόνες απόφασης ή μέθοδοι συγκριτικής εκτίμησης χρησιμοποιούνται με σκοπό ένα άτομο να αποφασίσει για μια πράξη. Οι πληροφορίες λαμβάνονται, επεξεργάζονται, αποθηκεύονται και ανακαλούνται μέσω μνήμης κατά τη διαδικασία λήψης απόφασης προτού την εκτέλεση μιας πράξης. 2.3 Γενικές Θεωρίες Λήψης Αποφάσεων Η λήψη αποφάσεων έχει απασχολήσει πολλούς τομείς μέχρι σήμερα. Θεωρίες όπως ο γραμμικός προγραμματισμός, δυναμικός προγραμματισμός, έλεγχος υποθέσεων, έλεγχος αποθεμάτων, βελτιστοποίηση των σειρών αναμονής και λήψη αποφάσεων με πολλαπλά κριτήρια έχουν ως κοινό στοιχείο την αναζήτηση της άριστης απόφασης ή λύσης. Για την επίλυση προβλημάτων λήψης απόφασης υπάρχει στη βιβλιογραφία σήμερα μια πληθώρα εναλλακτικών θεωριών και μεθόδων. Στις περισσότερες των περιπτώσεων οι συγγραφείς και οι υποστηρικτές των θεωριών έχουν βρει κάποιες αδυναμίες στις αρχικές θεωρίες, προτείνοντας έτσι κάποια βελτιωμένη έκδοση της. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ο λήπτης αποφάσεων να έχει στην διάθεση του πολλές διαφορετικές θεωρίες και τις μεθόδους τους, οι οποίες να μπορούν να λύσουν σωστά ένα πρόβλημα λήψης απόφασης όπως ισχυρίζονται. Στην παρούσα ενότητα θα αναφέρουμε γενικές θεωρίες λήψης αποφάσεων, κατηγοριοποιώντας τις α) σε ορθολογικές και μη ορθολογικές αποφάσεις, καθώς και Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 20

21 β) σε θεωρίες βέλτιστων και ικανοποιητικών αποφάσεων. Οι ορθολογικές θεωρίες θεωρούν ότι ο λήπτης της απόφασης λαμβάνει τις αποφάσεις του με απόλυτα λογικό τρόπο, έχοντας όσο χρόνο χρειάζεται και όλα τα μέσα και τις πληροφορίες που αφορούν στην απόφαση στη διάθεση του, ενώ οι μη ορθολογικές θεωρίες θεωρούν ότι οι άνθρωποι δεν είναι πάντα ικανοί λήπτες αποφάσεων και δεν έχουν πάντα αρκετό χρόνο πριν πάρουν μια απόφαση, ούτε όλες τις πληροφορίες διαθέσιμες. Στη δεύτερη κατηγοριοποίηση, βέλτιστη απόφαση είναι αυτή η οποία είναι η καλύτερη απόφαση και καμία από τις εναλλακτικές λύσεις που διαθέτει ο λήπτης αποφάσεων δε μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερο αποτέλεσμα. Η ικανοποιητική απόφαση από την άλλη, είναι η πρώτη απόφαση που επιλέγει ο χρήστης, η οποία ικανοποιεί κάποια από τα κριτήρια του, χωρίς να θέλει να εξετάσει κάποια άλλη εναλλακτική η οποία μπορεί να είναι καλύτερη. Θα αναφερθούμε βεβαίως σε κάποιες μόνο θεωρητικές προτάσεις, διότι όπως αναφέρθηκε προηγουμένως στη βιβλιογραφία σήμερα υπάρχει μια πληθώρα θεωριών Θεωρίες Ορθολογικών και Μη-Ορθολογικών Αποφάσεων Η Θεωρία της Ωφέλειας (Expected Utility Theory) Η Θεωρία της Ωφέλειας συγκροτήθηκε στα μέσα του εικοστού αιώνα, στη μορφή της προσδοκώμενης ωφέλειας των von Neumann & Morgenstern (1947). Είναι κατά βάση οικονομική θεωρία, με ισχυρές στατιστικές προεκτάσεις κυρίως στο χώρο των πιθανοτήτων, και στηρίζεται στην προσπάθεια πρόβλεψης της πιθανότητας να ισχύσει μια επιλογή ή ένα γεγονός με βάση τη στατιστική μελέτη των συχνοτήτων εμφάνισης του γεγονότος στο παρελθόν. Όταν δεν υπάρχει ίδιο συμβάν στο παρελθόν για να μελετηθεί η πιθανότητα με τον παραπάνω τρόπο επιχειρούνται εκτιμήσεις. Στη Θεωρία της Ωφέλειας έννοιες όπως η «ωφέλεια» και η «αξία» απομακρύνθηκαν από το καθαυτό οικονομικό περιεχόμενο τους, για να συνδεθούν με την προσπάθεια του ατόμου να θέτει στόχους και να επιδιώκει την υλοποίηση τους. Ο Yates (1990) υποστηρίζει ότι υπάρχουν δυο λειτουργίες που διευκολύνουν τη σύνδεση των υποκειμενικών προτιμήσεων με τις αντικειμενικές εκβάσεις: η αξιολογική λειτουργία και η λειτουργία της ωφέλειας. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 21

22 Ο όρος αξιολογική λειτουργία υποδηλώνει ότι σε μια κατάσταση απόφασης, η προτίμηση του ατόμου για μια εναλλακτική λύση αυξάνεται όσο αυξάνεται και η αξία των «προσδοκώμενων αποτελεσμάτων». Ο όρος λειτουργία ωφέλειας υποδηλώνει ότι σε μια απόφαση, η προτίμηση του ατόμου για μια εναλλακτική λύση αντανακλά τόσο την αξία των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων όσο και την αβεβαιότητα ότι θα προκύψουν τα αποτελέσματα αυτά. Γι αυτό και ένα από τα κύρια αρχικά προβλήματα της θεωρίας ήταν πώς να δοθούν ποσοτικές τιμές στις αξίες αλλά και στην αβεβαιότητα αυτή. Παρόλα αυτά, είναι δυνατόν να δοθούν αριθμητικές τιμές στο βαθμό συμβολής της κάθε εναλλακτικής λύσης στην επίτευξη του στόχου που έχει θέσει το άτομο, όπως επίσης είναι δυνατόν να δοθούν αριθμητικές τιμές στο βαθμό που μια εναλλακτική λύση είναι δυνατόν να επιτευχθεί. Προκειμένου να μεγιστοποιηθεί η ωφέλεια από την απόφαση ακολουθούνται και υποστηρίζονται μερικές αξιωματικές θέσεις. Οι θέσεις αυτές είναι οι εξής έξι: 1. Η σχετικότητα ή συνδετικότητα. Η αρχή αναφέρεται στη θέση της θεωρίας ότι το άτομο που παίρνει την απόφαση είναι πάντοτε ικανό να συνδέσει τον εαυτό του με τις εναλλακτικές λύσεις, δηλαδή να κρίνει ποιες είναι οι προτιμήσεις του όταν βρεθεί μπροστά σε διαφορετικές λύσεις Η μεταβατότητα προτίμησης. Η αρχή αυτή αναφέρεται στη θέση της θεωρίας ότι σε μια κατάσταση απόφασης είναι δυνατή η λειτουργία της μετάθεσης. Αν η λύση Μ προτιμηθεί έναντι της λύσης Ν και η λύση Ν προτιμηθεί έναντι της λύσης Ο, τότε η λύση Μ προτιμάται έναντι της λύσης Ο. Η αθροιστικότητα. Αναφέρεται στη θέση ότι η προτίμηση μιας συνολικής λύσης είναι μεγαλύτερη από την προτίμηση για κάθε μέρος της και συνεπώς ισχύει και για κάθε μέρος της λύσης. Η ιεράρχηση των επιλογών. Σύμφωνα με αυτή την αρχή, σε μια κατάσταση απόφασης οι διάφορες προτιμήσεις είναι δυνατόν να τοποθετηθούν σε μια ιεραρχική σειρά με βάση κάποια κριτήρια ή κάποια γνωρίσματα τους. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 22

23 5. Η κυριαρχία επιλογής. Σημαίνει ότι για να είναι επιλεγμένη μια λύση πρέπει να είναι πραγματικά κυρίαρχη σε σχέση με άλλες με βάση κάποια κριτήρια που έχουν τεθεί. 6. Η σταθερότητα της επιλογής. Η αρχή αυτή σημαίνει ότι το άτομο είναι σε θέση να κρίνει, αντίστοιχα να επιλέγει, την καλύτερη εναλλακτική λύση χωρίς να επηρεάζεται από τη σειρά παρουσίασης των εναλλακτικών. Οι Von Neumann & Morgenstern απέδειξαν μαθηματικά ότι όταν παραβιάζονται οι αρχές αυτές, η προσδοκώμενη ωφέλεια δε μεγιστοποιείται (Ρούσσος, 2007) Η Θεωρία της Προοπτικής (Prospect Theory) Διατυπώθηκε από τους Kahneman & Tversky (1979) ως μια θεωρητική προσπάθεια εξέλιξης της Θεωρίας της Ωφέλειας. Ονομάστηκε Θεωρία της Προοπτικής επειδή ως ένα σημαντικό στοιχείο στη συλλογιστική του ατόμου που παίρνει την απόφαση θεωρείται ακριβώς η εξέταση της προοπτικής της έκβασης από κάθε εναλλακτική λύση. Στηρίζεται στην έννοια της «αξίας» και όχι σε αυτήν της «ωφέλειας», όπου η «αξία» ορίζεται με όρους κέρδους - ζημίας (Ρούσσος, 2007). Εξετάζονται οι κίνδυνοι, ο βαθμός του ρίσκου και γενικά η πιθανότητα ο λήπτης της απόφασης να έχει κέρδος ή ζημία από καθεμία από τις επιλογές του στην απόφαση αυτή. Η έννοια του ρίσκου οδηγεί στην έννοια του κινδύνου και αντανακλούν συνέπειες που το άτομο προσπαθεί να αποφύγει. Σημαντικό ρόλο σε τέτοιες αποφάσεις παίζει η γνώση του κινδύνου (ή αντίστροφα, η άγνοια του κινδύνου), και η αντίληψη του κινδύνου όταν η γνώση είναι ανεπαρκής. Επίσης, πολύ σημαντικό ρόλο σε μια απόφαση παίζει η πληροφόρηση και ο τρόπος που αυτή γίνεται. Είναι προφανές ότι για να ληφθεί μια «καλή απόφαση» η πληροφόρηση αυτή πρέπει να είναι η σωστή και να γίνει με το σωστό τρόπο. Η έννοια του κέρδους και της ζημίας είναι εντελώς υποκειμενική, γιατί το κάθε άτομο στην κάθε χρονική στιγμή υπό συγκεκριμένες συνθήκες αισθάνεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο το τι σημαίνει κέρδος και τι ζημία. Σε γενικές γραμμές όμως στη συνείδηση του ατόμου που αποφασίζει, η έννοια της αξίας διαμορφώνεται στη βάση κάποιου συγκεκριμένου σημείου αναφοράς, με βάση το οποίο προσδίδονται στα Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 23

24 κέρδη ή στις ζημίες συγκεκριμένα ειδικά βάρη. Έτσι, η αρνητική αξία της πιθανής ζημίας για ίδιο ποσό είναι μεγαλύτερη, βαρύνει δηλαδή περισσότερο, από τη θετική αξία του πιθανού ισόποσου κέρδους. Αυτή η στάση του ατόμου, να αντιλαμβάνεται δηλαδή τις ζημίες πιο έντονα από τα κέρδη, λέγεται «στάση αποφυγής της ζημίας» ή «απέχθεια ζημίας» (Δημητρόπουλος, 2003). Σημαντικό ρόλο στις αποφάσεις του ατόμου παίζει ο «βαθμός βεβαιότητας» για την έκβαση της επιλογής με κατεύθυνση τη «μη ζημία». Σε περιπτώσεις όπου αντί για βεβαιότητα υπάρχει μόνο «ψευδοβεβαιότητα», αξιοποιείται από το άτομο με τον ίδιο τρόπο όπως η βεβαιότητα. Το άτομο δηλαδή, προκειμένου να αποφύγει τη ζημία, προτιμά και την ψευδοβεβαιότητα από την αβεβαιότητα. Σύμφωνα με τον Ρούσσο (2007), οι άνθρωποι υπερτιμούν τις μικρές πιθανότητες και αυξάνουν τη σημασία των απίθανων συμβάντων, άρα προτιμούν να κάνουν αυτό που θα τους δώσει τη βεβαιότητα ότι δε θα υπάρξει ζημία (όσο απίθανη και αν είναι) παρά αυτό που διατηρεί τη βεβαιότητα, έστω και μειωμένη Η Θεωρία της (Ορθό)λογικής Απόφασης (Rational Decision Making) Οι βασικές ιδέες της θεωρίας αυτής διατυπώθηκαν για πρώτη φορά από τον H. Simon (1945) στο πλαίσιο της Διοίκησης Επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τον Simon λογική είναι μια απόφαση αν και όταν καταλήγει στην επιλογή της πορείας που συνεπάγεται τη συγκριτικά αποτελεσματικότερη υλοποίηση των στόχων. Η έννοια της αποτελεσματικότητας συνδέεται άμεσα με το Νόμο της Οικονομίας: Μια λύση είναι αποτελεσματικότερη όταν οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσμα με τον πιο οικονομικό τρόπο ή όταν εξασφαλίζει ότι με το ίδιο κόστος παράγεται καλύτερο αποτέλεσμα. Σε αυτό το πλαίσιο σκέψης έχει προταθεί μια διαδικασία (σειρά σταδίων) μέσα από την οποία το άτομο θα βοηθηθεί στη βελτιστοποίηση της απόφασης και στην αποτελεσματική υλοποίηση των στόχων. Τα κύρια στάδια της διαδικασίας είναι τα εξής: Στάδιο 1. Καθορισμός των επιδιωκόμενων στόχων και παράλληλα αποσαφήνιση των αξιών που διέπουν τους στόχους αυτούς και γενικά τις επιδιώξεις του ατόμου. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 24

25 Στάδιο 2. Καταγραφή των εναλλακτικών τρόπων για την επίτευξη των στόχων αυτών λαμβάνοντας υπόψη τις αντίστοιχες αξίες. Στάδιο 3. Επιλογή της βέλτιστης λύσης, εκείνης δηλαδή που εμφανίζεται ως η πλέον αποδοτική και αποτελεσματική. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο λήπτης αποφάσεων συνεχώς ανιχνεύει το περιβάλλον του για αναγνώριση ευκαιριών και προβλημάτων, ταξινομεί και ερμηνεύει τις πληροφορίες που συλλέγει, κατανοεί ποιος έχει το πρόβλημα λήψης απόφασης και εκτιμά τα οφέλη από μια ενδεχόμενη ανάληψη πρωτοβουλίας αντιμετώπισης της κατάστασης. Σημαντικά χαρακτηριστικά του μοντέλου αυτού είναι η αναλυτική διαδικασία και γενικότερα η επιστημονική μεθοδολογία. Προβλήματα είναι η σχετικότητα των όρων, η αντιφατικότητα των καταστάσεων, η σχετικότητα των αξιών, η μεταβλητότητα των συνθηκών, η ανυπαρξία συνήθως της κατάστασης των σταθερών όρων. Επίσης δεν είναι δεδομένο ότι είναι σε θέση ο καθένας να εφαρμόζει τέτοιες διαδικασίες σε κάθε περίπτωση (Δημητρόπουλος, 2003) Η Προσέγγιση της Σταδιακής / Προοδευτικής Λήψης Αποφάσεων (Incremental Decision Making) Η προσέγγιση της Σταδιακής Λήψης Αποφάσεων ανήκει στις μη-ορθολογικές θεωρίες λήψης αποφάσεων καθώς τίθενται εξ αρχής σε αμφισβήτηση οι βασικές θέσεις της Λογικής Θεωρίας. Η σταθερότητα των αξιών, η αποτελεσματικότητα της ορθολογικής διαδικασίας, η καθαρότητα των εναλλακτικών λύσεων, η σαφήνεια των στόχων και επιδιώξεων, η διαχρονικότητα των δεδομένων και των παραγόντων που επηρεάζουν την εξέλιξη των πραγμάτων, η επάρκεια των ατόμων ή ομάδων να χειρίζονται πολύπλοκες γνωστικές λειτουργίες, η ικανότητα πρόβλεψης των συνεπειών, κτλ. Σύμφωνα με τον Δημητρόπουλο (2003) κάποιες από τις αδυναμίες που εντοπίζονται στην ορθολογική προσέγγιση και ιδιαίτερα στην ορθολογική θεωρία είναι οι εξής: Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 25

26 1. Υπάρχει αδυναμία προσαρμογής στις ελλείψεις ή ικανότητες ή αδυναμίες των ανθρώπων που ασχολούνται με τις αποφάσεις. Οι άνθρωποι δεν είναι πάντα ούτε ικανοί ούτε επαρκείς στο βαθμό που υποθέτει η λογική θεωρία. 2. Υπάρχει δυσκολία στη διαμόρφωση απόλυτα αντικειμενικής, αξιόπιστης και έγκυρης αξιολογικής μεθοδολογίας. 3. Υπάρχει δυσκολία ακριβούς πρόβλεψης των συνεπειών και γενικά των εκβάσεων της κάθε εναλλακτικής λύσης. Η αβεβαιότητα της πραγματικότητας δεν επιτρέπει τόσο ευθείες συσχετίσεις μεταξύ γεγονότων και προσδοκώμενων εκβάσεων. 4. Η ανθρώπινη λογική είναι πεπερασμένη. Ακόμη και όταν η απόφαση είναι ομαδική, συμμετέχουν στη διαδικασία πολλά άτομα καθένα από τα οποία έχει διαφορετικές εμπειρίες, διαφορετικά συμφέροντα, διαφορετικές επιδιώξεις, κτλ. Έτσι, ως επί το πλείστον το κάθε μέλος της ομάδας δεν ενδιαφέρεται τόσο για την απόφαση όσο για την ικανοποίηση προσωπικών συμφερόντων. 5. Επίσης, σπάνια οι εναλλακτικές λύσεις είναι όλες γνωστές στο άτομο τη στιγμή που πρέπει να πάρει την απόφαση. Αντίστοιχα, σπάνια βρίσκονται στη διάθεση αυτού που παίρνει την απόφαση όλες οι πληροφορίες που σχετίζονται είτε με την κατάσταση απόφασης, είτε με την κάθε εναλλακτική λύση ειδικά. Για λόγους όπως οι παραπάνω, πολλοί θεωρητικοί ανέπτυξαν θέσεις που εξελικτικά διαμόρφωσαν μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση στη λήψη αποφάσεων, τη «Σταδιακή Λήψη Αποφάσεων» (Incremental Decision Making). Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές προτάσεις, οι οποίες παρά τη διαφορετικότητα τους περιλαμβάνουν τα γενικά χαρακτηριστικά της θεωρίας της σταδιακής απόφασης. Τα πιο αντιπροσωπευτικά μοντέλα της θεωρίας αυτής είναι το μοντέλο του Lindblom και το μοντέλο του Connoly. Τα κεντρικά χαρακτηριστικά λοιπόν της θεωρίας είναι τα εξής (Δημητρόπουλος, 2003): 1. Η γενικότητα των σκοπών. Δεν είναι πάντοτε δυνατόν να διατυπώνονται από τα άτομα που συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης της απόφασης σαφείς και λειτουργικοί στόχοι. Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 26

27 2. Το δυσδιάκριτο μεταξύ σκοπών και μέσων. Δεν είναι πάντοτε εύκολο να γίνει διάκριση μεταξύ σκοπών και μέσων, ακόμη κι αν έχουν διατυπωθεί τέτοιοι σκοποί και στόχοι Ο ρόλος της ιστορίας / παρελθόντος. Όταν μια απόφαση υλοποιείται είναι αδύνατον να μην επηρεάζεται από το παρελθόν, από τη συσσωρευμένη εμπειρία του οργανισμού ή του ατόμου. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα είναι χρήσιμο να λαμβάνεται υπόψη η εμπειρία αυτή. Η βραχυπρόθεσμη προοπτική. Η αντίληψη περί σταδιακής απόφασης εμπιστεύεται περισσότερο τη βραχυπρόθεσμη προοπτική των αποφάσεων, ενώ αντιμετωπίζει με καχυποψία τη μακροπρόθεσμη, αυτή δηλαδή των μακροπρόθεσμων σχεδιασμών και στόχων. Η δυσκολία τήρησης του αρχικού προγραμματισμού. Όσο καλά και αν έχει προγραμματιστεί η διαδικασία υλοποίησης μιας απόφασης, δεν είναι πάντοτε δυνατόν να τηρείται ο προγραμματισμός αυτός. Συνεπώς, οι μακροπρόθεσμοι προγραμματισμοί αποφάσεων στην πραγματικότητα δεν πραγματοποιούνται σχεδόν ποτέ. Η πολλαπλότητα προσδοκιών. Στην περίπτωση οργανισμών ή ομάδων, αλλά και ατόμων με περιβάλλον που τους επηρεάζει, οι διάφορες ομάδες ή άτομα έχουν εντελώς διαφορετικές προσδοκίες από την έκβαση μιας απόφασης ή διαφορετικές επιθυμίες που συνδέονται με την απόφαση αυτή. Συνεπώς, το κάθε άτομο λειτουργεί προς την κατεύθυνση πραγματοποίησης της δικής του προσδοκίας μέσα από την υλοποίηση της απόφασης Η Θεωρία της Μικτής Ανίχνευσης (Mixed Scanning Theory) Η θεωρία της Μικτής Ανίχνευσης προσπαθεί να συνδυάσει τα πλεονεκτήματα της λογικής θεωρίας με εκείνα της σταδιακής-προοδευτικής θεωρίας, προσπαθώντας ταυτόχρονα να περιορίσει τα μειονεκτήματα της μεν και της δε. Πάνω σε αυτή τη λογική ο Etzioni (1967) πρότεινε τη λεγόμενη Μικτή Ανίχνευση, με την οποία προσπάθησε να διακρίνει τις καταστάσεις απόφασης σε σημαντικές και μη Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 27

28 σημαντικές, σε επείγουσες και μη επείγουσες, σε κρίσιμες και μη κρίσιμες, σε καταστάσεις ρουτίνας και σε καταστάσεις κρίσεως, κτλ. Στο πλαίσιο αυτό ο Etzioni με κριτήριο τα παραπάνω, δηλαδή το είδος του προβλήματος και τη σημασία των επιπτώσεων των αποφάσεων, διακρίνει τις αποφάσεις στις παρακάτω δύο κατηγορίες: 1. Στις αποφάσεις θεμελιώδους σημασίας ή μεγάλης κλίμακας, που απαιτούν και αντίστοιχης κλίμακας διαδικασίες. Οι αποφάσεις αυτές στην πραγματικότητα θέτουν τους βασικούς άξονες στρατηγικής, διαμορφώνουν τη βασική πολιτική και πραγματοποιούνται με συνδυασμό στοιχείων τόσο της ορθολογικής όσο και της σταδιακής προσέγγισης. 2. Στις αποφάσεις ήσσονος σημασίας ή μικρότερης κλίμακας, οι οποίες είτε λαμβάνονται μέσα στα πλαίσια που δημιουργήθηκαν κατά τις προηγούμενες αποφάσεις και τις υλοποιούν, είτε λαμβάνονται πριν από αυτές με σκοπό να προετοιμάσουν το έδαφος για αυτές. Μέσω αυτής της πρακτικής ο Etzioni θεωρεί πως αφού μειώνεται η αυστηρότητα της λογικής θεωρίας και με την ταυτόχρονη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχονται από τη σταδιακή προσέγγιση, εξασφαλίζεται η λήψη καλύτερων αποφάσεων, μέσα από μια «μικτή ανίχνευση» των όψεων της κάθε απόφασης και του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λαμβάνεται Η Δεοντολογική Θεωρία (Moral Theory) Ομοίως με την προηγούμενη θεωρία, έτσι και αυτή προσπαθεί να συνδυάσει την ορθολογική με τη σταδιακή-προοδευτική θεωρία. Είναι γνωστό ότι η θρησκευτική πίστη, η ιδεολογία, οι αξίες και οι πεποιθήσεις των ανθρώπων είναι παράγοντες που επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τις αποφάσεις τους και σίγουρα σε κάθε περίπτωση το άτομο δεν μπορεί να τους αγνοήσει κατά τη λήψη μιας απόφασης. Σύμφωνα με τον Etzioni (1993) οι άνθρωποι που παίρνουν αποφάσεις δεν είναι μηχανές ούτε είναι απομονωμένοι από το κοινωνικό τους περιβάλλον και κάθε επιρροή. Αντίθετα, ανήκουν σε ομάδες που έχουν κοινό τρόπο σκέψης, κοινά Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 28

29 πιστεύω και κοινές πεποιθήσεις κάθε μορφής, και κατά τη διάρκεια λήψης αποφάσεων είναι αδύνατο να αγνοήσουν αυτή την κοινή ένταξη. Ο Etzioni διακρίνει τις πηγές / εστίες επίδρασης στις εξής τρεις: 1. Είναι οι ωφελιμιστικές (utilitarian) εστίες, που αφορούν στο όφελος που προσδοκά και επιδιώκει το άτομο μέσα από μια απόφαση, και αντιστοιχούν στην ωφέλεια που προβάλλεται στις κανονιστικές θεωρίες. 2. Είναι οι κοινωνικές (social) εστίες, στις οποίες εντάσσονται όλες όσες έχουν να κάνουν με την κοινωνική ομάδα αναφοράς του κάθε ατόμου, όπως επίσης και με τις πολιτιστικές αξίες της ευρύτερης κοινωνίας του ατόμου. Οι πηγές αυτές έχουν την αφετηρία τους στην κοινωνία ή την ομάδα και γι αυτό το λόγο μελετώνται από την κοινωνική ψυχολογία, την κοινωνιολογία και την ανθρωπολογία. Η συμμόρφωση με τους κοινωνικούς κανόνες και τις κοινωνικές αρχές είναι επιβεβλημένη για το άτομο, αφού η παραβίαση τους συνεπάγεται τον κίνδυνο της κριτικής ή ακόμη και της απόρριψης. 3. Τέλος, είναι οι δεοντολογικές εστίες, οι οποίες καλύπτουν την ηθική όψη του ατόμου και τις θρησκευτικές και ηθικές αξίες του. Οι πηγές αυτές μελετώνται από την ηθική, διότι είναι εσωτερικοί κανόνες, αναφέρονται δηλαδή στην εσωτερικευμένη ηθική υπόσταση του ατόμου, που το επηρεάζει με τη μορφή της θρησκείας, της ηθικής, του καθήκοντος, των υποχρεώσεων και των αναγκών. Η παραβίαση αυτών των ηθικών κανόνων οδηγεί σε συνειδησιακές ενοχές. Για να μελετήσει τον τρόπο με τον οποίο η δεοντολογία επηρεάζει τα άτομα όταν λαμβάνουν τις αποφάσεις τους ο Etzioni έθεσε τρία ερωτήματα στα οποία προσπάθησε να δώσει απαντήσεις: 1. Τι ακριβώς προσπαθεί να κάνει αυτός που παίρνει μια απόφαση; Η ωφελιμιστική απάντηση θα ήταν ότι «προσπαθεί να μεγιστοποιήσει το όφελος ή την ικανοποίηση», η κοινωνική θα ήταν ότι «προσπαθεί να συμμορφωθεί με τους κοινωνικούς κανόνες για να αποφύγει την κοινωνική τιμωρία», ενώ η δεοντολογική άποψη θα ήταν ότι «εξασφαλίζει τα παραπάνω αλλά υπό το πρίσμα και μέσα στο πλαίσιο των ηθικών του κανόνων». Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 29

30 2. Πώς το άτομο επιλέγει τα μέσα προκειμένου να επιτύχει το στόχο του; Η ωφελιμιστική απάντηση θα ήταν ότι «μέσα από την ανάλυση του κόστους και του προσδοκώμενου οφέλους προσπαθεί να επιλέξει τη λύση που θα του εξασφαλίσει το μεγαλύτερο όφελος», η κοινωνική θα ήταν ότι «μέσα από την ανάλυση της επιθυμητής συμπεριφοράς επιλέγει αυτή που είναι σύμφωνη με τις κοινωνικές επιταγές και προσδοκίες», ενώ η δεοντολογική θα ήταν πως «μέσα από τη δεοντολογική ανάλυση επιλέγει τη λύση που του εξασφαλίζει συμπεριφορά σύμφωνα με την ηθική του υπόσταση και τον κώδικα δεοντολογίας του». 3. Ποιος παίρνει τις αποφάσεις; Από την ωφελιμιστική πλευρά η απάντηση θα ήταν «κάθε άτομο που παίρνει αποφάσεις», από την κοινωνική θα ήταν «στην πράξη την απόφαση την παίρνει η ομάδα αναφοράς ή η κοινωνία η ίδια, αφού από αυτές είναι που τίθενται οι κανόνες τους οποίους εφαρμόζει το κάθε άτομο που παίρνει τις αποφάσεις». Τέλος από την δεοντολογική πλευρά η απάντηση θα ήταν «το άτομο παίρνει τις αποφάσεις αλλά μέσα στο πλαίσιο της ομάδας ή της κοινωνίας, οδηγούμενο όμως από τις ηθικές του αρχές και τον κώδικα δεοντολογίας του, που επίσης έχουν την αφετηρία τους στις ομάδες και την κοινωνία» H Θεωρία των Λογικών Πράξεων (Theory of Reasoned Action-TRA) Η θεωρία των λογικών πράξεων (TRA) προτάθηκε από τους Ajzen και Fishbein (1975 & 1980) και απορρέει από το χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας. Δύο βασικές υποθέσεις της θεωρίας είναι : 1. Οι άνθρωποι είναι λογικά όντα και κάνουν συστηματική χρήση της πληροφορίας που είναι διαθέσιμη σε αυτούς όταν παίρνουν αποφάσεις και 2. Η συμπεριφορά υπό εξέταση είναι κάτω από ολοκληρωτικό βουλητικό έλεγχο από το άτομο που θα εκτελέσει την εν λόγω συμπεριφορά. Τα συστατικά μέρη της θεωρίας είναι τρεις γενικές έννοιες: η πρόθεση για τη συμπεριφορά, η στάση και ο υποκειμενικός κανόνας. Η TRA προτείνει ότι οι Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων 30

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία ΔΕΟ 11. www.arnos.gr www.oktonia.com www.uni-learn.gr

Εργασία ΔΕΟ 11. www.arnos.gr www.oktonia.com www.uni-learn.gr Εργασία ΔΕΟ 11 1.1 Προγραμματισμός είναι η λειτουργία του προσδιορισμού των αντικειμενικών στόχων ενός οικονομικού οργανισμού και των μέσων που απαιτούνται για την υλοποίησή τους. Ενώ ο σχεδιασμός αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο. «ιοικώ σηµαίνει διαχειρίζοµαι πληροφορίες για να πάρω αποφάσεις» Βασικότερες πηγές πληροφοριών. Τι είναι η Έρευνα Μάρκετινγκ

Περιεχόµενο. «ιοικώ σηµαίνει διαχειρίζοµαι πληροφορίες για να πάρω αποφάσεις» Βασικότερες πηγές πληροφοριών. Τι είναι η Έρευνα Μάρκετινγκ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0111 «Σύγχρονα Θέµατα ιοίκησης Αθλητισµού»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 Αξιότιμες

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Υπό ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΑΡΤΙΚΗ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΟΥΓΙΑΝΝΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΤ1ΚΗ Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή Πειραιά 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συνήθη κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ Γουρνάκης Δ. Παναγιώτης (Α.Μ.: 5268) Επιβλέπων Καθηγητής: Καθηγητής Μ. Χαλικιάς Α.Τ.Ε.Ι ΠΕΙΡΑΙΑ Διοίκηση Ανθρωπίνων Πόρων νοείται το σύνολο των ενεργειών, στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3 Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 3 Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΕΥΘΥΝΗ ΠΑΡΑΚΙΝΗΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΟΜΑΔΩΝ Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Μικροοικονομία Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΕΤΑΙΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΩΝ ΕΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΗΣ 1 ΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ 08-06-2011 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΑΟ Ε-ΕΠΑΛ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΟΜΑ Α Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.10, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα του την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

Γνώση του εαυτού μας

Γνώση του εαυτού μας Γνώση του εαυτού μας Self awareness Η αυτογνωσία αναφέρεται σε: Συναισθήματα Σκέψεις Ενδιαφέροντα Ισχυρά & αδύνατα σημεία Αξίες Ικανότητες Στόχους Δεξιότητες Προτιμητέο στιλ επικοινωνίας 1 Γνώση του εαυτού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΝΤΑΞΗ ΕΝΟΣ ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΟΥ BUSINESS PLAN

Πανεπιστήμιο Μακεδονίας ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΝΤΑΞΗ ΕΝΟΣ ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΟΥ BUSINESS PLAN ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΥΝΤΑΞΗ ΕΝΟΣ ΠΕΤΥΧΗΜΕΝΟΥ BUSINESS PLAN Business Plan Ένα Business Plan αποτελεί την παρουσίαση μιας επιχειρηματικής ιδέας την οποία πρέπει να περιγράφει και να προβάλλει, περιεκτικά και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη

Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Αναφορές Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης στην Ελλάδα Μία Εμπειρική Μελέτη Tων Νικόλαου Α. Παναγιώτου Λέκτορα ΕΜΠ, Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Eρευνας* και Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ & ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ & ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ & ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ Ονοματεπώνυμο: Αικατερίνη Καρούτα Σειρά: 8 Επιβλέπων

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός

Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής. Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός Ηεπαγγελµατικήεξέλιξητων καθηγητώντηςλογιστικής Ελένη Τουρνά Γιώργος Γερµανός ΣκοπόςκαιΜεθοδολογία Η εργασία αυτή στοχεύει στην χρήση της βιογραφικής έρευνας για την καλύτερη κατανόηση της επαγγελµατικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2009 Στην Ελλάδα η έρευνα για την «Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και την Υπεύθυνη Κατανάλωση» σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε για 5 η φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το όραμα και οι εταιρικές αξίες του Ομίλου ΓΙΟΥΛΑ προσδιορίζουν στον μέγιστο βαθμό τη

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : Οργάνωση & Διοίκηση ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : Διεύθυνση (Ηγεσία) ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α.1 μέχρι και Α.6, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας

Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας Προβολή 1. Ολοκληρωμένα Συστήματα Επικοινωνίας 2. Σκοπός της Επικοινωνίας 3. Παράγοντες που επηρεάζουν το μίγμα προβολής 4. Το πρόγραμμα προβολής 5. Διαφήμιση 6. Προσωπική Πώληση 7. Προώθηση των Πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2008

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2008 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ CSR 2008 Στην Ελλάδα η έρευνα για την Υπεύθυνη Κατανάλωση και την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε για 4 η φορά

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος

Εισαγωγή. Προφίλ του δείγματος ΕΡΕΥΝΑ Stedima: ΤΟ COACHING ΣΕ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος Αναστασία Μπαλάρη, Ανάλυση στοιχείων & Επεξεργασία ερωτηματολογίου Εισαγωγή Η Stedima παρουσιάζει παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές.

Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές. Η ανακύκλωση στο Δήμο Αθηναίων. Παρόν και Προοπτικές. Οι συχνές φυσικές καταστροφές που οφείλονται στις κλιματικές αλλαγές έχουν καταστήσει κατανοητό σε όλους ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι μείζονoς

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

Τα 4P Προώθηση Προϊόντων. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Λέκτορας Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Τα 4P Προώθηση Προϊόντων. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Λέκτορας Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Τα 4P Προϊόντων Νικόλαος Α. Παναγιώτου Λέκτορας Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Νοέμβριος 2004 Περιεχόμενα ιαδικασία Βασικά Στοιχεία ς ιαφήμιση 2 ιαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Κίνδυνος - Ρίσκο Επιχειρησιακό Όφελος ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Αρχές δεκαετίας του 90 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ: Πληθώρα τυποποιημένων διαδικασιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Δήλωση Πολιτικής Συγκρούσεων Συμφερόντων

Δήλωση Πολιτικής Συγκρούσεων Συμφερόντων Plus500CY Ltd. Δήλωση Πολιτικής Συγκρούσεων Συμφερόντων Δήλωση Πολιτικής Συγκρούσεων Συμφερόντων Περίληψη της Δήλωσης Πολιτικής Συγκρούσεων Συμφερόντων 1. Εισαγωγή 1.1. Με τη συγκεκριμένη Δήλωση Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η/Υ. Βήματα προς τη δημιουργία εκτελέσιμου κώδικα

Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η/Υ. Βήματα προς τη δημιουργία εκτελέσιμου κώδικα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Η/Υ Βήματα προς τη δημιουργία εκτελέσιμου κώδικα Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Βήματα προς τη δημιουργία εκτελέσιμου κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον και ο άνθρωπος, πέρα από τη Δασολογία, στο έργο του αείμνηστου Καθηγητή Νίκου Στάμου

Το περιβάλλον και ο άνθρωπος, πέρα από τη Δασολογία, στο έργο του αείμνηστου Καθηγητή Νίκου Στάμου Το περιβάλλον και ο άνθρωπος, πέρα από τη Δασολογία, στο έργο του αείμνηστου Καθηγητή Νίκου Στάμου Ημερίδα στη μνήμη του Νικόλαου Στάμου Περτούλι Τρικάλων, 5 Ιούνη 2012 Ημερίδα στη μνήμη του Ν. Στάμου

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών από ασφαλιστικά ταμεία

Μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών από ασφαλιστικά ταμεία ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΥΦΕΣΗΣ Ο Δεκάλογος των Προβλημάτων που αντιμετωπίζει το Φαρμακείο 1. Μεγάλος αριθμός φαρμακείων 3. Μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών από ασφαλιστικά ταμεία 2. 4. 5. 6. 7. 8.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης :

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Οφέλη από την εφαρμογή τους Εκδήλωση ΤΕΕ / ΤΚΜ : 7 Νοεμβρίου 2008 αμφιθέατρο Τοπογράφων «Αλ. Τσιούμης» Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ - Μηχανικός Μεταλλείων

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ. Μάθημα : Στατιστική Ι. Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας

ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ. Μάθημα : Στατιστική Ι. Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας ΙΕΚ ΞΑΝΘΗΣ Μάθημα : Στατιστική Ι Υποενότητα : Τρόποι και μέθοδοι δειγματοληψίας Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Ιστοσελίδα : http://users.sch.gr/epdiaman/ Email : epdiamantopoulos@yahoo.gr 1 Στόχοι της υποενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης 1 ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ιανουάριος Μάρτιος 2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ. ΕΡΩΤΗΣΗ 1 : Επιχείρηση προσανατολισμένη στη παραγωγή vs. Επιχείρηση προσανατολισμένη στο marketing.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ. ΕΡΩΤΗΣΗ 1 : Επιχείρηση προσανατολισμένη στη παραγωγή vs. Επιχείρηση προσανατολισμένη στο marketing. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΩΤΗΣΗ 1 : Επιχείρηση προσανατολισμένη στη παραγωγή vs. Επιχείρηση προσανατολισμένη στο marketing. Η λειτουργία της βιομηχανοποίησης αποφασίζει με βάση

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ. Προγραμματισμός Επιχειρήσεων: Η Λογική προσέγγιση του μέλλοντος της Επιχείρησης

ΔΙΟΙΚΗΣΗ. Προγραμματισμός Επιχειρήσεων: Η Λογική προσέγγιση του μέλλοντος της Επιχείρησης Specisoft www.specisoft.gr ΔΙΟΙΚΗΣΗ Προγραμματισμός Επιχειρήσεων: Η Λογική προσέγγιση του μέλλοντος της Επιχείρησης Από Γιώργο Μανουσόπουλο, Σύμβουλο Επιχειρήσεων, εξωτερικό συνεργάτη στης Specisoft Ο

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων

Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων Μέθοδοι και Τεχνικές για τον Στρατηγικό Σχεδιασµό Πληροφοριακών Συστηµάτων (SISP) Στρατηγική και Διοίκηση Πληροφοριακών Συστηµάτων Μάθηµα 2 No 1 Δοµή της Παρουσίασης l 1. Εισαγωγή l 2. Μεθοδολογία SISP

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

Άρα, ο χρόνος απλής επανείσπραξης της επένδυσης Α, είναι τα 3 έτη.

Άρα, ο χρόνος απλής επανείσπραξης της επένδυσης Α, είναι τα 3 έτη. Άσκηση Έστω δυο επενδυτικές προτάσεις, Α και Β, αρχικού κόστους 200000000 και 236000000 η καθεμία αντίστοιχα. Το ελάχιστο απαιτούμενο ποσοστό απόδοσης που θέτεται ως manager είναι 8%. Οι μελλοντικές ταμιακές

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Τι είναι Μάρκετινγκ; Ηδιαδικασία σχεδιασµού

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία. Τα 5 Cs: Οι 5 κατηγορίες κινδύνου αποτελεσματικής διαχείρισης ταλέντων

Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία. Τα 5 Cs: Οι 5 κατηγορίες κινδύνου αποτελεσματικής διαχείρισης ταλέντων Παγκόσμια Έρευνα Κινδύνου Αποτελεσματικής Διαχείρισης Ταλέντων Γενικά Στοιχεία Από το Μάιο έως τον Αύγουστο του 2013, η KPMG International σε συνεργασία με την διεθνώς αναγνωρισμένη εταιρεία ερευνών Brandon

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών

Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Ενότητα 11: Τα επιπλέον στοιχεία του μίγματος μάρκετινγκ υπηρεσιών Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα