Υπόδειγµα συγγραφής µελέτης περίπτωσης µε κύρια διάγνωση διαταραχή προσωπικότητας Γ. Ευσταθίου, Κ. Ευθυµίου, X. Μήτση, Γ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υπόδειγµα συγγραφής µελέτης περίπτωσης µε κύρια διάγνωση διαταραχή προσωπικότητας Γ. Ευσταθίου, Κ. Ευθυµίου, X. Μήτση, Γ."

Transcript

1 Υπόδειγµα συγγραφής µελέτης περίπτωσης µε κύρια διάγνωση διαταραχή προσωπικότητας Γ. Ευσταθίου, Κ. Ευθυµίου, X. Μήτση, Γ. Κιοστεράκης Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Τίτλος Συνήθως ο τίτλος ξεκινά µε την έκφραση «Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης» και ακολουθούν στοιχεία για την ηλικιακή οµάδα ή το αναπτυξιακό στάδιο του θεραπευόµενου και την/τις κύριες ή δευτερεύουσες διαγνώσεις που έλαβε. Επίσης γίνεται αναφορά σε άλλα βασικά χαρακτηριστικά όπως το φύλο του θεραπευόµενου και ο σεξουαλικός προσανατολισµός του, εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο, και το επάγγελµα - ιδιότητά του. ίνονται επίσης, και στοιχεία από τους άξονες ΙΙΙ, ΙV και V. Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µετεφήβου µε αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας και ιδεοψυχαναγκαστική συµπτωµατολογία Κάτω από τον τίτλο παρατίθεται πρώτο το όνοµα του θεραπευτή, δεύτερο του επόπτη και το ίδρυµα: Γ. Ευσταθίου, Α. Καλαντζή-Αζίζι Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς Περίληψη Συνήθως αναφέρεται η ηλικία και η ιδιότητα του θεραπευόµενου καθώς και άλλα βασικά χαρακτηριστικά του/της, το αίτηµά του κατά την προσέλευση, η κύρια και οι δευτερεύουσες διαγνώσεις που έλαβε, στοιχεία από τους άξονες III, IV και V, το γενικό θεραπευτικό πλάνο και οι κύριες τεχνικές που χρησιµοποιήθηκαν. Παρατίθεται ο συνολικός αριθµός συνεδριών (συµπεριλαµβάνονται διαγνωστικές και αναµνηστικές), το διάστηµα κατά το οποίο έλαβε χώρα η θεραπεία και ένα σύντοµο σχόλιο για την αποτελεσµατικότητα της παρέµβασης κατά την τελευταία επαφή µε τον θεραπευόµενο. Η περίπτωση αναφέρεται σε φοιτητή ηλικίας 20 ετών, ο οποίος προσήλθε για θεραπεία µε αίτηµα την αδυναµία του να συνάψει διαφυλικές σχέσεις ειδικά, την αδυναµία του να συνάψει στενές διαπροσωπικές σχέσεις γενικά και την αδυναµία του να προσπαθήσει αποτελεσµατικά προκειµένου να επιτύχει τους στόχους που έθετε. Πέραν της αποφευκτικής συµπτωµατολογίας, κατά την έναρξη της θεραπείας παρουσίαζε ιδεοψυχαναγκαστική συµπτωµατολογία και στοιχεία παθητικής επιθετικότητας, τα οποία όµως δε δικαιολογούσαν επιπρόσθετη διάγνωση. Ακολουθήθηκε εστιασµένη προς το σχήµα θεραπευτική στρατηγική και χρησιµοποιήθηκαν τεχνικές επίλυσης προβλήµατος, κατάτµησης στόχου, παρεµπόδισης αντίδρασης, εντοπισµού γνωσιακών παραποιήσεων, αµφισβήτησης δυσλειτουργικών σκέψεων, καθέτου τόξου, αναβίωσης εµπειριών από την παιδική ηλικία και εκπαίδευσης στις διαφυλικές δεξιότητες και στη διεκδικητική συµπεριφορά. Η θεραπεία ολοκληρώθηκε σε 43 συνεδρίες κατά το διάστηµα 16 µηνών. Κατά την τελευταία αναµνηστική συνεδρία, µετά την παρέλευση δύο ετών από την ολοκλήρωση της θεραπείας, διαπιστώθηκε η διατήρηση και η γενίκευση του θεραπευτικού αποτελέσµατος. Η έκταση της περίληψης δε θα πρέπει να υπερβαίνει τις 150 λέξεις Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 1

2 Πληροφορίες από το ιστορικό Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται γενικές πληροφορίες για τον θεραπευόµενο, το κύριο αίτηµα µε το οποίο προσήλθε, στοιχεία σχετικά µε την παρούσα διαταραχή και τις µέχρι τώρα προσπάθειες αντιµετώπισης, ευρήµατα από το ψυχιατρικό και ιατρικό ιστορικό, καθώς και την εκτίµηση των νοητικών λειτουργιών και το ατοµικό και οικογενειακό ιστορικό. Αναφέρονται η κύρια και οι δευτερεύουσες διαγνώσεις, καθώς και στοιχεία από τους άξονες III, IV, V και γίνεται αναφορά στα σχετικά ευρήµατα των ψυχοµετρικών εργαλείων που χορηγήθηκαν. Γενικές πληροφορίες Αρχικά παρατίθενται ατοµικά και οικογενειακά στοιχεία σχετικά µε το θεραπευόµενο, όπως η ηλικία, η ιδιότητα, η οικογενειακή κατάσταση, η διαµονή, η επαγγελµατική κατάσταση και τα ενδιαφέροντα, η οικονοµική κατάσταση, η καταγωγή, ο σεξουαλικός προσανατολισµός, το µορφωτικό επίπεδο κλπ. Ο θεραπευόµενος λαµβάνει ένα τυχαίο όνοµα και δεν αναφέρονται πληροφορίες που θα µπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ανωνυµία του. Τέλος αναφέρεται αν ο θεραπευόµενος προσήλθε µόνος του για θεραπεία ή η πηγή παραποµπής: Ο Γιάννης, πρωτοετής φοιτητής σε µία θεωρητική σχολή του πανεπιστηµίου, προσήλθε για θεραπεία σε ηλικία 20 ετών. Καταγόταν από την περιοχή στην οποία φοιτούσε, ήταν άγαµος και ζούσε µε τους γονείς του και την αδελφή του. Εργαζόταν τα απογεύµατα ως πωλητής και ασχολείτο µε τη µουσική (κιθάρα). Η οικογένειά του δεν αντιµετώπιζε ιδιαίτερες οικονοµικές δυσκολίες και εργάζονταν και οι δύο του γονείς, ο πατέρας του ως φυσιοθεραπευτής και η µητέρα του ως µοδίστρα. Σε περίπτωση που κρίνετε ότι συγκεκριµένες πληροφορίες πρέπει να αναφερθούν προκειµένου να διευκολυνθεί η κλινική ερµηνεία, θα πρέπει αυτές να παραποιηθούν ώστε να διαφυλαχθεί η ανωνυµία του θεραπευόµενου. Για παράδειγµα το ενδιαφέρον για τη ζωγραφική θα µπορούσε να αναφερθεί ως ενδιαφέρον για τη γλυπτική κλπ. Σε περίπτωση που οι συγκεκριµένες πληροφορίες δεν έχουν κλινικό νόηµα αντικαθίστανται µε γενικές διατυπώσεις. Πχ. «αντί για «υπάλληλος του Υπουργείου Υγείας» γράφουµε «υπάλληλος υπουργείου». Κύριο αίτηµα Αναφέρεται το κύριο αίτηµα του θεραπευόµενου κατά την προσέλευση, χρησιµοποιώντας κατά το δυνατόν τις δικές του διατυπώσεις. Κύριο αίτηµά του κατά τη διαγνωστική συνεδρία ήταν η αδυναµία του να συνάψει διαφυλικές σχέσεις ειδικά («Να µάθω να προσεγγίζω το άλλο φύλο»), η αδυναµία του να συνάψει στενές διαπροσωπικές σχέσεις γενικά («Πάρα πολλοί γνωστοί, αλλά κάποια στιγµή δε θέλω να προσεγγίσω περισσότερο», «Να δείχνω στους φίλους µου όλες τις όψεις µου χωρίς να φοβάµαι µην τους χάσω») και την αδυναµία του να προσπαθήσει αποτελεσµατικά προκειµένου να επιτύχει τους στόχους που έθετε («Να ασχολούµαι πιο πολύ µε αυτά που κάνω. Καταπιάνοµαι µε πολλά, αλλά δε µε ενθουσιάζουν. Τα βαριέµαι, δε µου αρέσουν, ψάχνω κάτι άλλο») και να αντέχει τις δυσάρεστες σκέψεις και συναισθήµατα («Περισσότερη όρεξη για ζωή να αντέχω περισσότερα», «εν µπορώ τους καυγάδες»). Παρούσα διαταραχή και προσπάθειες αντιµετώπισης Περιγράφεται η παρούσα διαταραχή, συµπεριλαµβανόµενων των συµπτωµάτων της στο βαθµό που αυτό είναι δυνατό για µία διαταραχή προσωπικότητας, οι στρατηγικές αντιµετώπισης που έχει υιοθετήσει ο θεραπευόµενος και τις µέχρι τώρα προσπάθειές του να ξεπεράσει το πρόβληµα: Ο Γιάννης ανέφερε ότι οι δυσκολίες αυτές τον απασχολούσαν από το δηµοτικό και µετά και ότι του προκαλούσαν «πολύ άγχος», Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 2

3 συναισθηµατική δυσφορία και κάποιες φορές έντονα συναισθήµατα απελπισίας. Κύρια στρατηγική του ήταν οι αποφυγές, οι οποίες εκδηλώνονταν ως αναβλητικότητα στις σπουδές του και την ενασχόληση µε τη µουσική και ως παθητική επιθετικότητα στη σχέση µε τον πατέρα του, τους φίλους του και τα άτοµα του άλλου φύλου. Μέχρι τη στιγµή που απευθύνθηκε για θεραπεία «ένιωθε ότι δεν ήθελε να αλλάξει», επειδή φοβόταν τις συνέπειες µίας τέτοιας αλλαγής. Στην περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από µία διαγνώσεις παρατίθεται µία τέτοια παράγραφος για κάθε διάγνωση. Κατά την κλινική διερεύνηση περιέγραψε και ιδεοψυχαναγκαστικά συµπτώµατα, τα οποία αφορούσαν σε σκέψεις ότι «κάτι µπορεί να πάθουν οι γονείς µου» και «έφτιαχνε σενάρια µε το µυαλό του», στα οποία ένα µέλος της οικογένειάς πέθαινε και φανταζόταν όλη τη διαδικασία της ταφής του. Προκειµένου να εξουδετερώσει τις σκέψεις αυτές έκανε το Σταυρό του ή έλεγε µία σύντοµη προσευχή. Επίσης προσπαθούσε να «πάρει το µυαλό του» από αυτές τις σκέψεις γιατί φοβόταν µην «γρουσουζέψει» το µέλος της οικογένειας. Οι σκέψεις αυτές ξεκίνησαν τρία χρόνια πριν την έναρξη της θεραπείας και συνοδεύονταν από άγχος, το οποίο αντιµετώπιζε επιτυχώς µε τις τελετουργίες που υιοθέτησε και δεν είχε κάνει κάποιου άλλου είδους προσπάθεια να ξεπεράσει το πρόβληµα. Ψυχιατρικό Ιστορικό Αναφέρεται πιθανή ύπαρξη προηγούµενων προβληµάτων ψυχικής υγείας, συµπεριλαµβανοµένης της χρήσης ουσιών. Αναφέρονται προηγούµενες συνεργασίες µε ειδικούς ψυχικής υγείας (πρόβληµα, διάρκεια συνεργασίας, είδος παρέµβασης). Ο Γιάννης αναφέρει έναρξη χρήσης αλκοόλ και χασίς σε «κοινωνικές» περιστάσεις µε φίλους από την ηλικία των 16. Αναφέρεται επίσης στο ιστορικό του επεισόδιο τρίµηνης διάρκειας, µε καταθλιπτική συµπτωµατολογία, δυσθυµικό συναίσθηµα, ιδέες αυτοµοµφής, έντονο άγχος, δυσκολία στον ύπνο και απώλεια της όρεξης στην περίοδο κοντά στις πανελλήνιες εξετάσεις. Για τα συµπτώµατά του αυτά δεν απευθύνθηκε σε ειδικό αλλά εφάρµοσε αυτοθεραπεία µε προοδευτικά αυξανόµενη χρήση χασίς και αλκοόλ. Μετά την επιτυχία του στις εξετάσεις και την ύφεση των καταθλιπτικών συµπτωµάτων, ο Γιάννης άρχισε να ανησυχεί για την ένταση της χρήσης που έκανε, αποφάσισε να διακόψει και έκτοτε δεν κάνει χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών. Ιατρικό Ιστορικό Σηµειώνεται οποιοδήποτε ιατρικό πρόβληµα (π.χ. καρδιακές παθήσεις, καρκίνος, χρόνιες ιατρικές ασθένειες, χρόνιος πόνος, ενδοκρινολογικά προβλήµατα κτλ.) που θα µπορούσε να επηρεάσει την ψυχολογική λειτουργία ή τη διαδικασία της θεραπείας, καθώς και σε µακροχρόνιες νοσηλείες. Θα πρέπει επίσης, να γίνει αναφορά σε συγκεκριµένη διάγνωση ή σε αποτελέσµατα ιατρικών εξετάσεων, εάν υπάρχουν. Από το αναπτυξιακό ιστορικό προέκυψε ότι ως την ηλικία των έξι ετών είχε νυκτερινές ενουρήσεις, οι οποίες ξεκίνησαν όταν γεννήθηκε η αδελφή του, ενώ προηγουµένως είχε κατακτήσει τον έλεγχο των σφιγκτήρων. Ακόµη αναφέρεται αλλεργική ρινίτιδα και βρογχικό άσθµα, για το οποίο και ελάµβανε τακτικά αγωγή µέχρι την ηλικία των 15 ετών, οπότε και υφέθηκε η συµπτωµατολογία. Αναφέρεται επίσης ιστορικό βαρειάς πνευµονίας σε ηλικία δώδεκα ετών, για την οποία και νοσηλεύτηκε για δυο εβδοµάδες. Στην Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 3

4 παρούσα φάση δεν αντιµετωπίζει κάποια ενεργό ιατρική πάθηση και δεν λαµβάνει φάρµακα. Νοητικές Λειτουργίες-Λειτουργικότητα Αναφέρονται ευρήµατα σχετικά µε τη νοητική κατάσταση του ασθενούς και το χρόνο εµφάνισης πιθανών νοητικών ελλειµµάτων. (Μην περιγράψτε ολόκληρη την εξέταση των νοητικών λειτουργιών επισυνάψτε την έκθεση εξέτασης, αν θεωρείτε, ότι είναι σηµαντική για την κατανόηση της λήψης αποφάσεων για την θεραπεία). Σχολιάζεται η γενική λειτουργικότητά του όπως προκύπτει από την απόδοσή του στις υποχρεώσεις και τις ενασχολήσεις του, τις κλινικές παρατηρήσεις σχετικά µε τη διάθεση και την εµφάνιση (αν υπάρχουν) και πιθανά ελλείµµατα στις νοητικές λειτουργίες, στις δεξιότητες αυτοπεριποίησης κλπ. Ο Γιάννης έδειχνε την εικόνα ιδιαίτερα έξυπνου και κοινωνικού νεαρού άνδρα. Είχε καλή βλεµµατική επαφή και η εµφάνισή τους ήταν επιµεληµένη και κατάλληλη για την ηλικία του. Παρουσίαζε αναβλητικότητα σπουδών έχοντας περάσει µόνο 1 µάθηµα από τα 7 στο προηγούµενο εξάµηνο και δεν παρακολουθούσε συστηµατικά τις παραδόσεις, επειδή «δεν του άρεσαν τα µαθήµατα». Είχε εγκαταλείψει την ενασχόλησή του µε τη µουσική, επειδή «δεν ήταν αρκετά καλός» και «χρειαζόταν πολύ δουλειά». Η αδυναµία του να ολοκληρώσει τις υποχρεώσεις του προκαλούσε ντροπή και έντονες ανησυχίες για την ψυχική του υγεία. Οι σκέψεις και τα συναισθήµατα αυτά τον είχαν οδηγήσει το τελευταίο διάστηµα σε µεγάλη µείωση της κοινωνικότητάς του, απέφευγε να βγαίνει έξω µε τους συµφοιτητές του και είχε περιορίσει τις κοινωνικές του επαφές στο ελάχιστο. Ατοµικό Ιστορικό Σύντοµη αναφορά στη ζωή του θεραπευόµενου από την παιδική του ηλικία ως σήµερα. Αναπτύσσεται το ιστορικό κατά χρονολογική σειρά. Συνοψίζονται τα κύρια χαρακτηριστικά της προσωπικής και κοινωνικής ζωής του θεραπευόµενου. Γίνεται αναφορά στην κοινωνική του ζωή, στο είδος των σχέσεων που συνάπτει, την ερωτική και τη σεξουαλική του ζωή. Σηµαντικά γεγονότα ζωής (εκπαίδευση, στρατιωτική θητεία, γάµος κτλ. θα πρέπει επίσης να σηµειωθούν. Περιλαµβάνονται σηµαντικές εµπειρίες, ενδεχόµενα ψυχοτραυµατικά γεγονότα όπως ο ίδιος τα αναφέρει, το σύστηµα κοινωνικής υποστήριξης, τα ενδιαφέροντα του και πιθανά αναπτυξιακά προβλήµατα. Ο Γιάννης θυµάται τον εαυτό του ως ένα ντροπαλό και αγχώδες παιδί, µε έντονη συµµόρφωση προς τους σχολικούς κανονισµούς και τα καθήκοντά του. Θυµάται µε χαρακτηριστική ενόχληση την δυσκολία του να φλερτάρει µε κορίτσια και τα αισθήµατα ντροπής και αµηχανίας που ένιωθε σε τέτοιες περιστάσεις, τις οποίες τελικά απέφευγε. Ακόµη χαρακτηριστικά θυµάται ένα διπλό µήνυµα από την πλευρά του πατέρα του για τις γυναίκες. Αν και παρουσιάζονταν ως ψυχρές, υπολογιστικές και εκµεταλλευτικές, παράλληλα όσο προχωρούσε η εφηβεία του Γιάννη υπήρχε µια συνεχής, λεκτική και µη λεκτική, υπενθύµιση από τον πατέρα του ότι θα έπρεπε να επιβεβαιώσει τον αντρικό σεξουαλικό ρόλο του. Υπό το βάρος της αµηχανίας που έτρεφε για την εικόνα του και την ανταπόκριση που θα έβρισκε αλλά και της σύγχυσης απέναντι στο αντιφατικό πατρικό µήνυµα, ο Γιάννης δεν κατάφερε ποτέ να έχει µια σχέση µε άτοµο του αντίθετου φίλου µέχρι και τα φοιτητικά του χρόνια. Παρά την δυσκολία του να συνάψει πιο ουσιαστικές συναισθηµατικά σχέσεις, ο Γιάννης κατόρθωσε να αποκτήσει µια επιφανειακού επιπέδου κοινωνικότητα προς την ύστερη εφηβεία του. Ανέφερε έντονη κοινωνική ζωή στην έναρξη της φοιτητικής του ζωής, µε πολλούς γνωστούς, αλλά όχι φίλους Υπήρχαν δύο κάπως πιο στενοί φίλοι, για τους οποίους «είχε αµφιβολίες» και από τους οποίους είχε αποµακρυνθεί.. Αντίστοιχα πολλές ήταν οι Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 4

5 κοινωνικές επαφές µε κοπέλες, αλλά δεν είχε συνάψει ποτέ δεσµό και δεν είχε µέχρι τότε ολοκληρωµένη σεξουαλική επαφή. Γενικά δεν επιθυµούσε να προσεγγίζει πολύ ανθρώπους γιατί «άρχιζαν να του λένε τα προβλήµατά τους και δεν ήθελε να πει τα δικά του». Θεωρούσε ότι όταν προσεγγίζεις κάποιον «τον παγιδεύεις» και φοβόταν µήπως του «ζητήσουν κάτι που πρέπει να κάνει», αλλά και µήπως τους «ζητήσει κάτι που θα τους ενοχλήσει». Οικογενειακό ιστορικό Αναφέρονται στοιχεία σχετικά µε την προσωπικότητα των γονέων του θεραπευόµενου και τα άλλα µέλη της οικογένειάς του, τα οποία σύµφωνα µε την γνωσιακή συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία ειδικά για τις διαταραχές προσωπικότητας αποτελούν σηµαντικές περιβαλλοντικές πιέσεις για το θεραπευόµενο. Περιγράφεται ο ρόλος του κάθε µέλους στην οικογένεια (συµπεριλαµβανοµένου του θεραπευόµενου) και οι µεταξύ τους σχέσεις. Εδώ αναφέρονται και συγκεκριµένα γεγονότα ορόσηµα ή γεγονότα µε τραυµατικό χαρακτήρα που εκδηλώθηκαν στο πλαίσιο του οικογενειακού περιβάλλοντος κατά χρονολογική σειρά. Παρατίθενται το ψυχιατρικό ιστορικό των µελών της οικογένειας. Αναφέρονται τα ίδια στοιχεία και για την παρούσα οικογένεια του θεραπευόµενου. Περιέγραψε τον πατέρα του, ηλικίας 47 ετών, ως έναν άνθρωπο µε απαράβατες αρχές, αυστηρό, συναισθηµατικά ψυχρό, απορριπτικό και νευρικό, ο οποίος ασκούσε τον απόλυτο οικονοµικό έλεγχο στην οικογένεια µέχρι να αρχίσει να εργάζεται και η µητέρα του. Η µητέρα του, ηλικίας 42 ετών, ήταν και αυτή νευρική και έντονα επικριτική και συχνά προκαλούσε λεκτικά τον πατέρα, αλλά και τον Γιάννη. Θεωρούσε ότι η αδελφή του, ηλικίας 17 ετών, µαθήτρια, «έµοιαζε µε τον πατέρα» και ανέφερε ότι δεν έκλαιγε ποτέ και διεκδικούσε ευθέως. Ως προς τη σχέση µεταξύ των γονέων ο Γιάννης αναφέρει συχνούς καυγάδες µε απειλές εγκατάλειψης και από τους δύο γονείς από ηλικία 6-7 ετών. Συχνά τον ενέπλεκαν στις µεταξύ τους διαµάχες µε αποτέλεσµα να νιώθει ότι «είναι το στήριγµά τους συναισθηµατικά», αλλά και την υποχρέωση να έχει συγκεκριµένη συµπεριφορά ώστε «να κρατήσει τον κρίκο της οικογένειας» και να µην χωρίσουν οι γονείς του. Οι διενέξεις µεταξύ των γονέων κορυφώθηκαν 4 χρόνια πριν την έναρξη της θεραπείας, όταν ο πατέρας έκανε απόπειρα αυτοκτονίας σε οικογενειακή συγκέντρωση, επειδή η µητέρα είχε αρχίσει να εργάζεται µε αποτέλεσµα να αλλάξουν τα δυναµικά στην οικογένεια. Ως προς το κληρονοµικό ιστορικό, η γιαγιά από την πλευρά του πατέρα αναφέρεται ως «νοητικά καθυστερηµένη», ενώ η γιαγιά από την πλευρά της µητέρας «πέθανε από νευροφάρµακα» όταν έφυγαν τα παιδιά της από το σπίτι για να εργαστούν. ιάγνωση Παρατίθενται η κύρια και οι δευτερεύουσες διαγνώσεις στον Άξονα Ι και ΙΙ του DSM-IV, καθώς και στους υπόλοιπους τρεις, εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Στην περίπτωση ύπαρξης συµπτωµάτων που χρήζουν κλινικής προσοχής αλλά δε δικαιολογούν επιπρόσθετη διάγνωση, σχολιάζεται ο λόγος που δεν τέθηκε η διάγνωση. Σε περίπτωση που έγινε χρήση διαγνωστικών εργαλείων, αναφέρονται συνοπτικά οι κύριοι δείκτες µε την ερµηνεία τους και το πώς τα ευρήµατα υποστηρίζουν τη δοθείσα διάγνωση. Όσον αφορά τα ψυχοµετρικά τεστ, αρχικά αναφέρουµε ποια χορηγήθηκαν. Στη συνέχεια γίνεται σχολιασµός των κλιµάκων εγκυρότητας (τέτοιες κλίµακες υπάρχουν στο SCL-90-R και στο PDQ-4+) για να δούµε αν υπάρχει µεγέθυνση ή σµίκρυνση συµπτωµατολογίας. Τα ευρήµατα σχετικά µε την εγκυρότητα της διάγνωσης θεωρείται ότι ισχύουν για όλα τα ερωτηµατολόγια που χορηγήθηκαν µαζί. Στη συνέχεια αναφέρονται τα κλινικά σηµαντικά ευρήµατα κάθε τεστ και κατά πόσο επιβεβαιώνουν/συνηγορούν στη διάγνωση που τέθηκε. Σχολιάζονται και αυτά που δε συµφωνούν. Ως προς το PDQ-4+ σχολιάζονται µόνο τα αποτελέσµατα µετά την κλινική συνέντευξη. Περιγράφεται αναλυτικά η συλλογιστική της διαφοροδιάγνωσης, όπου αυτή είναι δυσχερής. Αναφέρονται στοιχεία Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 5

6 σχετικά µε τα όποια προβλήµατα δυσκολίες κατά τη διαδικασία συµπλήρωσης των ερωτηµατολογίων. Έλαβε ως κύρια διάγνωση τη διάγνωση της αποφευκτικής διαταραχής προσωπικότητας στον Άξονα ΙΙ, όπου διαγνώστηκαν και δυσπροσαρµοστικά στοιχεία παθητικο-επιθετικής προσωπικότητας. ε δόθηκε διάγνωση στον Άξονα Ι, καθώς τα ιδεοψυχαναγκαστικά συµπτώµατα που εντοπίστηκαν δεν είχαν την ένταση, τη συχνότητα και την καθηµερινή διάρκεια ή τις επιπτώσεις στη λειτουργικότητα ή την ψυχική ευεξία που απαιτούνται για να δοθεί επιπρόσθετη διάγνωση. Στον Γιάννη χορηγήθηκαν προς ψυχοµετρική του εκτίµηση τα BAI, BDI, SCL-90-R και PDQ-4+. Ο Γιάννης στην αρχική αξιολόγηση εµφάνισε ελάχιστα επίπεδα άγχους (13) στο BAI και ελαφρότατη κατάθλιψη (16) στο BDI. Σύµφωνα µε τις κλίµακες εκγυρότητας του SCL-90-R και του PQD- 4+, o Γιάννης δεν παρουσίασε µεγέθυνση ή σµίκρυνση της συµπτωµατολογίας τους. Στο SCL-90-R εµφάνισε ως κλινικά σηµαντικές (πάνω από 60 στο κανονιστικό διάγραµµα) τις ακόλουθες κλίµακες: σωµατοποίηση και κατάθλιψη. Πάνω από 70 στο κανονιστικό διάγραµµα ήταν η κλίµακα της κατάθλιψης. Στο PDQ-4+, µε συνολική βαθµολογία 36, κλινικά σηµαντικές ανιχνεύτηκαν οι αποφευκτική και παρανοειδής διαταραχές προσωπικότητας. Η ήπια αγχώδης και καταθλιπτική συµπτωµατολογία αλλά και η ανύψωση της κλίµακας της κατάθλιψης στο SCL-90 ερµηνεύτηκε ως αποτέλεσµα της γενικότερης δυσφορίας και του άγχους από τα προβλήµατα που βίωνε. Η ανύψωση της κλίµακας της σωµατοποίησης ήταν ενδεικτική της σωµατοποίησης του άγχους του. Τα παρανοειδή στοιχεία προσωπικότητας θεωρούνται πως περιγράφουν την δυσκολία του να συνάπτει ουσιαστικές σχέσεις, ενώ τα αποφευκτικά στοιχεία προσωπικότητας αναδεικνύουν την βασική του διαταραχή. ιατύπωση περίπτωσης Η ενότητα αυτή διαφοροποιείται σηµαντικά στην περίπτωση των διαταραχών προσωπικότητας σε σχέση µε τις διαταραχές συµπτωµάτων, καθώς δίνεται ιδιαίτερη έµφαση στην κάθετη διερεύνηση. Τα στοιχεία που παρατίθενται αφορούν στους παράγοντες που οδήγησαν στην έναρξη του προβλήµατος και στα ευρήµατα της κάθετης και οριζόντιας διερεύνησης. Έναρξη προβλήµατος Στις διαταραχές προσωπικότητας σπάνια υπάρχει ένα σαφές ψυχοκοινωνικό γεγονός-ορόσηµο που παίζει σηµαντικό ρόλο στην έναρξη της διαταραχής. Συνήθως η έναρξη της διαταραχής εντοπίζεται σε χαρακτηριστικά της προσωπικής ιστορίας του θεραπευόµενου και ιδίως σε σχετικά σταθερούς παράγοντες του περιβάλλοντος στο οποίο έζησε. Στην ενότητα αυτή αναφερόµαστε στα σχετικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος του θεραπευόµενου κατά το παρελθόν, συµπεριλαµβανοµένου του τρόπου που τα χαρακτηριστικά αυτά εκδηλώνονται στην τρέχουσα ζωή του. Κεντρικό ρόλο στην εκδήλωση της αποφευκτικής διαταραχής είχε η στάση των γονέων του Γιάννη κατά την παιδική του ηλικία. Οι γονείς του ήταν πολύ αυστηροί και επικριτικοί («Ό,τι και αν έκανα δεν ήταν αρκετά καλό», «Ποτέ δεν µου είπαν µπράβο»), αλλά και ασαφείς ως προς τις απαιτήσεις τους από τον Γιάννη («Πάντα είχα άγχος γιατί δεν ήξερα τι να κάνω»). εν ενέκριναν τη σχολή που φοιτούσε, αλλά ούτε και την ενασχόλησή του µε τη µουσική. Κατά την παιδική του ηλικία ο πατέρας του τον συνέκρινε µε παιδιά θαύµατα στην τηλεόραση και γενικότερα του ασκούσαν πίεση να µη συµπεριφέρεται σαν παιδί (π.χ. του Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 6

7 απαγόρευαν να βγει να παίξει µε τα άλλα παιδιά, «έβλεπα τη ζωή µου να περνάει από το µπαλκόνι»). Ο Γιάννης δικαιολογούσε εν µέρει τη συµπεριφορά των γονέων του επειδή «δεν είχαν βιώσει αγάπη», καθώς δούλευαν από µικροί και δε µεγάλωσαν µε τους γονείς τους. Θεωρούσε ότι «πήρε αγάπη» από τη µητέρα του, αλλά του πατέρα του «ακόµη και τα χάδια ήταν άγαρµπα». Κάθετη διερεύνηση Στη συνέχεια αναφερόµαστε στον µηχανισµό που οδήγησε στην εκδήλωση της διαταραχής, δηλαδή στον τρόπο διαµόρφωσης των συγκεκριµένων βασικών-πυρηνικών πεποιθήσεων ή σχηµάτων, τα οποία σύµφωνα µε τη γνωσιακή συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία οδηγούν στην εκδήλωση της συγκεκριµένης διαταραχής προσωπικότητας. Η αναλυτική παρουσίασή τους γίνεται στο ιάγραµµα Γνωσιακής ιατύπωσης (βλ. Σχήµα 1). Η συµπεριφορά των γονέων του είχε το χαρακτήρα τραυµατικών εµπειριών για τον Γιάννη, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν καθοριστικά περιγεγραµµένα γεγονότα ζωής που να οδήγησαν στην εµφάνιση του προβλήµατος. Ο ρόλος εµπειριών της παιδικής ηλικίας του Γιάννη ήταν καθοριστικός για τα προβλήµατα που αντιµετώπιζε. Ουσιαστικά ο Γιάννης «εσωτερίκευσε» την επικριτική στάση των γονέων του και διαµόρφωσε ισχυρές αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό του, οι οποίες είναι συγκεκριµένες για την αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας. Οι πεποιθήσεις αυτές, δηλαδή το περιεχόµενο των σχηµάτων για τον εαυτό, παρουσιάζονται στο ιάγραµµα Γνωσιακής ιατύπωσης και θα µπορούσαν να συµπυκνωθούν στη διατύπωση «Είµαι άχρηστος και κακός» (βλ. Σχήµα 1). Μέρος της κάθετης διερεύνησης αποτελεί και η εξήγηση του τρόπου µε τον οποίο οι βασικές πεποιθήσεις οδήγησαν σε συγκεκριµένες συντελεστικές πεποιθήσεις-κανόνες και στις αντισταθµιστικές συµπεριφορές: Οι βασικές αυτές πεποιθήσεις ήταν πολύ οδυνηρές για τον Γιάννη, µε αποτέλεσµα να υιοθετήσει µία σειρά από συντελεστικές πεποιθήσεις και κανόνες για να εµποδίσει την εµφάνισή τους (βλ. Σχήµα 1). Με βάση τις συντελεστικές αυτές πεποιθήσεις και τους κανόνες ο Γιάννης υιοθέτησε ως κύρια στρατηγική τις αποφυγές, οι οποίες εκδηλώνονταν ως αντισταθµιστικές συµπεριφορές. Οριζόντια διερεύνηση Η οριζόντια διερεύνηση αφορά στις πιο επιφανειακές γνωσίες, δηλαδή στις αυτόµατες σκέψεις του θεραπευόµενου, αλλά και στην παρούσα του συµπεριφορά. Μέρος της οριζόντιας διερεύνησης αποτελούν και οι αντισταθµιστικές συµπεριφορές, οι οποίες αναφέρονται συνοπτικά, σε συνδυασµό µε τις ενεργοποιούσες καταστάσεις, δηλαδή στα γεγονότα και τις καταστάσεις µικρότερης κλίµακας που υποκινούν τις αρνητικές σκέψεις ή τις δυσπροσαρµοστικές γνωσίες και τις προβληµατικές συµπεριφορές. Τρία χαρακτηριστικά παραδείγµατα ενεργοποιουσών καταστάσεων πρέπει να παρατεθούν στο ιάγραµµα Γνωσιακής ιατύπωσης (βλ. Σχήµα 1). Στο πλαίσιο αυτό, εκδήλωνε συχνά αναβλητικότητα, απόσυρση ενδιαφέροντος, τελειοθηρία και παθητική επιθετικότητα, η οποία είχε στενή σχέση µε δυσκολίες στη διεκδικητικότητα. Επιθυµούσε να κάνει «πολλά και τέλεια», αλλά αυτό απαιτούσε «πολύ κόπο και χρόνο» µε αποτέλεσµα να έχει «άγχος στο τέλος» και να τα κάνει βιαστικά και «µέτρια» ή καθόλου. ε διεκδικούσε («είµαι δειλός όταν πρόκειται να απαιτήσω κάποια πράγµατα για εµένα») γιατί φοβόταν την πιθανή αντίδραση του άλλου προσώπου, αλλά και την πιθανότητα να υποστηρίξει κάτι που «δεν είναι σωστό». Ως αποτέλεσµα προσπαθούσε να αποφύγει «δύσκολες» ή «ανεπιθύµητες» καταστάσεις µε πλάγιους τρόπους. Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 7

8 Παράλληλα εµφάνιζε χαµηλή αντοχή στη µαταίωση των επιθυµιών του, η εκπλήρωση των οποίων θεωρούσε ότι εναπόκειται στην ευαισθησία, την κατανόηση και τη συµπεριφορά των άλλων, καθώς πίστευε ότι ο ίδιος δεν µπορούσε να επηρεάσει τα πράγµατα προς την κατεύθυνση που επιθυµούσε («Στη ζωή µου όλο περιµένω»). Κύριες ενεργοποιούσες καταστάσεις όσον αφορά στις αρνητικές σκέψεις, στις δυσπροασαρµοστικές γνωσίες και κατεπέκταση στις δυσλειτουργικές συµπεριφορές ήταν όσες εµπεριείχαν αξιολόγηση και οι στενές διαπροσωπικές σχέσεις. Τρία χαρακτηριστικά παραδείγµα τέτοιων καταστάσεων παρουσιάζονται στο Σχήµα 1. Προκειµένου να αποτυπωθεί καλύτερα η κλινική εικόνα είναι δυνατόν να παρατεθούν σύντοµες περιγραφές χαρακτηριστικών συµπεριφορών και µέσα στο κείµενο: Χαρακτηριστικό της συµπεριφοράς του ήταν το περιστατικό κατά το οποίο ένας φίλος τού έδωσε ένα δωρεάν εισιτήριο για έναν αγώνα της αντίπαλης οµάδας από αυτήν που υποστήριζε και τον πίεσε να πάνε µαζί στο γήπεδο. εν µπόρεσε να αρνηθεί, δέχθηκε την πρόταση, αλλά άργησε να πάει στην καθορισµένη τους συνάντηση µε αποτέλεσµα να χάσουν τον αγώνα. Αντίστοιχες καθυστερήσεις παρουσίαζε και στις συναντήσεις που κανόνιζε µε κοπέλες και πολλές φορές κατά τη διάρκεια της θεραπείας περιέγραψε επεισόδια όπου είχε ραντεβού στις 9.30 και ως τις 9.25 ήταν στο σπίτι του µιλώντας στο τηλέφωνο ή αποφάσιζε τελευταία στιγµή ότι έπρεπε να κάνει µπάνιο ή αποφάσιζε καθοδόν προς το ραντεβού να αλλάξει λάδια στο αυτοκίνητο. Όπως ήταν αναµενόµενο καθυστερούσε σηµαντικά στα ραντεβού του, αλλά κατέκρινε την κοπέλα που «δεν καταλάβαινε ότι είχε λόγους για τους οποίους άργησε» και δεν τον περίµενε. Παρόµοιες συµπεριφορές εµφάνιζε και στη σχέση του µε τον πατέρα του. Πολλές φορές συµφωνούσαν να κάνουν µαζί κάποια οικιακή εργασία, αλλά ο Γιάννης αµελούσε να επιστρέψει σπίτι µε σκέψεις του τύπου «Μήπως πρέπει να πάω να βοηθήσω και εγώ;», «Πού να τρέχω τώρα;», «Όπου να ναι θα τελειώσει», αν και στις περιπτώσεις αυτές συχνότερα τη συµπεριφορά του ακολουθούσαν συναισθήµατα ενοχής («Αν είχα φύγει νωρίτερα, θα είχα προλάβει να τον βοηθήσω»). Μέρος της οριζόντιας περιγραφής αποτελούν και οι γνωσιακές παραποιήσεις που χαρακτηρίζουν τις αυτόµατες σκέψεις του θεραπευόµενου, πάντοτε σε σχέση µε τον κεντρικό παθογενετικό µηχανισµό. εν περιοριζόµαστε στην περιγραφή, αλλά προσπαθούµε να εξηγήσουµε τον τρόπο που οι δυσλειτουργικές αυτόµατες σκέψεις και οι γνωσιακές παραποιήσεις ανακύπτουν στο πλαίσιο της γενικής γνωσιακής οργάνωσης του θεραπευόµενου: Οι αυτόµατες σκέψεις του χαρακτηρίζονταν από τις γνωσιακές παραποίησεις του διαβάσµατος της σκέψης και του διαβάσµατος του µέλλοντος. Θεωρούσε ότι ό,τι και αν κάνει δε θα είναι αποδεκτό και ανέµενε ότι οι άλλοι άνθρωποι θα κρατούσαν µία πολύ επικριτική στάση, όπως συνέβαινε µε τους γονείς του κατά την παιδική του ηλικία. Στο πλαίσιο αυτό προσπαθούσε µε κάθε τρόπο να αποφύγει τα δυσάρεστα αυτά συναισθήµατα και συχνά η σκέψη του χαρακτηριζόταν από τελειοθηρικά πρέπει σχετικά µε την απόδοση ή τη συµπεριφορά του ώστε να είναι υπεράνω κάθε κριτικής. Κατά την αξιολόγηση της απόδοσής του εµφάνιζε διπολική σκέψη και κατά την αξιολόγηση του εαυτού χρησιµοποιούσε γενικούς υποτιµητικούς χαρακτηρισµούς (ετικέτα), ενώ παράλληλα δυσκολευόταν στη διάκριση της αξιολόγησης των προθέσεων από την έκδηλη συµπεριφορά. Αντιµετώπιζε τους επιθυµητούς στόχους µε έναν συνδυασµό διαβάσµατος του µέλλοντος και διπολικής σκέψης: θεωρούσε δεδοµένη την αποτυχία της προσπάθειάς του, αδυνατούσε να Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 8

9 διακρίνει τα επιµέρους εφικτά βήµατα που οδηγούσαν στο στόχο και αξιολογούσε την πιθανότητα επίτευξης µε όρους «όλα ή τίποτα». Στη συνέχεια αναφερόµαστε στο µηχανισµό διατήρησης του προβλήµατος, τόσο σε επίπεδο γνωσιακής επεξεργασίας, όσο και σε επίπεδο συµπεριφοράς. Οι γνωσιακές παραποιήσεις που χαρακτήριζαν τις αυτόµατες σκέψεις του ήταν ενδεικτικές του αλλοιωµένου τρόπου γνωσιακής επεξεργασίας των εµπειριών του και αποτελούσαν ένα µηχανισµό που επέτρεπε και προήγαγε τη διατήρηση των δυσλειτουργικών του σχηµάτων, µέσω του προσωπικού νοήµατος που αποδίδονταν στις καταστάσεις αυτές. Οι εµπειρίες που διέψευδαν το περιεχόµενο των σχηµάτων (π.χ. η επιτυχία στις Πανελλήνιες) παραποιούνταν («εν µπήκα σε καλή σχολή», «Μπήκα µε την τρίτη»). Η σχέση αυτή ήταν αµφίδροµη, καθώς τα υπερβολικά ενεργά και ισχυρά αρνητικά σχήµατα για τον εαυτό δεν επέτρεπαν τη συµµετοχή πιο λειτουργικών σχηµάτων στη διαδικασία επεξεργασίας των πληροφοριών, µε αποτέλεσµα η διαδικασία αυτή να αλλοιώνεται και µία ιδιοσυγκρασιακή σύλληψη της πραγµατικότητας να καθορίζει το προσωπικό νόηµα των καταστάσεων. Η γνωσιακή αυτή οργάνωση και οι συµπεριφορικές αποφυγές που επέβαλε, ουσιαστικά λειτουργούσαν ως ένας δεύτερος µηχανισµός διατήρησης των δυσλειτουργικών σχηµάτων, µέσω της αδυναµίας ελέγχου της πραγµατικότητας. Ο Γιάννης δεν εκδήλωνε συµπεριφορές που θα του επέτρεπαν να ελέγξει στην πράξη αν ίσχυαν οι πεποιθήσεις του και ουσιαστικά στερούσε από τον εαυτό του τις πιθανές διορθωτικές εµπειρίες µέσα από τη συναναστροφή µε άτοµα έξω από το οικογενειακό του περιβάλλον, αλλά και µέσα από επιτυχείς εκβάσεις προσπαθειών. Θεραπευτικός σχεδιασµός Η ενότητα θεραπευτικός σχεδιασµός περιλαµβάνει την υπόθεση εργασίας, τον κατάλογο των προβληµάτων, τους θεραπευτικούς στόχους, το θεραπευτικό πλάνο και τα θετικά και αρνητικά ατοµικά στοιχεία που διευκολύνουν ή δυσχεραίνουν το θεραπευτικό σχεδιασµό. Υπόθεση εργασίας Αναφέρεται η υπόθεση εργασίας που προκύπτει από τη γνωσιακή διατύπωση και σχολιάζεται η σηµασία της για τον καθορισµό των θεραπευτικών παρεµβάσεων. Σύµφωνα µε την παραπάνω διατύπωση των προβληµάτων, η υπόθεση εργασίας για τη θεραπευτική παρέµβαση ήταν ότι οι δυσκολίες που σχετίζονται µε την αποφευκτική διαταραχή ανάγονταν σε πυρηνικά δοµικά στοιχεία της προσωπικότητας του Γιάννη και συγκεκριµένα τις αρνητικές βασικές πεποιθήσεις για τον εαυτό, χωρίς την τροποποίηση των οποίων δύσκολα θα υπάρξουν αλλαγές στο επίπεδο των αυτόµατων σκέψεων και της συµπεριφοράς. Κατάλογος προβληµάτων Περιγράφονται συνοπτικά τα σηµαντικά προβλήµατα που εντοπίστηκαν, οργανωµένα κατά θεµατικούς τοµείς. Τα προβλήµατα που εντοπίστηκαν αφορούσαν στις υποτιµητικές βασικές πεποιθήσεις για τον εαυτό και τις γνωσιακές και συµπεριφορικές αποφυγές. Ο Γιάννης δυσκολευόταν να καταβάλει και να διατηρήσει την απαιτούµενη προσπάθεια προκειµένου να Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 9

10 επιτύχει τους στόχους του και εµφάνιζε τελειοθηρία και αναβλητικότητα. Είχε χαµηλή ανοχή στα δυσάρεστα συναισθήµατα, η οποία επηρέαζε τόσο τη δυνατότητά του να καταβάλει προσπάθεια (ενδεχόµενο αποτυχίας), όσο και τις στενές διαπροσωπικές του σχέσεις (ενδεχόµενο απόρριψης). Οι διαπροσωπικές του σχέσεις χαρακτηρίζονταν από έλλειψη διεκδικητικότητας και παθητική επιθετικότητα. Θεραπευτικοί στόχοι Η συµφωνία του θεραπευτή µε το θεραπευόµενο σχετικά µε τους θεραπευτικούς στόχους παρουσιάζει ιδιαιτερότητες στις διαταραχές προσωπικότητας. Στις διαταραχές προσωπικότητας πάντα ως στόχος της θεραπείας ορίζεται η αναδόµηση των δυσλειτουργικών σχηµάτων που ευθύνονται για την εµφάνιση της διαταραχής. Όπως είναι αναµενόµενο ο θεραπευόµενος δεν έχει σαφή επίγνωση των δυσλειτουργικών αυτών σχηµάτων κατά την έναρξη της θεραπείας και για αυτό συνήθως τίθενται ως στόχοι της θεραπείας µία περιγραφή των θετικών αποτελεσµάτων που αναµένονται από τη γνωσιακή αναδόµηση. Αυτό σχολιάζεται πριν την απαρίθµηση των στόχων που συµφωνήθηκαν µε τον θεραπευόµενο, όπως και κάθε άλλος παράγοντας που έλαβε υπόψη του ο θεραπευτής κατά την κατάρτιση των στόχων της θεραπείας: Στο βαθµό που ο θεραπευτικός σχεδιασµός ήταν εστιασµένος στα πυρηνικά σχήµατα δεν υπήρξε εξαρχής συµφωνία για τον πραγµατικό στόχο της θεραπείας, που ήταν η αναδόµηση των δυσλειτουργικών σχηµάτων για τον εαυτό. Οι θεραπευτικοί στόχοι που τέθηκαν στην αρχή της θεραπείας ήταν ουσιαστικά µία περιγραφή των θετικών αποτελεσµάτων που θα επέφερε µία τέτοια αναδόµηση. Ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε από το θεραπευτή στην ενασχόληση µε τις σπουδές προκειµένου να µην υπάρξουν µακροπρόθεσµες επιπτώσεις από το πρόβληµα. Οι θεραπευτικοί στόχοι που τέθηκαν σε συνεργασία µε τον Γιάννη ήταν οι ακόλουθοι: 1. Να ασχοληθεί συστηµατικά µε τις σπουδές του 2. Να είναι σε θέση να προσπαθεί συστηµατικά για να επιτύχει τα πράγµατα που θέλει να κάνει. 3. Να καταλάβει πώς να προσεγγίζει το άλλο φύλο. 4. Να προσεγγίζει το άλλο φύλο χωρίς άγχος. 5. Να αποκτήσει σχέσεις µε ανθρώπους που να µην είναι απλώς γνωστοί, αλλά να τον ξέρουν παραπάνω. 6. Να µπορεί να φέρεται διεκδικητικά στις σχέσεις του. 7. Να αντέχει περισσότερο τα δυσάρεστα συναισθήµατα. 8. Να σταµατήσει να κάνει το σταυρό του και να λέει προσευχές όταν έλλειπε κάποιο µέλος της οικογένειάς του. 9. Να βελτιώσει τις σχέσεις του µε τα µέλη της οικογένειάς του. Θεραπευτικό πλάνο Παρουσιάζονται συνοπτικά και δικαιολογούνται τα κύρια σηµεία του θεραπευτικού πλάνου. Ειδικά στις διαταραχές προσωπικότητας σηµαντικά σηµεία του θεραπευτικού σχεδιασµού είναι η θεραπευτική σχέση και η διαµόρφωση του αιτήµατος, όπως αυτή θα προκύψει µετά την γνωσιακή διατύπωση του προβλήµατος. Κύριοι άξονες του θεραπευτικού σχεδιασµού ήταν η εγκατάσταση µίας καλής θεραπευτικής σχέσης και η διαµόρφωση του αιτήµατος ώστε να υπάρξουν οι προϋποθέσεις για την εστιασµένη στο σχήµα θεραπευτική προσέγγιση. Ως προς τον δεύτερο άξονα θεωρήθηκε απαραίτητο να προσφερθεί η γνωσιακή διατύπωση του προβλήµατος στον Γιάννη κατά το δυνατόν νωρίτερα, ώστε να κατανοήσει τις βασικές πεποιθήσεις από τις οποίες πηγάζουν δυσλειτουργικές Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 10

11 σκέψεις και συµπεριφορές σε όλους τους τοµείς στους οποίους ανέφερε πρόβληµα, αλλά και το µηχανισµό µε τον οποίο δηµιουργήθηκαν και ισχυροποιήθηκαν µε το πέρασµα του χρόνου. Η διατύπωση αυτή θα γινόταν πιο περιεκτική και συγκεκριµένη κατά την πορεία της θεραπείας, αλλά κρίθηκε ότι είχε εξαιρετική σηµασία η κατασκευή ενός πρώτου µοντέλου λειτουργικών συσχετίσεων και, στο πλαίσιο αυτό, κύριο µέληµα των πρώτων συνεδριών θα ήταν η οριζόντια και κάθετη γνωσιακή διερεύνηση. Σκοπός ήταν από τη στιγµή που θα εντοπιστούν οι βασικές πεποιθήσεις να αποτελέσουν κύριο θεραπευτικό στόχο και παράλληλα να ξεκινήσει η αντιµετώπιση συγκεκριµένων δυσκολιών και ελλείψεων, καθώς ακόµη και ως προς τους στόχους που αφορούσαν σε σχετικά αυτόνοµες παρεµβάσεις όπως η εκπαίδευση στις διαφυλικές δεξιότητες και στην διεκδικητική συµπεριφορά, δε θα µπορούσε να υπάρξει σηµαντική βελτίωση αν η θεραπεία δεν απευθυνόταν παράλληλα στις βασικές πεποιθήσεις του Γιάννη. Θετικά και αρνητικά ατοµικά στοιχεία Περιγράφονται συνοπτικά ατοµικά χαρακτηριστικά του θεραπευόµενου που διευκολύνουν ή δυσχεραίνουν το θεραπευτικό σχεδιασµό. Τέτοια χαρακτηριστικά αφορούν συνήθως στην ηλικία του θεραπευόµενου, το µορφωτικό του επίπεδο, το βαθµό κινητοποίησης, τις δεξιότητες, την εξωτερική εµφάνιση, την αναπτυξιακή φάση, τη συγκεκριµένη περίοδο της ζωής του, τη συνύπαρξη άλλων προβληµάτων, τις περιβαλλοντικές συνθήκες στις οποίες ζει, τους διαθέσιµους πόρους κλπ. Ο Γιάννης συγκέντρωνε µία σειρά από χαρακτηριστικά που διευκόλυναν σηµαντικά το θεραπευτικό σχεδιασµό, αλλά και την πορεία της θεραπείας. Το νεαρό της ηλικίας του εξασφάλιζε ότι δεν υπήρχαν αµετάκλητες συνέπειες από τη µέχρι τώρα πορεία του στη ζωή. Είχε επιτύχει στο εισαγωγικές εξετάσεις για το πανεπιστήµιο και βρισκόταν στο πρώτο έτος σπουδών, προτού δηλαδή η αναβλητικότητά του επηρεάσει σε σηµαντικό βαθµό την ακαδηµαϊκή του πορεία. Παράλληλα δεν αντιµετώπιζε προβλήµατα στην επιφανειακή κοινωνικότητα, όπως συµβαίνει σε πολλά άτοµα µε αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας. Ήταν οµιλητικός, ευχάριστος και ευγενικός και είχε θάρρος κατά την πρώτη προσέγγιση µε τους άλλους ανθρώπους. Επιπλέον είχε πολλά ενδιαφέροντα και κινούνταν σε πολλούς χώρους (πανεπιστήµιο, γυµναστήριο, ωδείο, χορωδία) µε αποτέλεσµα να έχει πολλές συναναστροφές. Σε συνδυασµό µε το γεγονός ότι είχε ελκυστική εµφάνιση, αυτό του επέτρεψε να έχει πολλές επαφές µε άτοµα του άλλου φύλου (κατά τη διάρκεια της θεραπείας παρέλασαν περισσότερες από 30 κοπέλες προτού συνάψει σταθερή σχέση) και γενικά υπήρχαν πολλές ευκαιρίες για να αντλήσει τις διορθωτικές εµπειρίες που του ήταν απαραίτητες. Πορεία της θεραπείας Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται πληροφορίες σχετικά µε τη θεραπευτική σχέση, τα εµπόδια και τις δυσκολίες που ανέκυψαν, τις θεραπευτικές παρεµβάσεις και τις τεχνικές που εφαρµόσθηκαν, την πορεία της θεραπείας, τα θεραπευτικά ορόσηµα και την έκβαση της θεραπείας. Θεραπευτική σχέση Περιγράφεται η φύση και η ποιότητα της θεραπευτικής σχέσης µε αναφορά σε συγκεκριµένα προβλήµατα και τον τρόπο που αντιµετωπίστηκαν. ίνεται έµφαση στο γνωσιακό µηχανισµό που οδήγησε στην έµφαση των συγκεκριµένων δυσκολιών, πάντοτε σε σχέση µε τον κεντρικό παθογενετικό µηχανισµό. Η θεραπευτική σχέση που αναπτύχθηκε κρίθηκε ικανοποιητική. Κατά τις πρώτες συνεδρίες παρατηρήθηκε ένας αρνητισµός στις Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 11

12 θεραπευτικές παρεµβάσεις, ο οποίος κάµφθηκε µε τον εντοπισµό των πρώτων στοιχείων που άρχισαν να στοιχειοθετούν µία αποδεκτή για τον Γιάννη θεωρία για τις δυσκολίες που αντιµετώπιζε. Η αντίδραση αυτή ήταν απολύτως κατανοητή καθώς είναι δύσκολο για κάθε θεραπευόµενο να κατανοήσει πώς είναι δυνατόν βαθιά ριζωµένες πεποιθήσεις, τις οποίες ο ίδιος νιώθει απολύτως ρεαλιστικές, να µην ανταποκρίνονται πλήρως ή και µερικώς στην πραγµατικότητα. Ο αρνητισµός αυτός φάνηκε ότι σχετιζόταν µε τη συγκεκριµένη ψυχοπαθολογία του Γιάννη, καθώς µετά τη γνωσιακή διατύπωση δήλωσε απογοητευµένος που δεν είχε κατορθώσει να αντιµετωπίσει το πρόβληµα νωρίτερα. Όπως διαπιστώθηκε, κατά τη διαδικασία ανάδειξης των δυσλειτουργικών γνωσιών ενεργοποιήθηκε ένα πρότυπο αναµονής απόρριψης από τον θεραπευτή, το οποίο και χρησιµοποιήθηκε θεραπευτικά προκειµένου να καταδειχθεί ότι δεν είναι υποχρεωτικό να επαναληφθεί σε όλες του τις σχέσεις το πρότυπο αλληλεπίδρασης µε τους γονείς του. Συναφής ήταν και η αιτιολογία για την δυσκολία του στη συµπλήρωση ηµερολογίου κατά τη διαδικασία της οριζόντιας διερεύνησης, καθώς σύµφωνα µε τα λεγόµενά του «δεν ένιωθε όµορφα να γράφει ηµερολόγιο γιατί µετά το ξαναδιάβαζε και σκεφτόταν ότι θα µπορούσε να το είχε κάνει καλύτερο», ήθελε δηλαδή να είναι ο «τέλειος θεραπευόµενος», πάλι προκειµένου να µην εισπράξει την απόρριψη του θεραπευτή. Εµπόδια, δυσκολίες Αναφέρονται οι δυσκολίες τα εµπόδια που προέκυψαν κατά την πορεία της θεραπείας, τα οποία µπορεί να έχουν και εξωτερική προέλευση. Περιγράψτε τις πληροφορίες που θεωρείτε σηµαντικές, όπως ο βαθµός που επηρέασαν τη θεραπευτική διαδικασία, ο βαθµός στον οποίο ξεπεράστηκαν και ο τρόπος µε τον οποίον ξεπεράστηκαν: Κάποιες δυσκολίες παρουσιάστηκαν ως προς την τήρηση των θεραπευτικών ορίων όσον αφορά την έγκαιρη προσέλευση και αποχώρηση από τη θεραπεία, οι οποίες αµβλύνθηκαν µε την πάροδο του χρόνου. Μόνο εξωτερικό εµπόδιο στην πορεία της θεραπείας ήταν η αρνητική αντίδραση των γονέων του Γιάννη σχετικά µε τη συνεργασία του µε έναν ειδικό ψυχικής υγείας, αλλά η στάση τους δεν τον επηρέασε σε σηµαντικό βαθµό, µε αποτέλεσµα να µη διαταραχθεί η πορεία της θεραπείας. Θεραπευτικές παρεµβάσεις και τεχνικές Περιγράφονται συνοπτικά οι γνωσιακές και οι συµπεριφοριστικές παρεµβάσεις που χρησιµοποιήθηκαν, µε έµφαση στις τεχνικές που είναι ειδικές για τις συγκεκριµένες δυσκολίες του θεραπευόµενου. Αν υπάρχουν παραπάνω από µία διαγνώσεις, εξηγήστε ποιες τεχνικές χρησιµοποιήσατε για κάθε µία: Πέραν της κάθετης (τεχνική του κάθετου τόξου) και της οριζόντιας γνωσιακής διερεύνησης και των συνήθων τεχνικών αµφισβήτησης και τροποποίησης των δυσλειτουργικών σκέψεων (τήρηση ηµερολογίου, συµπεριφορικά πειράµατα), χρησιµοποιήθηκαν και ειδικές τεχνικές για την αναδόµηση των πυρηνικών σχηµάτων. Πραγµατοποιήθηκε αναβίωση περιστατικών της παιδικής ηλικίας µε σκοπό τον επαναπροσδιορισµό του νοήµατος των εµπειριών αυτών από τη θέση του ενηλίκου και τον έλεγχο της προσαρµοστικής αξίας των πεποιθήσεων που διαµορφώθηκαν κατά την παιδική ηλικία βάσει των εµπειριών αυτών. Ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε στη σύνδεση επιµέρους καταστάσεων, σκέψεων και συµπεριφορών µε τα πυρηνικά σχήµατα µε τη χρήση του ιαγράµµατος Γνωσιακής ιατύπωσης του Προβλήµατος (βλ. Σχήµα 1). Τέλος εφαρµόστηκαν τεχνικές κατάτµησης στόχου και επίλυσης Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 12

13 προβληµάτων και εκπαίδευση στις διαφυλικές δεξιότητες και στη διεκδικητική συµπεριφορά. Για την αντιµετώπιση της ιδεοψυχαναγκαστικής συµπτωµατολογίας εφαρµόστηκε η παράδοξη προσέγγιση. Πορεία της θεραπείας Παρουσιάζεται η πορεία της θεραπείας σε ενότητες (π.χ. τι συνέβη στις συνεδρίες 1-4, 5-9 κ.ο.κ.) µε αναφορά στα θεραπευτικά ορόσηµα που οδήγησε η κάθε ενότητα, δηλαδή στα κοµβικά εκείνα σηµεία που σηµασιοδοτούν σηµαντικά βήµατα προόδου της θεραπείας και καθορίζουν την εξέλιξη της. H πορεία της θεραπείας θα µπορούσε να συνοψιστεί ως ακολούθως: 1-2: λήψη ιστορικού, εξοικείωση µε τη γνωσιακή ψυχοθεραπεία 3: γενική ψυχοεκπαίδευση για τις δυσλειτουργικές γνωσίες και για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή 4-5: παράδοξη προσέγγιση για τη µείωση των ιδεοψυχαναγκαστικών συµπτωµάτων. Ορόσηµο: Ύφεση ιδεοψυχαναγκαστικής συµπτωµατολογίας. 6: γνωσιακή διατύπωση ψυχοεκπαίδευση για γένεση και διατήρηση δυσλειτουργικών βασικών πεποιθήσεων. 7-9: εκπαίδευση στην διεκδικητικότητα : συµπεριφορικό πείραµα, όπου µέσω συστηµατικού διαβάσµατος περνάει 5/7 µαθήµατα. Ορόσηµο: αρχίζει να ελπίζει πως µπορεί να τα πάει καλά στις σπουδές του. Υποτίµηση της προσπάθειας από τους γονείς 16-22: γνωσιακή αναδόµηση, εναλλακτικές σκέψεις και σταδιακή υιοθέτησή τους σε γνωσιακό επίπεδο 23-25: αναβιώσεις από την παιδική ηλικία και περαιτέρω εκπαίδευση στην διεκδικητικότητα 26-30: εκπαίδευση στην επικοινωνία, συµπεριφορικό πείραµα µε έκθεση στην κρίση φίλου του. Ορόσηµο η θετική ανατροφοδότηση που έλαβε µε συνέπεια αλλαγή των γνωσιών ως προς την ικανότητά του να σχετίζεται : αναγνώριση των δικών του ευθυνών, προσέγγιση µε τον πατέρα του 36-39: συµπεριφορικό πείραµα, µε προσέγγιση σε κοπέλα. Ορόσηµο η θετική έκβαση, προχωρούν σε σχέση : Περισσότερο αυτόνοµος και αυτάρκης, «Άνετος και ανοιχτός». συναισθηµατικά, εµπλέκεται σε ευχάριστες δραστηριότητες, όπως η µουσική. Έκβαση της θεραπείας Αναφέρεται ο συνολικός αριθµός και η συχνότητα των συνεδριών και η διάρκεια της θεραπείας σε µήνες, µε την ακριβή ηµεροµηνία έναρξης και λήξης της. Αναφέρετε όλα τα στοιχεία που θεωρείτε σηµαντικά, όπως ο τρόπος λήψης της απόφασης για τη λήξη της συνεργασίας, ο αριθµός των αναµνηστικών συνεδριών κλπ. ώστε µία σύντοµη εικόνα της αλλαγής που επιτεύχθηκε και παραθέστε τους κύριους δείκτες των διαγνωστικών εργαλείων που πιθανώς χρησιµοποιήσατε µε την ερµηνεία τους. Αν υπήρξε πρόβλεψη για επαναχορήγηση των διαγνωστικών εργαλείων πριν και µετά τη θεραπεία (ή και κατά τις αναµνηστικές συνεδρίες), αναφερθείτε στο µέγεθος της αλλαγής και σχολιάστε το. Η θεραπεία ολοκληρώθηκε σε 43 συνεδρίες (1 ανά εβδοµάδα) κατά το διάστηµα 16 µηνών ( ). Επιπλέον, πραγµατοποιήθηκαν τρεις αναµνηστικές συνεδρίες, δύο σε διαστήµατα 6 µηνών και µία µετά την πάροδο ενός έτους. Η απόφαση για την λήξη της θεραπείας ήταν κοινή ανάµεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόµενο. Με την ολοκλήρωση της θεραπείας, ο Γιάννης αισθανόταν τον εαυτό του πιο ανοιχτό συναισθηµατικά και µε λιγότερο άγχος. Η λειτουργικότητά του στις καθηµερινές του υποχρεώσεις είχε αποκατασταθεί πλήρως, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 13

14 ενώ ήταν σε θέση να συνάπτει και να διατηρεί ώριµες διαπροσωπικές σχέσεις τόσο σε φιλικό, όσο και σε ερωτικό επίπεδο. Η αυτοπεποίθησή του είχε βελτιωθεί και ατένιζε το µέλλον µε αισιοδοξία. Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, το σκορ του Γιάννη στο BAI είχε πέσει στο 8 (ελάχιστα επίπεδα άγχους) και στο BDI στο 10 (απουσία κλινικής κατάθλιψης). Στο SCL-90-R καµία κλίµακα δεν λάµβανε κλινικά σηµαντική τιµή στο κανονιστικό διάγραµµα. Στο PDQ-4+ επίσης δεν ανιχνευόταν κλινικά σηµαντική κάποια κατηγορία. Η βαθµολογία στα ψυχοµετρικά εργαλεία αντανακλούσε την καλύτερη διάθεση και το χαµηλότερο γενικό άγχος του Γιάννη Κατά την δεύτερη αναµνηστική συνεδρία (1 χρόνο µετά τη λήξη της θεραπείας) είχε σταθερή σχέση µε µία κοπέλα µε την οποία είχαν ολοκληρωµένες σεξουαλικές σχέσεις, θεωρούσε ότι έχει δύο «σίγουρους» φίλους και ότι έχει άνεση στη διεκδικητικότητα. εν ασχολείτο καθόλου µε τις εντάσεις στην οικογένεια. Συνέχιζε τις σπουδές του, αλλά είχε αποφασίσει να γίνει επαγγελµατίας µουσικός, έχοντας κάνει τα πρώτα του βήµατα προς αυτήν την κατεύθυνση. Κατά την τελευταία αναµνηστική συνεδρία (δύο χρόνια µετά τη λήξη της θεραπείας) διαπιστώθηκε η διατήρηση και η γενίκευση του θεραπευτικού αποτελέσµατος. Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 14

15 Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 15

16 Σχήµα 1. ιάγραµµα γνωσιακής διατύπωσης του προβλήµατος Σχετικά δεδοµένα από την παιδική ηλικία Πολύ αυστηρός, συναισθηµατικά ψυχρός και απορριπτικός πατέρας, έντονα επικριτική µητέρα, υπερβολικές απαιτήσεις γονέων, συχνές διενέξεις µεταξύ των γονέων µε απειλές εγκατάλειψης. Έχω κάτι κακό Κάτι περίεργο συµβαίνει µε εµένα Είµαι άχρηστος και κακός εν έχω τίποτα να επιδείξω Εγώ φταίω Βασικές πεποιθήσεις Συντελεστικές πεποιθήσεις / κανόνες εν πρέπει να µπαίνω στον κόπο να κάνω κάτι αν δεν είµαι σίγουρος ότι θα τα καταφέρω τέλεια Αν δώσω κακή εντύπωση ή αν δεν τα καταφέρω (αν δεν είµαι τέλειος) θα µε απορρίψουν Όταν µε κατηγορούν / απορρίπτουν κλπ. οι άλλοι, πρέπει να φταίω Αν δε µε δέχονται όλοι, δεν αξίζω Αν προσεγγίσω τους άλλους, θα τους απογοητεύσω Αντισταθµιστικές συµπεριφορές Αποφυγή στενών διαπροσωπικών σχέσεων Αποφυγή καταστάσεων που εµπεριέχουν αξιολόγηση (αναβλητικότητα, απώλεια ενδιαφέροντος, τελειοθηρία, παθητική - επιθετικότητα) Έλλειψη διεκδικητικής συµπεριφοράς (φόβος συνεπειών, πιθανότητα λάθους) Κατάσταση 1 εν προλαβαίνω να διαβάσω τα πάντα για την προφορική εξέταση Αυτόµατη σκέψη Ο καθηγητής θα καταλάβει ότι είµαι αδιάβαστος και θα µε κοιτάξει µε ειρωνεία Προσωπικό νόηµα Είµαι άχρηστος Συναίσθηµα Ντροπή, στεναχώρια Συµπεριφορά ιακοπή της µελέτης Κατάσταση 2 εν ξέρω που να πάµε µε τη Λήδα για καφέ Αυτόµατη σκέψη Θα µε θεωρήσει γελοίο Προσωπικό νόηµα Είµαι άχρηστος Συναίσθηµα Άγχος Συµπεριφορά Αναβλητικότητα δεν επικοινωνεί Κατάσταση 3 Έχουµε πει ότι θα µιλήσουµε στο τηλέφωνο µε την Χριστίνα Αυτόµατη σκέψη Εκείνη δε θα πάρει ποτέ εν ενδιαφέρεται Ποτέ δε θα βρω κοπέλα Προσωπικό νόηµα Κάτι περίεργο συµβαίνει µε εµένα, εγώ φταίω Συναίσθηµα Θυµός, άγχος, απογοήτευση Συµπεριφορά Απόσυρση ενδιαφέροντος Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 16

17 Παράρτηµα Στην περίπτωση που η συγγραφή γίνεται για λόγους επιστηµονικής δηµοσίευσης πρέπει να προστεθούν τα κάτωθι: Στην ενότητα «Περίληψη»: Ο τίτλος, το όνοµα των συγγραφέων και η περίληψη θα πρέπει να µεταφραστούν και στα αγγλικά: Case report of cognitive behavioural psychotherapy with a post-adolescent with Avoidant Personlaity Disorder and Obsessive-Compulsive symptoms G. Efstathiou, A. Kalantzi - Azizi Institute of Behavioural Research and Therapy This case study is about a 20 years old student, who came for treatment reporting inability to establish romantic and close interpersonal relationships and inability to sustain the effort required to achieve his personal goals. In addition to the principal diagnosis of the avoidant personality disorder, he presented obsessive-compulsive symptoms and passiveaggressive maladaptive personality characteristics, although the criteria for multiple diagnoses were not met. Treatment planning was based on the schema-focused therapeutic approach and the following techniques were implemented: problem solving skills training, graded task exposure, response prevention, cognitive awareness training (identification and modification of dysfunctional thoughts), downward arrow technique, childhood experiences reinterpretation, interpersonal skills training and assertiveness training. Treatment was conducted in 43 sessions during a sixteen-month period. In the last follow-up session, 2 years after the termination of treatment, the maintenance and the generalisation of the therapeutic results was confirmed. Η ενότητα «Εισαγωγή» Η εισαγωγή αποτελεί από τρεις ενότητες: Μία εισαγωγική παράγραφο, µία ενότητα σχετικά µε την εφαρµογή της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας στη συγκεκριµένη διαγνωστική κατηγορία και µία ενότητα µε στοιχεία για την κύρια διάγνωση. Η εισαγωγή ξεκινά σε νέα σελίδα και δεν παρατίθεται η λέξη «Εισαγωγή» ως τίτλος. H ενότητα «Εισαγωγική Παράγραφος» Η παρουσίαση συνήθως ξεκινά µε µία εισαγωγική παράγραφο στην οποία αναφέρονται συνοπτικά οι λόγοι για τους οποίους επιλέχθηκε η παρουσίαση της συγκεκριµένης κλινικής περίπτωσης. Τέτοιοι λόγοι µπορεί να είναι η εφαρµογή των µεθόδων και των τεχνικών της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας σε µία διαγνωστική κατηγορία για την οποία υπάρχει περιορισµένη βιβλιγραφία, τα ιδιαίτερα κλινικά, ατοµικά ή κοινωνικά πολιτιστικά χαρακτηριστικά του θεραπευόµενου, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του σταδίου εκπαίδευσης στο οποίο βρίσκεται ο θεραπευτής, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των µεθόδων και των τεχνικών που εφαρµόστηκαν κλπ. Για παράδειγµα: Η ατοµική περίπτωση που θα περιγραφεί επιλέχθηκε για δύο λόγους: Ο πρώτος είναι ότι αποτέλεσε το πρώτο περιστατικό κατά την ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση του συγγραφέα και µε τη δηµοσίευση του επιχειρείται να καταδειχθεί ότι η γνωσιακή συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία αποτελεί ένα πλήρες σύστηµα Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 17

18 θεωρίας και πρακτικής, στο πλαίσιο της οποίας ακόµη και ένας άπειρος θεραπευτής, υπό εποπτεία, µπορεί να αντιµετωπίσει σύνθετα περιστατικά. Ο δεύτερος αφορά στο σχετικά πρόσφατο ενδιαφέρον για τις διαταραχές προσωπικότητας στο πλαίσιο της γνωσιακής συµπεριφοριστικής προσέγγισης (Beck, & Freeman, 1990), γεγονός που καθιστά χρήσιµη την περιγραφή ατοµικών περιπτώσεων προκειµένου να αναδειχθούν οι ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει η εφαρµογή της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας στην αντιµετώπιση των διαταραχών του Άξονα II, σε αντιδιαστολή µε την παραδοσιακή εφαρµογή του ίδιου µοντέλου στις διαταραχές συµπτωµάτων του Άξονα Ι. H ενότητα «Γνωσιακή Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία» Η ενότητα αυτή συνήθως ξεκινά µε µία γενική αναφορά στην ανάπτυξη της γνωσιακής - συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας, η οποία δεν πρέπει να υπερβαίνει τη µία παράγραφο: Η αρχική σύλληψη της γνωσιακής ψυχοθεραπείας από τον A. T. Beck αφορούσε κυρίως σε µία βραχεία, εστιασµένη στο πρόβληµα µορφή ψυχοθεραπείας για την κατάθλιψη, παρότι ο Beck σηµείωσε εξαρχής τις δυνατότητες εφαρµογές της στις αγχώδεις διαταραχές (Beck, 1967). Σήµερα η γνωσιακή ψυχοθεραπεία έχει το χαρακτήρα µίας ενεργητικής, κατευθυντικής, βραχείας, δοµηµένης ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης µε ποικίλες εφαρµογές στο σύνολο σχεδόν των ψυχικών διαταραχών (Dryden, & Rentoul, 1991 Hawton, Salkovskis, Kirk, & Clark, 1989 Salkovskis, 1996). Ακολουθούν στοιχεία σχετικά µε τις ιδιαιτερότητες της εφαρµογής της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας στη συγκεκριµένη διαγνωστική κατηγορία: Οι Beck και Freeman (1990) σηµειώνουν ότι η παραδοσιακή µορφή της γνωσιακής ψυχοθεραπείας συχνά είναι αναποτελεσµατική στις διαταραχές προσωπικότητας. Ωστόσο στη θεραπεία των διαταραχών της προσωπικότητας χρησιµοποιούνται διάφορα συστατικά της γνωσιακής θεραπείας για τις διαταραχές συµπτωµάτων (J. S. Beck, 1996). Οι ίδιοι συγγραφείς αναφέρουν ότι µία ακραιφνώς γνωσιακή προσέγγιση προκειµένου να «πεισθούν» οι θεραπευόµενοι να αλλάξουν τα σχήµατά τους δεν αρκεί. Επίσης δεν αρκεί µία σειρά µεµονωµένων συστηµατικών παρεµβάσεων για το κάθε ένα από τα προβλήµατα του θεραπευόµενου. Οι γνωσιακοί θεραπευτές συµφωνούν µε τους ψυχαναλυτές ότι είναι πιο αποτελεσµατικό να εντοπιστούν και να τροποποιηθούν τα «πυρηνικά» προβλήµατα του θεραπευόµενου, µε κύριο σηµείο διαφωνίας των δύο σχολών το γεγονός ότι οι γνωσιακοί θεραπευτές θεωρούν ότι οι διαδικασίες και τα παράγωγα αυτών των «πυρηνικών» δοµικών στοιχείων της προσωπικότητας εµπίπτουν σε µεγάλο βαθµό στη συνειδητότητα του ατόµου και ότι µε την κατάλληλη εκπαίδευση µπορούν να γίνουν ακόµη πιο προσβάσιµα. Τα «πυρηνικά» δοµικά αυτά χαρακτηριστικά στη γνωσιακή ψυχοθεραπεία ονοµάζονται σχήµατα. Κύρια διαφορά της γνωσιακής ψυχοθεραπείας των διαταραχών προσωπικότητας σε σχέση µε την αντιµετώπιση των διαταραχών συµπτωµάτων είναι ότι η θεραπεία εστιάζεται στα σχήµατα, δηλαδή θεραπευτικός στόχος είναι η τροποποίηση των δυσλειτουργικών σχηµάτων που ευθύνονται για τη διαταραχή, χωρίς όµως να παραµελούνται τα συµπτώµατα (Beck, & Freeman, 1990 Young, 1990). Αν υπάρχουν διαθέσιµα στοιχεία σχετικά µε την αποτελεσµατικότητα της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπίας σχολιάζονται εδώ, αν και τα σχετικά στοιχεία για τις διαταραχές Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 18

19 προσωπικότητας συνήθως περιορίζονται σε ατοµικές περιπτώσεις. Ως τίτλος στην παρούσα ενότητα τίθεται η φράση: «Γνωσιακή συµπεριφοριστική ψυχοθεραπεία [όνοµα διαγνωστικής κατηγορίας]». H ενότητα «Στοιχεία για την κύρια διάγνωση» Στην ενότητα αυτή αναφέρονται ιστορικά στοιχεία σχετικά µε τον χρόνο εισαγωγής της συγκεκριµένης διάγνωσης, αλλά και παλαιότερες αναφορές στην κλινική βιβλιογραφία σε συναφείς διαταραχές. Γίνεται αναφορά στην περιγραφή της συγκεκριµένης διάγνωσης στην τελευταία έκδοση των κύριων ταξινοµικών συστηµάτων (DSM-IV, ICD-10) και ο βαθµός συµβατότητας µεταξύ τους, ενώ αναφέρονται τα κύρια διαφοροδιαγνωστικά κριτήρια: Η αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας περιγράφεται για πρώτη φορά στο DSM-III (American Psychiatric Association, 1980), αν και ο όρος «αποφευκτική προσωπικότητα» χρησιµοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Millon (1969). Αναφορές που παρουσιάζουν σηµαντική οµοιότητα ανιχνεύονται και παλαιότερα στην κλινική βιβλιογραφία, µε συχνή χρήση όρων όπως «φοβική» ή «αγχώδης» προσωπικότητα. Στο DSM-IV (1994) έγιναν αλλαγές στα διαγνωστικά κριτήρια προκειµένου να µειωθεί η αλληλοεπικάλυψη µε την κοινωνική φοβία στον Άξονα I και τη σχιζοειδή, τη σχιζοτυπική και την εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας στον Άξονα II (Derksen, 1995). Σηµαντικό από κλινικής απόψεως είναι το γεγονός ότι τα αποφευκτικά άτοµα επιθυµούν να έχουν διαπροσωπικές σχέσεις, αλλά δυσκολεύονται να συνάψουν τέτοιες σχέσεις. Αντίθετα τα εξαρτητικά άτοµα συνάπτουν σχέσεις, αλλά δυσκολεύονται να τις διακόψουν. Τα άτοµα που εµφανίζουν σχιζοειδή διαταραχή αδιαφορούν για τη σύναψη διαπροσωπικών σχέσεων και δεν παρουσιάζουν σηµαντικά µειωµένη αυτοεκτίµηση. Στα άτοµα, τέλος, που εµφανίζουν σχιζοτυπική διαταραχή το κοινωνικό άγχος δε µειώνεται όσο αυξάνεται η οικειότητα προς ένα πρόσωπο. Η επικράτηση της αποφευκτικής διαταραχής προσωπικότητας στο γενικό πληθυσµό κυµαίνεται από 0,5% έως 1,0%, ενώ περίπου το δέκα τοις εκατό των ατόµων που παρακολουθούνται σε δοµές ψυχικής υγείας παρουσιάζουν αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας (DSM-IV, 1944). Στο ICD- 10 (World Health Organization, 1992) η σχετική διαγνωστική κατηγορία είναι η «αγχώδης (αποφευκτική) διαταραχή της προσωπικότητας» µε κριτήρια που διαφέρουν, αλλά παρουσιάζουν ικανοποιητικό βαθµό συµβατότητας µε τα κριτήρια του DSM-IV. Ακολούθως παρατίθενται συνοπτικά στοιχεία σχετικά µε την κλινική εικόνα της συγκεκριµένης διάγνωσης: Γενικά τα αποφευκτικά άτοµα χαρακτηρίζονται από επίµονη συµπεριφορική (κοινωνική) και γνωσιακή (συναισθηµατική) αποφυγή η οποία πηγάζει από την υποτίµηση του εαυτού, την αναµονή διαπροσωπικής απόρριψης, τη χαµηλή αντοχή στις δυσάρεστες σκέψεις και συναισθήµατα και την υπερευαισθησία στην αρνητική κριτική. Το συναίσθηµά τους συνήθως είναι δυσφορικό: Ένας συνδυασµός άγχους και λύπης, που προέρχεται από την αδυναµία τους να αντλήσουν: (α) την ευχαρίστηση που θα ήθελαν από τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και (β) την αίσθηση επίτευξης από τα κατορθώµατα τους. Είναι δυστυχισµένοι µε τη ζωή τους, αλλά θεωρούν ότι δεν µπορούν να αλλάξουν τα πράγµατα µε τις δικές τους προσπάθειες. ηλαδή, θα ήθελαν να βρίσκονται κοντά στους άλλους και να εκδιπλώσουν το διανοητικό και επαγγελµατικό τους δυναµικό, αλλά φοβούνται µήπως πληγωθούν, µήπως τους απορρίψουν ή µήπως αποτύχουν. Έτσι, η στρατηγική που ακολουθούν είναι η απόσυρση ή η αποφυγή της εµπλοκής ευθύς εξαρχής. Η στρατηγική αυτή εκδηλώνεται κυρίως επί: (α) των περιστάσεων που εµπεριέχουν αξιολόγηση, (β) των στενών Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 19

20 διαπροσωπικών σχέσεων και (γ) των δυσάρεστων σκέψεων και συναισθηµάτων (µε αποτέλεσµα συχνά να καταφεύγουν σε δραστηριότητες απόσπασης της προσοχής και στην κατάχρηση ουσιών). Ως τίτλος στη συγκεκριµένη ενότητα τίθεται το όνοµα της διάγνωσης. Π.χ. «Αποφευτική διαταραχή προσωπικότητας». Στην ενότητα «Κάθετη διερεύνηση» Η σύνδεση των συγκεκριµένων βασικών πεποιθήσεων µε την εκδήλωση της συγκεκριµένης διαταραχής υποστηρίζεται βιβλιογραφικά. π.χ. Η συµπεριφορά των γονέων του είχε το χαρακτήρα τραυµατικών εµπειριών για τον Γιάννη, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν καθοριστικά περιγεγραµµένα γεγονότα ζωής που να οδήγησαν στην εµφάνιση του προβλήµατος. Ο ρόλος εµπειριών της παιδικής ηλικίας στη διαµόρφωση των βασικών πεποιθήσεων του ενήλικου ατόµου έχει συζητηθεί αναλυτικά στη γνωσιακή βιβλιογραφία (Καλαντζή, Αγγελή, & Ευσταθίου, 2002). Ουσιαστικά ο Γιάννης «εσωτερίκευσε» την επικριτική στάση των γονέων του και διαµόρφωσε ισχυρές αρνητικές πεποιθήσεις για τον εαυτό του, οι οποίες είναι συγκεκριµένες για την αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας (Beck & Freeman, 1990). Οι πεποιθήσεις αυτές, δηλαδή το περιεχόµενο των σχηµάτων για τον εαυτό, παρουσιάζονται στο ιάγραµµα Γνωσιακής ιατύπωσης και θα µπορούσαν να συµπυκνωθούν στη διατύπωση «Είµαι άχρηστος και κακός». Στην ενότητα «Θεραπευτικό πλάνο» Η δικαιολόγηση των κύριων σηµείων του θεραπευτικού πλάνου υποστηρίζεται βιβλιογραφικά π.χ. Κύριοι άξονες του θεραπευτικού σχεδιασµού ήταν η εγκατάσταση µίας καλής θεραπευτικής σχέσης, καθώς συχνά κατά τη θεραπευτική αντιµετώπιση των διαταραχών προσωπικότητας, εντοπίζονται σηµαντικές δυσκολίες στον τοµέα αυτό (J. S. Βeck, 1990), και η διαµόρφωση του αιτήµατος ώστε να υπάρξουν οι προϋποθέσεις για την εστιασµένη στο σχήµα θεραπευτική προσέγγιση. H ενότητα «Βιβλιογραφία» Παραθέτουµε αναλυτικό κατάλογο των βιβλιογραφικών παραποµπών που χρησιµοποιήσαµε, ακολουθώντας συστηµατικά ένα ενιαίο σύστηµα, όπως αυτό της American Psychological Association: American Psychiatric Association (1980). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (3 η έκδ.). Washington, DC: Αυτοέκδοση. American Psychiatric Association (1994). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (4 η έκδ.). Washington, DC: Αυτοέκδοση. Beck, A.T. (1967). Depression: Clinical, experimental, and theoretical aspects. New York: Hoeber. Beck, A. T., & Freeman, A. (1990). Cognitive therapy of personality disorders. New York: Guilford Press. Beck, J. S. (1996). Cognitive Therapy of Personality Disorders. Στο P. M. Salkovskis (Επιµ. Έκδ.) Frontiers of cognitive therapy (σελ ). New York: The Guilford Press. Derksen, J. (1995). Personality Disorders: Clinical and Social Perspectives. New York: Willey. Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Ευσταθίου, Ευθυµίου, Μήτση, Κιοστεράκης 20

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr

Τηλ.210-6136075, 210-7252227, κιν.6974124411 kefthim@psych.uoa.gr. ibrt@ibrt.gr οµή και οδηγίες για την γραπτή παρουσίαση (case study) της θεραπείας ενός περιστατικού 1 Κωνσταντίνος Ευθυµίου Κλινικός Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής (επόπτης Ι.Ε.Θ.Σ.) Παπαδιαµαντοπούλου 14, Αθήνα. Τηλ.210-6136075,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Σ. Χαρτάλου, Ι. Μαλογιάννης

Σ. Χαρτάλου, Ι. Μαλογιάννης Περιγραφή Ατοµικής Περίπτωσης Μεσήλικης Γυναίκας µε Στοιχεία Οριακής και Παρανοειδούς ιαταραχής Προσωπικότητας και Υπερφαγική Συµπτω πτωµατολογία 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14-17 Μαΐου

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Κονσουλίδου, Γ. Ευσταθίου

Ε. Κονσουλίδου, Γ. Ευσταθίου Παρουσίαση ατοµικής περίπτωσης οµοφυλόφιλου άντρα 29 ετών µε σωµατοδυσµορφική διαταραχή 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14-17 Μαΐου 2009, Βόλος Ε. Κονσουλίδου, Γ. Ευσταθίου Γενικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Journal Club. Journal club. Journal club

Journal Club. Journal club. Journal club Ορόλοςτηςγραπτήςµελέτηςπερίπτωσης (case study) ως εκπαιδευτικό εργαλείο και ως πιστοποίηση της επιτυχηµένης εκπαίδευσης στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικό µοντέλο θεραπείας Κ. Ευθυµίου Ινστιτούτο Έρευνας και

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης ενήλικα άνδρα µε Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική ιαταραχή Προσωπικότητας και Υποχονδρίαση 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14-17 Μαίου 2009, Βόλος Γιώργος Κιοστεράκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΡΑΦΗ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ, ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΜΟΥΜΟΥΛΕΤΣΑ, MSc ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ 4ετής

Διαβάστε περισσότερα

Υπόδειγµα συγγραφής µελέτης περίπτωσης µε κύρια διάγνωση στον Άξονα Ι του DSM K. Ευθυµίου, Γ. Ευσταθίου, Α. Λεοντιάδου, Υ. Πέννα, Μ.

Υπόδειγµα συγγραφής µελέτης περίπτωσης µε κύρια διάγνωση στον Άξονα Ι του DSM K. Ευθυµίου, Γ. Ευσταθίου, Α. Λεοντιάδου, Υ. Πέννα, Μ. Υπόδειγµα συγγραφής µελέτης περίπτωσης µε κύρια διάγνωση στον Άξονα Ι του DSM K. Ευθυµίου, Γ. Ευσταθίου, Α. Λεοντιάδου, Υ. Πέννα, Μ. Ζορµπά Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της συµπεριφοράς Τίτλος Συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περιστατικών (case studies) στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικόµοντέλο:παρουσίαση και ανάλυση περιπτώσεων Οργανωτής: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας τηςσυµπεριφοράς, Αθήνα Πρόεδρος: Κ. Ευθυµίου Συζητητής:

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών

4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών 4ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών. Περίπτωση έφηβης 14 χρονών με έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις και εκδραματίσεις: Η σημασία της συνεργασίας με τους γονείς για την αποτελεσματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί.

Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. 1 Η χρήση ναρκωτικών έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, ωστόσο ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι πάθηση που μπορεί να θεραπευτεί. Η θεραπεία απεξάρτησης μπορεί να προσφέρει τα μέγιστα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης φοιτήτριας µε συµπτώµατα υποχονδρίασης, διαταραχή πανικού µε αγοραφοβία, άλυτο πένθος και αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας Ιωάννα Αποστολοπούλου, Ντιάνα Χαρίλα Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα

Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Γυρίζω σελίδα... στη. Καλλίοπη Εμμανουηλίδου. Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Καλλίοπη Εμμανουηλίδου Γυρίζω σελίδα... στη Χαμηλή αυτοεκτίμηση Πρακτικός όδηγός με εύκόλα βηματα Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ.... 13. ΕΙΣΑΓΩΓΗ.... 15 Αυτό το ταξίδι θα το κάνω μόνος ή με βοήθεια;... 15 Πόσο

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης ενήλικης γυναίκας µε αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας και διαταραχή διατροφής 12 ο ΠανελλήνιοΣυνέδριοΨυχολογικήςΈρευνας 14-17 Μαΐου 2009, Βόλος Έλλη Κουβαράκη & Ντιάνα

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Περιστατικού Ανθεκτικού στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία: Προκλήσεις και Ιδιαιτερότητες

Παρουσίαση Περιστατικού Ανθεκτικού στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία: Προκλήσεις και Ιδιαιτερότητες Παρουσίαση Περιστατικού Ανθεκτικού στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία: Προκλήσεις και Ιδιαιτερότητες Έλλη Κουβαράκη, Ντιάνα Χαρίλα Ελληνική Εταιρεία Έρευνας της Συμπεριφοράς Γενικές πληροφορίες Εύη, 26

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ ΜΕ Ι ΕΟΛΗΨΙΕΣ ΜΙΡΑΝΤΑ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ & ΝΤΙΑΝΑ ΧΑΡΙΛΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΝΙΚΗ, 19 ΕΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΖΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΣυμπεριφορικήΥγεία» Θέματα Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και Ψυχολογίας της Υγείας Απομάκρυνση από το κλασικό πρότυπο παροχής υπηρεσιών ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης. ΤσαφάρηΠαρασκευή, ΛογοθεραπεύτριαΤ.Ε. Ιατρική Εταιρία Ελλογον Τι είναι το πραγματολογικό προφίλ; οµηµένη διαδικασία καταγραφής και αξιολόγησης των καθηµερινών επικοινωνιακώνδεξιοτήτων,σεµορφήσυνέντευξης.

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Το Ι.Ε.Θ.Σ. θα λάβει µέρος στο 10 Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας που θα γίνει 1 µε 4 εκεµβρίου στα Γιάννενα µε τις ακόλουθες εργασίες.

Το Ι.Ε.Θ.Σ. θα λάβει µέρος στο 10 Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας που θα γίνει 1 µε 4 εκεµβρίου στα Γιάννενα µε τις ακόλουθες εργασίες. Αφιέρωµα στην παρουσία του ΙΕΘΣ στο 10 Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας Το Ι.Ε.Θ.Σ. θα λάβει µέρος στο 10 Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας που θα γίνει 1 µε 4 εκεµβρίου στα Γιάννενα µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Συμβουλευτική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Η Ψυχολογική Συμβουλευτική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Η Ψυχολογική Συμβουλευτική στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Κωνσταντίνος Ευθυμίου & Νικόλαος Γεωργουλάς Γ.Δ. τουδημοκρίτειουπανεπιστημίουθράκης 1 Η Συμβουλευτική Υπηρεσία στο Δ.Π.Θ. n,!.!,!. " # (".#.)

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Το ερωτηµατολόγιο του Beck (B.D.I.). ερωτηµατολόγιο τύπου Α, ανδρική µορφή.

Το ερωτηµατολόγιο του Beck (B.D.I.). ερωτηµατολόγιο τύπου Α, ανδρική µορφή. Το ερωτηµατολόγιο του Beck (B.D.I.). ερωτηµατολόγιο τύπου Α, ανδρική µορφή. Α. Συναίσθηµα 0. δεν αισθάνοµαι λυπηµένος 1. αισθάνοµαι λυπηµένος ή µελαγχολικός 2. είµαι λυπηµένος ή µελαγχολικός συνεχώς και

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΗΨΗ ΝΑΛΤΡΕΞΟΝΗΣ ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ(Διαφ.1) Στη 10χρονη εμπειρία μου με χρήστες ηρωίνης

Διαβάστε περισσότερα