ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Του Μαθήματος. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ-Πολυμερή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Του Μαθήματος. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ-Πολυμερή"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Του Μαθήματος ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ-Πολυμερή Σύμφωνα με τις Παραδόσεις Νίκος Xατζηχρηστίδης, Μαρίνος Πιτσικάλης, Ερμής Ιατρού Αθήνα 008 1

2 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ 4 ΙΣΤΟΡΙΚΟ 4 ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΗ 8 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 9 ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 10 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 13 ΔΕΣΜΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ 1 ΜΙΚΡΟΔΟΜΗ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 3 ΜΕΣΑ ΜΟΡΙΑΚΑ ΒΑΡΗ 37 ΜΟΡΙΑΚΟ ΒΑΡΟΣ ΚΑΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 40 ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΩΝ 41 ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 46 ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 46 ΣΤΑΔΙΑΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 47 ΤΥΠΟΙ ΣΤΑΔΙΑΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ 50 ΕΛΕΓΧΟΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΣΤΑΔΙΑΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 5 ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΒΑΡΩΝ 56 ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΣΤΑΔΙΑΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ 59 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΤΑΔΙΑΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ 6 ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΑΔΙΑΚΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 68 ΑΛΥΣΩΤΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 70 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 70 ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΣ ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΡΙΖΕΣ 74 ΕΝΑΡΞΗ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 74 ΔΙΑΔΟΣΗ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 76 ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 76 ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ 77 ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΕΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ 80 ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΟΛΗ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 81 ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΡΙΖΕΣ 84 ΜΕΣΟ ΚΙΝΗΤΙΚΟ ΜΗΚΟΣ ΜΑΚΡΟΡΙΖΑΣ ΚΑΙ ΒΑΘΜΟΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 86 ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΒΑΡΩΝ 94 ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΡΙΖΕΣ 95 ΑΝΙΟΝΤΙΚΟΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΣ 101 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 101 ΕΝΑΡΞΗ 101 ΔΙΑΔΟΣΗ 101 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΟΥ ΥΨΗΛΟΥ ΚΕΝΟΥ. 101 ΠΑΡΑΚΕΥΗ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΟΥΣ ΠΟΛΥΣΤΥΡΕΝΙΟΥ ΜΕ ΑΝΙΟΝΤΙΚΟ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟ 105 ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΟΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΣ 111

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 111 ΕΝΑΡΞΗ 111 ΔΙΑΔΟΣΗ 113 ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ 113 ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΟΥ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ 114 ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΓΕΘΩΝ 116 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 116 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. 116 ΚΑΜΠΥΛΗ ΒΑΘΜΟΝΟΜΗΣΗΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕΣΩΝ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΒΑΡΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΒΑΡΩΝ. 119 ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ SEC. 13 ΙΞΩΔΟΜΕΤΡΙΑ ΑΡΑΙΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΙΞΩΔΕΣ ΥΓΡΩΝ 15 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΙΞΩΔΟΥΣ. 17 ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ ΙΞΩΔΟΜΕΤΡΙΚΟΥ ΜΟΡΙΑΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ. 19 ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑΚΩΝ ΑΛΥΣΙΔΩΝ. 131 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΔΙΑΤΑΡΑΚΤΩΝ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ. 134 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΥΚΑΜΨΙΑΣ ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΩΝ. 134 ΩΣΜΩΜΕΤΡΙΑ 136 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 136 ΩΣΜΩΜΕΤΡΙΑ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ 138 ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 138 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΩΣΜΩΤΙΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ 143 ΩΣΜΩΜΕΤΡΙΑ ΤΑΣΗΣ ΑΤΜΩΝ 149 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ. 149 ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΩΣΜΩΜΕΤΡΙΑΣ ΤΑΣΗΣ ΑΤΜΩΝ. 151 ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ 15 ΣΤΑΤΙΚΗ ΣΚΕΔΑΣΗ ΦΩΤΟΣ 155 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 155 ΣΚΕΔΑΣΗ ΦΩΤΟΣ ΑΠΟ ΜΟΡΙΑ ΜΙΚΡΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ. 156 ΣΚΕΔΑΣΗ ΑΠΟ ΥΓΡΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΜΙΚΡΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. 159 ΣΚΕΔΑΣΗ ΦΩΤΟΣ ΑΠΟ ΜΕΓΑΛΑ ΜΟΡΙΑ ΣΕ ΔΙΑΛΥΜΑ. 161 ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΚΕΔΑΖΟΜΕΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ιστορικό Ορισμένες εποχές ονομάστηκαν από τα υλικά που έφεραν επανάσταση στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, έτσι, π.χ., έχουμε τη λίθινη εποχή, την εποχή του σιδήρου, την εποχή του ορειχάλκου κλπ. Αν κανείς σήμερα ήθελε να δώσει όνομα στην εποχή μας, θα την έλεγε αναμφισβήτητα εποχή των πλαστικών. Πράγματι, η ανάπτυξη της επιστήμης και τεχνολογίας των πολυμερών ήταν εκθετική συνάρτηση του χρόνου, με καταπληκτική ένταση στα τελευταία 0 χρόνια. Θα ήταν σκόπιμη μια συνοπτική αναδρομή, από τα πρώτα αβέβαια βήματα της μη στηριζόμενης επί επιστημονικών βάσεων βιομηχανίας των πλαστικών ως τη μοντέρνα μακρομοριακή αρχιτεκτονική η οποία πέτυχε να παρασκευάσει πολυμερικά υλικά με εντελώς προκαθορισμένες ιδιότητες. Πριν από 150 περίπου χρόνια, οι χημικοί αναγνώρισαν ότι οι ιδιάζουσες ιδιότητες των πολυμερών, όπως π.χ. η ελαστικότητα του καουτσούκ και η πλαστικότητα του κελλουλοΐτη ήταν αποτέλεσμα του μεγάλου μεγέθους του μορίου τους. Στην αρχή πίστεψαν ότι τα πολυμερή είναι συσσωματώματα μικρών μορίων και τα ονόμασαν κολλοειδή για να τα διακρίνουν από τα κρυσταλλικά σώματα. Για το καουτσούκ π.χ. πίστευαν ότι αποτελείται από συσσωματώματα διμεθυλοκυκλοοκταδιενίου. CH 3 CH C CH CH CH C CH CH CH 3 (διμεθυλοκυκλοοκταδιένιο) Ενώ για την κυτταρίνη πίστευαν ότι αποτελείται από συσσωματώματα της παρακάτω δικυκλικής ένωσης: OH CH CH CH OH O O CH CH CH OH 4

5 Την υπόθεση των κολλοειδών αντέκρουσε πρώτος ο H. Staudinger το 190 με την εισαγωγή της έννοιας των μακρομορίων. Η έννοια του μακρομορίου δεν έγινε αμέσως αποδεκτή κυρίως γιατί δεν μπορούσε να γίνει αντιληπτός ο τρόπος κορεσμού των ακραίων ατόμων του άνθρακα του μακρομορίου. Ο ίδιος ο Staudinger, στην περίπτωση του καουτσούκ, πίστευε ότι οι δύο ακραίοι άνθρακες του μακρομορίου (α) και (ω) είχαν μόνο τρία σθένη αντί των τεσσάρων. Την εξασθένιση του τέταρτου σθένους την απέδιδε στο μεγάλο μέγεθος του μορίου. (α) CH 3 CH 3 CH CH C CH CH CH C CH (ω) Αργότερα ο Staudinger, για να εξηγήσει τον τρόπο κορεσμού των ακραίων ατόμων άνθρακα, εισήγαγε την έννοια των μακροκύκλων. Στην περίπτωση αυτή οι ακραίοι άνθρακες ενώνονται μεταξύ τους και έτσι συμπληρώνεται το τέταρτο σθένος τους. (α) CH 3 CH3 CH -CH=C-CH CH -CH=C CH CH -CH=C-CH CH -CH=C-CH (ω) CH 3 CH 3 Η απορία του τρόπου κορεσμού των ακραίων ανθράκων υπήρχε μέχρι το 1937 που ο Flory απέδειξε, ότι οι ακραίοι άνθρακες έχουν κανονικά τέσσερα σθένη, με την εξακρίβωση του μηχανισμού του πολυμερισμού προσθήκης. Ο Flory απέδειξε ότι το τέταρτο σθένος των ακραίων ανθράκων συμπληρώνεται με ομάδες -R (R είναι ρίζα που προέρχεται από τον απαρχητή, όπως θα δούμε στο ειδικό κεφάλαιο). Στην περίπτωση π.χ. του καουτσούκ το μακρομόριο έχει την εξής δομή: CH 3 CH 3 R-CH -CH=C-CH CH -CH=C-CH -R Οι Staudinger και Flory θεωρούνται ως οι πατέρες της επιστήμης των πολυμερών και για την όλη τους συμβολή στα πολυμερή τιμήθηκαν με το Βραβείο Nobel Χημείας, ο πρώτος το 1954 και ο δεύτερος το

6 Αν και η χημική φύση των πολυμερών άρχισε να γίνεται αντιληπτή το 190, η βιομηχανία των πλαστικών άρχισε πολύ νωρίτερα, το 189 με τη χρησιμοποίηση του καουτσούκ στην παρασκευή ελαστικών σβηστήρων. Το 1839, ο Charles Goodyear στο Akron στο OHIO ανακαλύπτει τελείως τυχαία τον βουλκανισμό του καουτσούκ και το 1851 αρχίζει η βιομηχανία του σκληρού καουτσούκ, του εβονίτη, για την παρασκευή διαφόρων συμπαγών, και όχι μόνο ελαστικών προϊόντων. Το 186 ο A. Parkes στην Αγγλία ανακαλύπτει ένα πλαστικό με βάση τη νιτροκυτταρίνη. Γρήγορα όμως αναγνωρίζεται ότι οι μηχανικές ιδιότητες αυτού του πλαστικού είναι κακές και παύει να χρησιμοποιείται. Το 1868 όμως ο J. Hyatt στις ΗΠΑ υπερπηδά το μειονέκτημα της νιτροκυτταρίνης (κακές μηχανικές ιδιότητες) αναμιγνύοντας την με καμφορά. Το 1907 αρχίζει η βιομηχανία των συνθετικών πολυμερών με τη παρασκευή του βακελίτη, από το Βέλγο χημικό L. Baekeland. Κατά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο παράγεται στην Γερμανία το πρώτο συνθετικό καουτσούκ από διμεθυλοβουταδιένιο. Επειδή όμως οι ιδιότητες του δεν είναι ικανοποιητικές δίνει τη θέση του σε άλλα συνθετικά καουτσούκ π.χ. συμπολυμερή βουταδιενίου-στυρενίου, συμπολυμερή βουταδιενίου-ακρυλονιτριλίου κλπ. Το 190 παράγεται ο πολυ(οξικος βινυλεστέρας), το 197 το πολυ(βινυλοχλωρίδιο), το 1931 τα πολυακρυλικά πολυμερή, το 1937 το πολυστυρένιο και το 1938 το Nylon-6,6 από τον Carothers. Από τότε η εξέλιξη της βιομηχανίας των πλαστικών είναι καταπληκτική (Πίνακας 1.1) και τα πλαστικά πάνε να αντικαταστήσουν όλα σχεδόν τα συμβατικά υλικά π.χ. γυαλί (πολυακρυλικά πολυμερή), μέταλλα (πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο, Teflon κλπ), ξύλο (πολυβινυλοχλωρίδιο) κλπ σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως π.χ. κατασκευή κτηρίων, μηχανημάτων, συσκευασία τροφίμων, κλπ. Αυτό οφείλεται στο ότι τα πλαστικά παρουσιάζουν πολλά πλεονεκτήματα όπως π.χ. αντοχή, είναι ελαφρά, έχουν μικρό κόστος, είναι άθραυστα κλπ. Εκτός από τα πλεονεκτήματά τους όμως τα πλαστικά έχουν και ορισμένα μειονεκτήματα: α) Αναφλέγονται εύκολα με σύγχρονη παραγωγή τοξικών αερίων π.χ. HCN (πολυουρεθάνες), HCl (πολυβινυλοχλωρίδιο), SO (βουλκανισμένο καουτσούκ) κλπ. 6

7 Ο λόγος αυτός έκανε ορισμένα κράτη να βάλουν όρια στη χρησιμοποίηση πλαστικών στις κατασκευές κτηρίων. β) Παράγονται από ουσίες τοξικές π.χ. το πολυβινυλοχλωρίδιο παράγεται από το καρκινογόνο αέριο βινυλοχλωρίδιο. Αν μετά την παρασκευή του πολυμερούς δεν γίνει επιμελής απομάκρυνση του εγκλωβισμένου καρκινογόνου βινυλοχλωριδίου, αυτό μπορεί να μεταφερθεί στις συσκευασίες (π.χ. μπουκάλια πλαστικά λαδιού κλπ) και από εκεί στο τρόφιμο. Ο λόγος αυτός έκανε ορισμένα κράτη να απαγορεύσουν τη χρησιμοποίηση του πολυβινυλοχλωριδίου για την κατασκευή δοχείων συσκευασίας τροφίμων. γ) Είναι προβληματική η διάθεσή τους γιατί δε καταστρέφονται εύκολα (ρύπανση περιβάλλοντος). Χρόνος Πίνακας 1. Χρονολογική Ανάπτυξη Βιομηχανικών Πολυμερών Πολυμερές Πριν το 1800 Βαμβάκι, Λινάρι, Μαλλί, Μετάξι, Ασφαλτώδη υλικά, Δέρμα, Χαρτί, Φυσικό καουτσούκ, Γουταπέρκα, Μπαλάτα, Σελλάχη Βουλκανισμός καουτσούκ (C. Goodyear) 1851 Εβονίτης (Nelson Goodyear) 186 Νιτρική κυτταρίνη (A. Parkes) 1868 Κελλουλοΐτης (J. Hyatt) 1889 Αναγεννημένη κυτταρίνη (Chardomet) 1890 Ραιγιόν χαλκαμμωνίας (Despeisses) 189 Ραιγιόν βισκόζης (Cross, Bevan, Beadle) 1907 Βακελίτης (Baekeland) 1907 Οξική κυτταρίνη (Doerfinger) 196 Αλκυδικοί πολυεστέρες (Kienle) 197 Πολύ(βινυλοχλωρίδιο) 199 Πολυσουλφίδια (Patrick) 1931 Πολυ(μεθακρυλικός μεθυλεστέρας) 1931 Πολυχλωροπρένιο 1936 Πολυ(οξικός βινυλεστέρας) 1937 Πολυστυρένιο 1938 Nylon-66 (Carothers) 1940 Βουτυλικό καουτσούκ (Sparks Thomas) 1941 Πολυαιθυλένιο χαμηλής πυκνότητας 1943 Teflon (Plunkett) 1943 Σιλικόνες 1943 Πολυουρεθάνες (Baeyer) 1947 Εποξειδικές ρητίνες 7

8 1948 Συμπολυμερή ακρυλονιτριλίου βουταδιενίου - στυρενίου (ΑBS) 1950 Πολυεστερικές ίνες 1950 Πολυακρυλονιτριλικές ίνες 1956 Πολυοξυμεθυλένιο 1957 Πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας (Ziegler) 1957 Πολυπροπυλένιο Ισοτακτικό (Natta) 1957 Πολυανθρακικά 1959 Ελαστομερή cis-πολυβουταδιενίου και cis-πολυισοπρενίου 1960 Συμπολυμερή αιθυλενίου-προπυλενίου 196 Πολυϊμιδικές ρητίνες 1964 Πολυ(φαινυλενοξείδιο) 1965 Πολυσουλφόνες 1965 Συμπολυμερή κατά συστάδες στυρενίου βουταδιενίου 1971 Πολυ(τερεφθαλικος βουτυλενεστέρας) 197 Θερμοπλαστικά Πολυιμίδια 1973 Πολυαιθεροσουλφόνες 1974 Πολυβουτυλένιο 1983 Πολυαιθεροαιθεροκετόνες 1985 Υγρά Κρυσταλλικά Πολυμερή 1987 Πολυακετυλένια 199 Γραμμικό Πολυαιθυλένιο Χαμηλής Πυκνότητας 1998 Νανοσύνθετα Πολυμερικά Υλικά 001 Κράμματα Πολυεστέρων/Πολυανθρακικών Πλαστικά και Πολυμερή Τα διάφορα πλαστικά που κυκλοφορούν στο εμπόριο, είναι πολύπλοκα μίγματα πολυμερών και άλλων υλικών, που σκοπό έχουν να βελτιώσουν τις βασικές ιδιότητες και να μειώσουν το κόστος των πολυμερών. Η τυπική σύνθεση, π.χ. ενός πλαστικού με βασικό υλικό το τυχαίο συμπολυμερές πολυ(βινυλοχλωρίδιο-co-οξικος βινυλεστέρας), που χρησιμοποιείται για την επικάλυψη πατωμάτων, είναι η παρακάτω: Συμπολυμερές (βασικό υλικό): 100 μέρη βάρ. Φθαλικός διοκτυλεστέρας (πλαστικοποιητής): 30 μέρη βάρ. Χλωριωμένος υδρογονάνθρακας (δευτερεύον πλαστικοποιητής): 15 μέρη βάρ. Ανθρακικό ασβέστιο (πληρωτικό υλικό): 150 μέρη βάρ. Τάλκης (πληρωτικό υλικό): 150 μέρη βάρ. 8

9 Οργανικά άλατα Cd/Ba (σταθεροποιητής): 3 μέρη βάρ. Στεατικό ασβέστιο (λιπαντικό, σταθεροποιητής): 1 μέρη βάρ. Χρώμα: ανάλογα με τις απαιτήσεις. Οι πλαστικοποιητές αυξάνουν την ευκαμψία και την αντοχή σε κρούση του πολυμερούς. Τα υλικά πληρώσεως ελαττώνουν το κόστος του συμπολυμερούς. Οι σταθεροποιητές προστατεύουν το μακρομόριο από την αποικοδόμηση δηλαδή στην προκειμένη περίπτωση την απόσταση HCl και το σπάσιμο των δημιουργημένων διπλών δεσμών. O δευτερεύον πλαστικοποιητής βοηθάει στην ελάττωση της τριβής μεταξύ συμπολυμερούς και μηχανών επεξεργασίας. Τέλος το χρώμα χρησιμοποιείται για να δώσει τον κατάλληλο χρωματισμό στο άχρωμο πολυμερές. Επομένως το πολυμερές είναι μια καθαρή χημική ένωση (μακρομόριο), ενώ το πλαστικό είναι συνήθως μίγμα πολυμερούς (ή συμπολυμερούς) και άλλων υλικών. Η διευκρίνιση αυτή γίνεται γιατί πολύ συχνά οι δύο αυτοί όροι συγχέονται μεταξύ τους. Εδώ ο όρος πλαστικά είναι γενικός και καλύπτει όλα τα συνθετικά υλικά που έχουν βάση πολυμερή και δεν πρέπει να συγχέεται με τον όρο πλαστικά της σελ. 16. Βασικές έννοιες Ένα πολυμερές (polymer) ή μακρομόριο (macromolecule) είναι ένα μεγάλο μόριο κατασκευασμένο από την επανάληψη μικρών δομικών μονάδων, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους με ομοιοπολικούς δεσμούς. Συνήθως ο όρος μακρομόριο ή πολυμερές δίνεται σε μόρια με περισσότερες από δέκα δομικές μονάδες. Τα μόρια με δέκα ή με λιγότερες από δέκα δομικές ονομάζονται ολιγομερή (oligomers). Οι ενώσεις από τις οποίες προέρχονται τα πολυμερή λέγονται μονομερή (monomers). Τα μονομερή και οι δομικές μονάδες (repeating units) ή μονομερικά στοιχεία (monomeric units) διαφέρουν είτε στον τρόπο σύνδεσης των ατόμων τους είτε στον αριθμό των ατόμων τους π.χ. n CH CHCl πολυμερισμός (α) (β) (γ) CH CH CH CH CH CH Cl Cl Cl Στη βιβλιογραφία, η βασική ύλη των πλαστικών δηλαδή το πολυμερές πολλές φορές ονομάζεται και ρητίνη (resin). 9

10 Μονομερές (Σύνδεση των ατόμων του C με διπλό δεσμό) (α), (β), (γ), Μονομερικά στοιχεία (Σύνδεση των ατόμων του C με απλό δεσμό) O n HOCH CH C OH πολυμερισμός (α) O (β) O OCH CH C OCH CH C Μονομερές (C 3 H 6 O 3 ) (α), (β), Μονομερικά στοιχεία (C 3 H 4 O ) Ο αριθμός των μονομερικών στοιχείων του μακρομορίου ονομάζεται βαθμός πολυμερισμού, Χ (degree of polymerization) και δίνεται από την εξίσωση: X = (μοριακό βάρος πολυμερούς) / (μοριακό βάρος μονομερικού στοιχείου) = Μ / Μ 0 Π.χ. ο βαθμός πολυμερισμού πολυστυρενίου με μοριακό βάρος είναι γιατί το μοριακό βάρος του μονομερικού στοιχείου είναι 104. Συνήθως ο βαθμός πολυμερισμού των συνθετικών πολυμερών βρίσκεται μεταξύ 100 και Ονοματολογία πολυμερών Υπάρχουν τρία συστήματα ονοματολογίας των πολυμερών α) Το πρώτο σύστημα βασίζεται στα εμπορικά ονόματα (trade names) των πολυμερών, π.χ. το πολυμερές που παράγεται από το τερεφθαλικό οξύ (Terephthalic acid) και αιθυλενογλυκόλη (Ethylene glycol) ονομάζεται Terylene, το πολυμερές που προέρχεται από τον πολυμερισμό του στυρενίου ονομάζεται Dylene, Dylite, Fostarene και το πολυμερές που προέρχεται από τον πολυμερισμό του μεθακρυλικού μεθυλεστέρα ονομάζεται Plexiglas, Diakon κλπ. Το σύστημα αυτό δεν είναι ευκολόχρηστο γιατί δεν έχει καμιά επιστημονική βάση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μια εμπορική ονομασία έγινε γενεσιουργός όρος για την ονομασία μιας ολόκληρης τάξης πολυμερών π.χ. Nylon για τα αλειφατικά μη διακλαδισμένα πολυαμίδια. 10

11 Έτσι τα αλειφατικά πολυαμίδια ονομάζονται Nylon-m,n, όπου m και n ο αριθμός ατόμων άνθρακα της διαμίνης και του διοξέος αντίστοιχα π.χ. το πολυαμίδιο που προέρχεται από την τετραμεθυλενοδιαμίνη και το αδιπικό οξύ, ονομάζεται Nylon-4,6. Αν το πολυαμίδιο προέρχεται από ένα α,ω-αμινοξύ τότε ονομάζεται Nylon-m, όπου m ο αριθμός των άνθρακα του α,ω-αμινοξέος π.χ. το πολυαμίδιο που προέρχεται από το ω-αμινολαυρικό οξύ, ονομάζεται Nylon-1. Έτσι το Nylon-1, είναι διαφορετικό από το Nylon-1 γιατί προέρχεται από μία διαμίνη με ένα άτομο άνθρακα (NH CH NH ) και ένα διοξύ με δύο άτομα άνθρακα (COOH-COOH) είναι διαφορετικό από το Nylon 1 που προέρχεται από ένα α,ω-αμινοξύ με 1 άτομα άνθρακα (ω-αμινο δωδεκανικό οξύ) Στα άλλα δύο συστήματα το όνομα του πολυμερούς σχηματίζεται από το πολυ και το όνομα του μονομερούς. Αν το μονομερές αποτελείται από δυο ή περισσότερες λέξεις, τότε μπαίνει μέσα σε παρένθεση. β) Το δεύτερο σύστημα, που βασίζεται σε εμπειρικούς κανόνες χημικής ονοματολογίας είναι και το πιο διαδεδομένο. Cl CH CH πολυ(βινυλοχλωρίδιο) CH C CH 3 COOCH 3 πολυ(μεθακρυλικος μεθυλεστέρας) CH CH πολυστυρένιο 11

12 Τα πολυμερή που προέρχονται από μονομερή με δραστικές ομάδες (π.χ. COOH, -NH, -OH, -NCO κλπ) ονομάζονται με τον ίδιο τρόπο π.χ. το πολυμερές που προέρχεται από το ω-υδροξυλαυρικό οξύ ονομάζεται πολυ(ω-υδροξυλαυρικό οξύ). n HO(CH ) 11 COOH πολυμ. -H O O O(CH ) 11 C ω-υδροξυλαυρικό οξύ πολυ(ω-υδροξυλαυρικό οξύ) Όταν όμως το πολυμερές αυτό προέρχεται από τον πολυμερισμό της ω- λαυρολακτόνης, ονομάζεται και πολύ(ω-λαυρολακτόνη). n (CH ) 11 C O O πολυμ. +H O O O(CH ) 11 C ω-λαυρολακτόνη πολυ(ω-λαυρολακτόνη) Ο πολυεστέρας που προέρχεται από τερεφθαλικό οξύ και αιθυλενογλυκόλη ονομάζεται πολυ(τερεφθαλικος αιθυλενεστέρας). n HOCH CH OH + n HOOC COOH πολυμ. -H O O OCH CH OC O C πολυ(τερεφθαλικός αιθυλενεστέρας) Το πολυμερές που προέρχεται από αιθυλενογλυκόλη και φαινυλενοδιισοκυανικό εστέρα ονομάζεται πολυ(αιθυλενο-φαιλυλενο-ουρεθάνη). 1

13 n HOCH CH OH + n OCN NCO πολυμ. O OCH CH OCNH O NHC πολυ(αιθυλενο-φαιλυλενο-ουρεθάνη) γ) Το τρίτο σύστημα βασίζεται σε αυστηρούς κανόνες χημικής ονοματολογίας κατά IUPAC (International Union of Pure and Applied Chemistry). Σύμφωνα με το σύστημα αυτό ο πολυ(μεθακρυλικός μεθυλεστέρας) ονομάζεται πολυ(1- οξυμεθυλοκαρβονυλο-1-μεθυλοαιθυλένιο), το πολυστυρένιο ονομάζεται πολυ(1- φαινυλοαιθυλένιο) και το πολυ(βινυλοχλωρίδιο) ονομάζεται πολυ(1- χλωροαιθυλένιο). Ταξινόμηση πολυμερών Γενικά τα πολυμερή ταξινομούνται σε δύο μεγάλες κατηγορίες 1. Στα φυσικά πολυμερή και τα παράγωγά τους π.χ. πρωτεΐνες, κυτταρίνη, οξική και νιτρική κυτταρίνη, κλπ και. Στα συνθετικά πολυμερή π.χ. πολυαιθυλένιο, πολυστυρένιο, πολυαμίδια, πολυεστέρες, κλπ. Τα συνθετικά πολυμερή μπορούν να διαιρεθούν με τη σειρά τους: α) Ανάλογα με τη χημική τους δομή β) Ανάλογα με τη συμπεριφορά τους στη θέρμανση και γ) Ανάλογα με την ιδιότητα που κυριαρχεί στη χρησιμοποίησή τους. α) Διαίρεση των συνθετικών πολυμερών ανάλογα με τη χημική τους δομή Σύμφωνα με αυτή την διαίρεση τα πολυμερή διαιρούνται σε δυο μεγάλες κατηγορίες: 1. Στα ομοπολυμερή ή απλώς πολυμερή (homopolymers ή polymers) και. Στα συμπολυμερή (copolymers) 13

14 Ομοπολυμερή είναι τα πολυμερή που προέρχονται από την επανάληψη μιας και της αυτής δομικής μονάδας (Α). Τα συμπολυμερή προέρχονται από την επανάληψη δυο (Α, Β) ή περισσότερων δομικών μονάδων. Τα ομοπολυμερή υποδιαιρούνται: i. Στα γραμμικά ομοπολυμερή (linear homopolymers) AAAAAA ii. Στα διακλαδισμένα ομοπολυμερή (branched homopolymers) AAAAAAAAAA A A A AAA-A A A A A A-AAA A AAAAAAAAAAAAAAAA A A A A A A AAAAAAAAAAA A A A-AAAAAAA τυχαίο διακλαδισμένο πολυμερές (branched polymer) διακλαδισμένο πολυμερές σε σχήμα πλέγματος (network) AAAAAAAAAAAAAAAA A A A A A A AAAAAAAAAAA διακλαδισμένο πολυμερές σε σχήμα σκάλας (ladder polymer) A A A A A A A A A A A A διακλαδισμένο πολυμερές σε σχήμα αστεριού (star polymer) 14

15 AAAAAAAAAA A A A A A A A A A διακλαδισμένο πολυμερές σε σχήμα χτένας (comb polymer) iii. Κυκλικά ομοπολυμερή (cyclic ή ring homopolymers) A A A A AAA A A A A κυκλικό πολυμερές Τα συμπολυμερή που προέρχονται από δυο μονομερή π.χ. στυρένιο (Α) και ισοπρένιο (Β) υποδιαιρούνται: i. Στα τυχαία (random) ή στατιστικά (statistical) συμπολυμερή, όταν η επανάληψη των δομικών μονάδων Α και Β είναι τυχαία ή ακολουθεί κάποιο στατιστικό κανόνα αντίστοιχα. AABBABAAAABAAB πολυ(στυρένιο-co-ισοπρένιο) ii. Στα εναλλασσόμενα (alternating) συμπολυμερή, όταν τα Α και Β εναλλάσσονται διαδοχικά. ABABABABABABAB πολυ(στυρένιο-alt-ισοπρένιο) iii. Στα κατά συστάδες (block) συμπολυμερή, όταν αποτελούνται από, 3 ή περισσότερες συστάδες δομικών μονάδων. AAAAAAABBBBBBB 15

16 πολυ(στυρένιο-b-ισοπρένιο) AAAAAAABBB BBBBAAAA πολυ(στυρένιο-b-ισοπρένιο-b-στυρένιο) iv. Στα εμβολιασμένα (graft) συμπολυμερή, όταν η κύρια αλυσίδα αποτελείται από τη μια δομική μονάδα και οι κλάδοι από την άλλη δομική μονάδα. AAA AAA AAAA A B B B B B B B B B πολυ(στυρένιο-g-ισοπρένιο) BBB BBB BBBB B A A A A A A A A A πολυ(ισοπρένιο g-στυρένιο ) 16

17 Διακλαδώσεις και πλευρικές ομάδες Οι ομάδες των πολυμερών που προϋπάρχουν στα αντίστοιχα μονομερή δεν θεωρούνται διακλαδώσεις αλλά πλευρικές ομάδες. Π.χ. η ομάδα πεντύλιο στο πολυ(1-επτυλένιο) είναι πλευρική ομάδα και όχι διακλάδωση. n CH CH CH CH CH CH CH 3 πολυμερισμός CH CH CH CH CH CH CH 3 1-επτυλένιο πολυ(1-επτυλένιο) Αντίθετα οι ομάδες CH 3 και βουτύλιο που υπάρχουν στα μακρομόρια του πολυαιθυλενίου χαμηλής πυκνότητας ή υψηλής πίεσης, θεωρούνται διακλαδώσεις, γιατί δεν βρίσκονται στο μονομερές αιθυλένιο. n CH CH αιθυλένιο πολυμερισμός CH CHCH CH CH 3 CH CH CH CH 3 πολυαιθυλένιο χαμ. πυκνότητας β) Διαίρεση των συνθετικών πολυμερών ανάλογα με τη συμπεριφορά τους στη θέρμανση. Σύμφωνα με αυτή τη διαίρεση τα συνθετικά πολυμερή διαιρούνται σε θερμοπλαστικά (thermoplastic) και σε θερμοσκληρυνόμενα (thermosetting) πολυμερή. Θερμοπλαστικά είναι τα πολυμερή που μαλακώνουν (και επομένως μπορούν να μορφοποιηθούν) με θέρμανση πάνω από μια ορισμένη θερμοκρασία, τη θερμοκρασία υαλώδους μετάπτωσης T g (Glass Transition Temperature). Όταν 17

18 ψυχθούν τα θερμοπλαστικά ανακτούν τις αρχικές τους ιδιότητες. Θεωρητικά τα θερμοπλαστικά μπορούν να μορφοποιηθούν, με θέρμανση, άπειρες φορές γιατί δεν μεταβάλλεται (με θέρμανση) η χημική τους δομή. Τα θερμοπλαστικά πολυμερή αποτελούνται κυρίως από γραμμικά μακρομόρια π.χ. πολυστυρένιο, πολυβινυλοχλωρίδιο, πολυαιθυλένιο κλπ. Όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα, κατά τη θέρμανση μεταβάλλεται μόνο η σχετική θέση των μακρομορίων και όχι η χημική τους δομή. T>Tg T>Tg Κύβος πολυστυρενίου Σφαίρα πολυστυρενίου Ορθογ. Παραλ/δο : μακρομόριο πολυστυρενίου [ T g (πολυστυρενίου) = 100 C] 0 Θερμοσκληρυνόμενα είναι τα πολυμερή που μεταβάλλουν, όχι αντιστρεπτά, τις αρχικές τους ιδιότητες με θέρμανση πάνω από μια ορισμένη θερμοκρασία, παρουσία συνήθως ορισμένων χημικών ενώσεων. Τα μακρομόρια των πολυμερών αυτών με θέρμανση (παρουσία ορισμένων χημικών ενώσεων) ενώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν μακρομοριακά πλέγματα. Έτσι δεν ανακτούν πια τις αρχικές τους ιδιότητες και δεν ξαναμορφοποιούνται με θέρμανση. 18

19 Θέρμανση Sx Sx Sx Θέρμανση Sx Sx Sx θειάφι Sx Sx Sx Sx Sx Sx Κύβος πολυισοπρενίου Ορθογ. Παραλ/δο δικτυωμένο πολυϊσοπρένιο Αμετάβλητο μακρομ. πλέγμα : μακρομόριο πολυισοπρενίου Όπως φαίνεται στο παραπάνω σχήμα, κατά την θέρμανση δεν μεταβάλλεται μόνο η σχετική θέση των μακρομορίων αλλά και η χημική τους δομή. Θερμοσκληρυνόμενα πολυμερή είναι π.χ. ο βακελίτης, το βουλκανισμένο καουτσούκ, οι εποξυδικές ρητίνες κλπ. γ) Διαίρεση των συνθετικών πολυμερών ανάλογα με την ιδιότητα που κυριαρχεί στη χρήση τους Χωρίς να υπάρχει σαφής διάκριση, τα πολυμερή που κυκλοφορούν στο εμπόριο διακρίνονται σε συνθετικές ίνες, σε ελαστομερή και σε πλαστικά. Στην κατηγορία των συνθετικών ινών ανήκουν τα πολυμερή που έχουν την ικανότητα να σχηματίζουν ίνες μεγάλης αντοχής π.χ. πολυαμίδια, πολυεστέρες, πολυπροπυλένιο κλπ. Ελαστομερή είναι τα πολυμερή που όταν υποστούν βουλκανισμό μπορούν να αυξήσουν τις διαστάσεις τους, τουλάχιστον 100%, με την επίδραση εξωτερικής δύναμης και να έλθουν πάλι στις αρχικές τους διαστάσεις μετά την απομάκρυνση της εξωτερικής δύναμης. Στην κατηγορία των ελαστομερών ανήκουν το πολυισοπρένιο, το πολυισοβουτυλένιο, το πολυβουταδιένιο κλπ. Πλαστικά πολυμερή είναι εκείνα που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή φιλμς, επιχρισμάτων, και διαφόρων άλλων αντικειμένων. Ένα πολυμερές μπορεί να ανήκει σε δύο κατηγορίες, όπως φαίνεται στον Πίνακα που δίνεται η κατηγορία μερικών κοινών πολυμερών. 19

20 Πίνακας. Μερικά κοινά ελαστομερή, πλαστικά και ίνες. Ελαστομερή (Elastomers) πολυισοπρένιο πολυισοβουτυλένιο πολυβουταδιένιο πολυ(βινυλοχλωρίδιο) πολυουρεθάνες πολυσιλικόνες Πλαστικά (Plastics) πολυαιθυλένιο πολυστυρόλιο πολυ(τετραφθοροαιθυλένιο) πολυμεθακρυλικός μεθυλεστέρας πολυαμίδια πολυεστέρες πολυπροπυλένιο Ίνες (Fibres) Συνθετικές ίνες (π.χ. Nylon 66) Τάση Σκληρά πλαστικά (π.χ. Πολυστυρένιο) Εύκαμπτα πλαστικά (π.χ. Πολυαιθυλένιο) Ελαστομερή (π.χ. Φυσικό καουτσούκ) Επιμήκυνση Σχήμα 1. Διάγραμμα τάσης-επιμήκυνσης 0

21 Όπως φαίνεται στο Σχήμα 1, οι διάφορες κατηγορίες των πολυμερών έχουν διαφορετικές μηχανικές ιδιότητες. Τα σκληρά πλαστικά και οι συνθετικές ίνες χαρακτηρίζονται από μεγάλο μέτρο ελαστικότητας και μικρές επιμηκύνσεις, ενώ τα ελαστομερή χαρακτηρίζονται από μικρό μέτρο ελαστικότητας και μεγάλες επιμηκύνσεις. Τα εύκαμπτα πλαστικά χαρακτηρίζονται από ενδιάμεσες τιμές του μέτρου ελαστικότητας και επιμήκυνσης. Επίσης οι διάφορες κατηγορίες συνθετικών πολυμερών παρουσιάζουν διαφορές στη θερμοκρασία τήξης (Τ m ) και στη θερμοκρασία υαλώδους μετάπτωσης (Τ g ). Οι συνθετικές ίνες και τα σκληρά πλαστικά έχουν μεγάλο Τ m και σχετικά μεγάλο Τ g π.χ. Nylon 6 (Τ m :33 0 C, Τ g :50 0 C), Nylon-6,6 (Τ m :65 0 C, Τ g :57 0 C), πολύ(τερεφθαλικός αιθυλενεστέρας) (Τ m :65 0 C, Τ g :69 0 C), ισοτακτικό πολυστυρένιο (Τ m :40 0 C, Τ g :100 0 C) κλπ. Τα ελαστομερή έχουν πολύ μικρό Τ m και Τ g π.χ. πολυ(cis-1,4-βουταδιένιο) (Τ m :6 0 C, Τ g : C), πολύ(cis-1,4-ισοπρένιο) (φυσικό καουτσούκ) (Τ g :-73 0 C) κλπ. Οι τιμές Τ m και Τ g για τα εύκαμπτα πλαστικά ποικίλλουν π.χ. πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας, γραμμικό (Τ m :135 0 C, Τ g :-15 0 C), πολυβινυλοχλωρίδιο (Τ m :73 0 C, Τ g :81 0 C), πολύ(μεθακρυλικός μεθυλεστέρας) (Τ m :00 0 C, Τ g :100 0 C). Δεσμικές δυνάμεις Οι δεσμικές δυνάμεις μεταξύ των ατόμων και των μορίων διαιρούνται σε πρωτογενείς (ενέργεια διασπάσεως μεγαλύτερη από 50 kcal/mol περίπου) και σε δευτερογενείς (ενέργεια διασπάσεως μικρότερη από 10 kcal/mol περίπου). Στις πρωτογενείς δεσμικές δυνάμεις ανήκουν οι ιοντικοί, μεταλλικοί, ημιπολικοί και ομοιοπολικοί δεσμοί, με δεσμικό μήκος που κυμαίνεται μεταξύ 0,9 και Å περίπου. Οι δευτερογενείς δεσμικές δυνάμεις, που συνήθως ονομάζονται Van der Waals, γιατί σε αυτές οφείλεται η διόρθωση που γίνεται στην εξίσωση των τελείων αερίων, έχουν δεσμικό μήκος μεταξύ,5 και 5 Å περίπου. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οι δεσμοί υδρογόνου και οι δεσμικές δυνάμεις που αναπτύσσονται μεταξύ: α) διπόλων, β) διπόλων-μη διπόλων εξ επαγωγής και μη διπόλων, λόγω διακυμάνσεως της πυκνότητας του ηλεκτρονικού νέφους (δυνάμεις London ή δυνάμεις διασποράς). 1

22 Τα άτομα ενός μακρομορίου συγκρατούνται συνήθως με ομοιοπολικούς δεσμούς, ενώ, μεταξύ των μακρομορίων ή μεταξύ τμημάτων ενός και του αυτού μακρομορίου αναπτύσσονται δυνάμεις Van der Waals. Στις δυνάμεις αυτές οφείλονται, κατά κύριο λόγο, οι ιδιάζουσες ιδιότητες των πολυμερών. Το δεκατετράνιο π.χ. έχει κακές μηχανικές ιδιότητες (μικρή αντοχή στον εφελκυσμό), ενώ το πολυαιθυλένιο (π.χ. μοριακό βάρος , αριθμός CH 5000) έχει καλές μηχανικές ιδιότητες. Αυτό οφείλεται στο ότι οι ελκτικές δυνάμεις μεταξύ των μακρομορίων του πολυαιθυλενίου είναι ισχυρές ( kcal/mol), ενώ μεταξύ των μορίων του δεκατετρανίου είναι ασθενείς (8 kcal/mol). (ελκτική δύναμη μεταξύ CH - ή CH 3 - περίπου kcal/mol). Στις παραπάνω περιπτώσεις, επειδή τα μόρια είναι μη πολικά οι δυνάμεις Van der Waals είναι δυνάμεις London. Πολλές ιδιότητες πολυμερών (π.χ. θερμοκρασία τήξεως T m, διαλυτότητα, ακαμψία κλπ) εξαρτώνται από το πακετάρισμα των μακρομορίων τους, επομένως ισχυρές ενδομοριακές δυνάμεις (καλό πακετάρισμα) θα επιδρούν ευνοϊκά στις ιδιότητες αυτές. Το υψηλό T m του Nylon-6,6 π.χ. (65 0 C) οφείλεται στις ισχυρές δυνάμεις Van der Waals (δεσμοί υδρογόνου, δεσμοί διπόλων, London). C (CH ) 4 C N (CH ) 6 N O O H H H H O N (CH ) 6 N C (CH ) 4 O C Nylon - 6,6 Δεσμοί υδρογόνου μεταξύ μακρομορίων Επίσης το μεγαλύτερο T m και η μεγαλύτερη ακαμψία του πολυ(τερεφθαλικου αιθυλενεστέρα) από τον πολυ(αδιπικό αιθυλενεστέρα) οφείλεται στις ισχυρότερες δυνάμεις που αναπτύσσονται μεταξύ των αρωματικών δακτυλίων από ότι μεταξύ των CH -. Ομοίως το μεγαλύτερο T m και T g του πολυβινυλοχλωριδίου (Τ m :73 0 C, Τ g :81 0 C), από το πολυαιθυλένιο (Τ m :135 0 C, Τ g :-15 0 C) οφείλεται στις ισχυρότερες

23 δυνάμεις μεταξύ των μακρομορίων του PVC από ότι μεταξύ των μακρομορίων του πολυαιθυλενίου. H H H H H H C - C - C - C - C - C H δ+ Cl δ- H δ+ Cl δ- H δ+ Cl δ- Cl δ- H δ+ Cl δ- H δ+ Cl δ- H δ+ C - C - C - C - C - C H H H H H H Πολυ(βινυλοχλωρίδιο) Δυνάμεις Van der Waals μεταξύ διπόλων H H H H H H C C C C C C H H H H H H H H H H H H C C C C C C H H H H H H Πολυαιθυλένιο Δυνάμεις Van der Waals-London. Μικροδομή πολυμερών Οι ιδιότητες των πολυμερών δεν εξαρτώνται μόνο από τη χημική τους δομή αλλά και από τη μικροδομή τους. Οι διαφορές στη μικροδομή των πολυμερών οφείλονται: α) Στη διαφορετική αρχιτεκτονική β) Στο διαφορετικό προσανατολισμό γ) Στη διαφορετική διαμόρφωση και 3

24 δ) Στη διαφορετική γεωμετρική ισομέρεια των δομικών μονάδων της μακρομοριακής αλυσίδας. α) Αρχιτεκτονική δομικών μονάδων Στην περίπτωση αυτή ανήκουν πολυμερή που οι δομικές τους μονάδες έχουν την ίδια χημική σύσταση αλλά διαφορετική μοριακή αρχιτεκτονική, με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στις φυσικές τους ιδιότητες όπως φαίνεται στο παρακάτω παράδειγμα. CH CH O Πολυαιθυλενοξείδιο T g = C CHO CH 3 Πολυακεταλδεϋδη T g = C CH CH OH Πολυ(βινυλική αλκοόλη) T g = 85 0 C β) Προσανατολισμός δομικών μονάδων Ενώ στην περίπτωση του πολυαιθυλενίου υπάρχει μια μόνο πιθανότητα προσανατολισμού των δομικών μονάδων, στην περίπτωση του πολυπροπυλενίου και άλλων πολυμερών με ασύμμετρη δομική μονάδα π.χ. X X X X - CH - C -, - CH - C -, - C - C -, κλπ Ψ X H X ο προσανατολισμός των δομικών μονάδων μπορεί να γίνει με δύο τρόπους: CH CH CH CH CH CH CH 3 CH 3 CH 3 4

25 κεφαλή ουρά (head to tail) CH CH CHCH CH CH CH 3 CH 3 CH 3 κεφαλή κεφαλή, ουρά ουρά (head to head), (tail to tail) Εκτός από ορισμένες περιπτώσεις όπως π.χ. στο πολυ(βινυλοφθορίδιο) όπου η δομή κεφαλή-κεφαλή κυμαίνεται μεταξύ 5 και 3% και στο πολύ(βινυλιδενοφθορίδιο) με 4-6% δομή κεφαλή-κεφαλή, τα συνθετικά πολυμερή παρουσιάζουν κυρίως τον τρόπο σύνθεσης των δομικών μονάδων κεφαλή-ουρά. Αυτό οφείλεται στο ότι το μονομερές που προστίθεται στην αναπτυσσόμενη π.χ. μακρόριζα προτιμά τον τρόπο κεφαλή-ουρά (Ι), για λόγους μικρότερης στερεοχημικής παρεμπόδισης και μεγαλύτερης σταθερότητας της μακρόριζας, λόγω της παρουσίας του υποκαταστάτη Χ.. CH CH X CH CH X (I). CH CH CH CH X X (II). CH CHCHCH X X κεφαλή - ουρά κεφαλή - κεφαλή Στην περίπτωση του πολυ(βινυλοφθοριδίου) το ποσοστό των δύο δομών βρίσκεται με τη βοήθεια του πυρηνικού μαγνητικού συντονισμού (NMR). Το Η της ομάδας CHF- συντονίζεται σε διαφορετική συχνότητα στις δύο δομές, επειδή η 5

26 γεωμετρία του και επομένως οι μαγνητικές του ιδιότητες είναι διαφορετικές. Έτσι εμφανίζονται δύο κορυφές, μια για κάθε δομή, εμβαδομέτρηση των οποίων δίνει το ποσοστό των δύο δομών. Στην περίπτωση του πολυβινυλοχλωριδίου εκτός από NMR το ποσοστό των δύο δομών προσδιορίζεται με την παρακάτω διαδικασία. Διάλυμα πολυβινυλοχλωριδίου σε διοξάνιο θερμαίνεται με Zn 0. Αν υπάρχουν και οι δύο δομές στα μακρομόρια του PVC θα γίνουν οι παρακάτω αντιδράσεις: CH CH CH CH CH CH Cl Cl Cl κεφαλή - ουρά CH CHCHCH CH CHCHCH Cl Cl Cl Cl κεφαλή - κεφαλή Διοξάνιο / Zn 0 θέρμανση (I) (II) CH CH CH CH CH CHCl CH CH CHCH CH CH CHCH + ZnCl + ZnCl Από στατιστική ανάλυση αποδεικνύεται ότι σύμφωνα με την (Ι) μόνο το 86.4% του χλωρίου αντιδρά γιατί η αντίδραση είναι τυχαία. Το 13.6% του χλωρίου απομονώνεται, δεν αντιδρά με το Zn και έτσι παραμένει στο μακρομόριο. Σύμφωνα με τη (ΙΙ) το χλώριο απομακρύνεται πλήρως. Επειδή παρατεταμένη θέρμανση του PVC, σε διάλυμα διοξανίου, με Zn 0 απομακρύνει το 84-86% του Cl, συμπεραίνεται ότι στο PVC έχουμε 100% τη δομή κεφαλή-ουρά. γ) Διαμόρφωση δομικών μονάδων Αν η δομική μονάδα ενός πολυμερούς έχει ασύμμετρο άτομο άνθρακα *CHX μπορεί να πάρει τις παρακάτω διαμορφώσεις Ι και ΙΙ. H X X C H C (I) (II) 6

27 Το στερεοϊσομερές Ι Δε μπορεί να περάσει στο στερεοϊσομερές ΙΙ παρά μόνο με σπάσιμο ομοιοπολικού δεσμού της κύριας αλυσίδας. Ένα μακρομόριο λοιπόν μπορεί να εμφανιστεί με τρεις διαφορετικές διαμορφώσεις. i. Ισοτακτική διαμόρφωση H X H X H X H X C C C C C C C C C H H H H H H H H H H ή H X H X H X H X H C C C C C C H H H H H H C C C H H H ή για λόγους συντομίας: (προβολή) X X X X Τα ασύμμετρα άτομα του μακρομορίου έχουν αυτή τη διαμόρφωση. ii. Συνδιοτακτική διαμόρφωση 7

28 8 ή για λόγους απλούστευσης και συντομίας: Οι διαμορφώσεις των ασύμμετρων ατόμων άνθρακα Ι και ΙΙ εναλλάσονται. C C C C C C C C C X X H H H H H H H H H X H H H X H H C C C H X H H H H X H H H C C H X H H C C X H H H C C ή (προβολή) X X X X

29 iii. Ατακτική διαμόρφωση H X H X X H H X C C C C C C C C C H H H H H H H H H H ή H X H X H H H X H C C C C C C C C C H H H H H X H H H (προβολή) ή για λόγους συντομίας: X X X X Οι διαμορφώσεις Ι και ΙΙ των ασύμμετρων ατόμων άνθρακα κατανέμονται τυχαία κατά μήκος του μακρομορίου. Στην πράξη είναι αδύνατο να παρασκευαστούν πολυμερή 100% ισοτακτικά ή 100% συνδιοτακτικά. Τα συνθετικά πολυμερή χαρακτηρίζονται από μια κατανομή ισοτακτικών, συνδιοτακτικών και ατακτικών διαμορφώσεων. Η κατανομή αυτή εκφράζεται ως ποσοστό δυάδων (ισοτακτική, συνδιοτακτική) τριάδων, τετράδων, πεντάδων κλπ (ισοατκτική, συνδιοτακτική, ατακτική). Η τακτικότητα των πολυμερών συνήθως δίνεται σε τριάδες %. 9

30 X m X X r ισοτακτική δυάδα (m) X συνδιοτακτική δυάδα (r) X X X m m X r X X X m r ισοτακτική τριάδα (mm) X συνδιοτακτική τριάδα (rr) X ατακτική τριάδα (mr) Η τακτικότητα των πολυμερών συνήθως προσδιορίζεται με NMR. Στην περίπτωση π.χ. του πολυ(μεθακρυλικου μεθυλεστέρα) τα υδρογόνα της α- μεθυλομάδας των διαφορετικών τριάδων εμφανίζονται σε διαφορετικές θέσεις στο φάσμα NMR, γιατί οι μαγνητικές τους ιδιότητες είναι διαφορετικές (διαφορετική γεωμετρική θέση). CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH3 mm (δ = 1. ppm) CH 3 rr (δ = 0.91 ppm) CH3 mr (δ = 1.05 ppm) 30

31 OCH3 CH3 CH-C C=O OCH CH3 CH ( r ) συνδ. Δυάδα ( rr ) συνδιοτ. τριάδα ( m ) ισοτ. δυάδα ( mr ) ατ. τρ. ( mm ) ισ. τρ. Σχήμα. NMR φάσμα πολυ(μεθακρυλικού μεθυλεστέρα) σε CDCl 3 στους 30 0 C Η σύγκριση των επιφανειών των κορυφών της α-ch 3 (Σχήμα ) δίνει το ποσοστό των διαφόρων τριάδων. Στο παραπάνω φάσμα π.χ. έχουμε: mm=6%, mr=36%, rr=58%. Επίσης από τη σύγκριση των επιφανειών των κορυφών της CH υπολογίζεται το ποσοστό των δυάδων: m=5% και r=75%. Τα φάσματα ΝΜR του ατακτικού, του κυρίως συνδυοτακτικού και ισοτακτικού πολυ(μεθακρυλικού μεθυλεστέρα) δίνονται στο Σχήμα 4. Σημειώνεται ότι στην περίπτωση του μονομερούς τα υδρογόνα της CH 3 παρουσιάζουν μία κορυφή (Σχήμα 3). (b) (a) (d) (c) Σχήμα 3. Φάσμα 1 H-NMR του Μεθακρυλικού Μεθυλεστέρα 31

32 TMS Ατακτικό Συνδιοτακτικό TMS Ισοτακτικό TMS Σχήμα 4. Φάσματα NMR ατακτικού, συνδιοτακτικού και ισοτακτικού πολυ(μεθακρυλικού μεθυλεστέρα) (CDCl 3, 58 0 C). (TMS: τετραμεθυλοσιλάνιο) Στον Πίνακα 3 δίνονται τα ποσοστά των τριάδων πολυ(μεθακρυλικού μεθυλεστέρα) και οι συνθήκες παρασκευής του. Στον Πίνακα 4 δίνονται τα ποσοστά των τριάδων και δυάδων διαφόρων πολυμεθακρυλικών εστέρων και οι συνθήκες παρασκευής τους. Από τον πίνακα αυτό φαίνεται σαφέστατα ότι οι συνθήκες πολυμερισμού επηρεάζουν σημαντικά την τακτικότητα των πολυμερών. Αν τα Η της πλευρικής ομάδας R πολυμεθακρυλικού εστέρα επικαλύπτουν τα Η της α-ch 3, που χρειάζονται για τον προσδιορισμό της τακτικότητας, τότε χρησιμοποιούνται ορισμένα τεχνάσματα, π.χ. ο πολυμεθακρυλικός εστέρας μετατρέπεται σε πολυ(μεθακρυλικό μεθυλεστέρα), από το φάσμα του οποίου υπολογίζεται η τακτικότητα του αρχικού πολυμερούς. Επίσης οι ίδιες πληροφορίες μπορούν να ληφθούν και από το CO στο 13 C-NMR, δεδομένου ότι δεν αλληλεπικαλύπτονται από άλλους άνθρακες (Σχήματα 5 και 6). 3

33 CH 3 CH C COOR Υδρόλυση H SO 4 CH 3 CH C COOH + ROH Αιθέρας CH N CH 3 CH C + N COOCH 3 Πίνακας 3. Τακτικότητα πολυ(μεθακρυλικού μεθυλεστέρα) Συνθήκες πολυμερισμού mm % mr % rr % n-buli / τολουόλιο / 0 0 C n-buli / τολουόλιο / C Aζωδιισοβουτυλονιτρίλιο / βενζόλιο / 60 0 C Βενζοϋλοϋπεροξείδιο / 60 0 C Βενζοϋλοϋπεροξείδιο / C Η τακτικότητα επηρεάζει σημαντικά τις ιδιότητες των πολυμερών π.χ. το πολυπροπυλένιο του εμπορίου, που έχει μεγάλο ποσοστό ισοτακτικών τριάδων, έχει μεγάλο βαθμό κρυσταλλικότητας, μεγάλο σημείο τήξεως Τ m =160 0 C και καλές μηχανικές ιδιότητες, ενώ το ατακτικό πολυπροπυλένιο είναι άμορφο, έχει μικρό Τ m =75 0 C και κακές μηχανικές ιδιότητες (βιομηχανικά άχρηστο υλικό). Ενώ τα περισσότερα πολυμερή έχουν ένα ασύμμετρο άτομο άνθρακα στη δομική τους μονάδα, υπάρχουν ορισμένα με δύο ασύμμετρα άτομα άνθρακα * CHX * CHΨ. Στην περίπτωση αυτή έχουμε τις παρακάτω διαμορφώσεις: 33

34 X Ψ X Ψ ερυθροδιισοτακτικό X X θρεοδιισοτακτικό Ψ Ψ X Ψ ερυθροδισυνδιοτακτικό X Ψ X Ψ θρεοδισυνδιοτακτικό Ψ X δ) Γεωμετρική ισομέρεια δομικών μονάδων Όταν η δομική μονάδα ενός πολυμερούς έχει διπλό δεσμό, όπως π.χ. του πολυισοπρενίου, τότε μπορεί αυτή να πάρει τις παρακάτω δύο ισομερείς μορφές: CH 3 CH CH CH C CH CH CH C CH 3 cis trans Το cis-πολυισοπρένιο (καουτσούκ) είναι ελαστομερές, ενώ το trans είναι ημικρυσταλλικό πλαστικό (γουταπέρκα). Τα συνθετικά πολυμερή που εμφανίζουν το φαινόμενο της γεωμετρικής ισομέρειας χαρακτηρίζονται από μια κατανομή cis και trans δομικών μονάδων. Η κατανομή αυτή μπορεί να προσδιοριστεί με υπέρυθρη φασματοσκοπία (IR) ή καλύτερα με NMR. 34

35 -OCH3 CH3 CH-C C=O OCH3 -C- - - C=O CDCl3 CH CH3 CH 6 6 Σχήμα C-NMR πολυμεθακρυλικού μεθυλεστέρα CH CH3 C C=O OCH3 - = - - Διοξάνιο C=O =C CH = -OCH3 CH3 Σχήμα C-NMR του μεθακρυλικού μεθυλεστέρα 35

36 Πίνακας 4. Τακτικότητα μεθακρυλικών εστέρων σε διάφορες συνθήκες ριζικού πολυμερισμού R Συνθήκες πολυμερισμού % τριάδες %διάδες mm mr rr m r Methyl BPO, bulk, 60 0 C Ethyl BPO, bulk, 70 0 C n-butyl AZO, bulk, 70 0 C Isopropyl BPO, bulk, 70 0 C Neopentenyl AZO, benzene, 50 0 C α-methylbenzene UV, AZO, dioxane, 3 0 C Decahydro-β-napthyl AZO, benzene, 50 0 C ,5 67,5 p-tert-butyl-phenyl AZO, benzene, 50 0 C phenyl AZO, benzene, 50 0 C ,5 65,5 3-napthyl AZO, benzene, 50 0 C d-bornyl AZO, toluene, 70 0 C cyclohexyl BPO, benzene, 70 0 C AZO, benzene, 50 0 C tert-butyl BPO, bulk, 70 0 C p-tert-butylcyclohexyl AZO, benzene, 50 0 C ,5 71,5 dl-isobornyl AZO, toluene, 70 0 C ,4,6-triphenylbenzyl AZO, toluene, 80 0 C R Συνθήκες πολυμερισμού % τριάδες %διάδες mm mr rr m r trityl AZO, benzene, 50 0 C ,5 41,5 AZO, cyclohexane, 50 0 C TBPO, bulk, 10 0 C AZO, toluene, 60 0 C ,5 5,5 Bulk: πολυμερισμός μάζας ΑΖΟ: αζωδιισοβουτυρονιτρίλιο ΒΡΟ: βενζοϋλοϋπεροξείδιο ΒΡΟ, toluene, 60 0 C: πολυμερισμός σε διάλυμα τολουολίου στους 60 0 C με απαρχητή ΒΡΟ. TBPO, bulk, 100C: πολυμερισμός μάζας (χωρίς διαλύτη) στους 100C με t-βουτυλοϋπεροξείδιο (ΤΒΡΟ) 36

37 Μέσα μοριακά βάρη Η σπουδαιότερη ίσως διαφορά μεταξύ των απλών ενώσεων και των πολυμερών είναι τα πολυμερή αποτελούνται από μακρομόρια διαφορετικού μοριακού βάρους, ενώ οι απλές ενώσεις από μόρια με το αυτό μοριακό βάρος. Επομένως στην περίπτωση των πολυμερών μιλάμε πάντα για μέσα μοριακά βάρη και ποτέ για καθαρά μοριακά βάρη. Όταν προσδιορίζεται π.χ. το μοριακό βάρος ενός πολυμερούς με μέθοδο, η οποία βασίζεται στον αριθμό των μακρομορίων π.χ. ωμσωμετρία, τότε το μοριακό βάρος που προκύπτει ονομάζεται μέσο μοριακό βάρος κατ αριθμό (number-average molecular weight) <M> n, και δίνεται από την εξίσωση: M n ΣN im = Σ N i i = N 1 M 1 N + N 1 + N M + N + N 3 3 M όπου N i είναι ο αριθμός των moles των μακρομορίων i με μοριακό βάρος M i. Συνήθως το μέσο μοριακό βάρος κατ αριθμό παρίσταται και με το σύμβολο M n. Από μετρήσεις σκέδασης φωτός, μεθόδου η οποία βασίζεται στο βάρος των μακρομορίων, λαμβάνεται το μέσο μοριακό βάρος κατά βάρος (weight-average molecular weight), <M> w ή M w, που δίνεται από την εξίσωση: M w = Σ w i Σ w M i i = w 1 M 1 w + w 1 + w M + w + w 3 3 M όπου w 1 το βάρος των μακρομορίων i, με μοριακό βάρος M i. Επειδή w i = N i M i το <M> w ορίζεται και ως εξής: M w Σ N im = Σ N M i i i = N 1 N M 1 1 M 1 + N + N M M + N + N 3 3 M M Τέλος από μετρήσεις υπερφυγοκέντρησης λαμβάνεται το μέσο μοριακό βάρος κατά z (z-average molecular weight) που ορίζεται ως εξής: M z Σw im = Σw M i i i = ΣN M ΣN M i i 3 i i (Το z προέρχεται από το γερμανικό zentrifuge = υπερφυγοκέντρη). 37

38 Ένα μέτρο της κατανομής μοριακών βαρών ενός πολυμερούς είναι ο συντελεστής πολυμοριακότητας ή κατανομής μοριακών βαρών (polydispersity factor), Ι, ο οποίος δίνεται από την εξίσωση: I= M M w n Όσο το Ι 1, τόσο το πολυμερές έχει μικρότερη μοριακή διασπορά δηλαδή αποτελείται από μόρια με το αυτό περίπου μοριακό βάρος. Ο Πίνακας 5 δίνει ένα αριθμητικό παράδειγμα των διαφόρων μέσων μοριακών βαρών, ενώ το Σχήμα 7 δίνει την καμπύλη κατανομής μοριακών βαρών που αντιστοιχεί στα αποτελέσματα του Πίνακα 5. Πίνακας 5. Αριθμητικό παράδειγμα των διαφόρων μέσων μοριακών βαρών Βάρος σε g (w i ) Μοριακό βάρος (Μ i ) Αριθμός moles (N i ) N i. M i N i. M i N i. M i 3 0, ,00x10-5 0, ,5x10 6 0, ,00x10-5 0, x10 6 0, ,50x10-5 0, x10 6 0, ,50x10-5 0, x10 6 0, ,875 x10-5 0, x10 6 0, ,51 x10-5 0, x10 6 0, ,5 x10-5 0, x10 6 0, ,05 x10-5 0, x10 6 Σw i =,3 ΣN i = 17,65x10-5 ΣN i M i =,3 ΣN i M i = ΣN i M i 3 = 499,5x10 6 < M > w = N M i N M i N M i i = ,3 =,3 17,65x10 = < > = i i M = n 5 Ni

39 < M > < I = < z = M M > > w n N M i N M i 3 i i = = ,5x10 = ,14 6 = Όπως είδαμε, ο βαθμός πολυμερισμού Χ, δίνεται από την εξίσωση: X= M M 0 όπου Μ 0 το μοριακό βάρος του μονομερικού στοιχείου. Επομένως όπως και στη περίπτωση των μέσων μοριακών βαρών, θα έχουμε: X = n M M 0 n X = w M M 0 w X = z M M z 0 όπου <Χ> n, <X> w και <Χ> z οι μέσοι βαθμοί πολυμερισμού κατ αριθμό (numberaverage degree of polymerization), κατά βάρος (weight-average degree of polymerization) και κατά z (z-average degree of polymerization). Σχήμα 7. Κατανομή μοριακών βαρών 39

40 Μοριακό βάρος και ιδιότητες Όλες οι ενδιαφέρουσες ιδιότητες των πολυμερών π.χ. αντοχή στον εφελκυσμό και στην κάμψη, ελαστικότητα, Τ g κλπ εξαρτώνται από το μοριακό τους βάρος. Κάτω από ένα κρίσιμο μοριακό βάρος ή βαθμό πολυμερισμού Χ c, τα πολυμερή δεν παρουσιάζουν καμιά μηχανική αντοχή. Αυτό οφείλεται στο ότι όσο μικρότερα είναι τα μόρια, τόσο μικρότερες είναι και οι μεταξύ αυτών δυνάμεις Van der Waals. Χ c για τα περισσότερα βινυλικά πολυμερή (-CH CHX-) είναι ~100, ενώ για τα Nylon περίπου 40. Πάνω από ένα ορισμένο βαθμό πολυμερισμού ~600, η μηχανική αντοχή των πολυμερών μένει σχεδόν αμετάβλητη, όπως φαίνεται στην παρακάτω γενική παράσταση. Μηχανική αντοχή (αυθαίρετες μονάδες) Ακόμα και αν έχουμε ένα μικρό κέρδος στην αντοχή όταν Χ>600, εντούτοις το ιξώδες γίνεται τόσο μεγάλο, ώστε η κατεργασία των πολυμερών στις διάφορες μηχανές μορφοποίησης είναι σχεδόν αδύνατη. Ένας μεγάλος αριθμός χρήσιμων πολυμερών του εμπορίου έχει Χ: 00 ως 600. Εκτός από το μοριακό βάρος μεγάλη επίδραση στις ιδιότητες ενός πολυμερούς έχει και η κατανομή μοριακών βαρών. Αν π.χ. ο Χ w ενός πολυμερούς είναι 400 και η κατανομή μοριακών βαρών μεγάλη, τότε επειδή στο πολυμερές θα υπάρχουν μακρομόρια με πολύ μικρό Χ, αυτό θα έχει κακές π.χ. μηχανικές ιδιότητες. 40

41 Μέγεθος και σχήμα των μακρομορίων Το μοριακό βάρος ενός μακρομορίου δίνει μόνο μια ιδέα του μεγέθους του και κατά ένα τρόπο του σχήματός του. Για να μπορέσουμε να αντιληφθούμε το πραγματικό μέγεθος και σχήμα ενός μακρομορίου π.χ. του πολυαιθυλενίου, θα πρέπει να θεωρήσουμε το αντίστοιχο μικρό μόριο, το βουτάνιο, και να μελετήσουμε την συμπεριφορά του κατά την περιστροφή του γύρω από τον απλό δεσμό C () -C (3). CH3 H H CH3 C C H H Τις διάφορες μορφές που παράγονται κατά την περιστροφή αυτή τις ονομάζουμε διατάξεις (conformations). Για την καλύτερη μελέτη των διατάξεων αυτών προτάθηκαν από το Newman, τύποι προβολής σε επίπεδο κάθετο στον απλό δεσμό C-C. Σ αυτούς τους τύπους οι υποκαταστάτες του C () συνδέονται με το κέντρο ενός κύκλου, ενώ οι υποκαταστάτες του C (3) σημειώνονται στην περιφέρεια του κύκλου. Έτσι η παράσταση κατά Newman των δυο σπουδαιότερων διατάξεων, της καλυπτικής και της διαβαθμισμένης αποδίδονται ως εξής: ( α ) ( β ) Σχήμα 8. (α) Καλυπτική διάταξη βουτανίου. Η διάταξη των υποκαταστατών του ενός άνθρακα είναι κατοπτρική αναπαράσταση των υποκαταστατών του άλλου ατόμου άνθρακα. (β) Διαβαθμισμένη διάταξη βουτανίου. Οι δεσμοί των υποκαταστατών του ενός ατόμου άνθρακα διχοτομούν τις γωνίες των δεσμών των υποκαταστατών του άλλου ατόμου άνθρακα. 41

42 Η διαβαθμισμένη διάταξη με φ=180 0 ονομάζεται trans διάταξη και είναι η πιο σταθερή από όλες τις διατάξεις επειδή η απόσταση μεταξύ των μεθυλομάδων είναι η μεγαλύτερη που γίνεται. Περιστροφή γύρω από τον απλό δεσμό μεταβάλλει τη γωνία φ και μετατοπίζει τη μεθυλομάδα του C (3) απέναντι του Η (καλυπτική διάταξη) με αποτέλεσμα την ανάπτυξη απωστικών δυνάμεων που αυξάνουν το ενεργειακό περιεχόμενο του μορίου και του προσδίδουν αστάθεια. Σχήμα 9. Μεταβολή του ενεργειακού περιεχομένου, V(φ) συναρτήσει της γωνίας φ. Στο Σχήμα 9 φαίνεται η μεταβολή του ενεργειακού περιεχόμενου του βουτανίου, V(φ) ως συνάρτηση της γωνίας στρέψεως φ. Το διάγραμμα του Σχήματος 9 παρουσιάζει τρία ελάχιστα για φ=π, π/3 και 5π/3. Οι διατάξεις που αντιστοιχούν σ αυτά τα ελάχιστα λέγονται trans, +gauche και gauche. Η μικρότερη τιμή της διάταξης trans δείχνει ότι η διάταξη έχει τη μεγαλύτερη σταθερότητα. Αν και οι δύο διατάξεις gauche είναι λίγο πιο ασταθείς από την trans και οι τρεις αυτές διατάξεις μπορούν να θεωρηθούν ως τρεις διαφορετικές καταστάσεις περιστροφής. Τα μέγιστα του διαγράμματος για φ=0, π/3 και 4π/3 αντιστοιχούν σε καλυπτικές διατάξεις, που είναι διατάξεις μεγάλης αστάθειας. Το διάγραμμα του βουτανίου μοιάζει με αυτό του πολυαιθυλενίου αν οι μεθυλομάδες αντικατασταθούν με δύο μακρομοριακές αλυσίδες που συνδέονται μεταξύ τους μέσω του απλού δεσμού περιστροφής. 4

43 C C C C C C C Αν υποθέσουμε ότι σε όλο το μήκος του μακρομορίου όλες οι διατάξεις είναι trans παίρνουμε το πλήρως εκτεταμένο μακρομόριο που τα άτομα του άνθρακα παρουσιάζουν μορφή ζιγκ-ζαγκ. Έστω ένα μακρομόριο πολυαιθυλενίου με μοριακό βάρος Μ= (η τιμή αυτή του Μ δεν είναι μέση τιμή γιατί πρόκειται για ένα μακρομόριο), τότε ο βαθμός πολυμερισμού είναι: Χ = / 8 = και το μακρομόριο έχει άτομα άνθρακα, επειδή κάθε μονομερικό στοιχείο (-CH CH -) έχει δύο άτομα άνθρακα. Αν υποθέσουμε ότι οι γωνίες των δεσμών C-C-C και H-C-H είναι και το μήκος των δεσμών C-C και C-H είναι αντίστοιχα 0,154 nm και 0,109 nm τότε το μακρομόριο του πολυαιθυλενίου στη ζιγκ-ζαγκ διάταξη του θα έχει μήκος 154 nm και πάχος περίπου 0,16 nm. Η B 35,5 0 C H C 35,5 0 A C Υπολογισμός μήκους μακρομορίου (l) με άτομα C l = x (AC) = x {(CC ) x συνημ } = x (0,154 nm x 0,814) = 154 nm Υπολογισμός πάχους μακρομορίου (d) d = (AC ) + (C B) = {(CC ) x ημ35,5 0 } + {(C H) x ημ35,5 0 } = (0,154 nm x 0,581) + (0,109 nm x 0,581)} = 0,16 nm 43

44 Αν μεγεθύνουμε ένα εκατομμύριο φορές το μακρομόριο θα μπορεί να αναπαρασταθεί με ένα σύρμα μήκους 15 cm και διαμέτρου 0.03 cm. Τις διαστάσεις αυτές τις έχει ένα μακρομόριο πολυαιθυλενίου με Μ= όταν όλες οι διατάξεις κατά μήκος του μορίου είναι trans. Πόσο όμως αυτό αντιστοιχεί στην πραγματικότητα; Κάθε ομάδα τεσσάρων ατόμων κατά μήκος του μακρομορίου έχει εκλογή μεταξύ τριών σταθερών διατάξεων των trans, +gauche και gauche. Επομένως σε πολυαιθυλένιο με άτομα άνθρακα θα αντιστοιχούν διατάξεις από τις οποίες μόνο μία διάταξη θα αντιστοιχεί στη μορφή ζιγκ-ζαγκ. Έτσι, παρά το γεγονός ότι η ζιγκ-ζαγκ διάταξη είναι η πιο σταθερή διάταξη, η πιο πιθανή διάταξη του μακρομορίου θα είναι μια αναδιπλωμένη διάταξη. Αυτή η αναδιπλωμένη διάταξη θα χαρακτηρίζεται από μια κατανομή trans και ±gauche διατάξεων κατά μήκους του μακρομορίου. Η κατανομή των trans (t) και gauche (g) διατάξεων, που εξαρτάται από τη σχετική σταθερότητα των διατάξεων και από τη θερμοκρασία, δίνεται από το τύπο: n n g t = e Δ ε RT όπου n g και n t είναι είναι ο αριθμός των gauche και trans διατάξεων, Δε η ενεργειακή διαφορά των δυο διατάξεων, R η παγκόσμια σταθερά των αερίων ίση προς 8,31x10-3 kj. deg -1. mol -1 και T η απόλυτη θερμοκρασία ( 0 Κ). Βάζουμε το στην εξίσωση γιατί έχουμε δύο διατάξεις gauche (±). Για το πολυαιθυλένιο, Δε=3,34 kj. mol -1. Οι τιμές λοιπόν του n g /n t στις θερμοκρασίες Κ ( C), 00 0 Κ (-73 0 C) και Κ (+7 0 C) είναι αντίστοιχα: 0,036, 0,64 και 0,54. Οι τιμές αυτές δείχνουν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας αυξάνει τις gauche διατάξεις, με αποτέλεσμα να αναδιπλώνεται συνεχώς το μακρομόριο και επομένως να παίρνει συνεχώς μικρότερες διαστάσεις. (Σχήμα 10). Η ταχύτητα μεταβολής από μια πιθανή διάταξη στην άλλη εξ ίσου πιθανή εξαρτάται από το ΔΕ (Σχήμα 9) και παίζει σπουδαίο ρόλο στις φυσικές ιδιότητες του πολυμερούς, όπως θα δούμε αργότερα. Στην πραγματικότητα λοιπόν το μακρομόριο του πολυαιθυλενίου, στη συνηθισμένη θερμοκρασία, θα έχει σχήμα σφαιρικό. 1 nm = 10-7 cm 44

45 + gauche Αναδίπλωση μακρομορίου Trans - gauche Αναδίπλωση μακρομορίου Σχήμα 10. Διαγραμματική παρουσίαση όλων των δυνατών θέσεων του τρίτου και τέταρτου σθένους Αν μεγεθύνουμε ένα εκατομμύριο φορές το μακρομόριο του πολυαιθυλενίου με Μ= θα μπορούσε να αναπαρασταθεί καλύτερα με αναδιπλωμένο σύρμα, σχήματος σφαιρικού με διάμετρο ~4 cm. (Σχήμα 11) Σχήμα 11. Μακρομόριο πολυαιθυλενίου στη συνηθισμένη θερμοκρασία. Πρέπει να τονιστεί εδώ ότι οι διατάξεις (conformations) διαφέρουν από τις διαμορφώσεις (configurations) στο ότι μια διάταξη προέρχεται από μια άλλη με περιστροφή γύρω από απλό δεσμό, ενώ μια διαμόρφωση προέρχεται από μια άλλη μόνο με σπάσιμο δεσμού. 45

46 ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ Διαίρεση αντιδράσεων πολυμερισμού Πρώτος ο Carothers, το 199, ταξινόμησε τις αντιδράσεις πολυμερισμού, ανάλογα με τα προϊόντα τους, σε δυο μεγάλες κατηγορίες, στις αντιδράσεις πολυσυμπυκνώσεως και στις αντιδράσεις πολυπροσθήκης. Στις αντιδράσεις πολυσυμπύκνωσης (polycondensation) εκτός από τα πολυμερή σχηματίζονται και ενώσεις μικρού μοριακού βάρους, π.χ. H O, NH 3, HCl κλπ. nhor 1 OH + nhoocr COOH O O H(OR 1 OCR C ) n OH + (n-1)h O nh NR 1 NH + nclcor COCl O O H(NHR 1 NHCR C) n Cl + (n-1)hcl Αντίθετα στις αντιδράσεις πολυπροσθήκης (polyaddition) δεν έχουμε σχηματισμό ενώσεων με μικρό μοριακό βάρος. n CH CH + R-R Cl R ( CH CH ) n R Cl (όπου R-R ένωση που μπορεί να δώσει ελεύθερες ρίζες.) Εκείνη την εποχή η διαίρεση του Carothers ήταν ικανοποιητική, σύντομα όμως διαπιστώθηκε ότι αποτύχανε σε ορισμένες περιπτώσεις. Π.χ. ο σχηματισμός πολυουρεθάνης από μια διόλη και ένα ισοκυανικό εστέρα n HOR 1 OH + n OCNR NCO OH HO OH HOR 1 O ( CNR NCOR 1 O ) n-1 CNR NCO σύμφωνα με τη διαίρεση του Carothers ταξινομείται στις αντιδράσεις πολυπροσθήκης (επειδή δε σχηματίζεται ένωση με μικρό μοριακό βάρος) ενώ είναι μια τυπική αντίδραση πολυσυμπύκνωσης. Το 1937, ο Flory ταξινόμησε τις αντιδράσεις πολυμερισμού, ανάλογα με το μηχανισμό τους, σε σταδιακές (step-reactions) και σε αλυσωτές αντιδράσεις (chainreactions) πολυμερισμού. Στις σταδιακές αντιδράσεις το πολυμερές σχηματίζεται σταδιακά από αντιδράσεις δραστικών ομάδων (-COCl, -OH, -NH, -COOH, -NCO κλπ), ενώ στις 46

47 αλυσωτές αλυσίδες το πολυμερές σχηματίζεται πολύ γρήγορα με τη βοήθεια αλυσωτών αντιδράσεων (αντιδράσεις: ελευθέρων ριζών, ανιόντων, κατιόντων). Έτσι ο σχηματισμός πολυουρεθάνης, σύμφωνα με τη διαίρεση του Flory, ταξινομείται πολύ λογικά στις σταδιακές αντιδράσεις. ΣΤΑΔΙΑΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΠΟΛΥΜΕΡΙΣΜΟΥ Γενικά, οι σταδιακές αντιδράσεις χωρίζονται σε δυο κατηγορίες. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι αντιδράσεις, στις οποίες λαμβάνουν μέρος δυο μονομερή, που το καθένα διαθέτει δυο όμοιες δραστικές ομάδες, π.χ. nhor 1 OH + nhoocr COOH O O H ( OR 1 OCR C ) n OH + (n-1) H O Στη δεύτερη κατηγορία σταδιακών αντιδράσεων τα μονομερή έχουν δυο διαφορετικές δραστικές ομάδες. n HORCOOH O H ( ORC ) n OH + (n-1) H O (1) Εκτός από την αντίδραση (1) είναι πιθανή και η αντίδραση σχηματισμού κυκλικού προϊόντος. n HORCOOH R C O O Το αν θα γίνει η αντίδραση (1) ή () εξαρτάται από τον αριθμό των ατόμων του άνθρακα που έχει η ομάδα R. Αν η ομάδα R έχει 3 άτομα τότε θα γίνει η αντίδραση () επειδή μπορεί να σχηματιστεί πενταμελής δακτύλιος, ο οποίος χαρακτηρίζεται από μεγάλη σταθερότητα. Αν η ομάδα R έχει 4 ή 5 άτομα άνθρακα τότε και οι δυο αντιδράσεις, (1) και (), επειδή οι εξαμελείς και επταμελείς δακτύλιοι χαρακτηρίζονται από σχετικά μικρή σταθερότητα. Αν το R έχει λιγότερο από 3 και περισσότερο από 5 άτομα άνθρακα σχηματίζεται αποκλειστικά και μόνο πολυμερές (αντίδραση (1)). Η δομή, οι ιδιότητες και οι χρήσεις των σπουδαιότερων πολυμερών που προέρχονται από σταδιακές αντιδράσεις δίνονται στον Πίνακα 6. () 47

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης.

ΠΟΛΥΜΕΡΗ. Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. ΠΟΛΥΜΕΡΗ 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Μονοµερές (monomer): Είναι απλή χηµική ένωση από την οποία µπορεί να ληφθεί ένα πολυµερές µέσω µιας επαναλαµβανόµενης αντίδρασης. Πολυµερές (polymer): Είναι µόριο µεγάλους µεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση και Χαρακτηρισμός Πολυμερών και Κολλοειδών

Σύνθεση και Χαρακτηρισμός Πολυμερών και Κολλοειδών Σύνθεση και Χαρακτηρισμός Πολυμερών και Κολλοειδών Τί είναι Πολυμερές; Μονομερές Πολυμερές (Πολλά μέρη) Διασταυρωτής Πλέγμα DNA Τί είναι Κολλοειδές; Κολλοειδές Ηλεκτροστατική Σταθεροποίηση Φάση 1 Φάση

Διαβάστε περισσότερα

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ

Εβδοµάδα. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ. ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Β εξαµήνου ΑΡ. ΧΑΝ ΡΙΝΟΣ, DO, MPhil, cphd. Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Αθήνας ΙΣΤΟΡΙΑ και ΟΠΤΙΚΗ του ΓΥΑΛΙΟΥ Εβδοµάδα ΠΟΛΥΜΕΡΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΓΙΑ ΟΦΘΑΛΜΙΚΟΥΣ ΦΑΚΟΥΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6-1 6. ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 6.1. ΙΑ ΟΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Πολλές βιοµηχανικές εφαρµογές των πολυµερών αφορούν τη διάδοση της θερµότητας µέσα από αυτά ή γύρω από αυτά. Πολλά πολυµερή χρησιµοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11. ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων

ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11. ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Σελίδα 1 από 11 ΠΛΑΣΤΙΚΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ Παραδόσεις του µαθήµατος Συσκευασία Τροφίµων ρ. ΣΠΥΡΙ ΩΝ Ε. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΟΡΙΣΜΟΙ Πολυµερή (polymers) = µακροµόρια, δηλαδή µόρια µεγάλου µοριακού

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 11. 1 o ιαµοριακές δυνάµεις Καταστάσεις της ύλης Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Ενδοµοριακές δυνάµεις: Ονοµάζονται οι δυνάµεις που συγκρατούν τα άτο- µα στα µόρια των στοιχείων ή των ενώσεων. Στις ετεροπολικές

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Τα διαφανή τμήματα της μάσκας και του αναπνευστήρα είναι από σιλικόνη ενώτασκληράαδιαφανή από πολυαιθυλένιο και PVC

Τα διαφανή τμήματα της μάσκας και του αναπνευστήρα είναι από σιλικόνη ενώτασκληράαδιαφανή από πολυαιθυλένιο και PVC Τα διαφανή τμήματα της μάσκας και του αναπνευστήρα είναι από σιλικόνη ενώτασκληράαδιαφανή από πολυαιθυλένιο και PVC Οι πάνες εξωτερικά είναι από πολυαιθυλένιο και συγκρατούνται με λαστιχάκια από φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια Εσωτερική ενέργεια:

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια Εσωτερική ενέργεια: ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μηχανική ενέργεια (όπως ορίζεται στη μελέτη της μηχανικής τέτοιων σωμάτων): Η ενέργεια που οφείλεται σε αλληλεπιδράσεις και κινήσεις ολόκληρου του μακροσκοπικού σώματος, όπως η μετατόπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη

Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Ε. Μαλαμίδου-Ξενικάκη Θεσσαλονίκη 2015 ΑΛΚΥΝΙΑ: C ν H 2ν-2 Ο τριπλός δεσμός άνθρακα άνθρακα Τριπλός δεσμός αλκυνίου ΑΛΚΥΝΙΑ Μόρια πρότυπα για «μοριακούς διακόπτες» Μικροσκοπία σάρωσης σήραγγας (Scanning

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

4. Αντιδράσεις πολυμερισμού

4. Αντιδράσεις πολυμερισμού 4. Ατιδράσεις πολυμερισμού Ποια μόρια οομάζοται μακρομόρια Τα μακρομόρια είαι μόρια μεγάλου μοριακού βάρους που σχηματίζοται από τη συέωση (= πολυμερισμό) απλούστερω δομικά μορίω (= μοομερή) σύμφωα με

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Φάσµατα άνθρακα-13 ( 13 C NMR)

Φάσµατα άνθρακα-13 ( 13 C NMR) Φάσµατα άνθρακα-3 ( 3 NMR) I = ½ Φυσική αφθονία.% γ και µ Ευαισθησία Τ Χηµική µετατόπιση Ενταση κορυφών Φάσµατα ~ 4 φορές µικρότερα του πρωτονίου ~ 64 µικρότερη του πρωτονίου µεγαλύτερος από εκείνον του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου

Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Χηµεία Β' Γενικού Λυκείου Λύσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή λύσεων: Χρήστος Κόκκινος ΘΕΜΑΤΑ (17740-18017) Χρησιμοποιείτε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Yπάρχει ένας µεγάλος αριθµός φυσικών, συνθετικών και τεχνητών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Έτσι το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν

Yπάρχει ένας µεγάλος αριθµός φυσικών, συνθετικών και τεχνητών µεγαλοµορίων µε τεράστια σηµασία. Έτσι το άµυλο, η κυτταρίνη και οι πρωτεΐνες παίζουν Αν επρόκειτο να ονοµαστεί ή εποχή µας από τα υλικά που τη χαρακτηρίζουνόπως η εποχή του Λίθου ή η εποχή του Χαλκού και του Σιδήρου στο παρελθόν-θα έπρεπε ν αποκληθεί Aιώνας των Πλαστικών γ ιατί οι πλαστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

2.13 Πηγές των Αλκανίων και των Κυκλοαλκανίων

2.13 Πηγές των Αλκανίων και των Κυκλοαλκανίων 2.13 Πηγές των Αλκανίων και των Κυκλοαλκανίων Αργό πετρέλαιο Νάφθα Νάφθα (σζ (σζ 95-150 95-150 C) C) C 5 -C 12 Κηροζίνη Κηροζίνη (σζ (σζ σζ: σζ: :: 150-230 150-230 C) C) C 12 -C 15 Ελαφριά Ελαφριά βενζίνη

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

8. ΜΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ ΥΛΙΚΑ

8. ΜΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ ΥΛΙΚΑ 72 8. ΜΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ ΥΛΙΚΑ 8.1 Πολυμερή 8.1.1 Πολυμερή και πολυμερισμός Τα πολυμερή είναι γνωστά ευρέως και ως πλαστικά, επειδή πολλά από αυτά είναι εύπλαστα, δηλαδή παραμορφώνονται εύκολα. Οι χρήσεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 1-1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Τα πολυµερή, όπως π.χ. τα πλαστικά και το ελαστικό (ή καουτσούκ), είναι χηµικές ουσίες που τα µόρια τους σχηµατίζουν µακρές αλυσίδες, που αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις.

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. Ενθαλπία (Η), ονομάζεται η ολική ενέργεια ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 7 η θεματική ενότητα: Οι αντιδράσεις του διπλού δεσμού Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΣΤΙΚΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ

ΕΛΑΣΤΙΚΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΦΙΚΗΣ ΕΛΑΣΤΙΚΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ Ε. Δ. ΝΤΡΙΒΑΛΑΣ ΑΘΗΝΑ 2012 Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΦΙΚΗΣ ΕΛΑΣΤΙΚΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ Τα πλαστικά πριν από εκατό χρόνια δεν υπήρχαν. Σήμερα, μόνο στην Ευρώπη, παράγονται κάθε χρόνο πάνω από ογδόντα κιλά πλαστικά ανά κάτοικο. Τα πλαστικά που προκύπτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΣΚΛΗΡΥΝΟΜΕΝΕΣ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΡΗΤΙΝΕΣ

ΘΕΡΜΟΣΚΛΗΡΥΝΟΜΕΝΕΣ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΡΗΤΙΝΕΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ ΤΜΗΜΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΘΕΡΜΟΣΚΛΗΡΥΝΟΜΕΝΕΣ ΕΠΟΞΕΙΔΙΚΕΣ ΡΗΤΙΝΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ

7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ 7ο Μάθημα Η ΠΥΚΝΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΥΛΙΚΟΥ Συμβαίνει κι αυτό: ο όγκος ενός σώματος να 'ναι μεγάλος, αλλά η μάζα του να 'ναι μικρή Από την καθημερινή μας ζωή, ξέρουμε τι σημαίνει πυκνό και αραιό: πυκνό δάσος, αραιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Γράψτε την τετράδα των κβαντικών αριθμών που χαρακτηρίζει τα ακόλουθα ηλεκτρόνια: (α) Το εξώτατο ηλεκτρόνιο του ατόμου Rb. (β) Το ηλεκτρόνιο που κερδίζει το ιόν S

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας

Επαναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας 3ωρης διάρκειας παναληπτικό διαγώνισμα Οργανικής Χημείας ωρης διάρκειας 1 ΘΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α.1. έως Α.. να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

Copyright, 2006, EÎ fiûâè ZHTH,. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë - EÈÚ. È ÂÚ Ô

Copyright, 2006, EÎ fiûâè ZHTH,. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë - EÈÚ. È ÂÚ Ô K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô Ê ÚÂÈ ÙËÓ appleôáú Ê ÙˆÓ Û ÁÁÚ Ê ˆÓ ISBN T.A 960-431-991-4 Copyright, 2006, EÎ fiûâè ZHTH,. K Ú ÁÈ ÓÓ Ë - EÈÚ. È ÂÚ Ô TÔ apple ÚfiÓ ÚÁÔ appleóâ Ì ÙÈÎ È ÈÔÎÙËÛ appleúôûù ÙÂ ÂÙ È

Διαβάστε περισσότερα

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων 21-1. Από τι εξαρτάται η συμπεριφορά των αερίων; Η συμπεριφορά των αερίων είναι περισσότερο απλή και ομοιόμορφη από τη συμπεριφορά των υγρών και των στερεών. Σε αντίθεση

Διαβάστε περισσότερα

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC

6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC 6η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση διηλεκτρικής σταθεράς σε κύκλωµα RLC Θεωρητικό µέρος Αν µεταξύ δύο αρχικά αφόρτιστων αγωγών εφαρµοστεί µία συνεχής διαφορά δυναµικού ή τάση V, τότε στις επιφάνειές τους θα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline

Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Ασφαλτικές Μεµβράνες και Στεγανωτικά Προϊόντα Bituline Η εταιρεία µας διαθέτει τα προϊόντα της ελληνικής βιοµηχανίας ασφαλτικών και στεγανωτικών υλικών Bituline A.B.E.E. Η Bituline αποτελεί µία σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΔΑΣΕΝΑΚΗ ΧΡΥΣΗ ΚΑΠΡΙΔΑΚΗ ΘΩΜΑΪΣ ΡΟΜΠΑ Αθήνα 2007 Παιχνίδι : σημαντικό κομμάτι ανάπτυξης των παιδιών. Μέσω αυτού: διασκεδάζουν, ασκούνται εκτονώνονται αποκτούν

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14)

4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14) 4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14) Si, Ge, Sn, Pb Χημεία οργανοπυριτίου: ένα από τα εκτενέστερα κεφάλαια της ΟΧ Ιστορικό Πρώτες ενώσεις Si C: Friedel Crafts 1863 Μέχρι 1930:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ»

ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ ΣΤΗ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ : Α. ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΗΣ ΚΑΒΑΛΑ 2010 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η πτυχιακή αυτή εργασία εκπονήθηκε κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών

Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών Εκτίμηση των Χημικών Βλαπτικών Παραγόντων Βιομηχανία διαμόρφωσης πλαστικών Ξενοφών Κομηνός Χημικός M.Sc. Εργαστήριο Αναλυτικής Τοξικολογίας ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε. Συλλογή πληροφοριών 1. Εταιρίες (τεχνικός ασφάλειας,

Διαβάστε περισσότερα

Εύκαμπτα καλώδια TECHNERGY TECWIND για ανεμογεννήτριες από την PRYSMIAN

Εύκαμπτα καλώδια TECHNERGY TECWIND για ανεμογεννήτριες από την PRYSMIAN Εύκαμπτα καλώδια TECHNERGY TECWIND για ανεμογεννήτριες από την PRYSMIAN Καλώδια σε ανεμογεννήτριες και αιολικά πάρκα Η διαρκής επέκταση της χρήσης των ανεμογεννητριών για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ Θέμα Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙ Α ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΗΜΕΡΙ Α ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙ Α ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΓΕΩΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΣΤΕΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥΣ H χρήση των γεωσυνθετικών υλικών στην στεγανοποίηση έργων πολιτικού µηχανικού είναι σήµερα απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΟΣ ΘΟΛΟΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗ

ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΟΣ ΘΟΛΟΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ 01 ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΟΣ ΘΟΛΟΣ Ο Richard Buckminster Fuller μελέτησε το μελίσσι, τα δίχτυα ψαρέματος και άλλα δίκτυα για να δημιουργήσει το γεωδαιτικό θόλο: ελαφρύς, εύκολος στην κατασκευή και ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής

Θέμα 1 ο. πολλαπλής επιλογής Χημεία Α ΛΥΚΕΊΟΥ Θέμα 1 ο πολλαπλής επιλογής 1. Σα όξινα οξείδια είναι τα οξείδια : a. Που αντιδρούν με οξέα b. Που αντιδρούν με βάσεις c. Που λέγονται και ανυδρίτες οξέων αφού προκύπτουν από αφυδάτωση

Διαβάστε περισσότερα

: Μιγαδικοί Συναρτήσεις έως και αντίστροφη συνάρτηση. 1. Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα παριστάνει γραφικά το νόμο του Gay-Lussac;

: Μιγαδικοί Συναρτήσεις έως και αντίστροφη συνάρτηση. 1. Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα παριστάνει γραφικά το νόμο του Gay-Lussac; Τάξη : Β ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα : ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εξεταστέα Ύλη : Μιγαδικοί Συναρτήσεις έως και αντίστροφη συνάρτηση Καθηγητής : Mάρθα Μπαμπαλιούτα Ημερομηνία : 14/10/2012 ΘΕΜΑ 1 ο 1. Ποιο από τα παρακάτω διαγράμματα

Διαβάστε περισσότερα