Ανάπτυξη» Ε.Μ.Π., Μ..Ε. «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» Πανεπιστηµίου Αιγαίου,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανάπτυξη» Ε.Μ.Π., Μ..Ε. «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» Πανεπιστηµίου Αιγαίου, email: pa07vaik@survey.ntua.gr"

Transcript

1 «Όταν η φιλοσοφία της φύσης συναντά τη θεωρία της ανάπτυξης». O πλουραλισµός των αντιλήψεων για τη φύση και την ανάπτυξη στην εκπαιδευτική πραγµατικότητα Κώτσιος Βάιος 1, Αναστασάτος Νικόλαος 2, Ναλπαντίδου Μυρτώ 3 1 Περιβαλλοντολόγος, Μεταπτυχιακός Φοιτητής.Π.Μ.Σ. «Περιβάλλον και Ανάπτυξη» Ε.Μ.Π., Μ..Ε. «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» Πανεπιστηµίου Αιγαίου, 2 ιδάκτωρ Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, ιευθυντής 9 ου Γυµνασίου Καλλιθέας, 3 Περιβαλλοντολόγος, Μ..Ε. «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση» Πανεπιστηµίου Αιγαίου, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η υπεύθυνη λήψη αποφάσεων, για θέµατα που αφορούν τη φύση και το περιβάλλον, προϋποθέτει ότι τα άτοµα είναι ικανά να επιβιώνουν και να επικοινωνούν µε άλλους ανθρώπους ή οµάδες ατόµων που σκέφτονται και δρουν διαφορετικά. Στο εκπαιδευτικό επίπεδο, ο πλουραλισµός υποδηλώνει µία αλλαγή από το να διδάσκεις στους ανθρώπους τη σωστή συµπεριφορά, τις σωστές γνώσεις και ικανότητες που χρειάζονται για την προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος, στο να διδάσκεις τους ανθρώπους να εκφράζονται γι αυτά τα θέµατα, να τα συζητούν µε άλλους και να αναπτύσσουν συλλογικές απόψεις, οι οποίες ξεπερνούν την ανθρώπινη συµπεριφορά. Ο βασικός στόχος της συγκεκριµένης προσπάθειας είναι να αποτελέσει ένα πρώτο βήµα προς τη σύνδεση του πλουραλισµού των απόψεων για τη φύση µε την εκπαίδευση. Έχοντας υπόψην τη µεθοδολογία του «Οίκου-Αισθητήριου Τεστ Νοηµοσύνης» (Cohen, 2001) δηµιουργήθηκε µία «συλλογή» αποφθεγµάτων που προσπάθησε να αποτυπώσει τις αντίθετες αντιλήψεις για τη φύση, προκειµένου οι ερωτηθέντες εκφράζοντας το βαθµό συµφωνίας τους σε µία επτάβαθµη κλίµακα, να διακρίνουν αφενός την ποικιλοµορφία των προσεγγίσεων για τη φύση και αφετέρου το γεγονός ότι οι διαφορετικές απόψεις συσχετίζονται µε το διαφορετικό χωροχρονικό και κοινωνικό πλαίσιο από το οποίο εξετάζονται. Το βασικό συµπέρασµα που προέκυψε ήταν ότι η συλλογή µπορεί υπό προυποθέσεις, να αποτελέσει τόσο σηµείο εκκίνησης όσο και σηµείο διαρκούς ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας γύρω από θέµατα στα οποία κυριαρχεί ο πλουραλισµός των απόψεων. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ: πλουραλισµός, ανάπτυξη, φύση, ηθική ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ανθρωπότητα κατά κύριο λόγο έχει ευηµερήσει µέσω του συνεχούς µετασχηµατισµού της φύσης (Schellnhuher et. al., 2005). Καθώς µεταβαλλόταν η σχέση των ανθρώπων µε το περιβάλλον τους, µεταβάλλονταν και οι αντιλήψεις τους για τη φύση. Οι αντιλήψεις αυτές για τη φύση λειτουργούν και ως βασικά πολιτικά µέσα για την απόσπαση της χωρίς αµφισβήτησεις «υποταγής και συµµόρφωσης» (Rifkin, 1998:388). Η πρώτη «θρησκεία» γεννήθηκε από την άγνοια, το φόβο, σχεδόν ζωώδη, µπροστά στη φύση (Μπιτσάκης, 2003:499).

2 Στη σύγχρονη κοινωνία συνυπάρχουν αποκλίνουσες απόψεις για τη φύση (Van Koppen, 2000). Σήµερα για πολλούς ανθρώπους, όπως είπε ο Νίτσε, ίσως «ο Θεός είναι νεκρός» και τα µυστήρια της φύσης φαίνονται να υποχωρούν στην επιστηµονική εξήγηση (Holland, 2002). Κάθε εκδοχή της φύσης αποτελεί κατασκεύασµα του συγγραφέα της. Κατά συνέπεια «η φύση της φύσης» αποτελεί µάλλον ζήτηµα διαλόγου και λιγότερο µια βεβαιότητα (Grundmann, 1991). Η λύση για την αποδοχή της πληθώρας των αντιλήψεων βρέθηκε στη φιλελεύθερη επιβεβαίωση του πλουραλισµού, στην έρευνα δηλαδή µιας στοιχειώδους βάσης συµφωνίας µεταξύ διαφορετικών θέσεων (Λαρρέρ 2001:132). Στο εκπαιδευτικό εκπαίδευση, ο πλουραλισµός υπονοεί µια στροφή της διδασκαλία: από τη σωστή τοποθέτηση, της γνώσης και των δεξιοτήτων που απαιτούνται για την προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος, προς τη διδασκαλία που αποτυπώνει αυτά τα ζητήµατα, τα συζητά µε άλλους, και αναπτύσσει συλλογικές προοπτικές που ξεπερνούν τη µεµονωµένη συµπεριφορά. Ελάχιστη έρευνα έχει γίνει, όµως, για τον τρόπο µε τον οποίο αυτές οι θεωρητικές έννοιες µπορούν να µεταφραστούν σε µεθόδους διδασκαλίας (Lijmbach S. et. al., 2002). Το 2001 ο Μ. J. Cohen δηµιούργησε το «Οίκο-Αισθητήριο Τεστ Νοηµοσύνης» βασιζόµενος στην υπόθεση ότι ο «α-φυσικός» τρόπος ζωής µας και η προκατάληψη απέναντι στη φύση, που απορρέει από την ξεκοµµένη από τη φύση κοινωνία, παράγει τα µεγαλύτερα προβλήµατα. Το Τεστ αποσκοπούσε στη στήριξη και την ενεργοποίηση της φυσικής νοηµοσύνης µε τόσο ατοµικό όσο και συλλογικό όφελος, ζητώντας από τους ερωτηθέντες να εκφράσουν το βαθµό συµφωνίας τους µε αποφθέγµατα γύρω από την έννοια της φύσης. Γεγονός είναι, όµως, ότι το Τεστ δεν αποτυπώνει τον πλουραλισµό των απόψεων γύρω από την έννοια της φύσης, καθώς απουσιάζει η τεχνοκεντρική οπτική και όλα τα αποφθέγµατα έχουν µία οικοκεντρική προσέγγιση. Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτού του τεστ νοηµοσύνης είναι ότι λειτουργεί εκπαιδευτικά καθώς αυξάνει την οικολογική ευφυΐα. Στη βάση αυτού το χαρακτηριστικού του «Οίκο-Αισθητήριου Τεστ Νοηµοσύνης» δηµιουργήθηκε µια «συλλογή» αποφθεγµάτων σηµαντικών ανθρώπων, η οποία η οποία προσπάθησε να αποτυπώσει µερικές από τις διαφορετικές αντιλήψεις για τη φύση, ώστε να αποτελέσει ένα πρώτο βήµα προς τη σύνδεση του πλουραλισµού των απόψεων για τη φύση µε την εκπαίδευση, υποθέτοντας ότι οι ερωτηθέντες εκφράζοντας τη γνώµη τους για αποφθέγµατα σηµαντικών ανθρώπων που σκιαγραφούν τον πλουραλισµό των απόψεων για τη φύση θα διακρίνουν: την ποικιλοµορφία των προσεγγίσεων για τη φύση, το γεγονός ότι οι διαφορετικές απόψεις συσχετίζονται µε το διαφορετικό χωροχρονικό και κοινωνικό πλαίσιο από το οποίο εξετάζονται. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Πολλοί φιλόσοφοι έχουν προτείνει έναν διαχωρισµό ανάµεσα στην επιστηµονική, τεχνολογική άποψη για τη φύση και στην ιδέα της πραγµατικής φύσης. Ο Marcuse (1964) αντιπαρέβαλε την επιστηµονική, τεχνολογική άποψη µε την απελευθερωτική αντίληψη, η οποία θεωρεί τη φύση υποκείµενο και όχι αντικείµενο που µπορεί να ελεγχθεί. Πιο πρόσφατα, πολλοί έχουν υιοθετήσει έναν παρόµοιο διαχωρισµό. Ο Taylor (1986) διαχώρισε τη χωρίς ηθική συνείδηση αξία της φύσης από την έµφυτη, ηθική αξία της. Βλέποντάς τον από µία φιλοσοφική και εκπαιδευτική οπτική γωνία, ο απλοποιηµένος διαχωρισµός δεν προάγει την κατανόησή µας για τις περίπλοκες

3 απόψεις της φύσης. Ο διαχωρισµός υποδηλώνει µία αρνητική ή µία θετική αξιολόγηση των αντίθετων απόψεων, η οποία σπάνια αφήνει χώρο για συζήτηση. Οι Lijmbach S. et. al. (2002) υποστηρίζουν ότι αυτές οι αντίθετες αντιλήψεις εµπεριέχουν µία προβληµατική ασυµµετρία όσον αφορά τη φύση σαν κοινωνική κατασκευή. Μία επιστηµονική, τεχνολογική θεώρηση της φύσης, κατακρίνεται ως κοινωνική κατασκευή που προέρχεται από τις µοντέρνες, βιοµηχανικές κοινωνίες. Η εναλλακτική ηθική άποψη, η οποία αναγνωρίζει την έµφυτη αξία της φύσης, θεωρείται σα δεδοµένη πραγµατικότητα, ανεξάρτητα από τον άνθρωπο και την κοινωνία. Ωστόσο, φιλοσοφικά καθώς και κοινωνιολογικά, η υπόθεση πώς µόνον η ηθική άποψη αντανακλά την πραγµατικότητα και πώς όλες οι άλλες γνώµες είναι κοινωνικές κατασκευές, δεν µπορεί να υπερασπιστεί. Η ερώτηση, για το αν η καθεµία από αυτές αντανακλά τα χαρακτηριστικά της αληθινής φύσης, προέρχεται από την αιωνόβια, φιλοσοφική διαµάχη ανάµεσα στο ρεαλισµό και το σχετικισµό. Ένα άλλο επιχείρηµα κατά των διαχωριστικών απόψεων για τη φύση, είναι πως η προσέγγισή της σαν η τέλεια ζωή (Arcadia) δεν είναι οµοιογενής, αλλά περιλαµβάνει αισθητικά, ηθικά, πολιτιστικά, ιστορικά, επιστηµονικά και συναισθηµατικά νοήµατα και αξίες. Εάν η ηθική, έµφυτη αξία της φύσης ερχόταν σε αντίθεση µε την εξωγενή της αξία, τότε οι υπόλοιπες έµφυτες αξίες θα αγνοούνταν. Όπως υποστηρίζει ο Hargrove (1996), η τελειοποίηση των ιστορικών, πολιτιστικών, αισθητικών, παραδοσιακών και πνευµατικών αξιών της φύσης είναι πιο σηµαντική από τη θεωρητική κατανόηση της εγγενούς αξίας της φύσης, όπως προτείνεται από τους περιβαλλοντικούς ηθικολόγους. ιάφοροι φιλόσοφοι διακρίνουν διαφορετικά είδη πλουραλισµού στις αντιλήψεις για τη φύση. Ο Brennan (1992), για παράδειγµα, ξεχωρίζει τον ηθικό από τον κοινωνικό πλουραλισµό. Ο κοινωνικός πλουραλισµός είναι η αναγνώριση των κοινωνικών και πολιτικών διαφορών ανάµεσα στα άτοµα για κάποιο συγκεκριµένο θέµα που αφορά τη φύση. Ο ηθικός πλουραλισµός είναι η αναγνώριση ότι υπάρχουν πολλά σύνολα εννοιών, γνώσεων, αξιών και αρχών µε τα οποία µπορείς να εξετάσεις τη φύση. Λόγω του γεγονότος ότι ο ηθικός πλουραλισµός σχετίζεται µε ιστορικές, αισθητικές, πολιτιστικές, επιστηµονικές, καθώς και ηθικές έννοιες, προτιµούµε τον όρο «φιλοσοφικός» πλουραλισµός. Και τα δύο είδη πλουραλισµού (κοινωνικό και φιλοσοφικό) είναι ωφέλιµα στις συζητήσεις για τη φύση και το περιβάλλον για να γίνει εµφανής ο διαχωρισµός ανάµεσα στις κοινωνικοπολιτικές και γνωστικές όψεις της φύσης. Η παραδοχή πως υπάρχουν πολλές, ισότιµα αποδεκτές ιδέες για τη φύση δεν οδηγεί απαραίτητα σε ριζική αδιαφορία ούτε και στο συµπέρασµα πως είναι άσκοπο να συζητάµε για τις έννοιες της φύσης, επειδή δεν υπάρχει η «καλύτερη» γνώµη. Ο σεβασµός για τον πλουραλισµό πρέπει να διαχωριστεί από την αδιαφορία της σχετικότητας. Ο σεβασµός συνεπάγεται ένα σοβαρό ενδιαφέρον σε άλλες απόψεις και µία προθυµία να τις συζητήσουµε. Ένας από τους σκοπούς της συζήτησης είναι πως οι άνθρωποι µαθαίνουν να αντιλαµβάνονται τις διαφορές ανάµεσα στις απόψεις που υπάρχουν, καθώς επίσης και το γεγονός εάν αυτές οι διαφορές µπορούν ή όχι να λυθούν (Lijmbach S. et. al., 2002). ιάφοροι φιλόσοφοι έχουν αναπτύξει ένα αναλυτικό πλαίσιο γι αυτή τη συζήτηση. Ο Jickling (1991) διακρίνει τέσσερις τοµείς γνώσεων της φύσης: την επιστήµη (συγκεκριµένα οικολογία), την ιστορία, την αισθητική και την ηθική. Κάθε τοµέας

4 πρέπει να µελετηθεί στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Π.Ε. και όχι µόνο της οικολογίας. Ο Swart et al. (2001) ανέπτυξε ένα παρόµοιο πλαίσιο, το οποίο επίσης παρέχει µία αντίληψη των σχέσεων ανάµεσα στους παραπάνω τοµείς γνώσεων. Αυτές περιγράφουν τρία «είδη» συζητήσεων για τη φύση: την επιστήµη και την τεχνολογία, την ηθική και την αισθητική. Η κάθε άποψη σχετίζεται µε µία συγκεκριµένη θέση για κάθε «είδος» συζήτησης. Η αντίληψη της φύσης σαν έρηµος - άγιος τόπος, για παράδειγµα, αναφέρεται σε ολοκληρωτικές, οικολογικές θεωρίες, στην ηθική που έχει ως επίκεντρο τη φύση και σε µία αντικειµενική αισθητική (σύµφωνα µε το ποιες κοινότητες έχουν µία έµφυτη, ηθική και αισθητική αξία). Βασισµένοι στην υπόθεση, ότι ποικίλες γνώµες για τη φύση αναφέρονται σε διαφορετικά είδη γνώσεων, αυτή η φιλοσοφική προσέγγιση προάγει συζητήσεις, οι οποίες υπερβαίνουν τις υποκειµενικές, προσωπικές προτιµήσεις. Οι µαθητές που δεν έχουν µορφωθεί φιλοσοφικά τείνουν να υποθέσουν ότι η µόνη πραγµατικότητα που µπορούν να αντιληφθούν επιστηµονικά είναι η φύση σαν πηγή και σαν άγριος τόπος οι υπόλοιπες προσεγγίσεις, όπως η «Arcadia», είναι θέµα υποκειµενικών, προσωπικών προτιµήσεων. Η ιδέα ότι υπάρχουν περισσότερα είδη γνώσης και όχι µόνον η επιστηµονική, όπως υποστηρίζουν οι Hargrove (1996), Jickling (1991) και Swart et al. (2001), υποδηλώνει πως οι επονοµαζόµενες προσωπικές προτιµήσεις περιέχουν διαπροσωπικές γνώσεις. Η υπόθεση λοιπόν πως όλες οι αντιλήψεις διέπονται από διαπροσωπικές γνώσεις εισάγει την προοπτική µίας αµοιβαίας και πιθανώς οµόφωνης κατανόησης των θεµελιωδών διαφορών στα διάφορα είδη γνώσεων, εννοιών και αξιών (Lijmbach S. et. al., 2002). Ο κοινωνικός πλουραλισµός στις απόψεις για τη φύση είναι προφανής οποτεδήποτε οι άνθρωποι ή οµάδες µεταξύ τους έχουν διαφορετική γνώµη για θέµατα που σχετίζονται µε τη φύση ή το περιβάλλον. Η λύση σε αυτές τις διαµάχες χρειάζεται τη βοήθεια της κοινωνικής ή πολιτικής φιλοσοφίας παρά της φιλοσοφίας γύρω από τη φύση. Τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήµατα δεν µπορούν να µείνουν άλυτα (Lijmbach S. et. al., 2002). Η συµµετοχή στην πολιτική απαιτεί κοινωνικές ικανότητες για να µπορούν οι πολίτες να συνδιαλέγονται µε τους διαφωνούντες η κοινωνική φιλοσοφία βοηθάει σε αυτό παρέχοντας πρακτικές ιδέες. Για παράδειγµα, η θεωρία του Habermas (1981) 1 για την κοινωνική δράση κάνει εµφανείς διάφορους τρόπους µε τους οποίους µπορεί να λυθεί το κοινωνικό πρόβληµα. Ο πιο ικανοποιητικός αλλά και δύσκολος τρόπος είναι να επιτευχθεί οµοφωνία για όλα τα προβλήµατα που συζητώνται, ενώ ο λιγότερο ικανοποιητικός αλλά και ταυτόχρονα ευκολότερος τρόπος είναι η χρήση οικονοµικής ή πολιτικής δύναµης για να επιτύχει κάποιος το στόχο του. Ανάµεσα σε αυτά τα δύο άκρα, υπάρχουν διάφορες επιλογές, όπως η στρατηγική δράση, ο συµβιβασµός ή η ψηφοφορία. Η αναγνώριση διαφορετικών τρόπων για τη λύση του κοινωνικού προβλήµατος καθιστά τους ανθρώπους ικανούς να αντιληφθούν τις κοινωνικές και πολιτικές διαµάχες καθώς και τις λύσεις τους. Μέσα στην τάξη, οι µαθητές µπορούν να µάθουν να αναλύουν και να αξιολογούν τα είδη δράσης που χρησιµοποιούνται από οµάδες ανθρώπων που βρίσκονται σε τοπική ή εθνική διαµάχη ή µπορούν να κάνουν χρήση των µεθόδων επίλυσης προβληµάτων σε µία υποτιθέµενη διαµάχη µεταξύ τους. 1 Στο Lijmbach S. et. al., 2002

5 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Γεγονός αποτελεί ότι η συγκεκριµένη προσπάθεια εξαρτάται άµεσα από το κοινό στο οποίο αναφέρεται, διότι για την κατανόηση των αποφθεγµάτων είναι απαραίτητη η εξοικείωση των ερωτηθέντων µε τις έννοιες τις οποίες πραγµατεύονται. Πληθυσµό αναφοράς της έρευνας αποτέλεσαν φοιτητές µεταπτυχιακού επιπέδου. Το τελικό δείγµα αποτέλεσαν 14 φοιτητές του.π.μ.σ.: «Περιβάλλον και Ανάπτυξη» λαµβάνοντας υπόψη ότι έχουν ένα αρκετά υψηλό επίπεδο γνώσεων σχετικά µε τα θέµατα περιβάλλοντος και ανάπτυξης και έτσι θα µπορέσουν να ανταποκριθούν στις δυσκολίες της έρευνας. Για την πληρέστερη κατανόηση των αποφθεγµάτων, δόθηκε η δυνατότητα στους φοιτητές να κρατήσουν όσο διάστηµα χρειάζονται τη συλλογή των αποφθεγµάτων, ώστε να έχουν όλο τον απαραίτητο χρόνο για την κατανόησή τους. Έχοντας υπόψη ότι η µεθοδολογία του «Οίκου-Αισθητήριου Τεστ Νοηµοσύνης» (Cohen, 2001) µπορεί να λειτουργήσει εκπαιδευτικά καθώς αυξάνει την οικολογική νοηµοσύνη δηµιουργήθηκε µία νέα συλλογή αποφθεγµάτων που προσπάθησε να αποτυπώσει: αφενός το φιλοσοφικό πλουραλισµό των απόψεων για τη φύση περιγράφοντας τέσσερα «είδη» συζητήσεων για τη φύση. Χρησιµοποιούνται αποφθέγµατα που περιγράφουν την σχέση της φύσης µε την επιστήµη και τεχνολογία, την οικολογία, την ηθική και την αισθητική αφετέρου τον κοινωνικό πλουραλισµό περιλαµβάνοντας αποφθέγµατα που περιγράφουν την πολυδιάστατη σχέση περιβάλλοντος και ανάπτυξης, προκειµένου οι ερωτηθέντες να εκφράσουν το βαθµό συµφωνίας τους σε µία επτάβαθµη κλίµακα. ΕΙΚΤΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΙΚΤΗ ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Φιλοσοφικός Πλουραλισµός Κοινωνικός Πλουραλισµός Επιστήµη τεχνολογία 1-4 Οικολογία 5-8 Αισθητική 9-12 Ηθική Περιβάλλον και Ανάπτυξη Στον τοµέα της επιστήµης και της τεχνολογίας χρησιµοποιήθηκαν αποφθέγµατα που αποτύπωναν αφενός την ανθρώπινη φιλοδοξία για την κυριαρχία πάνω στη φύση µε τη βοήθεια της τεχνολογίας και αφετέρου την πεποίθηση ότι η κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στη φύση οφείλεται στην τεχνολογία, η οποία όµως ποτέ δε θα µπορέσει να υποκαταστήσει τη φύση. 1. «Η Φύση δεν έχει θέσει όρια στην τελειοποίηση των ανθρώπινων ικανοτήτων, η δυνατότητα τελειότητας του ανθρώπου είναι στ αλήθεια άπειρη. Και η πρόοδος αυτής της τελειοποίησης, ( ), δεν έχει άλλα όρια εκτός από την έκταση αυτής της Γης, όπου µας τοποθέτησε η Φύση». - Mari-Jean Condorcet, «Επιχειρώντας να επαναστατήσει ενάντια στην άκαµπτη λογική της φύσης, ο άνθρωπος έρχεται σε σύγκρουση µε τις αρχές στις οποίες οφείλει την ύπαρξή του ως άνθρωπος. Έτσι, δρώντας ενάντια στη Θέληση της φύσης, ετοιµάζει την ίδια του την καταστροφή (...) Στην πραγµατικότητα ο άνθρωπος δεν κυριαρχεί στη φύση σε κανένα σηµείο (...) κατόρθωσε µόνο χάρη στη γνώση ορισµένων νόµων και µεµονωµένων µυστικών της φύσης να γίνει κύριος εκείνων των όντων που δεν κατέχουν αυτές τις γνώσεις». - Adolf Hitler, 1923

6 3. «Η οικολογική τεχνολογία είναι ο πλήρης έλεγχος της φύσης. Για το λόγο αυτό η οικολογία δεν είναι εκτός της λογικής της προόδου, αλλά η πρόοδος κορυφώνεται σε αυτήν». - Ludwig Trepl, «Η ανθρώπινη λεπτότητα δεν πρόκειται ποτέ να επινοήσει µια εφεύρεση πιο όµορφη, πιο απλή ή πιο άµεση από ότι η φύση, διότι στις εφευρέσεις της τίποτα δε λείπει και τίποτα δεν είναι περιττό». - Leonardo da Vinci, 1470 Στον τοµέα της οικολογίας χρησιµοποιήθηκαν αποφθέγµατα που αναφέρονταν στον ανταγωνισµό ειδών και στην ατοµικότητα, δύο πολυσυζητηµένες έννοιες στο πλαίσιο του µεταπτυχιακού προγράµµατος. 5. «Μπορούµε µάλιστα να ρίξουµε µια προφητική µατιά στο µέλλον και να προβλέψουµε πως τα κοινά και ευρύτατα διαδεδοµένα Είδη, που ανήκουν στις µεγαλύτερες και κυρίαρχες οµάδες κάθε κλάδου, θα ναι εκείνα που θα επικρατήσουν στο τέλος και θα παραγάγουν καινούργια και κυρίαρχα Είδη.» - Charles Darwin, «Μην ανταγωνίζεστε! ο ανταγωνισµός είναι πάντα επιβλαβής για τα είδη, και έχετε πολλούς τρόπους για να τον αποφύγετε!» Αυτή είναι η τάση της φύσης, η οποία, αν και δεν το συνειδητοποιούµε πάντα, είναι πάντα παρούσα. Αυτό είναι το σύνθηµα που µας στέλνει ο θάµνος, το δάσος, το ποτάµι, ο ωκεανός. «Εποµένως συνενωθείτε αλληλοβοηθηθείτε! Αυτός είναι ο πιο σίγουρος τρόπος για να προσφέρετε στον καθένα χωριστά και σε όλους µαζί τη µεγαλύτερη ασφάλεια, την καλύτερη εγγύηση για την ύπαρξη και την πρόοδο, τη σωµατική, τη διανοητική και την ηθική». Αυτό µας διδάσκει η Φύση». - Peter Kropotkin, «Η στρατηγική της φύσης, οδηγεί τελικά σε έναν κόσµο αµοιβαιότητας και συνεργασίας ανάµεσα στους οργανισµούς που κατοικούν σε µια περιοχή. Από ένα αρχικό στάδιο ανταγωνισµού του ενός µε τον άλλον, εξελίσσονται στην κατεύθυνση µιας περισσότερο συµβιωτικής σχέσης». - Eugene P. Odum, «Μπορούµε τώρα... να εξηγήσουµε όλα τα ενδιαφέροντα, προβλέψιµα γεγονότα της διαδοχής των φυτών, µε απλές, ρεαλιστικές, δαρβίνειες µεθόδους. Οτιδήποτε πραγµατοποιείται διαδοχικά, πραγµατοποιείται, διότι όλα τα ξεχωριστά είδη κερδίζουν τη ζωή τους όπως µπορούν καλύτερα, καθένα µε το δικό του ατοµικό τρόπο. Όλα όσα εµφανίζονται ως ιδιότητες της κοινότητας είναι στην πραγµατικότητα αθροιστικά αποτελέσµατα όλων αυτών των επιµέρους τµηµάτων ιδιωτικής πρωτοβουλίας». - Paul Colinvaux, 1979 Στον τοµέα της αισθητικής χρησιµοποιήθηκαν αντιθετικά αποφθέγµατα, τα οποία αναφέρονταν στα βουνά και τη σχέση τους µε τον άνθρωπο. Έγινε προσπάθεια να περιληφθούν και άλλες αισθητικές αξίες πέρα από την οµορφιά όπως ο φόβος. 9. «Σκαρφάλωσε τα βουνά και πάρε τα καλά τους νέα. Η γαλήνη της φύσης θα σε πληµµυρίσει, όπως η λιακάδα πληµµυρίζει τα δέντρα. Οι άνεµοι θα σου φυσήξουν τη φρεσκάδα τους και οι καταιγίδες την ενέργειά τους, ενώ φροντίδες θα πέσουν όπως τα φύλλα που πέφτουν». - John Muir, «Τα βουνά αποτελούν κακοσχεδιασµένα υπερσαρκώµατα που παραµορφώνουν τη γη και φοβίζουν τον ουρανό». - Marvel, «Μεγάλα πράγµατα συµβαίνουν όταν άνθρωποι και βουνά συναντώνται». - William Blake, 1788

7 12. «Τα βουνά δεν αποτελούν παρά µία µεγάλη έκταση απέλπιδος στειρότητας. Αυτό που παρουσιάζεται είναι η ύλη, που είναι ανίκανη για µορφή ή χρησιµότητα, έχει απορριφθεί από τη φροντίδα της φύσης και έχει αποκληρωθεί από τις εύνοιές της, έχει αφεθεί στην αρχική στοιχειακή κατάσταση ή κεντρίζεται µόνο από τη σκοτεινή δύναµη της άχρηστης βλάστησης». - Samuel Johnson, 1775 Στον τοµέα της ηθικής έγινε προσπάθεια να αποτυπωθούν οι διαφορετικές απόψεις που αφορούν την απόδοση εγγενούς αξίας και σε άλλους οργανισµούς πέρα από τον άνθρωπο. 13. «Προσυπογράφω πλήρως την κρίση όσων υποστηρίζουν ότι, από όλες τις διαφορές ανάµεσα στον άνθρωπο και τα κατώτερα ζώα, αναµφισβήτητα η πιο σηµαντική είναι το ηθικό συναίσθηµα, ο εν ηµίν ηθικός νόµος ή συνείδηση». - Charles Darwin, 1871: «Υπάρχει µεγαλύτερη διαφορά από άνθρωπο (κοινωνικό) σε άνθρωπο (άγριο), παρά από άνθρωπο (άγριο) σε ζώο». - Jean-Jacques Rousseau, «Ακριβώς χάρη σ αυτή την υπεροχή του τα άλλα ζώα όπως και τα φυτά υπάρχουν χάρη του ανθρώπου. Έτσι έχει ορίσει η φύση και επειδή η φύση δεν κάνει τίποτε µάταια, η υπεροχή αυτή του ανθρώπου είναι απόλυτα δικαιολογηµένη». - Αριστοτέλης 16. «Αναγνωρίζουµε ως ηθικά πρόσωπα τα πολύ µικρά παιδιά, τους διανοητικά καθυστερηµένους ή τους τρελούς, οι οποίοι δεν έχουν συνείδηση του εαυτού τους ως λογικά όντα, ικανά να πράξουν ελεύθερα. Γιατί λοιπόν να µην εγκαταλείψουµε την αρχή της αµοιβαιότητας και να µην αναγνωρίσουµε την εγγενή αξία όλων των όντων τα οποία µπορούν να χαρακτηριστούν ως σκοποί καθεαυτή, ανεξάρτητα από το αν έχουν συνείδηση της αξίας αυτής». - Paul W. Taylor, «Τα όντα των οποίων η ύπαρξη εξαρτάται όχι από τη βούλησή µας αλλά από τη φύση, όταν στερούνται λογικής, δεν έχουν παρά σχετική αξία, αυτή των µέσων και για αυτό τα ονοµάζουµε πράγµατα». - Immanuel Kant, «Στη φύση, απέναντι στα ζώα, ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος, δεν είναι καν άνθρωπος, γιατί αυτά δεν µπορούν να τον εννοήσουν παρά σαν ζώο». - Mikhail Alexandrovich Bakunin, «Το περιβάλλον δεν απορρέει από µίαν στάσιν ειδωλοποιήσεως αυτού, ως συµβαίνει παρά των οικολόγων, αλλά από την πίστιν ότι τούτο, ως και ολόκληρος ο φυσικός κόσµος, είναι έργον του Θεού καλόν λίαν και ότι ο άνθρωπος,(...), οφείλει και σήµερον και εις το µέλλον να εργάζεται και να φυλάσσει τον φυσικόν κόσµον, (...) εν εκκινούµε εκ της εσφαλµένης ιδέας ότι ο άνθρωπος και ο έµβιος και µη έµβιος φυσικός κόσµος ή τα καθ έκαστων στοιχεία του είναι όντα ισοδυνάµου αξίας, διότι τούτο συνεπάγεται υποβιβασµό του ανθρώπου, κτισθέντος υπό του Θεού ως βασιλέως της κτίσεως, εις κατάσταση απαράδεκτη χριστιανικώς». - Οικουµενικός πατριάρχης Βαρθολοµαίος, «Η ιστορία των προσπαθειών του ανθρώπου να καθυποτάξει τη φύση είναι η ιστορία της καθυπόταξης ανθρώπου από άνθρωπο». - Max Horkheimer, «Η ταυτότητα και το πεπρωµένο της γυναίκας και της φύσης είναι συνυφασµένα. Συνεπώς, οι φεµινιστικές αξίες και αρχές που στοχεύουν στη λήξη της καταπίεσης των γυναικών είναι άρρηκτα συνδεδεµένες µε τις οικολογικές αξίες και αρχές που επιδιώκουν τον τερµατισµό της καταπίεσης της φύσης». - Andrée Collard Joyce Contrucci, 1988

8 Το δεύτερο µέρος της συλλογής προσπαθεί να αποτυπώσει τον κοινωνικό πλουραλισµό των απόψεων για τη φύση χρησιµοποιώντας αποφθέγµατα που περιγράφουν τη σχέση περιβάλλοντος και ανάπτυξης από διαφορετικές και στις περισσότερες φορές αντικρουόµενες οπτικές. 22. «Η κρίση του περιβάλλοντος είναι η σηµαντικότερη µαρτυρία µιας προµελετηµένης απάτης που είναι καλά κρυµµένη πίσω από την περίφηµη παραγωγικότητα και τον πλούτο µιας µοντέρνας κοινωνίας που βασίζεται στην τεχνολογία». - Barry Commoner, «Είναι αρκούντως αληθές... ότι κάθε ανθρώπινη παρέµβαση σ' ένα οικοσύστηµα είναι πιθανό να διαταράξει τις λειτουργίες αυτού του συστήµατος κατά έναν τρόπο που είναι επιζήµιος για κάποια µέλη του. Αυτό ισχύει για κάθε µεταβολή, είτε αυτή προκαλείται από τη φύση είτε προκαλείται από τον άνθρωπο. (...) Όταν οι άνθρωποι συνέλεγαν σπόρους από τα φυτά και τους έσπερναν στο οργωµένο έδαφος, ενεργούσαν µε τρόπο επιζήµιο για την οργανική ζωή που είχε συνηθίσει να τρέφεται µε τους πεσµένους σπόρους. (...). Μια φύση εντελώς ανέπαφη, επειδή "γνωρίζει καλύτερα" θα συντηρούσε µόνο την πιο πληκτική και µονότονη ζωή». - John Passmore, «Είναι λάθος να υποθέτουµε ότι ο καπιταλισµός είναι η ρίζα όλων των οικολογικών δεινών. Ο καπιταλισµός αποτελεί ένα τρόπο παραγωγής που ρέπει έντονα προς τις οικολογικές κρίσεις, αλλά δεν πρέπει να λησµονείται ότι και οι άλλοι τρόποι παραγωγής έχουν τις δικές τους ξεχωριστές τάσεις προς οικολογικές κρίσεις.» - Ted Benton, «Η ουτοπία δεν βρίσκεται σήµερα στην επιδίωξη της ευηµερίας µέσω της µη ανάπτυξης και στην ανατροπή του σύγχρονου τρόπου ζωής: η ουτοπία βρίσκεται στην πεποίθηση ότι η άνοδος της κοινωνικής παραγωγής µπορεί ακόµα να φέρει την ευηµερία και ότι είναι πρακτικά δυνατή.» - Andre Gorz, Ο έλεγχος της κλιµατικής αλλαγής δεν είναι ένα παιχνίδι ηθικής. Είναι κυρίως µια πρακτική τεχνολογική πρόκληση που µπορεί να επιλυθεί και η οποία, εάν αντιµετωπίζεται σωστά, µπορεί να συνδυαστεί µε τις ανάγκες και τις φιλοδοξίες για τη µεγέθυνση της παγκόσµιας οικονοµίας. - Jeffrey D. Sachs, «Ίσως η λυδία λίθος της επιτυχίας ή της αποτυχίας της επιβίωσης µιας κοινωνίας είναι να γνωρίζει σε ποιες θεµελιώδεις αξίες πρέπει να µένει προσηλωµένη και ποιες πρέπει να απορρίπτει και να αντικαθιστά µε νέες αξίες, όταν αλλάζουν οι καιροί». - Jared Diamond, «Είναι τελείως λάθος να ταυτίζουµε τη φύση µε το «καλό» και την τεχνολογία ή τον ανθρώπινο πολιτισµό µε το «κακό». Η ηθικοποίηση των προβληµάτων σπανίως βοηθά. Κάποιες φυσικές διαδικασίες ενδέχεται στην πραγµατικότητα να είναι τελείως επιβλαβείς. Τα στρείδια, για παράδειγµα, από γρανιτώδεις περιοχές θα πρέπει να αποκλειστούν από την ανθρώπινη κατανάλωση. Το φυσικό δεν είναι κατ' ανάγκην αβλαβές, πολλώ µάλλον επωφελές για τον άνθρωπο.» - R. Grundman, «Αν εξακολουθήσουµε να ενεργούµε µε µοναδικό άξονα την προσωπική απληστία και το προσωπικό κέρδος, το οικολογικό περιβάλλον θα καταστραφεί. Για να µπορέσουν να επιβιώσουν οι µελλοντικές γενιές, πρέπει να εκφραστούν άλλες ανθρώπινες αξίες». - Noam Chomsky, «Ο φόβοs, όµωs, για εν πολλοίs φανταστικά οικολογικά προβλήµατα, µπορεί να εκτρέψει την πολιτική ενεργητικότητα που χρειάζεται για να αντιµετωπισθούν τα πραγµατικά προβλήµατα. Το να σώσεις µια ανθρώπινη ζωή µε ιατρικά µέσα κοστίζει από περιβαλλοντικούς κινδύνους απαιτεί επένδυση περίπου 4,2 εκ. ολαρίων (κατά µέσο όρο,) το να προλάβεις το θάνατο ενός ανθρώπου. κοστίζει περίπου δολάρια» - Bjorn Lomborg, 2001

9 31. «Ως περιβαλλοντιστές δε θα είµαστε ποτέ σε θέση να αλλάξουµε τα πράγµατα, εφόσον αντιλαµβανόµαστε τις αποτυχίες µας ουσιαστικά ως τακτικές και οι προτάσεις µας είναι ουσιαστικά τεχνοκρατικές». - Michael Shellengburger & Ted Nordhaus, «Πολλοί από εµάς πιστεύουν σήµερα ότι ο πολιτισµός µπορεί να προοδεύσει και όντως προόδευσε χωρίς βασιλιάδες, πατριάρχες, προσευχές ή πυρηνικές οικογένειες. Αυτό που απέδειξαν τα κοινωνικά κινήµατα σχετικά µε την αναγκαιότητα των βασιλιάδων, των πατριαρχών, των προσευχών και της πυρηνικής οικογένειας µπορεί επίσης να αποδειχθεί ως δυνατότητα και για την εκµετάλλευση και την περιβαλλοντική υποβάθµιση». - R. Wolff, 2007 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Από τις απαντήσεις των ερωτηθέντων προκύπτει ότι λίγα αποφθέγµατα συγκέντρωσαν υψηλό βαθµό συµφωνίας ή διαφωνίας. Μέγιστη διαφωνία υπήρξε µε τα αποφθέγµατα που πραγµατεύονταν την αισθητική αξία της φύσης, ενώ µέγιστη συµφωνία υπήρξε µε τα αποφθέγµατα που µιλούσαν για επαναπροσδιορισµό των αξιών στις σύγχρονές κοινωνίες. 7 " ιακύµανση Μ.Ο. Α αντήσεων" 6 5 Αισθητική Ηθική Ε ιστήµητεχνολογία Οικολογία Περιβάλλον και Ανά τυξη Βαθµός συµφωνίας Μ.Ο. Γράφηµα 1: ιακύµανση Μ.Ο Απαντήσεων Ένα άλλο θέµα που εξετάστηκε ήταν η εµφάνιση της «µερικής συµφωνίας», αφού θεωρητικά σε δυσκολονόητα αποφθέγµατα η µερική συµφωνία ήταν η εύκολη απάντηση. Όπως παρατηρούµε στο διάγραµµα, οι ερωτήσεις που αναφερόταν στην οικολογία και στην ανάπτυξη σε σχέση µε την πολιτική συγκέντρωσαν το µεγαλύτερο βαθµό µερικής συµφωνίας. ιακύµανση «µερικής συµφωνίας» Ε ιστήµητεχνολογία Οικολογία Αισθητική Ηθική Περιβάλλον και Ανά τυξη Συµφωνώ εν µέρη Σύνολο Μ.Ο. Γράφηµα 2: ιακύµανση «µερικής συµφωνίας» Ειδικότερα όσον αφορά τα αποφθέγµατα που πραγµατεύονταν τη σχέση επιστήµης και τεχνολογίας µε τη φύση, Καταδεικνύεται η άποψη των φοιτητών ότι η επιστήµη δεν µπορεί να κυριαρχήσει πάνω στη φύση (1,3). Όσο αφορά τα άλλα δύο

10 αποφθέγµατα (2,4) παρατηρούµε πολύ µικρό βαθµό διαφωνίας µε τα αποφθέγµατα που αναφερόταν στην αδυναµία του ανθρώπου να κυριαρχήσει πλήρως πάνω στη φύση µε τη βοήθεια της τεχνολογίας. Επιστήµη-Τεχνολογία 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% συµφωνώ πλήρως συµφωνώ εν µέρει διαφωνώ Γράφηµα 3: Επιστήµη -Τεχνολογία Στα αποφθέγµατα που αναφέρονταν στην οικολογία (5-8) οι απαντήσεις ακολουθούν µια λογική ροή παρουσιάζοντας µικρό βαθµό ασυµφωνίας µε αποφθέγµατα που ήταν αντίθετα µε τον ανταγωνισµό και την ατοµικότητα. Για τα αποφθέγµατα που αναφέρονταν στην ηθική (13-21) δεν µπορούν να προκύψουν κάποια συµπεράσµατα αφού ο πλουραλισµός των απόψεων ήταν πολύ έντονος. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% συµφωνώ πλήρως συµφωνώ εν µέρει διαφωνώ Γράφηµα 4: Οικολογία Τα αποφθέγµατα που αναφέρονταν στην αισθητική αξία της φύσης (9-12) εµφάνισαν οι απαντήσεις ήταν πιο ξεκάθαρες και ακολουθούσαν µια λογική ροή πιθανόν διότι ήταν πιο εύκολα κατανοητές. Εξαίρεση αποτελεί το απόφθεγµα που αναφερόταν στη σχέση ανθρώπου και βουνών, όπου η επιλογή του ήταν άστοχη. Αισθητική 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% συµφωνώ πλήρως συµφωνώ εν µέρει διαφωνώ Γράφηµα 5: Αισθητική

11 Στα αποφθέγµατα που πραγµατεύονταν το ρόλο της ηθικής στην ανάπτυξη (26-29), παρατηρούµε ότι ο βαθµός διαφωνίας είναι ελάχιστος, οι απαντήσεις δεν έχουν µία λογική ροή, δείγµα της σύγχυσης που επικρατεί γύρω από τα θέµατα της ηθικής στην ανάπτυξη. 100% ανάπτυξη 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% συµφωνώ πλήρως συµφωνώ εν µέρει διαφωνώ Γράφηµα 6: Ο ρόλος της ηθικής στην ανάπτυξη Παράδειγµα αποτελεί το γεγονός ότι ενώ εµφανίζεται µέγιστος βαθµός συµφωνίας µε τον επαναπροσδιορισµό των αξιών στις κοινωνίες, παράλληλα παρατηρούµε τον υψηλό βαθµό συµφωνίας µε αποφθέγµατα που τοποθετούν το οικονοµικό κόστος πάνω από το συνολικό περιβαλλοντικό κόστος που αφορά όλους τους ανθρώπους. Γράφηµα 7: Επαναπροσδιορισµός των αξιών ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ο βασικός στόχος της συγκεκριµένης προσπάθειας ήταν να αποτυπώσει τις αντίθετες αντιλήψεις για τη φύση, ώστε να αποτελέσει ένα πρώτο βήµα προς τη σύνδεση του πλουραλισµού των απόψεων για τη φύση µε την εκπαίδευση. Γεγονός αποτέλεσε ότι η προσπάθεια αυτή προκάλεσε έντονη συζήτηση τόσο σε επίπεδο παρουσίασης όσο και σε προσωπικό επίπεδο. Επιφυλάξεις εκφράστηκαν για το κατά πόσο θα γίνουν κατανοητά τόσο τα αποφθέγµατα όσο και η συλλογιστική τους. Το γεγονός αυτό, όµως, λειτούργησε εκπαιδευτικά αφού όλοι οι συµµετέχοντες προσπάθησαν να καταλάβουν και να ερµηνεύσουν την συγκεκριµένη προσπάθεια αναζητώντας πληροφορίες για τη σχέση της φύσης µε την τεχνολογία, την οικολογία, την αισθητική και την ηθική. Οι φοιτητές συµµετέχοντας σε αυτή την προσπάθεια διέκριναν ότι στις κοινωνίες συνυπάρχουν αποκλίνουσες απόψεις για τη φύση και κάθε εκδοχή αποτελεί κατασκεύασµα του συγγραφέα της και λιγότερο µια βεβαιότητα. Ένα βασικό σηµαντικό θέµα συζήτησης που προέκυψε ήταν για ποιο λόγο οι αντιλήψεις των

12 ατόµων για τη φύση σχετίζονται µε τις αντιλήψεις που έχουν για την ανάπτυξη. Ένα θέµα που σκιαγραφεί την πολυδιάστατη σχέση περιβάλλοντος και ανάπτυξης Όσον αφορά τα περιγραφικά αποτελέσµατα της έρευνας έγινε εµφανή η άποψη των φοιτητών ότι η επιστήµη δεν µπορεί να κυριαρχήσει πάνω στη φύση, ιδέα ότι αποδεικνύει ότι υπάρχουν περισσότερα είδη γνώσης και όχι µόνον η επιστηµονική, αφού οι πλειοψηφία των φοιτητών είναι µηχανικοί. Ασυµφωνία εµφανίστηκε γύρω από τις έννοιες του ανταγωνισµού και της ατοµικότητας που αποτελούν κυρίαρχες αξίες της εποχής µας. Η αισθητική αξία της φύσης έγινε εµφανής. Στο ηθικό επίπεδο ο πλουραλισµός των απόψεων ήταν έντονος, γεγονός που εκφράζει ότι υπάρχουν ισότιµα αποδεκτές ιδέες για τη φύση και δεν υπάρχει η «καλύτερη» γνώµη. Το βασικό συµπέρασµα που προέκυψε ήταν ότι η συλλογή µπορεί να αποτελέσει τόσο σηµείο εκκίνησης όσο και σηµείο διαρκούς ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας γύρω από θέµατα στα οποία κυριαρχεί ο πλουραλισµός των απόψεων. Για να γίνουν εµφανέστερα τα αποτελέσµατα της συγκεκριµένης µεθόδου προτείνεται οιονεί πειραµατική έρευνα µε δυο πειραµατικές οµάδες και µία οµάδα ελέγχου µε εξαρτηµένη µεταβλητή τις αντιλήψεις για τη σχέση του ανθρώπου µε τη φύση και ανεξάρτητη µεταβλητή το πρόγραµµα σπουδών προγραµµάτων µεταπτυχιακών σπουδών σχετικού αντικειµένου. Bιβλιογραφικές αναφορές Brennan A. (1992). Moral pluralism and the environment, Environmental Values, 1, pp Cohen Μ. J. (2001). The EcoSensory Intelligence Test, Institute Of Global Education Hargrove, E. (1996). The role of socially evolved ideals in environmental ethics education in Canada and the Yukon, in: B. Jickling (Ed.) A Colloquium on Environment, Ethics, and Education, pp (Yukon, AL, White Horse) Jickling, B. (1991). Thinking environmentally: considerations for education and curriculum in the Yukon. Unpublished doctoral dissertation, University of British Columbia, Vancouver,Canada. Lijmbach, S., Margadant, M., Van Koppen, K., Wals, A., (2002). Your View of Nature is Not Mine! : learning about pluralism in the classroom. Environmental Education Research, Vol. 8, No. 2, Marcuse, H. (1964) One-dimensional Man: studies in the ideology of advanced industrial societies (Boston, MA, Beacon Press). Norton, G.B. (1991). Toward Unity among Environmentalists. New York: Oxford University Press. O'Neil, J. (1993). Ecology, Policy and Politics: Human Well-Being and the Natural World. London: Routledge. Rifkin, J. (2003). Η Οικονοµία του Υδρογόνου (Χ. Καψάλης, Μετάφρ.), Αθήνα: Λιβάνης. Schellnhuber, H. J. Crutzen, P. J. Clark, W. C. & Hunt, J. (2005). Εarth system analysis for sustainability, Environment. Volume 47, Number 9, Swart, J., Van Der Windt, H. & Keulartz, J. (2001). Valuation of nature in conservation and restoration, Restoration Ecology, 9(2), pp Taylor, P.W. (1986). Respect for Nature: a theory of environmental ethics (Princeton, NJ, Princeton University Press). Βλάχου Α. (2007) Φύση, Κεφάλαιο Και Κοινωνία, Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα, Μπιτσάκης Ε., Η φύση στη διαλεκτική φιλοσοφία Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα Σταυρακάκης Γ. (επιµ.) (1996). Φύση, κοινωνία, πολιτική. Νήσος, Αθήνα, Τερζάκης Φ. (2003). Αποσπάσµατα µιας φιλοσοφίας της φύσης. Αθήνα: Futura

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Σε αυτή την ενότητα θα συνοψίσουµε τα σηµαντικότερα συµπεράσµατα που προκύπτουν από τις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν παραπάνω και θα δοθούν κάποιες προτάσεις. 5.1 Συζήτηση Αντιµετωπίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδικά Τροχαία Ατυχήµατα. Συµβολή στην Έρευνα Συµπεριφοράς των Οδηγών

Οδικά Τροχαία Ατυχήµατα. Συµβολή στην Έρευνα Συµπεριφοράς των Οδηγών Οδικά Τροχαία Ατυχήµατα Συµβολή στην Έρευνα Συµπεριφοράς των Οδηγών Α. Κιµούνδρης Λέκτορας, Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών, ΑΠΘ Φ. Κεχαγιά ιπλωµατούχος Πολιτικός Μηχανικός ΑΠΘ, υποψήφια διδάκτορας Α. Σατραζέµης

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

Οδηγός Αυτοαξιολόγησης EFQM Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑΣ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ EFQM ΣΤΙΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ EFQM ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΥΤΟΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ... 4 3. Η ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στην εκπαίδευση

Αξιολόγηση στην εκπαίδευση Αξιολόγηση στην εκπαίδευση Έννοια και ορισμοί Έννοια Διαδικασία κρίσης ή μέτρησης μια αξίας Ορισμοί Δεν υπάρχει ομοφωνία μεταξύ των θεωρητικών όσον αφορά την έννοια και το περιεχόμενο του όρου «αξιολόγηση».

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους»

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» Σύντοµη περιγραφή Μέσα στο τρέχον εργασιακό περιβάλλον, κάτω από συνθήκες διαρκούς

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαµπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα ποσοτικής εργασίας 1: «Η Διαπολιτισμική Επάρκεια και Ετοιμότητα των Διευθυντών Σχολικών Μονάδων της Α/βάθμιας Εκπαίδευσης στο σημερινό σχολείο»

Θέμα ποσοτικής εργασίας 1: «Η Διαπολιτισμική Επάρκεια και Ετοιμότητα των Διευθυντών Σχολικών Μονάδων της Α/βάθμιας Εκπαίδευσης στο σημερινό σχολείο» Ετήσιο Διαπανεπιστημιακό Διαδικτυακό Σεμινάριο στη Διοίκηση της εκπαίδευσης Θέμα ποσοτικής εργασίας 1: «Η Διαπολιτισμική Επάρκεια και Ετοιμότητα των Διευθυντών Σχολικών Μονάδων της Α/βάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα αναλυτικών. προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Θέµατα της παρουσίασης. Μοντέλα ΑΠΦΑ. Μοντέλο της ανάπτυξης των σπορ

Μοντέλα αναλυτικών. προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Θέµατα της παρουσίασης. Μοντέλα ΑΠΦΑ. Μοντέλο της ανάπτυξης των σπορ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Μοντέλα αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής Θέµατα της παρουσίασης Τα βασικότερα µοντέλα φυσικής αγωγής. Τα χαρακτηριστικά του

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ Η πλέον διαδεδοµένη και αποδεκτή θεωρία είναι η τριµερής θεωρία της γνώσης που ορίζει τη γνώση ως δικαιολογηµένη αληθή πεποίθηση (justified true belief). Ανάλυση της τριµερούς

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική Έρευνα Ικανοποίησης Χρηστών Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων

Ηλεκτρονική Έρευνα Ικανοποίησης Χρηστών Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων ΜΟΝΑ Α ΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΕΡΕΥΝΑ Ηλεκτρονική Έρευνα Ικανοποίησης Χρηστών Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2014 2 ΜΟΝΑ Α ΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ενότητα 2: Επαγωγική-περιγραφική στατιστική, παραµετρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Στην ενότητα αυτή θα παρουσιαστεί η µεθοδολογία της έρευνας και η διαδικασία µε την οποία διεξήχθη η συλλογή των ερωτηµατολογίων. 3.1 Μεθοδολογία Έρευνας & ειγµατοληπτική Τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα